स्वास्थ्य

औषधीले खल्ती खलास

भिषा काफ्ले, चैत्र ५, २०७५

सरकारी लगानीभन्दा नागरिकको खल्तीबाट हुने उपचार खर्च तीन गुणा बढी
पुरा पढ्नुहोस्

मायोस्थेनियाको कहर

गुणराज लोहनी, मंसिर २६, २०७५

जेठको गर्मी महिना, ०६६ । साँझ खानापछि ठूलदाजुको छोरा मुक्तिले दियो, जर्जस् सेक्रेट कि टु युनिभर्स । एक्काइसौँ शताब्दीका जिउँदाजाग्दा आइन्स्टाइनका रूपमा चित्रित विख्यात वैज्ञानिक, जो एमियोट्रोफिक ल्याटेरल सिरोसिस् अथवा मोटोर न्युरोन रोगले ग्रसित थिए, भौतिकीहरूको एकताजस्तो नयाँ सिद्धान्त प्रतिपादन गर्दै गरेका स्टेफेन हकिङ र उनकी छोरी लुई हकिङद्वारा लेखिएको उक्त बाल उपन्यासका केही पाना पढ्दै जाँदा छाड्न मन लागेन । सोचेँ– यो किताब आजै राती सक्नुपर्‍यो ।

कसमस कम्प्युटरबाट अन्तरिक्षमा यात्रा गरिरहेका दुई जनामध्येको उक्त कम्प्युटरको आविष्कारक एकाएक कृष्णविवरमा प्रवेश गर्न पुग्छन् । उनीसँग गएको अर्का केटा अन्तरिक्षबाट फर्किन्छ । कसमस कम्प्युटर नै चलाएर उक्त कृष्णविवरलाई ७० अर्ब प्रकाश वर्षपूर्वको अवस्थामा पुर्‍याउँछ । ७० अर्ब प्रकाश वर्षअगाडि उक्त कृष्णविवर ग्रह रहेछ । त्यसैले गर्दा कृष्णविवरमा प्रवेश गरेको उक्त व्यक्ति सकुशल पृथ्वीमा फर्किन्छ ।

एक घन्टा पढेपछि अक्षर चिन्न अप्ठेरो पर्न थाल्यो । सोचेँ– रातको निद्रा हो कि ∕ त्यसैले आँखामा पानी छर्किंदै पढ्न थालेँ । पछिपछि त पढ्न थालेको १० मिनेटमै आँखा सानो हुन थाल्यो । सोचेँ– चालीसे लाग्यो । म थुप्रै पटक धेरै आँखा अस्पताल धाएँ । चस्माको पावर बढाउने र घटाउने काम मात्र हुन थाल्यो । घाँटीमा खाना अड्किएर मर्छुजस्तो पनि भयो ।

यसै क्रममा चितवनको सरकारी आँखा अस्पतालमा देखाएँ । डा मारिया गौतमले धेरै समय, विधि र प्रविधि प्रयोग गरेर आँखा जाँचिन् । उनको राय थियो– आँखाको परेला तल झरेकाले दृष्टि कम गएको हो । अन्य समस्या नभएर ओकुलर मायोस्थेनिया हो । यसको उपचारका लागि न्युरो मेडिसिनमा जानुपर्छ ।

न्युरो मेडिसिन विशेषज्ञ खोज्दै म वीर अस्पताल पुगेँ । वरिष्ठ नसा विशेषज्ञलाई भेटेँ । लामो लाइन तर चिकित्सकले दिने छोटो समय । लामो पर्खाइपछि बल्ल मेरो पालो आयो । डाक्टर कतै जान हतारिँदै थिए । डाक्टरले प्रश्नहरू सोधे । भनेँ– “१० मिनेट पढेपछि आँखा सानो हुन्छ । खाना खाँदा अड्किन्छ । दाहिने खुट्टाको जाँघनेरको जोड्नी दुखेर हिँड्नै सक्दिनँ ।”

यति मात्र बोलेको थिएँ, ती डाक्टरसाब मसँग जंगिन थाले– “मैले सोधेको प्रश्नको मात्र उत्तर दिने । आफूलाई जे मन लाग्यो, त्यही बोल्ने ? तपार्इं आफैँ जान्ने हुनुहुँदो रहेछ । यहाँ किन आउनुभएको ?”

