जीवनशैली

जीवित धरोहर

गोकर्ण गौतम, -वेदराज पौडेल, माघ २, २०७४

एक सय वर्ष नाघेका ज्येष्ठ नागरिकका जीवन कथा
पुरा पढ्नुहोस्

नेपालीको ‘अमार सोनार बांग्ला’

पर्वत पोर्तेल, माघ १, २०७४

ढाका (बंगलादेश) ।। बंगलादेशको राजधानी ढाकास्थित बारीधारामा कार्यरत एक कर्मचारी बंगाली लबजमा कनिकुथी नेपाली बोल्दै थिइन् ।  “तपाईं नेपाली ?” गर्वका साथ उनको जवाफ आयो, “नो आई एम अ बांग्लादेशी ।” पछि थाहा भो कनिकुथी नेपाली बोल्ने ती युवती नेपाली मूलकी बंगलादेशी रीया क्षत्री, २७, रहिछिन् । 

उनीहरू आफूलाई बंगलादेशी भन्नुमा र ‘ अमार सोनार बांग्ला’ भन्दै राष्ट्रगान गाउन गर्व गर्छन् । विगत पाँच वर्षदेखि बंगलादेशको नेपाली दूतावासमा कार्यरत छिन्, रीया । उनी राजदूत चोपलाल भुसालकी निजी सचिव हुन् । रीयाले नेपाली बोल्न सिकेकै राजदूतावासको जागिरे भएपछि हो । “नेपाली दूतावासमा आएपछि नै मैले नेपाली बोल्न सिकेकी हुँ,” रीयाले सुनाइन्, “पाँच वर्षमा बल्ल अलिअलि बोल्छु, बोलेको बुझ्न थालेकी छु ।” रीया उत्तरी बंगलादेशको पार्वतीपुरमा जन्मिएकी हुन् । उनको मूल बसोवास अहिले पनि त्यहीँ छ । जागिरका कारण अहिले ढाका बस्छिन् । पार्वतीपुरमा केही घर नेपाली मूलका बंगलादेशीको छ । 

दूतावासमा अर्का पनि नेपाली छन् शमशेर थापा, जो विगत १५ वर्षदेखि दूतावासको सवारी चालक हुन् । शमशेरको पुख्र्यौली घर पाल्पाको तानसेन हो । तर, उनी त्यहाँ कहिल्यै पुग्न पाएका छैनन् । दूतावासमा प्राय: बंंगलादेशी र भारतीय कर्मचारी छन् । नेपाली मूलका कर्मचारी रीया र शमशेर मात्रै हुन् । करिब १७ करोड जनसंख्या रहेको बंगलादेशमा  २५ प्रतिशत हिन्दु रहेको अनुमान छ । त्यसमा नेपाली मूलका बंगलादेशी पनि पर्छन् ।  मुस्लिम बहुल बंगलादेशमा रीया र शमशेरजस्तै नेपालीहरूको चौथो  पुस्ता चलिरहेको छ । नेपाली मूलका बंगलादेशीको जनसंख्या कति होला भन्ने यकिन तथ्यांक ढाकास्थित नेपाली दूतावाससँग पनि छैन । करिब एक लाख हाराहारीमा नेपाली मूलका मान्छेहरू हुन सक्ने दूतावासको अनुमान मात्रै हो । 

खासगरी चितागोङ नजिकको पहाडी इलाका रांगामाटी, राजधानी ढाकाको नखलापाढा,  सिलेट, पाब्नालगायत क्षेत्रमा नेपाली मूलको बढी बसोवास छ । “रांगामाटी क्षेत्रमा नेपाली मूलका २ सय परिवार छन् भन्ने सुनेको छु,” बंगलादेशस्थित नेपाली राजदूतावासका नियोग उपप्रमुख धनकुमार ओली भन्छन्, “नेपाली मूलका बंगलादेशीहरू यहाँका विभिन्न सहर र ग्रामीण क्षेत्रमा छरिएर बसेको पाइन्छ, अलग्गै क्लस्टरमा छैनन् ।” 

नेपालबारे बेखबर
रीयाले आफ्ना पिता–पुर्खा नेपालका हुन् भन्ने कथा सुने पनि नेपालबारे उनी बेखबर छिन् ।   दूतावासका नियोग उपप्रमुख ओलीका अनुसार दोस्रो विश्वयुद्धताका आएका नेपालीका पुस्ता अहिले बंगलादेशमा छन् । कतिपय सैनिकको रूपमा आएको पाइन्छ । अधिकांशचाहिँ सस्तो श्रमका लागि आएका भेटिन्छन् । 

रीयाका हजुरबुबा सात महिनाको काखे बालक च्यापेर काभ्रेको बनेपाबाट कामका सिलसिलामा भारत पुगेका थिए, जतिबेला भारतमा ब्रिटिस साम्राज्य थियो । इस्ट इन्डिया कम्पनीको राजधानी कोलकातामा काम गर्थे उनी । अहिले बंगलादेशमा रहेका धेरैजसो नेपाली कालान्तरमा भारत, पाकिस्तान हुँदै बंगलादेश प्रवेश गरेका हुन् । 

