नोटबुक

रवि मानन्धर

आन्तरिक पर्यटकको हालत
प्रसंग जेठ महिनाको हो । तनहुँ, देवघाटको तीन दिन बसाइपछि सहकर्मी राजकुमार बानियाँ र म चितवन, सौराहा बजारको पुछारमा रहेको होटलमा बास बस्न पुग्याैँ । देवघाटमा गर्मीकै कारण राती निदाउन नसक्दा हाम्रो शरीर थकित थियो । काम बाँकी नै थियो । हाम्रो एउटै उद्देश्य थियो, वातानुकूलित (एसी) जडित कोठामा एक रात आरामले सुत्ने र भोलिपल्ट काममा खटिने । 

हामीले एसीजडित कोठा माग्यौँ । कोठाको साँचो बुझ्ने बेला एसीले काम गर्ने/नगर्नेबारे शंका पनि जाहेर गर्‍यौँ । रिसेप्सनकी युवतीले होटल उच्चस्तरको भएकाले शंका नगर्न आग्रह गरिन् । हामी माथिल्लो तल्लामा उक्लियाैँ । रुम ब्वाय एसी चलाएर एकैछिनमा कोठा चिसो हुने जनाउँदै तल लागे । तर, दुई घन्टा बित्दा पनि कोठाको तापक्रम झरेन । रुमको कि–चेनमा लेखिएको नम्बरमा फोन गर्‍यौँ । रिसेप्सनमा घन्टी बजेको माथिबाट मजैले सुनिन्थ्यो । तर, फोन उठेन । 

हामीले जुक्ति निकाल्दै स्थानीय संवाददाताको सहयोगमा होटल मालिकको फोन नम्बर पत्ता लगायौँ र फोन गर्‍यौँ । समस्या बताएको पाँच मिनेट नबित्दै होटलका कर्मचारी आइपुगे । उनी ‘अहिले भोल्टेज कम भएकाले एसीले चिसो नफालेको हो, एकैछिनमा फाल्छ’ भन्दै तल ओर्लिए । एकैछिन भनेको रातको ११ बजिसक्दा पनि कोठा चिसो भएन । हामी बरन्डामै थियौँ, कोठा चिसो हुने आशमा । तीन दिनको थकान अनि पसिनाले निथु्रक शरीर, त्यसमाथि लामखुट्टेको डसाइ । हैरान थियाँै हामी । वरपर कोठाका विदेशीहरु निदाउन थालिसकेका थिए । फेरि होटल मालिकलाई फोन गर्‍यौँ । उताबाट आवाज आयो– तपाईंले सम्पर्क गर्न खोज्नुभएको मोबाइलको ‘स्विच अफ’ गरिएको छ । यसपछि हाम्रो पनि ‘मुड अफ’ । उपाय थिएन, थाकेका थियाँै । कोठाको झ्याल सबै खोल्यौँ र पसिना–पसिना भएर अर्धनिद्रामै रात बितायाैँ । 

सबेरै सामान पोको पारेर रिसेप्सनमा कडा शब्दमा गुनासो गर्दै कोठा छाड्ने निर्णय सुनायौँ ।

रिसेप्सनमा रहेकी युवतीले आफू हिजो ७ बजे नै घर गएकीले समस्याबारे अनभिज्ञता जनाउँदै एसी नचलेबापत चार सय रुपियाँ छुट दिने बताइन् । हामीले पैसा दिँदै बिल माग्यौँ । उनले बिल चाहिने भए १ हजार ५ सय रुपियाँ नै लाग्ने सुनाइन् । हामीसँग समय थोरै र काम धेरै थियो । त्यसैले विवादमा अल्झिरहनुभन्दा थप चार सय रुपियाँ तिरेर भ्याट बिल लियाैँ र नजिकैको अर्काे होटलमा बस्न गयाैँ । 

आन्तरिक पर्यटक नबढेकामा रोइलो गर्ने अनि आएका नेपालीलाई दोस्रो दर्जाको व्यवहार गर्ने होटल सञ्चालकहरुको यो चालालाई के पो भन्नु र खोइ !

म:मको स्वाद 
कालीमाटीको स्पार्क होममा उपचाररत बिरामी आफन्तसँग साथी गएको थिएँ । उनको थेरापी गर्न दुई घन्टा लाग्ने भो । कसरी समय कटाउने ? बाहिर निस्किएर केही पर बाटोछेउमा रहेको रेस्टुराँमा छिरँे । साहूजी आफैँ अर्डर लिन्थे, पानी दिन्थे । उनको सत्कार देखेर म प्रभावित भएँ । 

मभन्दा अगाडिको सिटमा बसेकाहरु बियर पिउँदै अन्त्यमा के खाने भनेर सल्लाह गर्दै थिए । चार जनाको समूहमा रहेका उनीहरुले केही समयपछि साहूजीलाई नै बोलाए, एकले भने, “साहूजी लास्टमा केही चट्ट खाऔँ न !” ग्राहकको कुरा सकिन नपाउँदै साहूजीले भने, “सर चिकेन फ्राइड म:म खानूस् ।” अलमलमा परेका उनीहरुलाई त्यो सल्लाह रामवाण भयो । तर, त्यसमध्येको एउटाले बफ म:म मगाए, साहूजीले बफभन्दा चिकेन नै राम्रो भएको बताए । 

भोक मेटाउन नभई समय कटाउन रेस्टुराँ छिरेको म पनि के खाने भनेर अलमलमा थिएँ । मेन्यु हेरेँ र भेज म:म मगाएँ । साहूजीले भेज म:म बनाउन २०–२५ मिनेट लाग्ने भएकाले चिकेन नै खान सुझाए । मैले आफू शाकाहारी भएको र समय पनि प्रशस्तै भएको बताएपछि उनले कर गर्न सकेनन् । केही बेरमा अघिका ग्राहकलाई चिकेन म:म दिएर साहूजी ‘बच्चा लिएर आउँछु’ भन्दै बाहिरिए । काउन्टर साहूनीले सम्हालिन् । 

केही छिनमा एक जनाले म:मको स्वाद अलि कस्तोकस्तो भएको भन्दै साथीसँग जिज्ञासा राखे । अर्कोले ‘भुँडी टन्न भरेपछि के मीठो हुनु’ भने र अर्कोले थपे, ‘बियरले मुख बिगारेकाले मीठो नभएको होला ।’ उनीहरुले यस्तै गफ गर्दै प्लेट खाली गरे । बिल मगाए । साहूनीले साँेफसहितको प्लेटमा बिल ल्याइन् । उनीहरुले प्लेटमा हजारका तीन ओटा र अरु केही नोट राखे, एक–एक मुठी साँेफका दाना मुखमा हाले । अनि, ‘दिउँसै मापसे चेक हँुदैन होला नि’ भन्दै बाहिरिए । 

मेरो टेबलमा पनि म:म आइपुग्यो । म समय कटाउने हिसाबले सुस्तसुस्त खान थालेँ । केही छिनमा स्कुलबाट भर्खरै फर्केका दुई भिन्न उमेरका स्कुले विद्यार्थी रेस्टुराँमा छिरे । काउन्टरभित्र ब्याग फाले र एकैछिन अगाडि खाली भएको टेबलमा बस्दै कराए, ‘ममी चिकन म:म खाने ।’ साहूजी कता लागे कुन्नि ! साहूनीले हप्काउँदै भनिन्, ‘ आज चिकेन राम्रो छैन, बफ खाओ ।’ बच्चाहरु चुप लागे । साहूनीले कुकलाई दुई प्लेट बफ म:म बनाउन अह्राइन् । र, काउन्टरमा गएर बसिन् । म भने भर्खरै मूर्ख बनेका पियक्कडहरुको अनुहार सम्झँदै बिल तिरेर रेस्टुराँबाट बाहिरिएँ । 

पुरा पढ्नुहोस्

‘गीतको मेलोडी मर्दै गएको छ’

मनबहादुर बस्नेत
पहिले सेन्सर थियो र अभद्रजस्तो लागेमा काटिन्थ्यो । फेरि अहिलेको पुस्ताले नयाँ स्वाद ल्याउन खोजेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

अनौठो दाइजो

मैत्या घर्ती मगर
जब विवाहित जोडीबाट जन्मिएका बच्चा ठूला हुन्छन्, तब मात्र शुभमुहूर्त हेरेर छोरी–ज्वाइँ र नाति–नातिनीलाई दाइजो दिएर बिदा गरिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] रानी ऐश्वर्यले रोकेपछि