मलाई निकै रिस उठ्यो तर मुख बन्द गरेँ । उनले एक दर्जन टेस्ट लेखिदिए । एन्टी बडी, एन्टी मस्क आदि/इत्यादि । ती टेस्ट कहाँ हुन्छन् भनी खोज्दै जाँदा त्रिपुरेश्वरस्थित एउटा प्राइभेट हस्पिटल एन्ड रिसर्च सेन्टर भेटियो । त्यसकै प्याथोलोजी ल्याबका भाइले कसको टेस्ट भनेर सोधे । आफ्नै हो भनेँ । उनले भने, “तपाईंलाई वीर अस्पतालमा हेर्ने डाक्टर यहाँ हुनुहुन्छ । एकपटक यहाँ पनि उहाँसँग देखाउनुस् न, राम्रो हुन्छ ।”

मलाई लाग्यो– उनले आफ्नो अस्पताल र डाक्टरको विज्ञापन गरे । उनकै सहयोगबाट चिकित्सकको एप्वाइन्टमेन्ट लिएँ । निजी अस्पतालमा पनि सजिलैसँग तिनको समय पाइँदो रहेनछ । भेट्न गएँ । मान्छे उनै, स्थान फरक । पस्नेबित्तिकै उनले बस्न अनुरोध गरे– “भन्नुस् यहाँलाई... ।”

उनको मुखबाट यस्ता आदरार्थी र नरम शब्द निस्किन थाले । धेरै समय लगाएर जाँचपडताल गरे । प्रेस्क्रिप्सनमा डाक्टरी अक्षर लेखे । मलाई तुरुन्त आउनू भने र बिदाइ गरे । वीर अस्पताल र अर्को निजी अस्पतालमा गरेको व्यवहार देखेर उनीप्रति दया लागेर आयो । फटाफट बाहिर निस्किएँ । निजी अस्पतालमा उपचार गर्ने नै भए काठमाडौँमा किन गराउने ? जान्छु चितवनै ।

चितवनकै पुरानो इन्टरनेसनल सोसाइटी फर मेडिकल एजुकेसन गएँ । त्यहाँ न्युरो मेडिसिन विभागका डा लेकजंग थापा र डा घनश्याम पौडेलले लामो समय लगाएर परीक्षण गरे । त्यसपछि न्युरो मेडिसिन डिपार्ट प्रमुख डा पीभीएस रानासँग सल्लाह लिएँ । २८ फागुन ०७० मा आईसीयुमा भर्ना गरियो । पल्स सक्सिमिटरद्वारा मुटुको धड्कन नाप्न मनिटरमा जडान गरी मेरो हातका बुढीऔँलामा जोडिएको थियो । एट्रोपाइन र नियोस्टिमाइनको सुई दिई इड्रोफोनियम टेस्ट गरियो । सुई लगाएको केही बेरपछि आँखाको परेला खुल्दै गयो । मैले पहिलेजस्तै प्रस्ट देख्न थालेँ । तर यो टेस्ट जटिल रहेछ । सुई लगाउँदा धड्कन असाध्यै बढ्यो । धड्कन र रक्तचाप बढ्ने भएकाले मनिटर जडान गरिएको आईसीयुमा राखिँदो रहेछ । दस–दस मिनेटमा आँखाको आकार नापियो र अन्त्यमा यसै टेस्टले मलाई ओकुलर मायोस्थेनिया लागेको पत्ता लाग्यो । त्यसपछि भरतपुरको सरकारी आँखा अस्पतालमा आइस प्याक टेस्ट गरियो । यसमा आँखामा बरफको टुक्रा राखिन्छ । यस्तो बेला सहनै नसक्ने गरी दुख्दो रहेछ । आइस प्याक टेस्ट गर्दा रक्त कोषिका खुम्चिन पुग्छ । त्यसले गर्दा आँखाको आकार ठूलो हुने र नानी खुलेर आउँदो रहेछ ।

अब टेस्ट एन्टिबडिज र एन्टिमस्क टेस्टका लागि रगत अमेरिका पठाउनुपर्ने रेलिगेयरका सञ्चालकले बताए । यसका लागि पहिलो चरणमा १ लाख ८ हजार लाग्ने जानकारी दिए । पर्‍यो फसाद ∕ यति महँगो परीक्षण कसरी गर्ने ? ३५ हजारसम्म टेस्ट गरिदिने कुरा गरे रेलिगेयरवालाले । अन्त्यमा ११ हजार ५ सय मात्रैमा उक्त टेस्ट गरियो ।

