सम्झना

भानुको शिखर कटेरी

पदमसिंह कार्की, असार २९, २०७३

नेपाली रहेका ठाउँमा हरेक चाडपर्व र मेलापातमा गोठाला–खेतालाले रामायणको श्लोक हाल्ने परम्परा नेपाली संस्कृतिको अभिन्न अंग भइसकेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

अर्धकदको आख्यान 'धर्सो'

सरोज जीसी, फाल्गुन ११, २०७२

पुरानो भौगोलिक काठमाडौँ आफैँमा काठमाडौँ रहेन । यसभित्र सपना तथा स्वैरकल्पनाका कैयौँ काठमाडौँ लुकेका छन् । कसैको काठमाडौँ सपना, आकांक्षाले सजिएको छ भने कसैको विक्षिप्त छ, विग्रहित छ । त्यसैले हिजोआज साहित्यमा यो भौगोलिक काठमाडौँ कतै कुण्ठाको माला लगाउँछ त कतै स्वच्छन्दताको मानसपटलमा मडारिरहेको हुन्छ । कसैका लागि रंगीन, कसैका लागि श्यामश्वेत । कोही सहानुभूति प्रकट गर्छन्, कोही वितृष्णा । मधेसीप्रति राजधानीको व्यवहार अनि तराई र पहाडबीच केही समययता देखिएको वैमनस्यताप्रति संजय अधिकारी आफ्नो पुस्तक धर्सोमा गुनासो गर्छन् । उनले गुनासो त गरे तर पुस्तकको आख्यानिक कद भने पुगेकै छैन । जग उठान नहुँदै उपन्यास ढलेको छ ।

विक्षिप्त, वियोगी, पिल्सिएको, एक शिक्षक जो आफ्नै भाग्य खुट्याउन अक्षम छ, उसको वर्तमान आँखाबाट लेखिएको उपन्यास धर्सो आख्यानभन्दा संस्मरण वा कथासंग्रह बढी लाग्छ । कथांश धेरै छन् । कथाबीच तालमेल नै छैन, छरपस्ट छन् । धेरै क्षेत्रका कथा र सम्झनालाई समेट्ने महत्त्वाकांक्षामा डुबुल्की मार्दा ती कथालाई कसरी कुन डोरीले बाँध्ने उपन्यासकारले भेउ नपाएको जस्तो लाग्छ । सामान्य कथाबनोटमा देखिने यी बेवास्ताले कथाहरूलाई घर न घाटको बनाएको छ । कथामाथि शिल्प न्याय भएको छैन ।

काठामाडौँको एउटा रेस्टुराँमा गम खाएको कथावाचक क्षणमै हुर्रिएर आफ्नो शिष्यले लेखेको संंस्मरणमा घोत्लिन्छ र पलभरमै आशाकाजीसँगको शैशवकालमा लहडिन्छ । हसिनासँगको कलिलो प्रेमालाप छताछुल्ल हुन नपाउँदै फेसबुकका स्ट्याटस र कमेन्ट वाचनमा पुग्छ । फेसबुकका स्ट्याटस र कमेन्ट अनि लोडसेडिङप्रतिको गुनासोमै पृष्ठहरू खर्चिएका छन् । यिनको मूल कथासँग तारतम्य नै छैन ।
कथाहरूबीचको दूरी कति धेरै छ भने यी कथा विपरीत धु्रवतिर गन्तव्य खोजिरहेछन् । उपन्यासमा अप्रासांगिक कथा जबर्जस्ती घुसेका छन् । केही कथाका अंश अपूरा र मनोवादजस्ता लाग्छन् ।

कथावाचक एउटा शिथिल पात्रजस्तो छ । जिन्दगीमा कथावाचकको धेरैसँग गुनासो छ । सबैभन्दा ठूलो गुनासो आफ्नै जीवनसँग छ । उदास छ । किनभने, ऊ आफ्नो करियर, प्रेम, उद्देश्यबाट त्यागिएको छ । उपन्यासको अन्त्यतिर आउने पात्र जयराम ‘उल्का’ पात्र हो । एक्कासि आउँछ र उपन्यासको समापन गरेर जान्छ । आख्यानले यस्तै सामाजिक न्यायका मुद्दालाई उतार्ने जमर्को गरेको छ । तर, सामान्य उदाहरणलाई आख्यानीकरण गर्दैमा शाश्वत हुन सक्दैन ।

साहित्यमा राजनीति मिसाउनु खस्रो हुन्छ । पाइँदैन भन्ने होइन । यसलाई मिहिन र चातुर्य रूपमा मिसाउनु उपयुक्त हुन्छ । गृहयुद्ध, रंगभेद, भारत–पाकिस्तान युद्ध, धेरै परिवेशमा साहित्य लेखिएकै छन् । यसको प्रत्यक्षभन्दा नजानिँदो तर बलियो र सुषुप्त उपस्थितिले नै पाठक मन जित्छ र लेखाइलाई परिपक्व बनाउँछ ।

मुद्दाका हिसाबले सामाजिक र राजनीतिक न्यायसम्बन्धी धर्सो एउटा प्रबल र सबल सामाजिक उपन्यास हुन सक्थ्यो । वर्तमान परिप्रेक्ष्यमा एउटा वैचारिक मन्थन ल्याउन सक्थ्यो । लेखकले यो अमूल्य मौका गुमाएका छन् । सम्पादन र कथाको विकासक्रम सिलसिला यस्तो भद्दा र लोसे छ कि कतिपय पृष्ठ छोड्दा पनि पाठकलाई पश्चात्ताप हुँदैन ।

 

पुरा पढ्नुहोस्

सुशील सम्झाउने 'नेपाल'का १३ आवरण

नेपाल संवाददाता , फाल्गुन ९, २०७२

सुशील कोइरालालाई इतिहासमा कसरी सम्झिने ?
पुरा पढ्नुहोस्

सुशील कोइराला: तेह्रौ पुन्य तिथि, तेह्र तस्विरहरु

नेपाल फोटो, फाल्गुन ९, २०७२

१३ तस्विरमा हेरौं उनका विभिन्न समय, सन्दर्भ र व्यक्तित्व झल्किने तस्विरहरु ।
पुरा पढ्नुहोस्

मैले चिनेका सुशील दादा

थानेश्वर सापकोटा, फाल्गुन ४, २०७२

सादा जीवन र करुणायुक्त राजनेता
पुरा पढ्नुहोस्

ती अफ बिट सुशील

जगत नेपाल, फाल्गुन ४, २०७२

अनौपचारिक व्यक्तित्वका विविध आयाम
पुरा पढ्नुहोस्

संविधान बनाउँदाका सुशील

रामबहादुर रावल, फाल्गुन ३, २०७२

कोइरालाको प्रधानमन्त्रित्वमा संविधान जारी हुनु नै उपलब्धि
पुरा पढ्नुहोस्

सुशील कोइराला: निमित्त नायक

सन्तोष आचार्य, फाल्गुन २, २०७२

समय र परिस्थितिका कारण निर्णायक
पुरा पढ्नुहोस्

[सम्झना] प्रसाईंको प्रस्थान

ईश्वरी ज्ञवाली, मंसिर २०, २०७२

राणाविरोधी आन्दोलनमा सरिक हुँदै नेपाली कांग्रेसमा आबद्ध हुन पुगेका प्रसाईं राजा त्रिभुवनका भने कट्टर आलोचक थिए ।
पुरा पढ्नुहोस्