रेवतीरमण खनाल
युवराज दीपेन्द्रलाई पनि सुप्रिया खुबै मन परेकी थिइन् । त्यसैले उनको पूर्ण कदको ठूलो तस्बिर दीपेन्द्रले त्रिभुवन सदनभित्र रहेको आफ्नो बेडरुममा सजाएर राखेका थिए ।
पुरा पढ्नुहोस्

[अनुभूति] रमिताहरूका बीचमा

किशोर नेपाल
सौन्दर्यको सिर्जना एउटाले मात्रै गरेर हुने हो र ? यसका लागि जीवनका ती सबै तत्त्वको आवश्यकता पर्छ, जसको प्रतिकृति बन्न सक्दैन या भनौँ कसैले बनाउन सक्दैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

[झटारो] मेयरको मुसुमुसु

लक्ष्मण गाम्नागे
कति भद्र छन् हाम्रा मेयर भने जोसुकैले जतिसुकै गाली गरे पनि मुसुमुसु हाँसिरहन्छन्, कहिल्यै रिसाउँदैनन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

जो मरेर पनि बाँचिरहन्छन्

लोचन रिजाल
नेपाली मौलिक संगीतको शिक्षा, अनुसन्धान तथा पूर्वाधार निर्माणका लागि सधैँ समर्थन गर्नुभयो, सहयोग गर्नुभयो ।
पुरा पढ्नुहोस्

नारी सारथि

लालप्रसाद शर्मा
ट्रेकिङ गाइडका रूपमा महिला उपस्थिति उत्साहजनक
पुरा पढ्नुहोस्

[फिल्म] वरुणका फ्यानलाई मात्र

गोकर्ण गौतम
लय गुमाएको पटकथा र फितलो सम्पादन 'जुडुवा २'का अवगुण हुन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

आवरण कथा» रातारात वाम तालमेल

माधव बस्नेत

‘५ माघ ०७१ मा पार्टीभित्र निर्णय नै नगरी एकतर्फी रुपमा प्रत्यक्ष निर्वाचित राष्ट्रपतीय प्रणाली त्याग्ने प्रचण्डजीले अब सो मुद्दा उठाउने रे ! जय होस् !’

नयाँ शक्ति पार्टी, नेपालका संयोजक बाबुराम भट्टराईले यो ट्वीन गरेको अघिल्लो दिन ८ साउन ०७४ मा मात्र नेकपा माओवादी केन्द्रको सचिवालयको विस्तारित बैठकले प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारी प्रमुख र प्रतिनिधिसभाको निर्वाचनका लागि पूर्ण समानुपातिक प्रणालीको मुद्दालाई अघि बढाउने निर्णय लिएको थियो । 

पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’सँग तीन दशक संगत गरेका भट्टराईको ट्वीटले माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष प्रचण्ड एकाएक १ सय ८० डिग्रीको फन्को मार्न सक्छन् भन्ने प्रमाणित गर्छ । यही असोज महिनामा पनि प्रचण्डले दुईपटक यसै गरी कोल्टे फेरे । एक, २२ वर्षदेखि बहिष्कार गरेको दसैँमा टीका लगाए र लगाइदिए । दुई, दस्तावेजहरूमा ‘दुस्मन’ घोषणा गरेको एमालेसँग एकाएक तालमेल, एकीकरणको निर्णय गर्न पुगे । 

प्रचण्ड ‘एमाले भनेको कम्युनिस्टका नाममा हिङ बाँधेको टालो मात्र हो, असली हिङ माओवादी हो’ भन्थे । तर, १६ असोजमा तिनै प्रचण्डले एकाएक सचिवालयको बैठक डाकेर एमालेसँग चुनावी तालमेल र त्यसपछि एकता नै गर्ने निर्णय गराइदिए । त्यसको भोलिपल्ट १७ असोजमा त राष्ट्रिय सभागृहमा संयुक्त कार्यक्रम गरी त्यसलाई औपचारिकता नै दिइयो । परिणामत: औपचारिक रूपमा ०१९ सालबाट चिरा–चिरा हुन थालेको कम्युनिस्ट पार्टीका दुई ठूला भंगाला एकै ठाउँ मिसिन पुगेका छन् । र, यसले राष्ट्रिय राजनीतिलाई नै दुई ध्रुवमा विभाजित गर्न थालेको छ । यो बेग्लै कुरा हो कि निर्वाचनलाई केन्द्रमा राखेर गरिएको एमाले–माओवादी केन्द्रबीचको तालमेल, एकीकरणका आगामी पाइलामा अनेकौँ व्यवधान छन् । 

यो तालमेल, एकीकरणको सहमतिका लागि प्रचण्डले मात्र १ सय ८० डिग्रीको फन्को मारेका होइनन् । माओवादीको अटुट कटु आलोचक र अररो नेताको छवि बनाएका एमाले अध्यक्ष केपी ओली पनि त्यही शैलीमा फनक्कै भएका हुन् । ओली–प्रचण्डले तालमेल, एकीकरणको समझदारीलाई कतिसम्म गोप्य राखेका थिए भने एकाधबाहेक दुवै पार्टीका सचिवालय सदस्यले समेत यसको सुइँको पाएनन् । प्रचण्डले आफ्ना विश्वासपात्र वर्षमान पुनलाई समेत ओली र आफूले सातबुँदे सहमतिमा हस्ताक्षर गरेपछि मात्र जानकारी दिएका थिए । १४ असोज बिहान उनीहरूबीच सहमतिमा हस्ताक्षर भएको थियो, जहाँ उनीहरूबाहेक एमालेबाट उपाध्यक्ष वामदेव गौतम, उपमहासचिव विष्णु पौडेल र माओवादी केन्द्रबाट गृहमन्त्री जनार्दन शर्मा मात्र सहभागी थिए । 

ओली–प्रचण्डले सल्लाह गरेरै एक दिन अघिपछि पार्टी बैठक बोलाएका थिए । १४ असोजमा सहमतिपत्रमा हस्ताक्षर गरेपछि ओलीले भोलिपल्टका लागि स्थायी समिति र प्रचण्डले १६ असोजमा सचिवालय बैठक डाकेका थिए । समझदारीको भेउ नपाएकैले ०६४–०६५ देखि नै एमाले–माओवादीबीच एकीकरणको प्रयास गर्दै आएका उपमहासचिव घनश्याम भुसाल रुपन्देहीको मणिग्राममा दसैँ मनाउन व्यस्त थिए भने सचिव योगेश भट्टराई जन्मथलो ताप्लेजुङमा । दाङ पुगेका स्थायी समिति सदस्य शंकर पोखरेल त बैठकमै सहभागी हुन सकेनन् । माओवादी नेता पुन पनि रोल्पामा थिए । 

पछिल्लो पटक एमालेसँग संघ र प्रदेशको निर्वाचनमा तालमेल, त्यसपछि एकीकरण गर्ने हकमा मात्र होइन, अन्य सवालमा पनि प्रचण्डले ठूलठूला फड्को मारेका उदाहरण एक–दुई होइन, प्रशस्तै छन् (हेर्नूस् : प्रचण्डको कोल्टे फेराइ) । माओवादी केन्द्रकी प्रवक्ता पम्फा भुसाल प्रचण्डको यस्तो कोल्टे फेराइलाई ‘गतिशीलता’ भन्न रुचाउँछिन् । “अहिले देशमा हाम्रो अध्यक्ष प्रचण्डजत्तिको गतिशील नेता कोही पनि छैनन्,” भुसाल भन्छिन्, “उहाँले आफ्नो व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठेर विश्वलाई नै नयाँ सन्देश दिने गरी निर्णय गर्नुभएको छ । उहाँको निर्णय क्षमताकै कारण राजनीतिमा तरंग र समीकरणमा बदलाव आइरहेको छ ।”

