जीवनशैली

त्यस बखतका चित्रकार चिकित्सक

गोकर्ण गौतम, चैत्र १३, २०७३

जसले डेढ सय वर्षअघि नै पेन्टिङ र पुस्तकका माध्यमबाट नेपाल चिनाए
पुरा पढ्नुहोस्

उच्छृंखल उल्लास

माधव बस्नेत, चैत्र ७, २०७३

‘..हामीले सोच्नुपर्ने हो, किन धेरैजसो महिला होलीका दिन आफ्नो घरबाट बाहिर निस्कन चाहँदैनन् । यदि यस्तै घटना दोहोरिए, आउँदा वर्षमा होली मनाउनुको कुनै औचित्य छैन । मानिसहरुका लागि डर र त्रासको पर्व मनाउनुको के अर्थ ?’ 

नेपालमा रहेकी बेलायती पत्रकार कोरिन रेडफ्रेनले ट्वीटरमा लेखेको अंश हो यो । व्यक्तिगत स्वतन्त्रतालाई प्राथमिकताको अघिल्लो सूचीमा राख्ने बेलायतजस्तो खुला समाजकी यी पत्रकारले नेपालीको सांस्कृतिक पर्वमाथि यति कडा टिप्पणी गर्नुले होली मनाउने, रमाइलो गर्ने बहानामा उच्छृंखलता बढेको पुष्टि गर्छ । रेडफ्रेन यतिमा मात्र अडिएकी छैनन् । उनले आफूमाथि ‘अहिलेसम्मकै भयानक व्यवहार’ भएको भन्दै यौन दुव्र्यवहारको संकेत गरेकी छन् । 

होली पौराणिक इतिहाससँग जोडिएको अबिरको पर्व हो । तर, पछिल्ला वर्षमा यो पर्व विकृत बन्दै गएको छ, पुरुषको पर्वजस्तो मात्र हुन गएको छ । त्यसैले युवती र महिलामा यो पर्वले यौन दुव्र्यवहारको त्रास थपिदिएको छ । त्यसैले धेरै महिला यस दिन घरबाट निस्कन चाहन्नन् । बरू, झ्यालढोका थुनेर घरैमा बस्न रूचाउँछन् । होली मनाउने बहानामा गलत मनसायले महिलालाई छुने, जिस्क्याउने, संवेदनशील अंगमा लोला हान्ने, रंग दल्ने, भौतिक, मानसिक यातना दिने विकृति यस पटकको होलीमा पनि देखियो । त्यस्ता उच्छृंखल र अमर्यादित गतिविधिमा संलग्न करिब तीन सय जनालाई प्रहरीले पक्राउ गर्‍यो । त्यसमा पुरुष त छन् नै, केही महिला पनि छन् । भलै, पक्राउ पर्ने सबैलाई प्रहरीले मुक्त गरिसकेको छ । 

महानगरीय प्रहरी आयुक्तको कार्यालयमा कार्यरत एसपी (प्रहरी उपरीक्षक) नरेशमान श्रेष्ठका अनुसार २०–२५ वर्षका युवा पुस्ता होलीका दिन सबैभन्दा बढी अमर्यादित र उच्छृंखल गतिविधिमा सहभागी थिए । परिणामको ख्याल नगर्ने उमेरजन्य स्वभावका कारण युवाहरूको ठूलो संख्या अमर्यादित गतिविधिमा संलग्न भएको श्रेष्ठको बुझाइ छ । 

खास गरी काठमाडौँको ठमेल, सुन्धारा, बौद्ध, बानेश्वर ललितपुरको पाटन, मंगलबजार, जावलाखेल, लगनखेल र भक्तपुरको दरबार स्क्वायर, सूर्यविनायक, ठिमी क्षेत्रमा उच्छृंखल गतिविधि भएको गुनासो आएको थियो । ज्ञातव्य रहोस्, यी राजधानीका पर्यटकीय क्षेत्र हुन् । र, त्यहाँ पर्यटकहरूमाथि त्यस्ता दुव्र्यवहारका घटना बढी भएका थिए । 

२९ फागुनमा राजधानी उपत्यकालगायत पहाडमा र ३० फागुनमा तराईमा होली थियो । त्यसको नौ दिनअघि नै गृह मन्त्रालयले विज्ञप्ति सार्वजनिक गरी खबरदारी नगरेको होइन । तथापि, त्यो विज्ञप्तिले धेरैलाई छुन सकेन । यसको अर्थ होलीमा रमाउने जति सबै उच्छृंखलै थिए भन्ने पनि होइन ।

परिवारका सदस्य, नातागोता जम्मा भएर पारिवारिक माहोलमा पर्वको महत्त्व दर्शाउने क्रम पनि गत वर्षको तुलनामा यस पटक बढेकै हो । विगत वर्षहरूको तुलनामा लोलाको प्रयोग पनि धेरै हदसम्म 
कम भएको हो । 

विडम्बनाको कुरा के मात्रै हो भने गृह मन्त्रालय, प्रहरीले जुन मात्रामा मर्यादित र विनयशील हुन आग्रह गरेको थियो, त्यो प्रयासचाहिँ सफल हुन सकेन । सरकारी प्रयास सफल हुन्थ्यो भने रेडफ्रेनजस्ता पत्रकारले त्यति कडा टिप्पणी गर्ने थिएनन् । प्रहरीले तीन सय बढी व्यक्तिलाई पक्राउ गर्नुपर्ने पनि थिएन । 

