स्मरण

[स्मरण] गणेशमानका बद्रीमाउ

शिव रेग्मी, जेष्ठ ११, २०७५

अहिलेको ‘क्षेत्रपाटी नि:शुल्क चिकित्सालय’ बद्रीमाउको त्यही सानो चिकित्सालयको विकसित रूप हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] बालसखा दल र धनमानसिंह

शिव रेग्मी, जेष्ठ २, २०७५

आमबालबालिकाले जस्तो मैले धुलौटो या खरीपाटीमा कखरा सिक्न पाइनँ । पिताजीले चण्डीरुद्री, सरस्वती स्तोत्र, गणेश स्तोत्र पाठ गर्नु हुँदा पहिला–पहिला सुनेर अलिअलि सिकेँ र अलि पछि आफैँ अक्षर खुट्याएर लेखपढ गर्न सक्ने भएँ । त्यसैले मैले आफ्नै प्रयत्न र रुचिले अध्ययन आरम्भ गरेको हुँ । यसरी मेरो प्राथमिक शिक्षा घरमै भयो ।

००७ पछि बालसखा दल नामक एउटा संस्था खोलिएको थियो, धोबीचौरमा । त्यसको केन्द्रीय कार्यालय काठमाडौँ महानगरपालिकाको पुरानो भवन, जुद्धसडकपारि थियो । बालसखा दलको मुख्य उद्देश्य आर्थिक विपन्न परिवारका बालकलाई नि:शुल्क शिक्षा प्रदान गर्नु थियो । यसबाहेक आकस्मिक रूपमा भइपरी आउने प्राकृतिक विपत्तिका बेला राहत, चन्दा संकलन र वितरण पनि गथ्र्यो ।

००८ मा नौ वर्षको उमेरमा बालसखा दल स्कुलमा कक्षा १ मा भर्ना भएँ र प्रथम भएँ । अनि, मलाई त्यतिबेला खुब नाम चलेको जुद्धोदय हाई स्कुलमा भर्ना गर्न लगियो । यद्यपि, म पढाइमा राम्रै थिएँ तर त्यहाँका प्रधानाध्यापक मुकुन्द रेग्मीले भने, ‘ कक्षा ४ को कोटा पूरा भइसक्यो, टेस्ट पास गर्न सक्छौ भने ५ मा भर्ना गर्न सकिन्छ ।’

अब एकैचोटि कक्षा ५ मा भर्तीका लागि के–के प्रश्न सोध्ने हुन् भन्ने कुराले पिरोल्यो मलाई । उनले ‘मेरो घरपछाडिको बगैँचामा मेरी बहिनी गट्टा खेलिरहेकी छन्’ भन्ने वाक्यांशलाई अंग्रेजीमा अनुवाद गर्न लगाए । मैले अगाडि र गट्टालाई अंग्रेजीमा के भनेँ थाहा छैन । तर, म कक्षा ५ मा भर्ना हुन योग्य ठहरिएँ ।

बालसखा दलका संस्थापक थिए, धनमानसिंह परियार । उनी दार्जीलिङतिरबाट आएका थिए । ००७ मा बीए पास गरेका मानिस पाइनु सौभाग्य मानिन्थ्यो । परियारले उसैबेला कोलकाताबाट बीए, बीटी गरेका थिए । त्यहाँ पढ्दा उनलाई यस्ता सामाजिक संस्थाहरूको अनुभव हुँदो हो । दलितप्रतिको विभेद सँगसँगै आर्थिक अवस्थाको कमजोरीका कारण उनले जीवनमा हन्डर खाएका हुँदा हुन् । त्यसैले काठमाडौँमा आएर उनले बालसखा दल खोले र त्यस अन्तर्गत यसै नामले गरिब परिवारका लागि स्कुल पनि सञ्चालन गरे । त्यसैबेला धोबीचौरको पाटीका साथै पुतलीसडक र जुद्धसडकमा गरी यस्ता १०/१२ वटै स्कुल सञ्चालित थिए ।

धनमानसिंहकी बहिनी कमला परियार टाइपिङमा पोख्त थिइन् । राहुल सांकृत्यायनले टाइपिस्ट बनाएर लगेर पछि पत्नी बनाए । उनी कमला सांकृत्यायनका नामले प्रसिद्ध भइन् ।

बालसखा दल स्कुलमा छात्रहरूलाई मात्र पढाइन्थ्यो । शिक्षा नि:शुल्क थियो । अतिरिक्त क्रियाकलापमा पनि बालसखा दल खुब सक्रिय थियो । दलको नाम दिइए पनि यो कुनै राजनीतिक दल थिएन । दलले स्थापनालगत्तै बालसखा नामक मासिक पत्रिका पनि प्रकाशन गरेको थियो । यसमा सम्पादक थिए, उनै धनमानसिंह ।

धेरै समयपछि मैले उनको योगदानको कदर गर्दै गुरुदक्षिणाका रूपमा ‘मेरा श्रद्धेय गुरु’ शीर्षकमा एउटा लेख लेखेँ र साझा प्रकाशनको मासिक पत्रिका गरिमामा प्रकाशनार्थ पठाएँ । त्यसपछि मैले आफ्नो त्यो लेखका लागि धेरै अंक गरिमा किनेँ । तर, त्यसमा आफ्नो लेख पाइनँ । झन्डै तीन–चार महिनै त्यो लेख प्रकाशित भएन । अनि, मैले सम्पादक गोपाल पराजुलीलाई त्यसको कारण सोधेँ । उनले एक जना सञ्चालकले मेरो लेखमाथि प्रतिबन्ध लगाएको भन्ने स्पष्टीकरण दिए । ती सञ्चालकले दलित मानिसमाथि यति प्रशंसा गरेको लेख गरिमामा छाप्नु उचित हुँदैन भनेछन् ।

