साहित्य

[पुस्तक समीक्षा] दीपेन्द्रको दानवीकरण

यादव देवकोटा, असार ३, २०७६

‘शाही हत्याकाण्डको साक्षी’ परिचयसहित तत्कालीन राजा वीरेन्द्रका प्रमुख शाही पाश्र्ववर्ती सुन्दरप्रताप रानालिखित पुस्तक दरबारको दुःखान्तको उपशीर्षक छ, \'राजपरिवार र संहार : मैले जसरी देखेँ\' ।
पुरा पढ्नुहोस्

सभ्यताका अनेक पक्ष

घिमिरे युवराज, जेष्ठ २८, २०७६

क्रिस्टोफर रायन कासिल्डा जेठालिखित सेक्स एट डोन पढिरहँदा मनमा अनेकौँ तरंग कौतूहल उब्जाउँछ एकातिर मान्छेको जीवन अत्यन्तै सुविधाभोगी, चञ्चल, अस्थिर यौनलिप्त भइरहेको अर्कोतिर उसले यस्तो सामाजिक व्यवस्थालाई आत्मसात गरेको , जहाँ आफ्नो सम्पत्ति सम्बन्ध रक्षाका लागि सानो परिधि बनाएर बसेको प्रागैतिहासिक कालदेखि आजसम्म पुरुष महिलाको यौनसम्बन्धको स्थिति व्याख्याका आधारमा लेखकद्वयले मानव सभ्यताको अनेक पक्ष देखाउन खोजेका छन्

कृषि युगभन्दा अघि मानिसलाई सामुदायिक भावमा विश्वास थियो जंगली वा सिकारी युगमा मानिस जोखिम सामना गर्न मिलेर समूहमा बस्थे सम्पत्तिमा व्यक्तिगत अधिकार थिएन त्यसले सन्तानमाथि कसैको दाबी रहेन सन्तानको पहिचान नै नभएपछि लोग्नेस्वास्नी बनिरहनुपर्ने आवश्यकता आइपरेन यस किताबमा वैवाहिक संस्थाको उदयको जड मिहीनसँग खोतलिएको , आजको समाजको पाखण्ड चरित्रलाई छर्लंग बनाएको

किताब भन्छ, कृषि युगअघि महिलाको यौनसम्बन्ध धेरै पुरुषसँग वा पुरुषको धेरै महिलासँग हुन्थ्यो यस्तो अवस्थामा कुन पुरुषको वीर्यबाट महिला गर्भवती भइन्, थाहा हुन्नथ्यो कतिपय सिकारी समूहमा धेरै पुरुष सिकारीले एउटै सन्तानलाई साझेदारका रुपमा मानेको पनि पाइन्छ ती पुरुषलाईबुबाशब्दले सम्बोधन गर्नु स्वाभाविक लाग्दैन किनभने पुस्तक पढ्दा थाहा लाग्छआमाको सम्बन्ध मात्रै सन्तानसँग स्वाभाविक रुपमा स्थापित हुन्छ किताबको पुछारमा पुग्दा केही दृश्यले उद्वेलित गर्छन् लोग्ने पुरुष सम्पत्तिको अधिकारबाट स्थापित भने आमाचाहिँ ममताबाट आमाबाट प्राकृतिक रुपमै संरक्षित पोषित हुने सन्तानको नैसर्गिक अधिकारका कारण सम्बन्धले एउटा यात्रा गरेको देखिन्छ

कृषि युग वा सम्पत्तिको अधिकारपछि एकल सम्बन्धको व्यवस्था सुरु भयो तर मान्छे स्वभावैलेपोलीगामीभएकालेमोनोगामीसोच भित्री रुपमा खोक्रो भ्रष्ट हुँदै गयो झन् भ्रष्ट त्यतिखेर भयो, जब पुरुषकै जत्ति यौनेच्छा राख्ने महिला एकल सम्बन्ध संकुचित घेरामा बाँधिइन् मोनोगामी सम्बन्धमा बस्न नसकेकाले पुरुष सत्ताले बहुविवाहलाई स्थापित गरिदियो