नेपाली कांग्रेससँग सत्ता साझेदारी गरिरहेका प्रचण्डले एमालेसँग ‘चमत्कारी’ समीकरण गर्नुका थुप्रै कारणहरू प्रभावी छन् । खास गरी स्थानीय तहको प्रदेश–२ को निर्वाचनमा कांग्रेससँग गठबन्धन हुन नसकेपछि प्रदेश र केन्द्रमा पनि त्यस्तै हुने ठम्याइमा पुगेका थिए प्रचण्ड । स्थानीय तहको निर्वाचन परिणामले माओवादी केन्द्रलाई कमजोर अवस्थामा पुर्‍याइसकेको थियो । प्रचण्ड आफैँले चितवनबाट निर्वाचन लड्ने भने पनि जितको सुनिश्चितता थिएन । नारायणकाजी श्रेष्ठ, थापालगायतको हालत पनि प्रचण्डको भन्दा भिन्न हुने कुरै भएन । माओवादी केन्द्रका एक सचिवालय सदस्यका शब्दमा स्थानीय तहको निर्वाचनमा मधेसमा कांग्रेससँग सहकार्य भएको भए प्रचण्ड एमालेसँग तालमेल गर्न तयार हुने थिएनन् । भन्छन्, “प्रचण्डले कांग्रेस वा एमालेमध्ये जोसँग भए पनि सहकार्य नगरी निर्वाचनमा जाँदा नराम्रो पराजय भोगिन्छ भन्ने बोध गरे ।” प्रचण्ड व्यवहारवादी नेता भएकाले तालमेल भएको अर्का सचिवालय सदस्य मणि थापा बताउँछन् । भन्छन्, “पार्टीभित्र र बाहिर दुवै परिस्थितिमा तालमेल आवश्यक भएकाले अध्यक्ष प्रचण्डले ठूलो फन्को मारेर निर्णय गर्नुभयो ।”

एमाले अध्यक्ष ओलीले पनि स्थानीय निर्वाचनमा माओवादीको हालत अहिलेको उपस्थितिभन्दा दयनीय हुने ठानेका थिए । तर, उसको उपस्थिति ओलीले सोचेजस्तो हल्का भएन । त्यसमाथि संघ र प्रदेशको निर्वाचनमा पनि माओवादी कांग्रेससँग मिलेर निर्वाचनमा एमालेलाई साइजमा राख्न सक्छ भन्ने विश्लेषण पनि ओलीले गरे । किनभने, ५० भन्दा बढी स्थानीय तहमा माओवादीले एमालेलाई हराएको छ । स्थानीय तहको निर्वाचनमा एमाले पहिलो भए पनि समग्रमा कांग्रेससँग उसको मतान्तर खासै धेरै छैन । त्यसमाथि कांग्रेससँग पाँच सयभन्दा कम मतान्तरले मात्र विजय प्राप्त गरेका स्थान एक सयजति छन् । स्थानीय निर्वाचनमा कांग्रेससँग मतान्तर थोरै मात्र भएकाले संघ र प्रदेशमा परिणाम जता पनि पल्टिन सक्ने खतरामा थियो एमाले ।

माओवादीसँग तालमेल नगर्दा ऊ तेस्रो हुने त लगभग पक्का थियो । तर, माओवादीलाई एक्लै वा कांग्रेससँग रहन दिँदा एमालेलाई एक नम्बर बनाउने ओलीको इच्छामा तुषारापात हुने प्रस्टै देखियो । झापामा आफ्नै निर्वाचन क्षेत्रमा आफैँलाई हराउन एमालेबाहेक एकजुट हुन थालेका सूचना पाए उनले । माधव नेपालको गृह जिल्ला रौतहटमा नगरपालिका–गाउँपालिका प्रमुखमा एमाले शून्य नै भयो । यी सबै परिस्थितिको आकलनपछि ओली प्रचण्डसँग तालमेल र एकीकरण गर्न एकाएक लचक भए । “माओवादीसँग सहमति नगर्ने हो भने पहिलो पार्टी बन्ने चाहनामा तुषारापात हुने भयो भन्ने निष्कर्षमा ओली पुगे,” एमालेका एक पोलिटब्युरो सदस्य भन्छन्, “मूल प्रवाहको कम्युनिस्ट धारलाई आफ्नै पहलमा एक गराएको जस लिने मौका पनि ठाने उनले । यसपछि नै ओली निर्णयमा पुगे ।” 

अस्तित्वको संकटले भन्दा सरकारमा आउन नसक्ने सम्भावना टाढा बनाउन एमाले–माओवादीले तालमेल गरेका वाम विश्लेषक तथा माओवादी कोटाका सभासद् श्याम श्रेष्ठको ठम्याइ छ । “ओलीले माओवादीसँग मिलेपछि सरकारमा सजिलै पुग्न सकिन्छ भन्ने बुझे,” श्रेष्ठको कथन छ, “राष्ट्रिय राजनीतिको कोर्स बदल्नुपर्छ भन्ने बुझाइमा ओली र प्रचण्ड पुगेपछि तालमेल भएको देखिन्छ ।” 

प्रचण्डको कोल्टे फेराइ 
- १७ असोज ०७४ : संघ र प्रदेशको निर्वाचनमा एमालेसँग तालमेल, त्यसपछि पार्टी नै एकीकरण गर्ने औपचारिक घोषणा 
- १४ असोज ०७४ : २२ वर्षपछि दसैँमा टीका ग्रहण
- २० जेठ ०७४ : नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवालाई प्रधानमन्त्री प्रस्ताव
- १० जेठ ०७४ : प्रधानमन्त्री पदबाट राजिनामा 
- २८ असार ०७३ : एमाले अध्यक्ष केपी ओलीलाई प्रधानमन्त्री बनाउन दिएको समर्थन फिर्ता, त्यही दिन प्रचण्डको नेतृत्वमा कांग्रेससँग संयुक्त सरकार बनाउन सातबुँदे सहमति 
- १९ साउन ०७३ : नेपाली कांग्रेसको समर्थनमा आफैँ प्रधानमन्त्री निर्वाचित 
- २१ जेठ ०७३ : ओलीलाई दिएको समर्थन फिर्ता लिने निर्णय
- २२ जेठ ०७३ : प्रधानमन्त्रीमा ओलीलाई नै निरन्तरता दिने निर्णय 
- २३ असोज ०७२ : ओलीलाई प्रधानमन्त्री बनाउन एमालेसँग १४ बुँदे सहमति 
- फागुन ०७१ : बाबुराम भट्टराईलाई अध्यक्ष बनाउने संकेत । तर, विरोधपछि विशेष महाधिवेशन गरेर नेतृत्व हस्तान्तरण गर्ने भन्दै बचाउ 
- ५ माघ ०७१ : प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारीको प्रस्तावमा लचक
- ६ मंसिर ०७० : संविधानसभा–२ को निर्वाचनमा धाँधली भएको भन्दै परिणाम स्वीकार नगर्ने जानकारी
- १३ मंसिर ०७० : संविधानसभाको परिणाम स्वीकार गर्न तयार
- २० माघ ०६९ : हेटौँडामा महाधिवेशन उद्घाटनपछि उत्पादन ब्रिगेड बनाउने घोषणा । तर, राजधानी फर्केपछि स्थगन
- १५ जेठ ०६९ : प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईसँग मिलेमतो गरी संविधानसभा विघटन । तर, पछि भट्टराई एक्लैले गरेको भन्दै आफ्नो बचाउ
- चैत ०६८ : गोदावरी होटलमा संविधान जारी गर्न सहमत । तर, काठमाडौँ फर्किएपछि पूर्ववत् सहमति अस्वीकार । परिणाम पहिलो संविधानसभा भंग
- ८ मंसिर ०६८ : माओवादी, कांग्रेस र एमालेसहितका बैठकमा द्वन्द्वकालमा कब्जा गरेको सम्पत्ति फिर्ता गर्न सहमति । भोलिपल्टै बर्दियाबाट सुरु हुने जानकारी । तर, बर्दिया पुगेर द्विअर्थी अभिव्यक्ति
- ३ कात्तिक ०६८ : प्रचण्डकै सहमतिमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईद्वारा भारत भ्रमणमा द्विपक्षीय लगानी प्रवद्र्धन तथा संरक्षण सम्झौता (बिप्पा)मा हस्ताक्षर । मोहन वैद्य खेमाको चर्को विरोधपछि प्रचण्डद्वारा बिप्पा सम्झौता गलत भएको अभिव्यक्ति 
- २८ असोज ०६८ : चितवनको भरतपुरमा एमाओवादीका सल्लाहकार खम्बसिंह कुँवरलाइ अभिनन्दन गर्दै जनवादी क्रान्ति तत्काल असम्भव रहेको उद्घोष । त्यही बिहान भरतपुरको चौबीसकोटस्थित होटलमा कार्यकर्ताहरुसँग आफ्नै नेतृत्वमा जनवादी क्रान्ति हुने भएकाले तयार रहन निर्देशन 
- ८ वैशाख ०६८ : जनविद्रोहको लाइन तत्काललाई स्थगित गरेको घोषणा
- २ पुस ०६७ : केन्द्रीय समिति बैठकमा मोहन वैद्यसँग मिलेर विद्रोहको लाइन पारित
- १७ माघ ०६७ : पार्टी बैठकबाटै निर्णय गराएर फिर्ता नलिने गरी संसद् सचिवालयमा उम्मेदवारी दर्ता 
- २० माघ ०६७ : प्रधानमन्त्री निर्वाचन हुनुभन्दा एक घन्टाअघि मात्र आफ्नो उम्मेदवारी फिर्ता लिई एमालेका अध्यक्षसमेत रहेका झलनाथ खनाललाई समर्थन गर्ने घोषणा
- १८ वैशाख ०६७ : जनविद्रोह गर्ने भन्दै आमहडताल सुरु । अन्तत: ६ दिनपछि एकाएक फिर्ताको घोषणा 
- २१ वैशाख ०६६ : प्रधानमन्त्री पदबाट एक्कासि राजीनामा
- ६ भदौ ०६५ : ओलम्पिक खेलको उद्घाटन समारोहमा भाग लिन चीन प्रस्थान । तर, फर्कने क्रममा पहिलो राजनीतिक भ्रमण भारतमै गर्ने अभिव्यक्ति 
- असार ०६५ : एमालेका वरिष्ठ नेता माधवकुमार नेपाललाई राष्ट्रपति बनाउन सहमति । नेपालले लड्डुसमेत बाँडेपछि रामराजाप्रसाद सिंहलाई समर्थन 
- १५ जेठ ०६५ : संसद्बाट गणतन्त्र घोषणा । प्रधानमन्त्री तथा कांग्रेस सभापति गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई राष्ट्रपति बनाउने वाचा । तर, गणतन्त्र घोषणापछि कोइरालालाई राष्ट्रपति बनाउँदा सत्ताको केन्द्र द्वैध हुन्छ भन्दै अस्वीकार 
- ७ मंसिर ०६२ : दलहरुसँग १२ बुँदे समझदारी । त्यसअघि नोकरसँग होइन, मालिक (राजा ज्ञानेन्द्र)सँगै वार्ता गर्ने भनेर दलहरुको सामथ्र्यलाई तिरस्कार 
- ४ साउन ०६२ : बाबुराम भट्टराईमाथि गरिएको कारबाही एकाएक फिर्ताको घोषणा
- १८ माघ ०६१ : रुकुमको लाबाङमा बसेको पोलिटब्युरो बैठकमा रामबहादुर थापाको साथ लिएर बाबुराम भट्टराईमाथि कारबाही 
- २१ माघ ०६१ : तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रसँग बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र वार्ता गर्ने तयारी । तर, १९ माघ ०६१ मा ज्ञानेन्द्रले सम्पूर्ण शासनसत्ता हातमा लिएपछि योजना स्थगन
- असोज ०६१ : फुन्टिबाङ बैठकबाट भारतविरुद्ध सुरुङ युद्धको घोषणा । सुरुङ खन्न थालेपछि एकाएक स्थगन । भारततिरै प्रस्थान