एन्टिबडी एन्टी मस्क टेस्ट नेगेटिभ देखियो । तैपनि, औषधी खाने निर्णय भयो । ओकुलर मायोस्थनिया र उक्त रोगको औषधी खाएपछि रियाक्सनले निस्कने अन्य रोग नियन्त्रणका लागि डा लेकजंगले विभिन्न औषधी सिफारिस गरे । पेन्ट्रेसोलनले प्रेसर बढ्ने, सुगर देखिने, ग्यास्ट्रोराइटिस बढ्ने हुन्छ, नडराउनू भनी सचेत गराए ।

२८ चैत ०७० देखि औषधी खान थालेँ । पेन्ट्रेसोलनले ११ दिनमा ११ किलो तौल ह्वात्तै बढ्यो । ब्लड प्रेसर, ग्यास्ट्रोराइटिस पनि बढ्दै गयो । सुगर देखिन थाल्यो । हातखुट्टा बाउँडिन थाले । मोटो देखिए पनि शरीरमा तागत हुन छाड्यो । बिहान उठेर ब्याडमिन्टन खेल्ने, शारीरिक व्यायाम गर्ने मान्छे हिँड्नै नसक्ने हुन थालेँ ।

औषधी सेवनको दुई महिना पुग्दा–नपुग्दै मेरो सानो आन्द्रामा घाउ र मिर्गाैलामा पत्थरी देखापर्‍यो । प्रोस्टेट थैली बढेर गयो । उपचार मायोस्थनियाको तर रोग भने धेरै देखिन थाले । एकपछि अर्को रोग थपिँदै गएपछि डा पीभीएस रानाले एकपटक भारत उपचार गर्न जाने सल्लाह दिए । दिल्ली त जाने तर कुन अस्पताल जाने ?

डा रानाले महँगो उपचार गर्न जाने भए अपोलो, मेदान्त जानू तर सस्तो र राम्रोका लागि भने अल इन्डिया मेडिकल इन्स्टिच्युट एम्समा जान सल्लाह दिए । साथै, ईमेलमार्फत एम्समा मेरो एप्वाइन्टमेन्टको व्यवस्था गरिदिए ।

एमाओवादीका तत्कालीन महासचिव कृष्णबहादुर महराकी जीवनसंगिनीलाई पनि ०६६ मा मायोस्थेनिया ग्य्राविजले ग्रस्त पारेको रहेछ । दिल्लीस्थित अपोलो अस्पतालमा थाइसम ग्ल्यान्डको अप्रेसन भएछ । मायोस्थेनियाको उपचार अपोलोमा गर्दा ९ लाख ५० हजार भारु खर्च भएको थियो रे ।

मसँग यतिका पैसा त थिएन तैपनि उपचार गर्नै पर्‍यो । अपोलो वा मेदान्तमा गएर उपचार गर्ने हैसियत पनि थिएन । एम्समा गएँ । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले देशैभरि यही नाममा २० वटा अन्य अस्पताल विस्तार गर्ने घोषणा गरेका छन् ।

२८ असारमा एम्स पुगेँ । एप्वाइन्टमेन्ट पहिला नै डा रानामार्फत भइसकेको थियो । साथमा साथी विपिन हुनुहुन्थ्यो । म त उभिन पनि सक्दिनथेँ । भारतीय जनताको स्वास्थ्य अवस्था कस्तो छ भन्ने बुझ्न एम्स गए हुन्छ । अस्पताल परिसरको भुइँमा बिरामी पल्टिएका हुन्छन् । कोही एक कुनामा खाना पकाइराखेका हुन्छन् । एक महिनामा पनि एप्वाइन्टमेन्ट नपाएका बिरामी भेटेँ । कर्मचारीलाई घुस दिएर मिलाएको भन्नेहरू पनि भेटिए ।

एम्सको न्युरो डिपार्ट हेड डा माधुरी बेहारीले नै मलाई चेक गर्ने भन्ने थियो । तर दुई पुरुषले लामो समय लगाएर चेक गरे । त्यसपछि डा माधुरीले हेरिन् । उनले भनिन्– “चितवनमा गरिएका परीक्षण र दिएका औषधी ठीक छन् । त्यसैलाई निरन्तरता दिनुस् । पछि मात्र थाइमस ग्ल्यान्डको अप्रेसन गर्नुपर्छ । फेरि आउनुस् ।”

