जीवनशैली

जीवन चलिरहन्छ...

गोकर्ण गौतम, असार १३, २०७४

प्रारब्धको खेललाई जसले इच्छाशक्तिको सहाराले जिते
पुरा पढ्नुहोस्

नगरभित्रको पीडित गाउँ

विमल खतिवडा, असार ५, २०७४

बाँदरझुला (चितवन) ।।  चितवन सदरमुकाम भरतपुरबाट करिब ८६ किलोमिटर दक्षिण–पूर्वमा पर्छ सुकुमबासी बस्ती बाँदरझुला अर्थात् यहाँको कालापानी । माडी नगरपालिका–९ मा पर्ने यो गाउँ पुग्न सदरमुकामबाट एक दिन लाग्छ । नगरपालिकाभित्रको यो गाउँमा सार्वजनिक यातायात सञ्चालनमा छैन । अझ, बालबालिकाले कक्षा–८ भन्दा माथि पढ्न यहाँ विद्यालय नभएकाले पर्साको ठोरी पुग्नुपर्छ । 

पटक–पटक चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको तारो बन्दै आएको बाँदरझुला हरेक चुनावमा राजनीतिक दल र नेताको खुसामद गर्ने ठाउँ बन्छ । ३१ वैशाखको चुनावमा पनि बन्यो । किनभने, यहाँ १ हजार १ सय मतदाता थिए । वैकल्पिक व्यवस्था गरेर सुरक्षित ठाउँमा स्थानान्तरण गरिदिने भनेर भोट मागे । चुनाव सकियो । त्यतिबेला गरिएका वाचा पनि हराए । कारण, ती पूरा नहुने चुनावी नारा मात्र थिए । 
माडी नपा–९ मा बाँदरझुला, कुसुमखोला र प्याउली पर्छन् । जहाँ मकवानपुर, तनहुँ, पर्सा, लमजुङ, चितवनबाट आएर बसोवास गर्ने सुकुमबासीहरू छन् । कात्तिक ०४७ बाट सुकुमबासी आउने क्रम बढेको हो यहाँ । यहाँ ७ सय ६० घरधुरी छन् र ६ हजार ५ सय जनसंख्या छ । जंगलको बीचमा रहेको यो बस्तीको भारतसँग सीमा जोडिएको छ । 

यो, निकुञ्जको मध्यवर्ती क्षेत्रभित्र पर्छ । तर, निकुञ्ज बस्ती हटाउन क्रुर रूपमा प्रस्तुत हुने गरेको छ । विसं ०५८ मा निकुञ्जले वन सुरक्षाकर्मी र हात्ती परिचालन गरेर यो बस्तीका घरमा आगो लगाइदियो । गाउँले अमुवा खोलाको बगरमा गएर ६ महिनासम्म बसे । विकल्प हुनेहरू अन्यत्र गए । नहुनेहरू खोलामै बसे । त्यो बेला यहाँ आठ सय घरधुरी थिए । निकुञ्जको बस्ती सार्ने प्रयास पटक–पटक विफल हुँदै आएको छ । गत वर्ष असारमा निकुञ्जले ‘बस्ती खाली गर्नू’ र ‘खाली नभए राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा संरक्षण ऐन, २०२ ९ अनुसार कारबाही हुने’ बेहोरासहित सूचना जारी गर्‍यो । गाउँले डगमगाएनन् । सूचनालाई अटेर गरेपछि निकुञ्जले साउनमा ६ वटा हात्ती लगाएर बस्ती हटाउने प्रयास गर्‍यो ।

अमानवीय व्यवहार भन्दै गाउँले आन्दोलित भए । समस्या समाधानको माग गर्दै भरतपुर आइपुगे । स्थानीय प्रशासनसहित सर्वदलीय बैठक बसेर मंसिरसम्म विकल्प खोजिने भन्दै बस्ती हटाउने क्रम रोकियो । त्यसपछि स्थानीय तहको चुनाव आयो । श्री निम्न माध्यमिक विद्यालय बाँदरझुलाका प्रधानाध्यापक आशिष गोपाल परियार गाउँलेका माग सुनाउँछन्, “हामीलाई रोजगार र अन्नबाली लगाउने जग्गासहित व्यवस्था गरियोस्, हामी यो ठाउँ छाड्न तयार छौँ ।” 

यहाँ निकुञ्जले सार्वजनिक गाडी चल्न दिएको छैन । त्यसैले सडक छ तर गाडी गुड्दैनन् । हिँडेर नै गन्तव्यमा पुग्नुपर्छ । गाडी चढ्न अढाई घन्टासम्म पैदल हिँड्नुपर्ने बाध्यता छ । नारायणगढदेखि पर्सा ठोरी निकुञ्ज हुँदै सार्वजनिक बस चल्छन् । तर, बाँदरझुलामा सार्वजनिक बस चल्न रोक लगाइएको छ । 