मैले कडा शब्दमा प्रतिवाद गरेपछि बाध्य भएर गरिमाले त्यो लेख छाप्यो । म अहिले ती व्यक्तिको नाम भनेर तिनको मुख अमिलो पार्न चाहन्नँ । तर, त्यसपछि तिनीसँग बोल्नै छाडेँ ।

एसएलसी सकेर म त्यही स्कुलमा पढाउन थालेँ र प्रधानाध्यापकसम्म भएँ । पछि त्यसलाई बाल विकास स्कुल नामकरण गरियो । ०१७ मा राजनीतिक दल प्रतिबन्धित भएपछि ती परियार गुरु पलायन भएर कोलकातामा बस्न पुगेका थिए । पछि राजा महेन्द्रले उनलाई फर्काएर ल्याए र राष्ट्रिय पञ्चायतको सदस्यसम्म बनाए । त्यस्ता परोपकारी, शिक्षासेवी गुरुबारेको लेख ‘परियार’ थरकै कारणले प्रतिबन्ध लगाउन खोजेकामा भने मलाई अहिले पनि दु:ख लाग्छ ।

प्र स्तुति : रमण घिमिरे

पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] प्यालेस्टाइनीद्वारा बन्धक बनाइँदा...

विहारीकृष्ण श्रेष्ठ, वैशाख १९, २०७५

झन्डै एक घन्टापछि साइप्रसको निकोसिया अनि राती २ बजेतिर लिबियाको ट्रिपोलीमा जहाज उतारियो । हामीलाई निद्राले ग्रस्त बनाइसकेको थियो । तर, अपहरणकारीलाई के वास्ता ?
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] भारु ९३६ ले पुर्‍याएको सास्ती

विहारीकृष्ण श्रेष्ठ, वैशाख १२, २०७५

त्यतिबेला मन्त्री थापाले मलाई दिल्लीबाट एउटा औषधि ल्याइदिन भनेकी थिइन् । औषधिको मूल्य थियो, ९ सय ३६ भारु ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] भारतीय नाकाबन्दीको त्यो विरोध

विहारीकृष्ण श्रेष्ठ, वैशाख ५, २०७५

वि सं २०४५ मा स्वीट्जरल्यान्डको राजधानी जेनेभामा विश्व स्वास्थ्य संगठनको महासभा चलिरहेको थियो । १ सय ७६ मुलुकका प्रतिनिधि सहभागी उक्त सभामा स्वास्थ्यमन्त्री सुशीला थापाको नेतृत्वमा स्वास्थ्य मन्त्रालयमा अतिरिक्त सचिवको जिम्मेवारीमा रहेको म, वीर अस्पतालका सर्जन डा सुदीप भट्टाचार्यका अतिरिक्त जेनेभाका लागि नेपाली राजदूत सहभागी थिए ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] यसरी जन्मियो आमा समूह

विहारीकृष्ण श्रेष्ठ, चैत्र २८, २०७४

गाउँमा प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा सञ्चालनका लागि आमा समूह स्थापना गर्ने सोच बन्यो र उनीहरूमध्येबाट छानिएका एक सदस्यलाई स्वास्थ्य मन्त्रालयले महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकाका रूपमा तालिम दिने नीति तथा कार्यक्रम तर्जुमा गरियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] जिपंसहरू नै हुलाकी

विहारीकृष्ण श्रेष्ठ, चैत्र २१, २०७४

५८ पञ्चायतका चिट्ठी क्षेत्रीय पियन हुँदै क्षेत्रसम्म पुग्थे र त्यहाँबाट गाउँ पञ्चायतका पियनले गाउँगाउँमा वितरण गर्थे ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] मल्लेरुकालीन जचौरी कुलो

विहारीकृष्ण श्रेष्ठ, चैत्र १५, २०७४

मल्लेरुकालीन त्यो कुलोको सञ्चालन व्यवस्थाबाट मैले धेरै कुरा सिक्ने मौका पाएँ । सरकारी नीति निर्माणका क्रममा पनि धेरै कुरा प्रयोगमा ल्याउन पाएँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

जुम्लाका इष्टहरू

विहारीकृष्ण श्रेष्ठ, चैत्र ६, २०७४

अध्ययनकै क्रममा थाहा भयो, जुम्लाको हाडसिंजाका बासिन्दाका निम्ति इष्ट सम्बन्ध सामाजिक व्यवस्थाजस्तै महत्त्वपूर्ण रहेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

रानी ऐश्वर्यको त्यो दबाब

डा मृगेन्द्रराज पाण्डे, फाल्गुन ३०, २०७४

गाउँलेको सहयोगमा उनीहरूकै लागि सञ्चालन भइरहेको गुठीलाई दरबारमा बुझाउन म राजी भइनँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] गाउँका समस्या गाउँमै

डा मृगेन्द्रराज पाण्डे, फाल्गुन २३, २०७४

‘गाउँलेका नाममा तारे होटलमा गरिने यस्ता छलफल र गोष्ठी त पैसाको बर्बादी मात्रै हो’ भन्ने कुरामा प्रा यदुनाथ खनालको र मेरो समान मत पाएँ ।
पुरा पढ्नुहोस्