स्मरण

इतिहासकारको झैझगडा

हरिराम जोशी, जेष्ठ ३, २०७६

सं ०१७ देखि इतिहास तथा धर्मसंस्कृतिबारे ३० जति पुस्तक लेखियो । ती पुस्तकमा मैले नेपालको इतिहासलाई सूक्ष्म रुपमा केलाउने प्रयास गरेँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

यसरी घुसाइयो हिन्दु राष्ट्र

हरिराम जोशी, वैशाख २७, २०७६

एकीकृत नेपालका राजा पृथ्वीनारायण शाह (१८२५१८३१) देखि सुरु शाहवंशले महेन्द्रीय शासनकाल (२०११२०२८) सम्म आइपुग्दा मात्र नेपाल हिन्दु अधिराज्य घोषणा भयो शाह राणा शासकले लिखत कानुनबिनै नेपालको राज्य संयन्त्र आफ्नो रुचिअनुसार चलाए

नेपालको संविधानको पहिलो प्रारुप नेपाल वैधानिक कानुन हो प्रधानमन्त्री पद्मशमशेरले घोषणा गरेको त्यो कानुन वैशाख २००५ देखि लागू हुने भनिए पनि राणा परिवारभित्रकै किचलोका कारण कार्यान्वयनमा आएन कागजी रुपमा मात्र सीमित हुन पुग्यो त्यसमा कहीँकतै हिन्दु अधिराज्यबारे एक शब्द पनि उल्लेख थिएन राणाको पतनपछि राजा त्रिभुवनले देशको शासन व्यवस्था अब उपरान्त जनताका प्रतिनिधिबाट घोषणा गरिने उल्लेख गर्दै अन्तरिम शासन विधान, २००७ लागू गराए त्यसमा पनि हिन्दु राज्यबारे उल्लेख थिएन

त्रिभुवनपछि राजपाठ सम्हालेका राजा महेन्द्रबाट फागुन २०१५ मा घोषणा भएको नेपाल अधिराज्यको संविधान, २०१५ पनि हिन्दु धर्मबारे मौन नै राणाकालमै हिन्दु धर्ममा सुधारका नारा नउठेका भने थिएनन् पाटनका माधवराज जोशीले मूर्तिपूजा, जातीय भेदभाव, कर्मकाण्डको विरोध गर्दै नेपालमा आर्यसमाजी आन्दोलन पनि चलाएका थिए, चन्द्रशमशेरको पालामा यिनै जोशीले आफ्ना बाआमा, छोरा (सहिद) शुक्रराज जोशी शास्त्री मर्दासमेत परम्परागत थितिअनुसार क्रियाकर्म नगरेपछि चन्द्रशमशेरको दरबारमा बडागुरुज्यू प्रयागराज पाण्डे सम्मिलित गुरुपुरोहितले लौरो, छाताको डन्ठी आदिले कुटेर रक्ताम्य बनाएका थिए अचम्म के भने १९६२ भदौको यो घटनामा केही दोषीलाई दिनहुँ पशुपति गई टीका लगाउनुपर्ने सजाय दिइएको थियो त्यो घटना देखेको मैले बाका मुखबाट सुनेको हुँ

मौखिक कानुन मानिने उबेला पनि हिन्दु धर्मबारे छोइछिटो गरे राणा शासकले कठोर दण्ड सजाय दिन्थे हिन्दु धर्म त्यागेर बुद्ध धर्म अनुसरण गर्न नपाइने हिन्दुबाट बौद्ध भए कठोर सजायको भागीदार हुनुपर्ने धर्मबाटै सामाजिक जागरण ल्याउन सकिने ध्येयमा लागेकाहरु राणा शासकको नजरमा परिहाल्थे राणा शासक धार्मिक प्रचारकप्रति पनि अनुदार थिए विसं १९८१ माघको घटना हो काठमाडौँ जैसीदेवलका नानीकाजी श्रेष्ठ, चिकंमुगलका कान्छा वन्देजु, पाटनका हर्षदेव वन्देजु सम्मिलित तीन सदस्यीय टोली तिब्बत गएर लामा धर्ममा प्रव्रजित भई नेपाल आएर अरुलाई बौद्ध धर्ममा दीक्षित गर्न थाले यस घटनाको जानकारी चन्द्रशमशेरले थाहा पाइहाले बौद्ध धर्म ग्रहण गरी प्रव्रजित हुने सबैलाई देश निकाला गरिएको थियो