चितवन निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत रामचन्द्र कँडेल भने प्रमुख जिल्ला अधिकारीको अध्यक्षतामा समिति गठन भएको र त्यही समितिले कार्यविधि तयार गरी प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेपछि बस्ती सार्नेबारे थाहा हुने बताउँछन् । भन्छन्, “चुनावले गर्दा समितिको प्रतिवेदन आउन ढिलाइ भएको हो, प्रतिवेदन आउनासाथ बस्तीका बारेमा के गर्ने भनेर टुंगो लाग्नेछ ।” स्मरणीय छ, ८ चैत ०७३ मा राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार बाँदरझुलाको बस्ती व्यवस्थापन समिति गठन गरिएको हो । माडी नगरपालिकाका नवनिर्वाचित मेयर ठाकुरप्रसाद ढकाल भन्छन्, “स्थानीयलाई आहाराको व्यवस्था नगरी सार्न हुन्न । वास्तविक सुकुमबासी कति छन्, छानबिन गरेर मात्र प्रक्रिया अगाडि बढाउनु पर्छ ।”
बस्ती नसार्दा यसको विस्तार हुँदै गएर वन फँडानी हुने खतरा बढेको छ । जंगलभित्रको बस्ती भएकाले जनावरहरूले सताउने कुरा त सामान्य नै भयो । स्थानीयलाई भने अन्यत्र जान मन छैन । नियम अनुसार सरकारले यहीँ बसोवास गराउनुपर्ने माग गाउँलेको छ । स्थानीय बिना थापा भन्छिन्, “लामो समयदेखि यहीँ बसोबास गर्दै आएका छौँ, अन्यत्र सारेर पनि कहाँ लग्ने हो, दु:ख मात्र पाइन्छ । बरू, यही जग्गाको लालपुर्जा दिएर राखिदिए हुन्थ्यो ।” तर, निकुञ्जको संरक्षणका लागि यो बस्ती स्थानान्तरण नगरी सुखै छैन, निकुञ्ज प्रशासनलाई । 

पुरा पढ्नुहोस्

आजीवन जंगलमा

राजकुमार बानियाँ, जेष्ठ २९, २०७४

सहरबजारमा रमाउनै नसक्ने रामप्रीत यादवलाई जंगल घरजस्तो लाग्छ, गैँडा–बाघ–गोही पारिवारिक सदस्य ।
पुरा पढ्नुहोस्

वैदिक साम्यवाद

राजकुमार बानियाँ, जेष्ठ २४, २०७४

शैक्षिक र सामाजिक जागरणको उद्गम थलो
पुरा पढ्नुहोस्

अलग विधान

गोकर्ण गौतम, जेष्ठ १९, २०७४

विधानले यस्ता गीत गाएका छन्, चाहेरै कहिल्यै ओझेल पर्दैनन् । सधैँ गुन्जिरहन्छन्, संगीतप्रेमीको कानमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

स्वाद विदेशी

गोकर्ण गौतम, जेष्ठ ३, २०७४

विभिन्न देशका परिकार राजधानीमै
पुरा पढ्नुहोस्

वाङ्मयका गुगल

राजकुमार बानियाँ, जेष्ठ २, २०७४

गुगलमा बरू त्यतिका सूचना नहोला, शिव रेग्मीमा नेपाली साहित्यिक इतिहासको ज्ञान गुगलभन्दा ज्यादा छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

नेपालप्रेमी राष्ट्रपति

प्रदीप बस्याल, जेष्ठ १, २०७४

नेपाल आइरहने र यहाँका हिमालमा घुम्न रुचाउने मुन जे इन
पुरा पढ्नुहोस्

नारीवादी पुरुष

राजकुमार बानियाँ, वैशाख २७, २०७४

लेख्दा वा बोल्दा समानता र सहअस्तित्वको वकालत
पुरा पढ्नुहोस्

ग्रेट गुरु

राजकुमार बानियाँ, वैशाख २०, २०७४

जमानाका ‘फेसनेबल’ हिरो विश्व बस्नेतको फ्ल्याट सुनसान छ । बैठककोठामा हिरो–हिरोइन या आफ्नै फोटो छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

लेडी बारटेन्डर

गोकर्ण गौतम, वैशाख २०, २०७४

मदिरा ‘सर्भ’ गर्ने कलामा महिला पनि छन् अब्बल
पुरा पढ्नुहोस्