 

पुरा पढ्नुहोस्

कृष्णभीर–२

मुक्तिनाथ गैह्रे
सिद्धबाबा पहिरोको बाह्रैमासे सास्ती
पुरा पढ्नुहोस्

[ झटारो ]आकाशको फल

लक्ष्मण गाम्नागे
उहिलेउहिले सञ्चारमाध्यमले दिने कतिपय समाचार सुन्दा पढ्दा हाम्रो आङै जिरिङ्ग हुन्थ्यो । हत्या, बलात्कार, भ्रष्टाचारी पक्राउ परेका, तस्करीका सुन वा रक्तचन्दन समातिएका, मिसावट गरेका खाद्यान्न बेचेको अभियोगमा व्यापारीहरू पक्राउ परेका इत्यादि समाचारले हामीलाई उद्वेलित बनाउँथ्यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

महामहिमलाई डेराकै तनाव

रामबहादुर रावल
सरकार र घरधनीको द्वन्द्वले पूर्वराष्ट्रपति रामवरण यादवको डेरामा सधैँ कचकच
पुरा पढ्नुहोस्

अन्योलमा अर्धसैनिक बल

मनबहादुर बस्नेत
कहिले सेनाजस्तो हुन खोज्ने त कहिले प्रहरीजस्तो
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

नयाँ शक्ति सकिएकै हो ?

केशव दाहाल
गठबन्धनपछि नयाँ शक्तिभित्र गम्भीर विमर्श सुरु भएको छ कि अब के हुन्छ ? कतै यो घटना नयाा शक्ति र वै कल्पिक राजनीतिको अवसान त होइन !
पुरा पढ्नुहोस्

[परदेशबाट] सम्बन्धहरूको सम्झना

विश्वास हमाल
सम्बन्धमा दरार आउनु सामान्य कुरा हो । तर, मन नै नमिलेपछि त सँगै बस्नुको के अर्थ ?
पुरा पढ्नुहोस्

सप्तकोसी हाइड्रो बम

हस्त गुरुङ
नवनिर्वाचित प्रतिनिधिहरूले सप्तकोसी हाइड्रो बमको आतंकबाट पहाड र मधेसको घरवास र जीविकाको आधार सुरक्षित गर्न सक्छन् कि सक्दैनन् ?
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण टिप्पणी» केपीमा पीकेको विलय

गुणराज लोहनी
यस एकतामा दिल्लीमा देखा परेको अन्तरविरोध सतहमा आएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

कांग्रेसका लागि अवसर

अंगराज तिमिल्सिना
कांग्रेसको बलियो पक्ष भनेको उसको प्रजातान्त्रिक ‘भोट बैंक’ नै हो, जो वाम पार्टी मिल्दा वा फुट्दा धेरै तितरबितर हुँदैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

कम्युनिस्ट एकताको सैद्धान्तिक धरातल

अच्युत वाग्ले
आर्थिक रूपमा मुलुकलाई ‘सर्वहारा’ राखिरहँदा मात्रै सर्वहारा अधिनायकवाद लागू हुन्छ भन्ने कम्युनिस्टहरूको सदाबहार सैद्धान्तिक आधार नै हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण टिप्पणी» वर्गीय विभेद हटाउने साधन

भूषण तुलाधर
विभिन्न अध्ययनले जुन ठाउँमा साइकल र पैदल यात्रालाई प्रवद्र्धन गरिएको छ, ती बजार र गल्लीमा आर्थिक गतिविधि पनि बढेको देखाएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[टिस्टुङ देउराली] अन्तरिक्षबाट नेपाली भूगोल

विवेक पौडेल
अहिले नेपाल र वरपरको भूगोल सधैँभन्दा महत्त्वपूर्ण बन्दैछ । यस्तो समयमा नेपालको भौगोलिक चित्र र त्यसको प्रभावको बुझाइ झनै सान्दर्भिक बनेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

नारी सारथि

लालप्रसाद शर्मा
ट्रेकिङ गाइडका रूपमा महिला उपस्थिति उत्साहजनक
पुरा पढ्नुहोस्

बल्ल मधेस महसुस

गोकर्ण गौतम
फरक हुलिया, वर्ण र भूगोललाई स्वीकार्न थाल्यो नेपाली रजतपटले
पुरा पढ्नुहोस्

सुकमित सिम्फोनी

राजकुमार बानियाँ
सुकमितका गीतका आफ्नै ब्रान्ड होला तर उनको असली सिग्नेचर मुस्कान नै हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

रात्रिजीवनको रौनक

गोकर्ण गौतम
थकान र भागदौडबाट मुक्त हुन खोज्ने जमात
पुरा पढ्नुहोस्

बुद्धवाणी– व्याख्याता

राजकुमार बानियाँ
अनुवादक दुण्डबहादुर बज्राचार्य (सानुभाइ)को मिसन छ– पालि भाषामा रहेका मूल तथा प्रामाणिक बुद्धवचनलाई मातृभाषा (नेवारी)मा उतार्ने ।
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