राणा शासन गयो त्यसपछि आएको प्रजातन्त्र पनि नेपालीले लामो समय उपभोग गर्न पाएनन् राजा महेन्द्रले पुस २०१७ मा प्रजातान्त्रिक सरकार बलात् हटाए नेताहरु जेलमा कोचिए २२ पुस २०१७ देखि राजनीतिक दल दलगत राजनीतिक उद्देश्यले प्रेरित संगठनलाई अवैध घोषित गरियो तर पञ्चायत चलाउन वटा वर्गीय संगठन गठन गरिए

महेन्द्रले नेपाललाई हिन्दु अधिराज्य घोषणा गर्दा निर्दलीय पञ्चायत व्यवस्थालाई केन्द्रमा राखे, नेपालको संविधान, २०१९ को नाम दिएर पञ्चायतकालभर चलेको यो संविधान निर्माणका लागि राजाले तत्कालीन अर्थ, आर्थिक कार्य विशेषमन्त्री ऋषिकेश शाह अध्यक्ष तथा कुलशेखर शर्मा सदस्य सचिव महिला सदस्यका रुपमा श्रीमती अंगुरबाबा जोशी सम्मिलित तीन सदस्यीय संविधान मस्यौदा समिति बनाए

पुस २०१९ देखि कार्यान्वयनमा आएको नेपालको संवैधानिक विकासक्रममा चौथो मानिएको लिखत कानुनमा राजा महेन्द्रले नेपाल हिन्दु अधिराज्य आफू संसारभरका हिन्दु सम्राट रहेको सगर्व घोषणा गरिदिए

हिन्दु सम्राट घोषणासँगै भारतीय जनताको सहानुभूति राजा महेन्द्रतिर नढल्किने कुरै थिएन उबेला प्रजातन्त्र नामेट पारेर निर्दलीय पञ्चायत ल्याउँदा राजा महेन्द्रमाथि दबाब दिने राष्ट्रिय/अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति कमजोर थिए महेन्द्र कूटनीतिक राजा थिए नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनलाई साथसहयोग दिँदै आएको दक्षिण छिमेक त्यतिबेला नेपालको विषयमा चुँसम्म गरेन खासमा भारत अरुणाचल सीमा विवादलाई लिएर चीनसँगको लडाइँमा नराम्ररी पराजित हुन पुग्यो कात्तिक २०१९ देखि सुरु भारतचीन सीमा युद्ध मंसिर २०१९ सम्म चलेको थियो राजा महेन्द्रले निर्दलीय शासन लागू गर्दा बीपी कोइरालासँगै भारत स्वतन्त्रताका लागि लडेका भारतीय प्रधानमन्क्री जवाहरलाल नेहरसमेत प्रतिक्रियाविहीन रहे यसरी राजा महेन्द्रले घोषणा गरेको ०१९ को संविधानकै कारण अहिले नेपालमा हिन्दु राज्यका पक्षविपक्षमा मत बाँडिने अवस्था सिर्जना भएको हो

प्रस्तुति  :  गोकुल अर्याल

पुरा पढ्नुहोस्

'यी मूर्तिहरू पास गर्नुपर्‍यो’

हरिराम जोशी, वैशाख २०, २०७६

निजामती सेवामा पहिलो पटक नेपाल म्युजियम छाउनीमा हाकिम (किपर) मा खटिएँ, ०२३ तिर ।
पुरा पढ्नुहोस्

