साहित्य

सांस्कृतिक खोजीमेली

राजकुमार बानियाँ, फाल्गुन ८, २०७५

प्रकाण्ड विद्वान् पन्त निबन्धहरुमा भरतखण्डमै लोप भइसकेका बिस्केट, इन्द्रजात्रा, घोडेजात्रा आदि पुराना रीतिस्थिति नेपालखाल्डोभित्र चलाइराख्नमा नेवारहरुको ठूलो अवदान रहेको धारणा राख्छन् भने चन्द्रशमशेरको पालामा अर्थात् विसं १९६१ मा तिथिको ठाउँमा गते लेख्न थालिएको प्रसंग उप्काउँछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

एकान्तको आनन्द

मेरी डेशेन, फाल्गुन ८, २०७५

यात्रामा उपयोगी हुन्छन्, प्रिय किताब बाटोमा धेरै पटक साथ दिएका दुई किताब हुन्आहुतिको तपस्वीको गीत खगेन्द्र संग्रौलाको नलेखिएको इतिहास सामाजिकसांस्कृतिक शब्दचित्रलाई प्रभावकारी, आकर्षक यथार्थपरक ढंगले कसरी लेखिन्छ भनेर खोज्ने क्रममा यी पुस्तकप्रति आकर्षित भएकी हुँ प्राज्ञिकहरुले लामो लेख्छन् तर थोरैले पढ्छन् कथाकार छोटोमीठो लेख्छन् धेरैले पढ्छन् कविले तौलेर चयन गरेका शब्द कसैको दिलमा सदाका लागि अमिट हुँदो रहेछ मेरा लागि तपस्वीको गीत त्यस्तै कविता बन्यो त्यसको अनुवादसमेत गरेँ नलेखिएको इतिहासमा यति मीठो शब्द चयन सटिक दृष्य छन्, त्यसका कतिपय कथालाई गद्यकविता भने पनि हुन्छ

यी किताबको एउटा साझा गुण होसंवेदनशील मार्मिक चित्र पाठकको मनमा कोर्न सक्नु यति मात्रै भए यो शैलीगत प्रशंसा हुन्थ्यो, विषय दृष्टिकोण जे भए पनि मूलभूत साझा गुणचाहिँ रचनाकारहरूको विश्वदृष्टिसँग सीधै जोडिएको वामआन्दोलनमा हिँडेका हुर्केका ती दुवै रचनाकारको साझा विषय होसीमान्तकृतले भोग्ने अत्याचार, भेदभाव शोषणका अन्तहीन अवतार तिनका निश्चित स्रोत श्रमजीवी वर्गको कोणबाट वर्तमान सामाजिकसांस्कृतिक संरचनालाई हेर्ने धरातलबाट पाठकलाई दायाँबायाँ भागेर पलायन हुन नदिनु यी लेखकका विशेषता हुन्

यतिखेर समाजवादको आधार बसाल्ने नाममा पुँजीपतिको ढुकुटीमा धनराशि थुपार्नेनीति प्राथमिकतामा परेको देखिन्छ वाम पृष्ठभूमिका प्रशासनयन्त्रसमेत असमानता बढाउन पर्यावरणीय विनाश गराउन लागिपरेको देख्दा स्वाभाविक रुपले प्रगतिशील विश्वदृष्टिका धेरै मानिस दु:खित छन् अरु पनि यो टिठलाग्दो यथार्थबाट अझै पलायन भइरहेका छन् अर्कोतिरवामपन्थइतरले वर्तमान प्रशासनिक गतिविधिलाई ठेट वामपन्थी मूल्यमान्यताको परिणाम ठान्छन् सबै थरी पाठकलाई यी दुई किताब पाठशाला बन्न सक्छन् यी किताब सामाजिक राजनीतिक विसंगतिलाई बुझ्न तिनको सामना गर्ने सामथ्र्य खोज्न अवश्य उपयोगी हुन्छन्

आमाबाट अक्षर चिनेकी मैले वर्ष छँदै जानीनजानी किताब पढ्न थालेकी हुँ   जब नेपाली पढ्न थालेँ, नलेखिएको इतिहासलाई त्यसरी नै पढेँ त्यो अनुभव विपुल पत्रिकामा छापियो पनि विद्यार्थी छँदै ०४१ तिर नेपालबारे व्यापक अध्ययन गर्ने क्रममा हर्क गुरुङको विद्यावारिधि शोधपत्र खोजेँ तर कतै पाइनँ एक मात्र कपी एडिन्बर्ग स्कटल्यान्डमा रहेको थाहा पाएर त्यहीँ पढ्ने साथीलाई फोटोकपीका लागि अनुमानित खर्च पठाएँ इन्टरनेट नभएको त्यो जमानामा बेखबरै दुईतीन महिना बिते