लेदरका घरेलु उद्यमी

गोकर्ण गौतम

भारतको बैंगलोरमा इन्जिनियरिङ पढ्न गएका थिए, बिलाल अहमद शाह, २४ । तर, कलेज ‘ड्रप आउट’को ट्याग भिरेर डेढ वर्षमै फर्किए । बाबुआमालाई छटपटी हुने भइहाल्यो । नेपाल फर्किएपछि न पढाइतिर ध्यान दिए, न त जागिरमै । हल्लिएरै दिन कट्न थाल्यो । बुबासँग मनमुटाव त भइरहन्थ्यो नै, एक रात बुबाले हातै उठाए । बिलाल हाँस्दै सुनाउँछन्, “तर, बुबाको त्यो दिनको आक्रोशमा मैले जीवनको दिव्य ज्ञान पाएँ ।” उनलाई लाग्छ, यदि त्यो घटना नहुँदो त छालाका ज्याकेट र ब्यागको प्रिय स्वदेशी ब्रान्ड ‘ल्याटिडो लेदर’ जन्मने नै थिएन । किनभने, त्यसपछि नै हो, इन्जिनियरिङका यी अक्षम विद्यार्थीले ल्याटिडोको सपना बुनेको र संघर्ष सुरु गरेको । चार वर्ष नपुग्दै यो ब्रान्डले अहिले लोभलाग्दो लोकप्रियता कमाइरहेको छ । 

किताब देख्नासाथ कन्पारो तात्थ्यो, अहमद डुल्ला, ३०, को । काठमाडौँमा जन्मिएका अहमदले कालिङपोङको चर्चित सेन्ट अगस्टाइन स्कुलमा पढ््ने मौका पाए तर १० कक्षामा पुगुन्जेल तीनपटक गुल्टिए । धेरैलाई पत्यार नलाग्ला, बजारमा आउनासाथ ‘सोल्ड आउट’ हुने लेदरको जुत्ताको घरेलु ब्रान्ड ‘डुल्ला सुज’का जन्मदाता यिनै पढाइमा लद्दु अहमद हुन् । त्यसो त उनी डुल्ला सुजका डिजाइनर र लगानीकर्ता मात्र होइनन्, बजार प्रवद्र्धक र विक्रेता पनि हुन् । अर्थात्, ‘अलराउन्डर’ । जसका जुत्ता आकर्षक स्टाइल, नवीन डिजाइन र टिकाउ प्रमाणित भएका छन् । 

हाम्रो सन्दर्भमा न लेदरका ज्याकेट बनाउनु नयाँ कुरा हो, न जुत्ता । तर, बिलाल र अहमदजस्ता ‘फेलियर स्टुडेन्ट’ले छोटै समयमा उल्लेखनीय उपलब्धि हासिल गरे । कारण, उनीहरूको उत्पादन नौलो नभए पनि उत्पादनदेखि बेच्ने शैलीसम्म अलग छ, समय अनुकूल अनि सिर्जनशील पनि । बिलालका लागि ज्याकेट अनि अहमदका लागि जुत्ता व्यापार मात्र होइन, ‘प्यासन’ हो, रमाउने माध्यम । जो पढाइको असफलताबाट पाठ सिक्दै आफ्नो उद्यमको स्वर्णिम संसार निर्माणमा उद्यत छन् । लहड होइन, आफ्नो रोजाइ र भोगाइको पछि लाग्छन् । दुवैको विगत र वर्तमान नियाल्दा यस्तै लाग्छ । 

अहमदले मानविकी संकाय लिएर १२ कक्षा पास गरे जसोतसो । त्यसपछि के पढ्ने ? फसाद आइलाग्यो । मानविकीका विद्यार्थीले पढ्न मिल्ने सबभन्दा सजिलो विषय के हुन सक्छ, गुगल गरे । त्यही बेला फेला परेको थियो, फुटवेयर टेक्लोलोजी । जहाँ ८० प्रतिशत ‘प्राक्टिकल’ हुन्थ्यो, ‘थ्योरी’ त २० प्रतिशत मात्र । लजालु स्वभावका अहमद मुस्कुराए, “मैले फुटवेयर टेक्नोलोजी रोज्नुको एउटै उद्देश्य थियो, किताब रट्नु नपर्ने ।” तर, भइदियो के भने जुत्ता बनाउने कलामा उनको रस पस्दै गयो । कुनै पाठ घोक्नुपर्ने होइन, जुत्ताको सोल, डिजाइन, कलर, बुनाइ आदि सिक्ने न हो । चार वर्षमा डिप्लोमा सकियो । दिल्लीमा पुमा, रिबोकजस्ता जुत्ताका अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डमा काम गर्ने प्रस्ताव आयो तर उनी मुम्बई हानिए, ‘इन्टर्नसिप’का लागि । कारण, जागिर खाँदा एउटा विभागमा मात्र सीमित हुनुपथ्र्यो, नयाँ कुरा सिक्ने सम्भावना न्यून हुन्थ्यो तर इन्टर्न गर्दा चौतर्फी अनुभव बटुल्न पाइन्थ्यो । 

नभन्दै मुम्बईमा जुत्ता बनाउनेदेखि बेच्नेसम्मको ज्ञान हासिल गरे । जुत्ता कम्पनीबाट आकर्षक प्रस्ताव आउन थाल्यो तर फेरि पनि जागिरतिर मन गएन । “आफ्नो सोच अनुरूप काम गर्न नपाइने भएकाले जागिरबाट प्रगति देखिनँ, परिवारबाट टाढा बस्नुपर्दाको पीडा पनि थियो,” जाडोयामका लागि जुत्ता डिजाइनमा व्यस्त अहमद सुनाउँछन्, “त्यही भएर आफैँ केही गर्ने सोच बोकेर नेपाल फर्कें ।” ठ्याक्कै ६ वर्षअगाडिको कुरा हो यो । कमलपोखरीमा गोदाम खोले, त्यहीँ जुत्ता बनाउन थाले । सुरुमा कलेज पढ्ने छात्राका लागि जुत्ता बनाए, एक जोरको पाँचदेखि ६ हजार रुपियाँ पथ्र्यो । ठ्याम्मै बिकेन । बुझ्दै जाँदा थाहा भयो, महँगो भएकाले रहेछ । यसबाटै पाठ सिकेर बैंकर, विदेशी नियोगका कर्मचारी अनि मध्यम वर्गका उपभोक्तालाई लक्षित गर्दै जुत्ता बनाउन के थालेका थिए, माग अनुरूप उत्पादन गर्नै मुस्किल पर्‍यो । 

आमव्यापारीले माग बढेपछि उत्पादन बढाउँछन् तर अहमदको व्यापार नीतिले यसलाई अनुशरण गर्दैन । जस्तो : उनी एक सिजनका लागि १०–१० डिजाइनका सय जोर जुत्ता मात्र बनाउँछन् । बिक्री खुलेको केही सातामा बिकिसक्छ, ग्राहकले खोजिरहेका हुन्छन् तैपनि त्यो सिजनका लागि अरू जुत्ता ल्याउँदैनन् । हरेक जुत्ता आफैँ डिजाइन गर्ने अहमद भन्छन्, “ब्रान्ड भ्यालु जोगाउनु मुख्य चुनौती हो ।

फेरि मेरो ध्यान धेरै होइन, टिकाउ र गुणस्तरीय जुत्ता बनाउनु र बेच्नु हो ।” अर्को रोचक कुराचाहिँ, उनको आफ्नो स्टोर वा सोरुम छैन । फोन, भाइबर, फेसबुक, ह्वाट्सएप, इन्स्टाग्रामबाट ग्राहकले सम्पर्क गर्छन् र उनी आफैँ घर–घरसम्म पुर्‍याइदिन्छन् । काठमाडौँबाहिरका ग्राहकका लागि नि:शुल्क कुरियर सेवा छ । ठमेलमा दुई र कमलपोखरीमा एउटा सोरुम निर्माणाधीन छ । तीन वर्षदेखि ब्याग पनि बनाइरहेका छन् । जुत्ता प्रतिजोर ५ देखि ९ हजार रुपियाँसम्मका छन् भने ब्याग ६ देखि १२ हजारसम्मका । भन्छन्, “जुत्ता बनाउने कम्पनी टन्नै छन् तर मेरो प्रतिस्पर्धा मैसँग हो । आजभन्दा भोलि स्तरीय जुत्ता बनाउन सकेँ भने मात्र टिक्छु । मेरो प्रयास त्यसमै छ ।” 

