तस्विर/भिडियो

नागरिकलाई नसुन्दा...

शब्द/तस्बिर : सरोज बैजु, असार ५, २०७६

डेढ वर्षअघि तीनै तहका चुनावमा वामपन्थी गठबन्धनलाई भारी मत हालेर जिताएका काठमाडौँका रैथानेलाई के थाहा, तिनैका क्रियाकलापविरुद्ध यति छिट्टै सडकमै उत्रनुपर्ला भनेर !
पुरा पढ्नुहोस्

एक गोरुको मेलो

शब्द/तस्बिरः राजबहादुर शाही, असार १, २०७६

पाखो जग्गा होस् या रोपनी खेतमा बराबर उचाइका दुई गोरु जोतेर अन्नबाली लगाउने चलन जतासुकै तर मुगु पूर्वी भेगको आदिवासी जनजाति मुख्य बाहुल्य मुगम कार्मारोङ गाउँपालिकाको माग्री, मह, रिउस, पुलु, किम्री, दाउरा, ताखा, खारी, पुवा, किर्मी, डोल्फुलगायत गाउँबस्तीका किसान एकल गोरु जोतेर बाली लगाउँछन्

यस भेगमा गोरुको नाकमा डोरी लगाएर अगाडि एक जनाले तान्ने पछाडि हलो जोतिन्छ गोरुको काँधमा काठ राख्ने उक्त काठको दुवै टुप्पोमा डोरी बाँधेर पछाडि हलोमा अड्काइन्छ गोरुको नाकको टुप्पोमा राखिएको डोरी बच्चालाई तान्न लगाएर तन्नेरीले हलो जोत्ने यहाँको चलन अनौठो डोरीले तान्दा नाक दुख्ने भएकाले गोरु जग्गाछेउ वरपर पुग्दै फर्किने गर्छन्

अन्नबाली छर्ने समय बच्चालाई पढाइ छाडेरै गोरु तान्न लैजान्छन् किसान गोरुको नाकमा डोरी लगाएरै एक जनाले मात्र हलो जोत्ने पनि भेटिन्छन् भिरालो जमिन, बलौटे माटो, साँघुरो गरा भएकाले दुइटा गोरु अटाउन नसक्ने माग्री गाउँका सोनाम तोर्ची तामाङ बताउँछन्

दुइटा गोरु जोत्दा साँघुरो जग्गामा फर्काउन अप्ठेरो हुने, गोरु भीरमा लड्ने डर अनि गरिबीका कारण पनि दुई गोरु किनेर जोत्न नसक्ने अवस्थाले एक गोरुले खेतीपाती लगाउनुपर्ने बाध्यता रहेको स्थानीयको भनाइ

माग्री, मह, रिउस गाउँलेले स्थानीय प्रजातिको एक गोरुलाई देखि १० वर्षसम्म जोताउाछन् माथिल्लो बस्ती किम्री, रिउस, पुवा, ताखा, खारी, दाउरालगायतका स्थानीयले एउटा चौँरीको झोवा (भाले) जोतेर अन्न लगाउने चलन एक गोरुको मूल्य १८ हजारभन्दा बढी पर्छ भने झोवाको ६० हजारसम्म त्यसैले घरमा गोरु झोवा नपाल्ने स्थानीयलाई किनेर खेती लगाउन मुस्किल ,” रिउस गाउँका ग्याल्जन तामाङ भन्छन्

मुगम कार्मारोङ गाउँपालिकाका आदिवासी जनजातिले परम्परादेखि एक गोरु जोतेर कोदो, उवा, कागुनो, फापर, आलु, सिमी बाली लगाउँदै आएको चलनलाई अहिलेका युवा पुस्ताले पनि भरथेग गरेको रिउस प्राविका शिक्षक सीपी लामा सुनाउँछन्

माथिल्लो मुगु गाउँका स्थानीयले भने अन्नबाली लगाउन गोरु नै प्रयोग गर्दैनन् गरा साँघुरो भएकाले एउटाले हलो तान्ने अर्कोले आलु, उवा बाली लगाउने चलन पनि तल्लो भेगतिर एक गोरु जोतेर बाली लगाउँछन् यहाँ हामी मान्छे नै गोरु बनेर जग्गा खनजोत गर्छौं,” मुगु गाउँका टासी छिरिङ तामाङ भन्छन् डोल्फु गाउँमा पनि भिरालो जमिन भएकाले गोरुको सट्टा मान्छेले नै हलो तान्छन्

मुगम कार्मारोङ गाउँपालिका प्रमुख छिरिङ क्याप्ने लामाका अनुसार करिब हजार सय घरधुरी हजार जनसंख्या रहेको गाउँपालिकाभरि हजार सय ४१ वर्गकिलोमिटर जमिनमध्ये सय हेक्टरमा मात्र अन्न उत्पादन हुन्छ एक गोरु जोतेर उत्पादन गरेको अन्नले महिना पनि खाना नपुग्ने उनको भनाइ

मुगु डोल्फुमा वर्षको एक बाली आलु, नाफ मात्र फल्ने गरेको माग्री, मह, रिउस, पुवा, सेरोक, ताखा, खारी, किम्रीमा भने कोदो, कागुनो, चिनो, फापर, आलु सिमी उत्पादन हुने गर्छ

