स्मरण

[स्मरण] रानी ऐश्वर्यले रोकेपछि

रेवतीरमण खनाल, कार्तिक १, २०७४

युवराज दीपेन्द्रलाई पनि सुप्रिया खुबै मन परेकी थिइन् । त्यसैले उनको पूर्ण कदको ठूलो तस्बिर दीपेन्द्रले त्रिभुवन सदनभित्र रहेको आफ्नो बेडरुममा सजाएर राखेका थिए ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] राजाबाट २० हजार क्षतिपूर्ति

रेवतीरमण खनाल, आश्विन २५, २०७४

भर्खर मात्र नारायणहिटी दरबारकै विशेष जाहेरी विभागमा सरुवा भएको थिएँ । आमनागरिकले आफ्ना दुखेसा र अन्यायमा परेका वेदना बिसाउने दरबारको आधिकारिक निकाय थियो त्यो । दैनिक करिब तीन हजारसम्म बिन्तीपत्र दर्ता हुन्थे । तिनलाई पढ्न मात्र हरेक दिन करिब आठ घन्टा खर्च हुन्थ्यो । पढेर प्राथमिकताक्रम छुट्याउँदै राजामा जाहेर गर्नैपर्ने किसिमका भए जाहेर गर्नुपथ्र्यो ।

यस्तैमा एक दिन डोटी स्थायी घर भएका र भद्रगोल जेलमा आजीवन कारावासको सजाय पाएर कैदी जीवन व्यतीत गरिरहेका एक सामान्य किसानले हालेको बिन्तीपत्र पढेँ, ज्यादै दर्दनाक र हृदयविदारक लाग्यो । ती कैदीले कारागारबाटै हालेको बिन्तीपत्रमा लेखेका थिए, ‘१४ वर्षअघि मैले जुन मानिसलाई मारेको भनेर सर्वस्वसहित आजीवन कारावासको सजाय भोगिरहेको छु, त्यो मानिस अहिले गाउँमा परिवारसहित बसिरहेको छ ।’ 

आफूले गरेको बिन्ती झूट्टा ठहरे मुलुकी ऐन, २०२० ले आजीवन कारावासको सजाय २० वर्ष कायम गरे पनि कारावासमै पूरै जीवन बिताउन तयार रहेको लेखेका थिए । ‘जाहेर गरेको कुरा सत्य ठहरे १४ वर्षसम्म मेरा बालबच्चासँग बस्न, हिँडडुल गर्न र आफ्नो पेसा गरी स्वतन्त्र ढंगले जीवन यापन गर्न नपाएकामा त्यसको क्षतिपूर्तिसमेत पाउनुपर्ने’ माग पनि उनले बिन्तीपत्रमार्फत गरेका थिए ।

बिन्तीपत्रको बेहोरा जस्ताको तस्तै जाहेर गरेपछि राजाद्वारा ‘निवेदकको गाउँमै गई गोप्य रूपमा हेरी/बुझी सत्यतथ्य जाहेर गर्नू’ भनी डोटी जिल्लाका बडाहाकिमलाई निर्देशन भयो । बडाहाकिमले स्थलगत अध्ययन गरी निवेदकले भनेको बेहोरा साँचो रहेको भन्दै गोप्य जाहेरी राजालाई बुझाए । त्यसपछि ‘मुद्दाको सम्पूर्ण मिसिल झिकाई हेरी सुरु कारबाही तथा किनारा गर्ने न्यायाधीश, कारिन्दा, पुनरावेदन सुन्ने न्यायाधीश र सर्वोच्च अदालतबाट निर्णय गर्ने न्यायाधीश को–को रहेछन्, तिनीहरूको समेत विवरण जाहेर गर्नू’ भनी राजाबाट हामीलाई आदेश भयो ।

वास्तवमा डोटी जिल्लाका दुई जना ठालू बाबुसाहेबबीचको लडाइँको घानमा ती सोझा किसान पिसिन पुगेका रहेछन् । दुई जना किसानबीच जग्गाको मुद्दामा सामान्य भनाभन हुँदा एक जनाले ‘तँलाई नमारी छोड्दिनँ’ भनेको विषय बढेर त्यो तहमा पुगेको रहेछ । सोझो किसानलाई उक्साएर ‘अब त्यसले तँलाई नमारी छोड्दैन, तसर्थ तँ फरार भइस् भने बँच्छस्’ भनेर एक जना किसानलाई बाटो खर्चसमेत दिएर बम्बई पठाइएको रहेछ र अर्को सोझो किसानलाई उसको हत्या गरेको अभियोग लगाएर फसाउने काम भएको रहेछ ।

जिल्ला, पुनरावेदन र सर्वोच्च अदालतसम्मले ज्यान मारेको अभियोग ठहर्‍याई पहिले आजीवन र २०२० को मुलुकी ऐनपछि २० वर्षे कारावास सजाय पाएका रहेछन् । उनलाई दाहिने गालामा दामल चिह्न खोपेर भद्रगोल जेलमा राखिएको थियो । त्यतिबेला आजीवन कारावासको सजाय पाएको व्यक्तिको गालामा दामल खोप्ने चलन थियो । यदि जेलबाट कैदी फरार भए त्यही चिह्नका आधारमा देख्नेले नजिकका सरकारी कर्मचारी वा प्रहरी प्रशासनलाई खबर गरिदिन्थे र उसलाई पुन: पक्राउ गरी जेल हालिन्थ्यो । 