अहमदलाई बजारीकरणको ज्ञान नभए पनि कम्तीमा फुटवेयर टेक्नोलोजी त पढेका थिए, बिलाललाई न ज्याकेटको ज्ञान थियो, न बजारको । जति जाने, आफ्नै बलबुतामा । गर्दै, ठक्कर खाँदै अनि सिक्दै । अझ उनले त सुकिसकेको बुबाको व्यापारलाई नयाँ आयाम दिएका हुन् । उनका बुबाको लेदरका ज्याकेटको ‘होलसेल’ पसल थियो तर सस्ता चाइनिज ज्याकेट आउन थालेपछि पसल बन्द भयो ।

“बुबाकै कारण ज्याकेटप्रति मोह थियो । तर, डिजाइन पुरानो लाग्थ्यो,” बिलाल भन्छन्, “त्यसैले डिजाइनमा नयाँपन दिने प्रयास गरेँ र होलसेल होइन, सीधै ग्राहकलाई बेच्न थालेँ, उनीहरूकै साइज र रोजाइको डिजाइन अनुसार ।” झम्सिखेलको गोदामबाट ज्याकेट बनाउन सुरु गरे, उनीबाहेक तीन जना कामदार थिए । तर, सुरुको एक वर्ष ग्राहकको चाह पहिल्याउनै सकेनन् । त्यहीबीच भूकम्प गयो । तैपनि, हार मानेनन्, ज्याकेटका डिजाइन र नयाँ मान्छेसँगको सम्पर्क बढाए । अनि, बिस्तारै व्यापारले गति लिन थालिहाल्यो । 

स्प्यानिस शब्द हो, ‘ल्याटिडो’ । जसको अर्थ हुन्छ, ढुकढुकी । सँगै उनको ब्रान्डको ‘ट्यागलाइन’ छ, ‘बी हू यू आर’ अर्थात् आफूजस्तै हुनु । उनको बुझाइमा युवापुस्ताको सबभन्दा ठूलो कमजोरी हो, आफ्नो चाह नबुझ्ने, लहडका पछाडि दौड्ने । उनकै हकमा पनि इन्जिनियरिङ ‘फिट’ रहेनछ, त्यसैले यात्रा अपूरो भयो । ज्याकेटको उद्यम सुरु गरेपछि सन्तुष्टि र कमाइ दुवै मिल्यो । जबकि, बाहिरबाट हेर्दा बिलालको काम निकै झन्झटिलो लाग्छ । जस्तो : हरेक ग्राहकसँग प्रत्यक्ष संवाद गर्नुपर्छ । ग्राहकलाई गोदामसम्म बोलाउने, टाढा हो भने फोनबाटै साइज लिने । विदेशबाट माग आएको छ भने त भिडियो कल गर्ने, नत्र फोटो खिचेर पठाउने । ज्याकेट तयार भएपछि खबर गर्ने । कुरिअर गरिदिने । आठ जनालाई नियमित रोजगारी दिएका यी उद्यमी भन्छन्, “मैले ज्याकेट बेचेको ९५ प्रतिशतभन्दा बढी ग्राहकसँग व्यक्तिगत सम्बन्ध कायम राखेको छु । यसले आत्मीयता बढाउँछ र दीर्घकालमा फाइदा पुग्छ ।” यसपटकको गर्मीमा ल्याटिडोका दर्जनौँ ज्याकेट अस्ट्रेलिया, अमेरिका र बेलायत पुगे । त्यहाँका नेपाली पनि ‘मेड इन नेपाल’ लगाउन पाउँदा दंग । 

अनलाइन सेवाका अलावा झम्सिखेलमा आफ्नै सोरुम छ उनको । जहाँ १० देखि १९ हजार रुपियाँसम्मका ज्याकेट पाइन्छन् । ब्याग र वालेट बनाउन थालेका छन् । यसको डिजाइन पनि आफैँ गर्छन् । नयाँ–नयाँ ग्राहकसँग सम्बन्ध स्थापित गर्न उस्तै समय खर्चनु पर्छ । विश्वसनीयता र गुणस्तरीयता जोगाउँदै ठूलो समूहसम्म पुग्ने योजना छ । साँच्चै, भ्याइनभ्याइ छ उनलाई । 

जबकि, ‘नेपालमा अवसर र बजार छैन’ भनेर लाखौँ युवा विदेशिएका छन् । यहीँ बस्नेले पनि गतिलो बाटो समात्न सकेका छैनन् । गुनासो र बहाना मात्र सुनिन्छ । यथार्थ पनि यस्तै हो त ? अहमद र बिलाललाई यो साझा प्रश्न सोधियो, छुट्टाछुट्टै । तर, जवाफचाहिँ एउटै थियो, सवालजस्तै, “हामी अल्छी छौँ तर रातारात सफलता चाहिन्छ । आजको भोलि भनेजस्तो नहुँदा हार मान्ने प्रवृत्ति छ तर आफूले चाहेजस्तो काम गर्ने र संघर्षमा रमाउने हो भने अवसरै अवसर छ । बजारै बजार छ ।” 
आखिर उनीहरूले आफ्नो हकमा प्रमाणित गरिसके पनि । 

पुरा पढ्नुहोस्

होटलमय पोखरा

लालप्रसाद शर्मा
करिब पाँच दर्जन होटल तथा रिसोर्टहरू निर्माणाधीन अवस्थामा
पुरा पढ्नुहोस्

एक्काईस वर्षदेखि जहाँको तहीँ

सीताराम बराल
पञ्चेश्वर परियोजना अघि बढ्नेमा अझै पनि संशय
पुरा पढ्नुहोस्

असमन्वयकारी लगानी बोर्ड

मनबहादुर बस्नेत
प्रक्रियागत, प्रशासनिक र कानुनी उल्झनका कारण बाह्य लगानी भित्र्याउने कार्य कठिन
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

‘गीतको मेलोडी मर्दै गएको छ’

मनबहादुर बस्नेत

प्रतिविम्ब नामक सांगीतिक ब्यान्ड ’४० को दशकमा चर्चित थियो । अहिले यो ब्यान्ड धेरैको स्मृतिबाट बिलाइसकेको छ । र, झकझकाउन आउँदैछन् प्रतिविम्बका ‘भोकलिस्ट’ पुन्यम प्रधान, ४८, एकल एल्बम लिएर । उनले सातवटा गीत रेकर्ड गराइसकेका छन् । एउटा म्युजिक भिडियो पनि सार्वजनिक गरिसकेका छन् । यही मेसोमा प्रधानसँगको कुराकानी : 

कुनै बेलाका चर्चित सांगीतिक समूह प्रतिविम्ब अहिलेको पुस्ताले बिर्सने गरी किन हरायो ?
यसमा कमजोरी हाम्रै हो । समूहका सबै साथीहरू आ–आफ्नै काममा लागेकाले त्यसलाई निरन्तरता दिन सकिएन । 

अहिले यो समूह अस्तित्वमा छैन ?
चारवटा एल्बम निकालिसकेको हाम्रो ब्यान्डको  पुरानो चिनारी त छ नि ! खालि यसका सदस्यहरूको कार्यव्यस्तताले सक्रिय नभएको मात्रै हो । डिजल्भ भएको छैन । 

ब्यान्डमा छँदाको कुनै स्मरणीय कुुरा याद छ ?
‘कहाँ तिम्रो मायालुलाई छाडी राख्यौ.....’ हाम्रो ब्यान्डको चर्चित गीत थियो । हिट गीत भए पनि हामी आफैँ क्यासेट बेच्न बजारमा जान्थ्यौँ । अहिलेजस्तो धेरैथरीका मिडिया थिएनन् । रेडियो नेपाल मात्रै थियो । प्राइभेट रेकर्डिङ स्टुडियोमा रेकर्ड गराएका थियौँ । त्यो संघर्षको समय अहिले पनि सम्झिरहन्छु म । 

गीत चलेको कसरी थाहा हुन्थ्यो ?
जति बढी क्यासेट बिक्यो, उति गीत हिट भयो भनेर जाने हुन्थ्यो । अहिले आधुनिक माध्यमहरू आइसकेका छन् । यसले गीत अडियन्ससम्म पुग्न सजिलो त भएको छ । तर, कति हिट भयो भन्ने मापन गर्न भने कठिन बन्दै गएको छ । किनभने, गीत सुन्ने, हेर्ने माध्यमहरू बढेकाले  त्यसलाई केलाउन पनि कठिन छ । 