हामीले मान्दै आएको संस्कारले यौन सम्बन्धमा कथित शुद्धताको कुरा गर्छ तर प्राकृतिक रुपमा मानिसको यौन व्यवहार त्यस्तो शुद्धताको घेराभित्र कैद हुन सक्ने अवस्थामा छैन यस्तो विरोधाभास बोकेर आजको आम मानिस बाँच्दै किताबले पोलीगामी वा मोनोगामीमध्ये एकको वकालत गर्दैन तर पाठकलाई आफ्नो सोच निर्माणमा मद्दत गर्छ

पुस्तकले विचार सपनालाई परिपक्व बनाउन ठूलो भूमिका खेल्छ हामीले लामो समय सत्ताधारीको इतिहास पढ्यौँ सत्तास्थापित नायकबारे अचेल विवेचना हुन थालेको शक्तिशाली खलनायकका कथा पनि महफ्वका साथ पढिए तर कलाकार मनले सधैँ आम मानिसको कथा खोजी रह्यो पछिल्ला गैरआख्यान माङ्गेना, भुइयाँ ७२ को विस्मय पढेर निकै लाभान्वित भएँ केही गैरआख्यानमा नयाँ कथ्य स्थापित भयो, जहाँ सतहका मानिस कथाको सूत्रधार बनेर आए यस्तै बलियो गैरआख्यान हो, मान्ठा डराएको जुग

मोहन मैनालीको यो पुस्तकले नेपालमा चलेको युद्धमा छोपिएका फरक पाटोलाई उजागर गरेको मैनालीकै वृत्तचित्र लिभिङ अफ जोगीमारा केही वर्षअघि हेर्दा माओवादी द्वन्द्वलाई नजिकबाटै हेरेजस्तो अनुभूति भएको थियो दृश्यमा आउँदा द्वन्द्वमा पिल्सिएका परिवार आफन्तको त्रासले स्तब्ध बनाउँथ्यो स्थानीयको विस्तृत अवस्थासहित झन् बलियो अभिलेख बनेर आयो, पुस्तक लेखकको प्रस्तुति भाषाशैली छरितो रोचक भएकाले एकै बसाइमा पढ्न सकेँ

लाग्छ, पहाडी हिमाली भेगमा पुगेर राज्य विद्रोहीको गतिविधिलाई मानवताको निष्पक्ष आँखाले उतारिएको दस्तावेज हो, मान्ठा डराएको जुग राज्य विद्रोही दुवैको चेपुवामा परेका आम मानिसको पीडाको कथा हो यो भूमिमा चलेको द्वन्द्वको बलियो दस्तावेज पनि बनिदियो

दलाई लामा भिक्टर चानलिखित विज्डम अफ कम्प्यासन  मैले धर्मशाला भारत जाँदा किनेको थिएँ दलाई लामाको यात्रा, अनुभव दर्शनमा केन्द्रित किताब दलाई लामाको दर्शनप्रति खासै रुचि नभए पनि अमेरिका भ्रमणका सन्दर्भमा उनको विचारले छोइएँ

स्कुल जाने उमेरका काला वर्णका धेरै किशोरकिशोरी जेलमा छन् एक खालको वर्ग समुदायका मानिसद्वारा स्थापित कानुनले अर्को समुदायलाई विभेद गर्छ साना गल्तीमा पनि तिनलाई अपराधी करार गरी जिन्दगी नै बर्बाद हुन्छ अनेकौँ अपराध गरेर सत्तामा पुगेको शक्तिले आम नागरिकले कहिले गल्ती गर्ला अपराधी घोषणा गरौँला भनेर पर्खिबस्छ तर गल्ती नगर्ने वातावरणचाहिँ बनाउँदैन समाजलाई सकारात्मक दिशातर्फ लैजान एकअर्कामा क्षमा करुणा आवश्यक भन्ने भावना जागृत गराउनु यसको उल्लेख्य पक्ष हो