हिमाली बस्ती, भिरालो जमिन, सिँचाइ अभावले धान गहुँ उत्पादन नहुँदा स्थानीयले बाहिरबाट किनेर लैजाने गर्छन्

परिश्रम गर्दा पनि अन्न उत्पादन नहुँदा छाक टार्न मुस्किल हुन थालेपछि अधिकांश स्थानीय जन्मथलो छाडेर जुम्ला, गमगढी, भारत, काठमाडौँतिर झरेका छन्

डोल्फुपारिको १७ घरधुरीको वाङरी गाउँका स्थानीय थातथलो छाडेर जिल्लाबाहिर गएपछि यतिबेला उक्त गाउँ मानवविहीन भएको तिब्बतका व्यापारीले जडीबुटी किनेर दिने पैसाले मुगम, कार्मारोङ गाउँपालिकाका स्थानीयले जीवन धानिरहेका छन्,” प्रदेश सभासद् झोवा विक भन्छिन् एकातिर प्रकृतिले ठगेको अर्कोतिर राज्यको नजर नपर्दा स्थानीयलाई जीवन धान्न कठिनाइ भइरहेको विकको गुनासो

पुरा पढ्नुहोस्

पैसा हात परे हाइसन्चो

शब्द/तस्बिरः सरोज बैजु, जेष्ठ २६, २०७६

यतिखेर बाराको पथलैया पुग्ने हो भने पानीसरी पसिना बग्छ । बटुवा छहारीमा बसेर कोही चिसो पिउँदै गरेका देखिन्छन् भने कोही हातेपंखा हम्केर तात्तिएको ज्यानलाई थोरै भए पनि राहत दिने प्रयासमा हुन्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

परम्पराको छाया

शब्द/तस्बिरः विशाल रानामगर, जेष्ठ १९, २०७६

सदियौँदेखि आदिवासी–जनजाति समुदायमा अभिन्न अंगको रुपमा रहिआएको छ, ट्याटु ।
पुरा पढ्नुहोस्

मुगुको चामल हुम्लाको बास

शब्द/तस्बिरः राजबहादुर शाही, जेष्ठ १३, २०७६

मुगु सदरमुकाम गमगढीबाट चामल बोक्दाबोक्दै खुट्टाको पैताला खिइएका छन्, हुम्लाको सर्केगाड गाउँपालिका उनापानीकी बाँचकली रावत, ५२, को ।
पुरा पढ्नुहोस्

पैसा लुटैना

शब्द/तस्बिरः वसन्त आचार्य, जेष्ठ ५, २०७६

समूहमा बाजा बजाउँदै नृत्य गर्नु थारु परम्परा हो । त्यसमा पनि उल्टो टाउको बनाएर मुखले जिब्रोको सहारामा पैसा तान्ने परम्परा निकै विशिष्ट र रोमाञ्चक मानिन्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

दोकरा

शब्द/तस्बिरः मैत्या घर्तीमगर, वैशाख २९, २०७६

रुकुम पूर्वमा एक सिजनमा गहुँ पाक्छ भने अर्को सिजनमा मकै । यिनै अन्नले यहाँका बासिन्दको दैनिक गुजारा चल्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

महक पेसा

शब्द/तस्बिर : सरोज बैजु, वैशाख २२, २०७६

महका साथै मैनका लागि मौरीपालन गरिन्छ । मौरी पाल्ने  चलन नभएका बेला मानिसले जंगली मौरीबाट मह संकलन गर्थे । आजभन्दा ४५ सय वर्षअघिदेखि मौरीलाई घरपालुवा बनाइएको विश्वास गरिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

हिमाली माछा

राजबहादुर शाही, वैशाख १७, २०७६

समुद्री सतहदेखि २९ सय ७२ मिटर उचाइ, १ सय ६७ मिटर गहिराइ र ५.१ किलोमिटर लम्बाइ ओगटेको ‘स्वर्गकी अप्सरा’ नामले चिनिने पर्यटकीय गन्तव्य मुगुको रारा ताल विश्वमै दुर्लभ असला प्रजातिका माछाका लागि प्रसिद्ध छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

सिन्दूर जात्रा

शब्द/तस्बिर : सरोज बैजु, वैशाख ८, २०७६

हातहातमा चिराग, भुस्याः बाजा र कय्ँ बाजाको धून, अनि फुर्र उडेका सिन्दूर र फूल । २ वैशाख ०७६ मा भक्तपुरको थिमि साँच्चै मनमगन देखिएको थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

थकाइ मार्न भेडेटार

आरके अदीप्त गिरी, वैशाख ६, २०७६

भेडेटार सूर्योदय र सूर्यास्त दृश्यावलोकनका लागि पनि प्रख्यात छ । छिनछिनमा लुकामारी खेल्ने मौसमकै विशेषताका कारण प्रायः यात्री घुमफिर र थकाइ बिसाउन यहाँ पुग्दा रहेछन् । उखरमाउलो गर्मी छल्न पूर्वी पहाडका झापा, सुनसरी, मोरङदेखि सप्तरी र उदयपुरलगायतका जिल्लाबाट पर्यटक आउँछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्