संगीतमा स्थापित भएको ब्यान्डबाट कसरी टाढिनुभयो ?
सोखचाहिँ मेरो संगीतमा धेरै नै हो । तर, यसलाई पेसा बनाएर अगाडि बढाउन सकिनँ । गीत–संगीतबाट मात्रै पेट पाल्न सक्ने स्थिति थिएन । 

त्यसो भए तपाईंहरू आफ्नो सोख पूरा गर्न मात्रै यतातिर लाग्नुभएको थियो ?
त्यति मात्र होइन । रेडियो नेपालबाहेकको बाटोबाट पनि गीत–संगीतमा केही गर्न सकिन्छ भन्ने उद्देश्य थियो हाम्रो । यो बाटो हामी आउने पिँढीलाई देखाउन चाहन्थ्यौँ । 

यति ठूलो उद्देश्य बोकेर सांगीतिक दुनियाँमा हाम फाल्नुभएको तपाईं पछि विदेशिनुभयो फेरि ?
पारिवारिक समस्याले त्यो स्थितिमा पुगियो । यसको आफ्नै व्यथा छ । 

विदेश जानुपर्दा आफ्नो सोख र क्षमता दुवै मरेजस्तो लाग्दैन ?
लाग्छ । मलाई त्यहाँ गएर पनि गाउने रहर थियो । तर, एकातिर समय हुँदैन भने अर्कातिर ब्यान्डका साथीहरू जुट्ने सम्भावना नै थिएन । 

गायनको हुटहुटी कसरी मेट्नुहुन्छ त त्यहाँ ?
उही अरूले जस्तै म पनि समय पाएमा आफैँ गितार बजाउँछु र गाउँछु । त्यसबाहेक त के नै गर्न सक्छु र ? 

लामो समयपछि फेरि संगीत क्षेत्रमै फर्किनुभएको छ । अब संगीतमै जम्ने सोच बनाउनुभएको हो ?
जम्नेभन्दा पनि आफ्नो कलालाई ब्यूँताउने सोच छ । नयाँ एल्बम निकाल्न सातवटा गीत रेकर्ड भइसकेको छ । केही गीतका म्युजिक भिडियो पनि बनेका छन् । पुराना गीतहरू म्युजिक नेपालले अपलोड गर्दैछ । फेरि एकपटक संगीतमा लागिपर्ने सोचचाहिँ छ । 

लामो अवधिपछि फर्कंदा गीत–संगीतमा के भिन्नता आएछ ?
मुख्य कुरो श्रोता–दर्शक हुन् । सबैका आ–आफ्ना ‘टेस्ट’ हुन्छन् । कसैलाई स्लो, कसैलाई फास्ट शैलीका गीत मन पर्छ । भिन्नता भनेको मिडियामा आएको विविधता हो । त्यसलाई हामीले कसरी प्रयोग गर्ने भन्ने मात्र हो । 

प्रविधि, मिडियामा आएको यति ठूलो बदलावका बीच तपाईंले चाहिँ आफूलाई कसरी तयार राख्नुभएको छ ?
पुरानै ढर्रामा आएर अब चल्दैन । केही नयाँ स्वाद दिने प्रयास गरेको छु । 

पहिलेको गीत–संगीतको तुलनामा अहिले मिठास हराउँदै गएको बताइन्छ । त्यस्तै हो ?
पहिले सेन्सर थियो र अभद्रजस्तो लागेमा काटिन्थ्यो । फेरि अहिलेको पुस्ताले नयाँ स्वाद ल्याउन खोजेको छ । नयाँ प्रयोग गर्न खोज्दा त्यस्ता शब्दहरू परेका हुन सक्छन् । 

भनेपछि यो स्वाभाविक हो ?
स्वाभाविक त होइन । छिटो क्लिक हुने कुराहरू डिलिट पनि चाँडै हुन्छ । अहिले जुन खालका गीत आएका छन्, जुन दिमागमा बसिरहँदैनन् । यो ट्रेन्डले अहिले पहिलेको तुलनामा गीतको ‘मेलोडी’ मर्दै गएजस्तो लाग्छ ।

पुरा पढ्नुहोस्

‘दरबार हत्याकाण्डको रहस्य प्रहरीले पत्ता लगाउन सक्छ’

मनबहादुर बस्नेत
प्रहरीको जागिर भनेको कस्तो भने पोसाक लगाएपछि रवाफ देखाउन सकिन्छ भन्ने मनोविज्ञान छ । तर, बिनाबर्दी निर न्तर खटिएर गरिने अनुसन्धानले यस्तो रवाफ पाउँदैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

अस्पतालमै प्रदर्शनी गर्नुको कारणचाहिँ के हो ?

मनबहादुर बस्नेत
चित्र हेरेर मन शान्त बनाउन सकून् र रोग निको हुन सहयोग गरोस् भन्ने मेरो चाहना हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘नयाँ शक्ति माओवादी बन्न सक्दैन’

सीताराम बराल
माओवादी रूपान्तरित भएर नयाँ शक्तिको अभियानमा आउन सक्छ । तर, नयाँ शक्ति पछाडि फर्केर माओवादीचाहिँ बन्न सक्दैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

सकसमा अर्जेन्टिना

ज्ञानेन्द्र आचार्य

अघिल्लो वर्ष अर्जेन्टिनी फुटबल केही महत्त्वपूर्ण घटनाका कारण चर्चामा रह्यो । कोपा अमेरिका सेन्टेनारियोको फाइनलमा अर्जेन्टिना फेरि चिलीबाटै पराजित भएको थियो । लगत्तै लियोनल मेसीले अन्तर्राष्ट्रिय खेलबाट संन्यास लिने घोषणा गरे । लगातार तीन मुख्य प्रतियोगिताको फाइनलमा पुगेर पनि कुनै उपाधि जित्न नसक्दा मेसी निराश भएका थिए । यसै कारण उनले आवेशमा आएर उनका लागि अर्जेन्टिनाको राष्ट्रिय फुटबल टिमको ‘करिअर’ त्यहीँ समाप्त भएको बताएका थिए । अर्कोतर्फ अर्जेन्टिनाको फुटबल संघ आर्थिक संकटबाट गुज्रिरहेको थियो । 

अर्जेन्टिनी फुटबल संघको आर्थिक संकटभन्दा मेसीको संन्यासले अन्तर्राष्ट्रिय मिडियामा ठूलै तहल्का मच्चायो । सबैले मेसीबिनाको अर्जेन्टिना कस्तो होला भनेर अड्कल काट्दै थिए । पछि मेसीले संन्यास त फिर्ता लिए तर त्यसले अर्जेन्टिनी फुटबल टिमको नियति बदल्न सकेन । त्यसबेला मेसीबिना अर्जेन्टिना जस्तो हुने अनुमान लगाइएको थियो, अहिले उनी हुँदा पनि त्यस्तै छ, निकै फितलो । आर्थिक संकटबाट त्यहाँको घरेलु फुटबल र फुटबल संघ दुवै उम्किने तरखरमा छन् । तर, राष्ट्रिय फुटबल टिम भने झन् कमजोर भएको छ । आगामी विश्वकपको छनोटका लागि दक्षिण अमेरिकी क्षेत्रमा अर्जेन्टिना पाँचौँ स्थानमा छ । उसको विश्वकपमा छनोट नहुने सम्भावना पनि उत्तिकै छ । 

हुन त अर्जेन्टिना १९७० मा पनि विश्वकपमा छनोट हुन असफल भएको थियो । तर, त्यसपछि दुईपटक विश्वकप जितेको अर्जेन्टिनाको यो अन्तर्राष्ट्रिय स्पर्धामा छुट्टै शान छ । त्यसकारण यसपटक विश्वकपमा छनोट हुन नसक्नु उसका लागि ठूलै संकट हुन सक्छ । त्यसमाथि अहिले अर्जेन्टिनासँग यस्ता खेलाडी छन्, जसले व्यावसायिक क्लबबाट खेल्दा थुप्रै उपाधि जितेका छन् । जसको उदाहरण उनीहरूका कप्तान मेसी आफैँ हुन् ।