भारतमा मायोस्थेनियालाई अमिताभ रोगभन्दा रहेछन् । नेपालमा मायोस्थेनियाको पहिचान हुन नसकेको मात्र हो, यसका रोगीको संख्या धेरै नै छ । नसाबाट मांसपेशीमा ग्लुकोज रिलिज नभएपछि अंग–प्रत्यंग नचल्ने, खाना अड्किने, सास फेर्न नसक्ने, हातखुट्टा नचल्ने, आँखा बन्द हुँदै जानेजस्ता यस रोगका लक्षण हुन् ।

मायोस्थेनिया रोगको नेपालमै उपचारको सम्भावना नभएको होइन । न्युरो मेडिसिनमा डीएम गरेका तीन जना डाक्टर अहिले नेपालमै उत्पादन भइसकेका छन् । न्युरो सर्जन छन् । प्लाज्माफेरासिस मेसिन, एन्टी बडी टेस्ट र इलेक्ट्रोमाइयोग्राफी र थाइमस ग्ल्यान्डको अप्रेसन गर्ने सर्जनको व्यवस्था भए महँगो रोग मायोस्थेनियाको उपचार नेपालमै सम्भव हुन सक्छ ।

केही समयपछि पहिलेको उपचारले मेरो रोगलाई थेग्न सकेन । म ४ कात्तिकमा हैदरावाद पुगेँ, अस्पताल विनमा । त्यहाँ ७ दिन उपचार चल्यो । त्यहाँबाट फर्किएपछि मेरो रक्तचाप र चिनीको मात्रा घट्दै गयो, ग्यास्ट्रिकले खुबै सतायो । अनि म ग्रान्डी अस्पतालका डा राजु पौडेलसँग उपचार गराइरहेको छु । केही सुधार भएको छ । त्यसैले मलाई देखिएका लक्षण कसैलाई देखिएमा लापरबाही नगर्नु होला ।

पुरा पढ्नुहोस्

फैलिँदै जमरा जुस

विभु लुइटेल, कार्तिक २५, २०७५

शरीरमा भएका अनावश्यक रसायन हटाउन प्रभावकारी
पुरा पढ्नुहोस्

बिरामीहरू, प्रकृतितिर फर्कौं

विभु लुइटेल, कार्तिक ११, २०७५

चल्तीको चिकित्सा प्रणालीभन्दा प्राकृतिक उपचार विधि प्रभावकारी
पुरा पढ्नुहोस्

रोक्न सकिन्छ, नसर्ने रोगको महामारी

डा तारासिंह बम, जनस्वास्थ्य बिज्ञ, आश्विन २, २०७५

राज्यका तर्फबाट उपचारका लागि गरिने सहयोग पनि अर्बौं रुपैयाँ छ, जुन यस्ता रोग लाग्नै नदिने रोकथाममा खर्चिर्ने हो भने आधा पनि खर्च हुँदैन, जसले जनता र राज्य दुवैलाई फाइदा हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

विशेष : दीर्घरोगी बन्दै नेपाली

भिषा काफ्ले, आश्विन २, २०७५

क्यान्सर, मुटु तथा मिर्गौला सम्बन्धी बिरामीको वृद्धिदर चार गुणा, उपचारमा अर्बौं खर्च
पुरा पढ्नुहोस्

जन्मँदै डाउन सिन्ड्रोम

विभु लुइटेल, असार ६, २०७५

३५ वर्ष कटिसकेका महिलाबाट जन्मिएका सन्तान बढी प्रभावित
पुरा पढ्नुहोस्

खानेपानीमा राजनीतिको परिणाम

दुर्गालाल केसी, जेष्ठ २७, २०७५

उपभोक्ताको जीवनमाथि खेलवाड
पुरा पढ्नुहोस्

उफ्, अवसाद !

विभु लुइटेल, वैशाख ३१, २०७५

डिप्रेसनपीडितलाई रोगीको व्यवहार गरे समस्या झन् झाँगिने
पुरा पढ्नुहोस्

कानुनको खिल्ली

भिषा काफ्ले, वैशाख १०, २०७५

सुर्तीजन्य पदार्थकै कारण प्रत्येक वर्ष २५ देखि ३० हजार नेपालीको मृत्यु
पुरा पढ्नुहोस्

बालुवामा पानी

भिषा काफ्ले, पुस १०, २०७४

पाल्पालाई पहिलो पूर्ण खोपयुक्त जिल्ला घोषणा गरियो, १५ फागुन ०७० मा । त्यतिबेला जिल्लाको खोप पहुँचको अवस्था सरकारको लक्ष्यभन्दा बढी १०१ प्रतिशत पुगेको थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्