सन् १९४७ पछि जब भारत स्वतन्त्र भयो, भारतबाट अलग्गिएर पाकिस्तान बन्यो । हालको बंगलादेश तत्कालीन पूर्वी पाकिस्तान थियो । सन् १९७१ मा पाकिस्तानबाट अलग भएपछि रीयाको पुस्ता निरन्तर बंगलादेशमा छन् । उनका पिता कृष्णबहादुर भुसाल क्षत्रीले बंगलादेश क्रान्तिको दुई वर्षपछि नेपाली मूलकै दुर्गादेवी अधिकारीसँग बिहे गरेका थिए । “पहिला भारत, पछि पूर्वी पाकिस्तान र अहिले बंगलादेश बन्यो,” बंगलादेशको पाब्ना जिल्लामा बसोवास गर्ने शमशेर थापा भन्छन्, “अब त हामीले नेपाल जाने रुट नै बिर्सिसक्याँै ।” बंगलादेशका नेपालीहरूबीच त्यो बेलादेखि नै आफ्नै समुदायबीच मात्रै बिहेबारी गर्ने चलन थियो । तर, पछिल्लो समय भने नेपालीहरूले रैथाने बंगलादेशीसँग पनि सम्बन्ध जोड्न थालेका छन् । जसका कारण नेपाली भाषा क्रमश: बिर्सिंदै गएका छन् । “बंगलादेशमा नेपाली भाषा बोल्ने चलन छैन,” रीया भन्छिन्, “सबैले बिर्सिसके ।” दसैँ, तिहार, तीज, आमाको मुख हेर्ने पर्वहरू चाडका रूपमा मनाउने चलन पनि क्रमश: कम हुँदै आएको छ ।  

पेसा : मजदुरीदेखि चौकीदारी
बंगलादेशका नेपालीहरूको नाम ठूला व्यापारी, उद्योगपति वा प्रतिष्ठित व्यक्तिका रूपमा चर्चित छैन । उनीहरूको मुख्य पेसा मजदुरी या त चौकीदारी नै हो । धेरै गाडी चालक पनि छन् । उद्योगधन्दामा काम गर्ने श्रमिकको संख्या ज्यादा छ । महिलाहरू श्रमिकका रूपमा र पुरुषहरू चालक र चौकीदारका रूपमा कार्यरत छन् । 

पछिल्लो पुस्ताले भने अलि सम्मानित पेसा अपनाएको छ । पछिल्लो पुस्ता शिक्षामा पनि अगाडि छ । उनीहरूले सरकारी कार्यालयदेखि ठूलठूला कर्पोरेट हाउसमा रोजगारी पाएका छन्, जसले नेपाली मूलका बंगलादेशीको जीवनस्तर उकासेको छ । 

पिता–पुर्खाले अपनाएको पेसालाई पछिल्लो पुस्ताले भने निरन्तरता दिएको छैन । रीयाको पुस्ताले पनि बुबाको पेसालाई अपनाएको छैन । भन्छिन्, “बुबाको पुस्ताका नेपालीहरू सबै चौकीदारीमा थिए । हाम्रो पुस्ता पढेलेखेको छ, सबै जागिरे छन् ।” 

पुरा पढ्नुहोस्

पदमार्गको लयमा टेम्के

विद्या राई, माघ १, २०७४

हिमाली शृंखला दृश्यावलोकनका लागि उत्कृष्ट गन्तव्य
पुरा पढ्नुहोस्

शिक्षा सेनानी

राजकुमार बानियाँ, पुस २४, २०७४

‘तपाईंको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण काम के हो ?’ कसैले सोधे सुरेशराज शर्मा एकछिन पनि नसोची भनिदिन्छन्, ‘प्राविधिक शिक्षालय ।’
पुरा पढ्नुहोस्

अपेक्षाका विरोधी बाबा

सन्तोष आचार्य, मंसिर २६, २०७४

नेपालबाट पाएको ध्यानविधि नेपालमै फैलाउन चाहन्छन् एक गुरु
पुरा पढ्नुहोस्

मुर्दाका जिउँदा साथी

राजकुमार बानियाँ, मंसिर २६, २०७४

१७ हजारभन्दा बढी शव परीक्षण गरिसकेका डा हरिहर वस्तीलाई मरेकाले केही गर्दैनन् भन्ने थाहा छ, बरू जिउँदाले तर्साउलान् भन्ने पीर लाग्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

अधुरो गीतगंगा

राजकुमार बानियाँ, मंसिर १९, २०७४

स्वर सम्राट्को सुरमय सपना अझै अलपत्र
पुरा पढ्नुहोस्

अजिब सञ्जीव

राजकुमार बानियाँ, मंसिर ११, २०७४

एक शताब्दीको चौथाइ भाग बिताएपछि सञ्जीव उप्रेतीलाई लाग्यो– एउटै काम कति गर्ने ? सिद्धान्त पढाएर कति बस्ने ?
पुरा पढ्नुहोस्

बडी बिल्डर आमा

राजकुमार बानियाँ, कार्तिक २७, २०७४

ननिता महर्जनको रोल मोडल बडी बिल्डर कोही छैन । कसैको शैली पछ्याउन पनि चाहन्नन् । आफैँलाई रोल मोडल बनाउन चाहन्छिन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

काठमाडौँका चुल्ठे कवि

राजकुमार बानियाँ, कार्तिक १२, २०७४

विप्लव प्रतीकको हुलिया, कविता र जीवनशैली अरू कविसित मिल्दैन । कवि र कविताबीच डरलाग्दो दूरी छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

फिल्मकर्मीका अमेरिका आशक्ति

गोकर्ण गौतम, आश्विन ३१, २०७४

नाम अनुुसार दाम नहुनु कलाकर्मीको साझा पीडा
पुरा पढ्नुहोस्