घटना भएको करिब आठ वर्षपछि अब त मुद्दा सामसुम भयो होला भन्ठानेर मारिएको भनिएको किसान बम्बईबाट गाउँ फर्केपछि मुद्दाले नयाँ रूप लियो । भद्रगोल जेलमा थुनिएका ती किसानकी श्रीमतीले मारिएको भनिएको किसान  गाउँ फर्किएको कुरा लिएर काठमाडौँ आएकी रहिछन् । र, विशेष जाहेरी विभागमा बिन्तीपत्र हालिएको रहेछ ।

विभागले घटनाको सत्यतथ्य राजामा जाहेर गरेपछि बिनाकसुर जेलमा थुनिएका व्यक्तिले मुक्ति पाए । तर, उनले दाबी गरेको क्षतिपूर्तिबापतको रकम दिने कानुन भने त्यतिबेला थिएन । राजाले न्याय क्षेत्रका विशिष्ट व्यक्तिहरूसँग रायसुझाव लिई आफ्नो विशेष कोषबाट २० हजार रुपियाँ भने ती किसानलाई दिए । मुद्दाको  कारबाहीका क्रममा लापरबाही गर्ने तलदेखि माथिसम्मका सबै न्यायाधीश–कर्मचारी कारवाहीका भागीदार भए । सुरु फैसला गर्ने न्यायाधीश जागिरबाटै हटाइए भने अन्यलाई सचेत गराउने, तलबसुविधा कटौती गर्नेसम्मका कारबाही भए ।

 

पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] भावी राजालाई नेपाली सिकाउने प्रयास

रेवतीरमण खनाल, आश्विन ११, २०७४

यदुनाथ खनालले ‘नेपाली र अंग्रेजी भाषाको एउटा पत्रिका निकाल्ने र त्यसको सम्पादनको जिम्मेवारी युवराज वीरेन्द्रलाई सुम्पिने’ सल्लाह दिए । यो प्रस्ताव राजा महेन्द्रलाई जच्यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] कोही नजिक, कोही निषेध

रेवतीरमण खनाल, आश्विन ४, २०७४

अनिरुद्धप्रसाद सिंहले आफूले सुविधामा प्राप्त गरेको त्यो गाडी दाइजोस्वरूप ज्वाइँलाई दिएका रहेछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] राजा झुक्याउनेको जागिर चट्

रेवतीरमण खनाल, भाद्र २७, २०७४

अनि, तुरुन्तै राजा महेन्द्रले सवारी मन्त्रीलाई आदेश दिए, ‘मलाई समेत यसरी झुक्याउनेले दुनियाँ (जनता)लाई बाँकी राख्छन् होला ? ती कर्मचारीसँग तुरुन्त स्पष्टीकरण माग गर्नू, सन्तोषजनक जवाफ आए पेस गर्नू, होइन भने जागिरबाट तुरुन्त झिकिदिनू ।’
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] हत्यालाई आत्महत्या

रेवतीरमण खनाल, भाद्र २०, २०७४

जब दरबारमा परेको एउटा बिन्तीपत्र दिँदै राजा महेन्द्रबाट निर्देशन भयो, ‘स्थलगत भ्रमण गरी सत्यतथ्य जाहेर गर ।’
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] कानुन पाठ्यक्रमको थालनी

रेवतीरमण खनाल, भाद्र १४, २०७४

विसं ०२५ सम्म पटनाकै पाठ्यक्रममा पढाइ हुन्थ्यो । त्यसपछि त्रिविसँग सम्बन्धन प्राप्त गरी आफ्नै पाठ्यक्रम बनाउने क्रम सुरु गरिएको हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] ६० हजार रुपियाँको समाचार

रेवतीरमण खनाल, भाद्र ६, २०७४

मेरो सरोकार कसैको जागिर खानेभन्दा पनि कर्मचारीको लापरबाहीले अनाहकमा मुलुकले ६० हजार रुपियाँ तिर्नुपरेकामाथि थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] युवराज महेन्द्र–बीपी मनमुटाव

रेवतीरमण खनाल, श्रावण ३२, २०७४

‘नेपाली कांग्रेस राजतन्त्र मासेर गणतन्त्र ल्याउन चाहन्छ, त्यसैले सोची–सम्झेर यो सब गरिएको हो’ भन्ने आशंका युवराज महेन्द्रको मनमा परेको रहेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] पटेल प्रस्ताव– हिन्दुस्तानको राजा हुनूस्

रेवतीरमण खनाल, श्रावण २४, २०७४

राजा त्रिभुवनले ‘मलाई हिन्दुस्तानको राजा हुनु छैन, नेपालकै ठीक छ’ भन्ने प्रत्युत्तर फर्काएपछि पटेलको अनुहार रातो भयो, नेहरु पनि अवाक् भए ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] भारतीय कर्मचारीको ओइरो

रेवतीरमण खनाल, श्रावण १७, २०७४

सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशसम्म पनि भए, भारतीय नागरिक ।
पुरा पढ्नुहोस्