एक दिन हुलाकीले ठूलो प्याकेज मेरो हातमा थमाइदिए बाकसभित्र बाकस, त्यसभित्र कपडा प्लास्टिकले जतनसाथ बेरिएको थियो, हर्क गुरुङको मौलिक शोधपत्र पानाहरु पल्टाउँदै जाँदा चकित भएँ साथै, पुस्तकालयले समुद्रपारि पठाउन आनाकानी गर्नुको कारण बुझेँ त्यसमा मौलिक तस्बिर मसिनो कागजमा हातैले कोरेका रंगीन नक्सा संगृहीत थिए मलाई पनि फोटोकपी गर्ने आँट आएन आद्योपान्त पढेर जस्तो पाएकी थिएँ, उस्तै पठाइदिएँ साथीले दुरुस्तै फर्काई पुस्तकालयमा धेरैपछि गुरुङलाई यो प्रसंग सुनाउँदा रमाइलो भयो

काव्यप्रेमी अहिले नयाँ प्रतिभा राजु स्याङ्तानका कविता पढ्दै छु आख्यानले पनि उत्तिकै छुन्छन् मलाई तर परिवर्तनशील विश्वमा ऐतिहासिक विकासको दृष्टिकोणबिना बुझाइ अपूर्णप्राय: हुँदो रहेछ त्यसैले इतिहास धेरै पढ्छु

साहित्यबाहेक अचेल वनस्पति, परिस्थिति विज्ञान, जैविक कृषि भूमण्डलीकृत पुँजीवादबारे पढिरहेकी हुन्छु मानव जातिबारे बुझ्नु पर्छ नै तर वर्तमान पृथ्वी प्राकृतिक संसारको अवस्था त्यसका असरबारे जानकारी लिनु हामी सबैको कर्तव्य हो नोबेल पुरस्कार विजेता कार्ल भोन फ्रिसको म्यान एन्ड लिभिङ वर्ल्ड ले पुँजीवादग्रस्त मानव जातिको अहं अन्धता घटाउन मद्दत गर्छ प्रकृतिको मियो मानव होइन/हुनु हुँदैन भन्ने ऐतिहासिक उद्विकासको सिद्धान्तमा आधारित यस किताबले चराचर जगतमा अन्य प्राणीको पनि उत्तिकै जिउने हक सीप रहेको  देखाउँछ पृथ्वीलाई नै कविताका रुपमा सुन्दर वाचन गर्छन् फ्रिस हामीले पृथ्वीलाई संकटग्रस्त बनाएका छौँ साझा गुँड यो धरतीलाई जोगाउने कर्तव्य पनि हाम्रै हो यसका लागि अध्ययन व्यवहारलाई जोड्नुपर्छ अन्य प्राणीलाई स्वतन्त्र बाँच्ने ठाउँ नदिने हो भने कालान्तरमा मानव जातिकै अस्तित्व संकटमा पर्ने संकेत म्यान एन्ड लिभिङ वर्ल्ड ले ७० वर्षअघि नै दिएको हो, जुन शतप्रतिशत प्रमाणित भइसक्यो अब

एकान्तमा किताब पढ्नुको आनन्द अरुसँग तुलना हुँदैन तर हल्लाहरुबीच पढ्नुको मिठास पनि छुट्टै हुन्छ जानकारी, ज्ञान, तर्कवितर्क, दृष्टिकोण सिर्जनशीलताका लागि पुस्तक बलियो स्रोत अभिन्न साथी हो मेरा लागि रुचि मिल्ने साथी भए उपयुक्त किताब छनोट गर्न सहज हुन्छ संवादबाट किताबको थप गहिराइ बुझ्न सकिन्छ पहिले पुस्तकालय खुब चहार्थें, मानौँपुस्तकालय हरियो चौर हो बाख्रा हुँ अचेल अनलाइनमा पठन सामग्री बढी खोज्छु

प्रस्तुति : गुरुङ सुशान्त

पुरा पढ्नुहोस्

अखबार (कविता)