अपराधशास्त्री माधव आचार्यका अनुसार होली मनाउँदा बढ्तै उच्छृंखल शैली अपनाउने क्रम बढेको छ । त्यसैले होली नेपालीहरूको सांस्कृतिक सद्भावको चाड हुँदाहँुदै पनि विदेशीहरूले घृणाको नजरले टिप्पणी गर्न पुगेका हुन् । परिवारका सदस्य, नातागोता, समाजको नियन्त्रणभन्दा बाहिर बस्न रुचाउने र मौका छोपेर अरूलाई दु:ख दिने नियत राख्ने जमात बढ्दै गएकाले होली विकृत हुन पुगेको हो । “केही व्यक्तिको उच्छृंखल व्यवहारले सिंगो पर्वमाथि नै प्रश्न उठ्नु दु:खद हो,” आचार्य भन्छन्, “अमर्यादित गतिविधि नियन्त्रणको पद्धति विस्तारित हुन नसक्दा कलंकको दाग बोकिरहनुपरेको छ ।” 

विगतको तुलनामा आपराधिक, उच्छृंखल, अमर्यादित गतिविधि कम भएको प्रहरीको दाबी छ । पूर्वतयारी गरी पर्याप्त सचेतता अपनाइएकाले त्यस्ता घटनामा कमी आएको महानगरीय प्रहरी परिसर काठमाडौँका एसपी प्रद्युन्न कार्की बताउँछन् । “उच्छृंखल घटना विगत वर्षका तुलनामा धेरै कम भएको छ । एकाध व्यक्तिले गरिदिएको अमर्यादित कदमका कारण मात्र होली मर्यादित भएन भनेर प्रश्न उठाउने ठाउँ मिलेको हो,” कार्की भन्छन् ।

संस्कृतिविद् जगमान गुरुङ रंग र पर्वको महत्त्व नबुझ्नेहरूले होली खेल्ने बहानामा उच्छृंखल हर्कत गरेको बताउँछन् । उनका अनुसार होलीमा अबिरको महत्त्व बुझ्न सकियो भने त्यसले ऊर्जा पैदा त गर्छ नै, स्वास्थ्यलाई समेत बलियो राख्ने काम गर्छ । होलीलाई ख्याल–ख्यालका रूपमा लिने, रमाइलो गर्ने माध्यम मात्र बनाउने, गलत ढंगले बुझ्ने गरेकाले समस्या निम्तिएका हुन् । “शक्ति, सद्भाव, एकता प्राप्त गर्ने पर्व हो होली,” संस्कृतिविद् गुरुङ भन्छन्, “तर, यसलाई मर्यादित बनाउन नसक्दा/नजान्दा सद्भाव होइन, द्वैष बढाउने विषय बन्ने त होइन भन्ने चिन्ता छ ।” 

पुरा पढ्नुहोस्

फेरि लर्काे भारततिरै

वसन्तप्रताप सिंह, चैत्र ४, २०७३

जंगलमा जडीबुटी पाउन छाडेपछि ६ गाविसका चार हजारभन्दा बढी विदेशिए
पुरा पढ्नुहोस्

पक्षीदूत

राजकुमार बानियाँ, चैत्र २, २०७३

हठन पेसाले चरा गाइड हुन्, जानकारीका हिसाबले अरू धेरैथोक । ‘बर्ड वाचिङ’मा सुनाम छ उनको ।
पुरा पढ्नुहोस्

विद्रोहीहरूको बिजोगी जीवन

पर्वत पोर्तेल, फाल्गुन २७, २०७३

झापा विद्रोहमा संलग्न पाकाहरू पार्टीप्रति असन्तुष्ट र आक्रोशित
पुरा पढ्नुहोस्

क्रसरोड कमाण्डर

राजकुमार बानियाँ, फाल्गुन १८, २०७३

सञ्जय श्रेष्ठ दुई–दुई पटक भ्वाइस टेस्ट फेल भएका गायक हुन् । एकपटक रेडियो नेपालमा, अर्कोपटक म्युजिक नेपालमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

मधुरो ‘मिनी काठमाडौँ’

विद्या राई, फाल्गुन ११, २०७३

उपत्यकाको छाप, खण्डहर टक्सार
पुरा पढ्नुहोस्

कस्मिक मित्र

राजकुमार बानियाँ, फाल्गुन ४, २०७३

बालुवाटारको ओशोधारा ध्यानकेन्द्रमा यसका संस्थापक आचार्य मैत्रेय सहरका मध्यम वर्ग र मध्यम उमेर समूहलाई नियमित रूपमा आचार्य रजनीश अर्थात् ओशोका प्रेम, आनन्द र उत्सवरूपी प्रसाद बाँड्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण कथा» सिर्जनशील स्व–रोजगार

गोकर्ण गौतम, माघ २५, २०७३

स्वप्नदर्शी स्टार्ट–अप उद्यमीका संघर्ष र सफलता
पुरा पढ्नुहोस्

गुरु पत्रकार

राजकुमार बानियाँ, माघ २०, २०७३

पत्रकारिताको सैद्धान्तिक पाठशालाका अनवरत साधक रामकृष्ण रेग्मी कठोर समयपालक लाग्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

जाडो छल्न औल

अर्जुन शाह, माघ १२, २०७३

उच्च हिमाली भेगमा बस्नेको ओरालो यात्रा, ओरालोमा पेसा
पुरा पढ्नुहोस्