प्रस्तुति : गुरुङ सुशान्त

पुरा पढ्नुहोस्

[पुस्तक समीक्षा] दलनको चित्रकथा

प्रतीक्षा भट्टराई, जेष्ठ २७, २०७६

बाग्लुङको अँधेरी गाउँमा बसोबास गर्ने दलित र गैरदलितको सामाजिक घर्षणबाट मैदारो उपन्यासको जग हालिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

निद्रा

फूलमान वल, जेष्ठ २२, २०७६

बोकेर आँखाभरि कचेरा समयहो, म त निदाएकै रहेछु दिनदहाडै सपना डम्म सुनिएछ– आँखीभौँनेरकपालभरि सकुनी साँझलेबुनिसकेको रहेछ षड्यन्त्रको सेतो गुँड
पुरा पढ्नुहोस्

हिमाल भोगेका बेला

अग्रिम, जेष्ठ २२, २०७६

अहिले सम्झिन्छु, दुनियाँले धेरै राम्रो भनेको त्यो पोखराले मलाई किन प्रभावित गर्न सकेन । किनकि मैले कहिल्यै पनि पोखरा घुमेकै छैन, पुगेको छु मात्रै ।
पुरा पढ्नुहोस्

राष्ट्रवादका मुखौटा

प्रेम फ्याक, जेष्ठ २१, २०७६

मूलधारको मानसिकताले सीमाक्षेत्रको संस्कृति बुझ्न सक्दैन भन्ने बोध गराउँछ, बोर्डरल्यान्ड्स ला फ्रोन्तेराले ।
पुरा पढ्नुहोस्

दुःखजति महिलालाई

नेहा शर्मा, जेष्ठ १९, २०७६

समाज र अन्तर्मनको आवाजबीच फसेका, आफ्नो वैवाहिक जीवनमा एक्लोपन र नैराश्य महसुस गरिरहेका नेपाली नारीको जीवन र अनुभवमा केन्द्रित छ, सयौँ पुतली ।
पुरा पढ्नुहोस्

क्यानबेराको युद्ध सङ्ग्रहालय

मुकुन्द पोखरेल, जेष्ठ १६, २०७६

हेर्दा सबै मान्छे उस्तै लाग्छन्, मन, मस्तिष्क, मुटु उस्तै हुँदैनन् । यीबाट उत्पादित, वितरित विचार, बुद्धि, विज्ञान, दर्शन र विवेक पनि वैविध्य हुन्छन् । त्यसैले यी जोडीले यो परिस्थिति एवं घटना खप्न सकेनन् । यस्ता शब्द-दृश्यले मलाई पनि मुटु ताक्दै तिर मारे । मान्छेकै मन, त्यसमा पनि सिर्जना गर्ने ।
पुरा पढ्नुहोस्

बुकी फूल

धीरेन्द्र कुरुम्बाङ, जेष्ठ १६, २०७६

उ माथि देउरालीमासेताम्य भएरचिसो सिरेटोमाबाँच्दै
पुरा पढ्नुहोस्

अमरदहका अनेक याद

विश्व रायमाझी, जेष्ठ १६, २०७६

हाम्रो घरभन्दा अलि पर एउटा चियानास्ता दोकान थियो । ती दोकानदारलाई महिन्द्रे भन्थे । म धैरैजसो अलि परको मावली जान्थेँ । त्यहाँ जानुमा पनि मलाई आनन्दै अर्कै । कम्तीमा आमाको कचकचबाट जोगिन्थेँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

चित्त शुद्ध, बोली बुद्ध

सन्तोष आचार्य, जेष्ठ १५, २०७६

कहिलेकाहीँ अत्यन्त बहुमूल्य चीज आफूले गुमाएजस्तो लाग्छ हामीलाई । आफूबाहिर त्यो चीज खोजिरहेका हुन्छौँ । जहाँ गए पनि त्यो चीज आफूसँगै छ भन्ने कुराको बोध भने हुँदैन । यो हो, आम मान्छेको जिन्दगी ।
पुरा पढ्नुहोस्