पञ्चायतको कैँची मास्टर

हरिराम जोशी, वैशाख १३, २०७६

निजामती सेवा प्रवेशको ६ वर्षपछि अर्थात् ०२८ देखि सञ्चार मन्त्रालयमा पञ्चायती व्यवस्थाविरोधी गतिविधिका लेख/समाचार काँटछाँटको जिम्मेवारीमा रहेँ म । बहुदलीय व्यवस्था, प्रजातन्त्र, बीपी कोइराला, पुष्पलाल श्रेष्ठ आदि नाम छापिएका विदेशी पत्रपत्रिका पञ्च शासकका लागि टाउको दुखाइका विषय हुन्थे ।
पुरा पढ्नुहोस्

दरबारियाका छोराछोरीलाई निःशुल्क ट्युसन

हरिराम जोशी, वैशाख ६, २०७६

बोर्डिङ स्कुल पढ्ने ठूलाबडाका छोराछोरी नेपाली र इतिहासमा कमजोर हुन्थे । मैले इतिहासमा डिग्री उपाधि लिएको कुरा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयका कुनै कर्मचारीले दरबारमै गएर मुख्यसचिव रञ्जनराजलाई सुनाइदिएछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

बीपीको अप्रकाशित मन्तव्य

हरिराम जोशी, चैत्र २९, २०७५

बीपीसँग दाजु केशवराममार्फत कवितासंग्रहको पाण्डुलिपि लिएर चावहिल निवासमा मन्तव्यका लागि पुगेँ, ०१४ कात्तिकमा । त्यो नै बीपीसँग मेरो पहिलो भेट थियो । बीपीलाई मेरो पाण्डुलिपि बुझाएँ । उनमा राजनीति र साहित्यप्रति बरोबरी चासो रहेको पाएँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

पत्रिका खुलाउन जनता सडकमा

हरिराम जोशी, चैत्र २२, २०७५

बन्द पत्रिका खुलाउनुपर्ने आन्दोलनमा कुनै पार्टीको साथ/सहभागिता थिएन । त्यो जुलुसमा मैले पनि सहभागिता जनाएँ । तर राजा महेन्द्रको निर्देशनमा प्रतिबन्ध लगाइदिएको त्यो पत्रिका पुनः प्रकाशन भएन ।
पुरा पढ्नुहोस्

सरकारी अड्डामा पहिलो हड्ताल

हरिराम जोशी, चैत्र १५, २०७५

तलब वृद्धिको एकसूत्रीय मागसहित नेपालमा पहिलो पटक सरकारी अड्डाखानामा निजामती कर्मचारीले हड्ताल गरे, १९ जेठ ००९ देखि ।
पुरा पढ्नुहोस्

सडकमै शुक्रराजको पुराणवाचन

हरिराम जोशी, चैत्र ८, २०७५

पुराणवाचनमा राणा शासकले भनेका कुराको पशुवत अनुसरण नगर्न आह्वान गरेसँगै उनी पक्राउ परिहाले ।दरबारिया पुरोहित/बडागुरुज्यूले सामाजिक रीतिथिति र जनता भड्काएको भन्दै जुद्धशमशेरसमक्ष चुक्ली लगाएछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

खुकुरी दलविरुद्ध रक्षा मण्डल

हरिराम जोशी, फाल्गुन ३०, २०७५

१ सय ४ वर्षे गुमेको राणा रजगज फिर्ता ल्याउने भित्री मनसायले गठन गरिएको खुकुरी दलको अराजकतालाई जवाफ दिन चैत २००७ मा रक्षा मण्डल खोलियो, काठमाडौँमा । रक्षा मण्डलले पाटनलाई कार्यक्षेत्र बनाएर खुकुरी दलका आतंक र अशान्ति नियन्त्रणका लागि काम गर्यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

मरेपछि 'गद्दार स्टालिन’

हरिराम जोशी, फाल्गुन २४, २०७५

कम्युनिस्ट पार्टीका नीति र सिद्धान्त विदेशी विचारबाट प्रभावित हुने गर्छन् । विद्यालय तह (०१०) सकाएर म त्यही वर्ष खुलेको पाटन इन्टरकलेजमा भर्ना भएँ, अध्ययन अगाडि बढाउन ।
पुरा पढ्नुहोस्