रूपेश श्रेष्ठ, फाल्गुन २, २०७५

देशभरि तापक्रम ख्वातखुत्तै घटेका बेला खुब तातो छ, आजको अखबार
पुरा पढ्नुहोस्

बाजेको शास्त्र–विचलन

प्रमोद मिश्र, फाल्गुन २, २०७५

मैले कुनै राजवंशीको घरमा स्वास्नीले पकाएको लोग्नेले नखाने चलन देखेको थिएन । स्वास्नी घरमा हुँदाहुँदै लोग्नेले भात पकाएको पनि देखेको थिइनँ । राजवंशी गाउँमा प्रसवकालमा पत्नी गुमाउने विधुर भने प्रशस्तै थिए ।
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य र क्रान्ति

नारायणमान बिजुक्छे, फाल्गुन १, २०७५

नेपालमा पनि एउटै समुदायका मानिस मात्रै राज्यको कार्यकारी भूमिकामा किन हुन्छन् ? उत्तर उही आउँछ । बहुमतको बलमा अल्पसंख्यकलाई पेलेर जाँदा भयावह नतिजा आइलाग्छ भन्ने बलियो पाठ इन्डिया विन्स फ्रिडमबाट लिन सकिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

गार्मेन्ट उद्योगको पतन–कथा

सुरेश ढकाल, फाल्गुन १, २०७५

पुस्तक पठनपछि सहजै बुझ्न सकिने तथ्य के हो भने नेपालमा गार्मेन्ट उद्योगको अवसान केवल एउटा नितान्त आर्थिक वा अर्थशास्त्रीय परिघटना मात्र थिएन ।
पुरा पढ्नुहोस्

फेरि रमण घिमिरे

राजकुमार बानियाँ, माघ २४, २०७५

रमण घिमिरे यस्ता दीर्घसेवी कला समीक्षक हुन्, धेरैजसो नेपाली कलाकारको पहिलो अन्तर्वार्ता उनले नै लिएका रहेछन् । किताबमै मिथिला शर्मा र गौरी मल्लले त्यस्तो ‘क्रेडिट’ दिएका छन् पनि । पहिलो अन्तर्वार्ता लिने र दिएको सम्झने दुवैलाई गुणग्राही मान्नुपर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

मिसिसिपी, गंगा र तमोर

हाङयुग अज्ञात, माघ २४, २०७५

एउटा सांस्कृतिक सिद्धान्तले भनेको छ– ‘संस्कृति एक्लै उभिरहन सक्दैन । वरिपरिका विविध संस्कृतिसँग संवाद गरेर, मिसिएर नयाँ संस्कृति बन्दै जान्छ ।’
पुरा पढ्नुहोस्

प्रशासनयन्त्र बदल्ने पुस्तक

भीमदेव भट्ट, माघ २४, २०७५

देशभित्रका पूरै प्रशासन क्षेत्र विभाजित छ । दलीयकरणले प्रदूषित कर्मचारीतन्त्र भ्रष्ट हुँदै छ । जिम्मेवार जनशक्ति–उत्पादन अध्ययनबाट मात्रै सम्भव छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

वियोगको पुलिन्दा

क्रान्ति पाण्डे, माघ १८, २०७५

सम्पूर्ण कथाको अप्रत्यासित अन्त्यले पाठकीय खुलदुलीलाई मलजल गर्छ । कथाहरुमा वैदेशिक रोजगारी, सामाजिक सन्जाल/प्रविधि, महिला हिंसाका साथै सामाजिक दुष्कर्म अटाएका छन् । पात्रको मनोदशालाई पक्रेर लेख्ने उनको साहस तारिफयोग्य छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

फेरि दार्जिलिङ

वसन्त थापा, माघ १७, २०७५

यतिका वर्षमा साँघुरा गल्ली, गल्छेंडा र दुले गौँडाहरु बढेछन् । चौरस्ताबाट तुङसुङ बस्ती जाने बाटो लामो गल्लीमा परिणत भएछ । कुनै कुनाकाप्चा, सडक छेउको पर्खाल–भित्ता खाली देखिन्नथ्यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

बाको त्यो संग्रह

नयनराज पाण्डे, माघ १६, २०७५

समाज बुझ्ने सजिलो बाटो आख्यानै रहेछ । आदतका कारण इतिहास र अनुसन्धानमा समेत कथाहरु भेट्छु म ।
पुरा पढ्नुहोस्