जोर्ज साम्पावली


बार्सिलोनाबाट खेल्दा मेसीले लगभग सबै उपाधि जितेका छन् । तर, अर्जेन्टिनाका लागि उनी त्यही स्तरमा प्रभावकारी देखिएका छैनन् । वास्तवमा अर्जेन्टिनाका लागि खेल्दा अरू खेलाडीले मेसीलाई राम्रोसँग सघाउन नसकेका हुन् । जुन अर्जेन्टिनाले खेलेका पछिल्ला छनोट खेलबाट पनि थाहा हुन्छ । विपक्षी टिमको ‘डिफेन्सिभ’ क्षेत्र वरिपरि आफ्नै टिमका खेलाडी भए, मेसीले आफ्नो अद्भुत क्षमता देखाउन सक्छन् । यो बार्सिलोनाका हरेक प्रशिक्षकले बारम्बार भन्दै आएको कुरा हो । उनी कस्ता खेलाडी हुन् र उनको क्षमता अहिले सबैलाई थाहा छ । त्यसैले उनलाई रोक्न सबै विपक्षी टिमको एउटै रणनीति हुने गर्छ । उनलाई तीन–चार जनाले निगरानीमा राख्ने र उनको खुट्टामा बल पर्नासाथ सबैले उनलाई नै घेर्ने । यसै गरेर विपक्षीले उनको खुट्टाबाट बल खोस्छन् वा उनलाई कुनै निर्णायक पास निकाल्नबाट रोक्छन् । तर, वरिपरि आफ्नै साथी भए, उनी तिनीहरूसँग छोटो पास खेल्दै विपक्षीको पासोबाट फुत्किन सक्छन् । यसै सिजन बार्सिलोना आएका नयाँ प्रशिक्षकले पनि यही रणनीति अपनाएका छन्, जसमा बार्सिलोना सफल पनि देखिएको छ । 

लियोनल मेसी

अर्जेन्टिनामा यस्तो बिरलै देख्न पाइन्छ । विश्वकप छनोट अन्तर्गतका पछिल्ला खेलहरूमा मेसीलाई अर्जेन्टिनाका मिडफिल्डरभन्दा डिफेन्डरले बढी पास दिएको देखियो । यसबाट अर्जेन्टिनाको मिडफिल्डले धेरै मौका सिर्जना गर्न नसकेको भन्ने बुझिन्छ । 

रणनीतिक हिसाबमा फुटबल निकै अगाडि बढेको छ । उहिलेका पेले वा म्याराडोनाले जस्तै गरी एकल प्रयासमा खेल जित्न निकै गाह्रो छ । किनभने, विपक्षी टिमले हरेक खेलाडीको खेल्ने शैली अनि उनीहरूको बलियो र कमजोर पक्ष राम्रोसँग केलाएका हुन्छन् । र, खेलमा विपक्षीको कमजोर पक्षलाई उजागर गर्नु जोकोहीको पनि प्राथमिकतामा पर्छ । अर्जेन्टिना मेसीको मात्रै भर पर्दा यसैको सिकार बनेको हो । क्षमताका आधारमा त्यस टिममा अहिले कुशल र दक्ष खेलाडी नभएका होइनन् । सर्जयो अग्वेरो, हिग्वाइन, पाउलो डीबाला, डी मारिया, एभर बनेगा आदि सबै क्लब स्तरका उत्कृष्ट खेलाडी हुन् । राष्ट्रिय टिमबाट खेल्दा उनीहरू जम्न नसकेका मात्रै हुन् । 

एक वर्षअघि अर्जेन्टिनाको छिमेकी ब्राजिल पनि यस्तै समस्याबाट गुज्रिएको थियो । नेयमारमा बढी केन्द्रित हुँदा उनी नभएको खेलमा कुनै रौनक नभएजस्तो लाग्थ्यो । त्यसबेला विश्वकपको छनोटमा ब्राजिलले सुरुका ६ खेलमा नौ अंक मात्रै जोडेको थियो । र, कोपा अमेरिकामा पनि २९ वर्षमा पहिलोपटक समूह चरणबाट बाहिरिएको थियो । त्यसपछि ब्राजिलमा टिटे प्रशिक्षक भएर आए । उनले ब्राजिलको मौलिक शैलीमै ध्यान दिए । उनी नेयमारमा मात्रै केन्द्रित भएनन् । यो परिवर्तनपछि लगातार नौवटा छनोट खेल जितेर ब्राजिल आगामी विश्वकपमा सबैभन्दा पहिले छनोट हुने टिम बन्यो । ब्राजिलको खेल अहिले निकै धारिलो छ । चाहे नेयमार खेलून् वा न खेलून्, टिमले एकनासको खेलिरहेको छ । छिमेकी अर्जेन्टिनाका लागि ब्राजिलको टिममा आएको सुधार राम्रै पाठ हुन सक्छ । 

गत वर्ष आयोजना भएको कोपा अमेरिका सेन्टेनारियोको फाइनलमा पराजित भएपछि अर्जेन्टिनामा दुईपटक प्रशिक्षक फेरिए । कोपा अमेरिकालगत्तै एडुराडो बाउजा प्रशिक्षक भएर आए । मेसीको संन्यास फिर्ता गराउन उनी सफल भए पनि टिमको प्रदर्शन उकास्न सकेनन् । उनी प्रशिक्षक रहँदा अर्जेन्टिनाले आठ खेलमा मात्रै तीन जित निकाल्यो । उनकै पालामा हो, मिडफिल्ड झनै कमजोर भएको । बाउजाले सम्हालेको अर्जेन्टिनामा डी मारियाले आफ्नो भूमिका निभाउन सकेनन् । व्यावसायिक क्लबबाट खेल्दा अब्बल दर्जाको प्रदर्शन गर्ने डी मारिया अर्जेन्टिनाका लागि भने निकै फिक्का देखिने गरेका छन् । हालै बाउजापछि जोर्ज साम्पावली प्रशिक्षक भएका छन् । 

मेसी र अर्जेन्टिनाको प्रशिक्षक बन्नु साम्पावलीको सपना थियो । त्यसैले स्पेनमा सेभियाको प्रशिक्षक रहँदा नै आएको यो प्रस्ताव नि:संकोच स्वीकारे उनले । साम्पावली अर्जेन्टिनाको प्रशिक्षकका लागि सबैभन्दा उत्तम उम्मेदवार हुन् । यो कुरा उनले सम्हालेको टिमले निकालेको नजिताले नै देखाउँछ । दक्षिण अमेरिकाकै अर्को देश चिलीलाई एउटा सशक्त फुटबल टिमका रूपमा स्थापित गर्ने प्रशिक्षक साम्पावली नै थिए । २०१५ को कोपा अमेरिकामा उनले नै प्रशिक्षण दिएको चिलीले साम्पावलीकै देश अर्जेन्टिनालाई फाइनलमा हराएको थियो ।

अर्जेन्टिनाको प्रशिक्षक हुनासाथ उनले टिममा केही फेरबदल गरे । सधैँ आक्रमणको जिम्मा पाउने हिग्वाइन र अग्वेरोको ठाउँमा उनले मेसीलाई सघाउन युवा तर निकै प्रतिभाशाली खेलाडीहरू डीबाला र माउरो इकार्डीलाई ल्याए । गोल गर्नुका साथै मौका सिर्जना गर्न विपक्षीको क्षेत्रमा निर्णायक पास खेल्ने क्षमता भएका कारण उनीहरूले अहिले सुरुआती ११ मै मौका पाइरहेका छन् । साम्पावली आएपछि खेलमा सुधारका केही संकेत देखिए पनि भनेजस्तो परिणाम आएको छैन । अर्जेन्टिनाले पछिल्ला दुई छनोट खेलमा दुवैमा बराबरी गर्‍यो । यी खेलमा अर्जेन्टिनाले एक मात्रै गोल गर्न सक्यो । त्यो पनि भेनेजुयलाविरुद्ध पाएको आत्मघाती गोल थियो । अहिले साम्पावलीको ध्यान पनि मिडफिल्ड सुधार्नमै छ । उनको सबैभन्दा ठूलो चुनौती मिडफिल्डलाई सशक्त बनाउँदै डी मारियालाई लयमा फर्काउनु वा उनको विकल्प खोज्नु हो । 

हाल अर्जेन्टिना विश्वकप छनोटको पाँचौँ स्थानमा छ । खराब प्रदर्शनका बाबजुद उसलाई अहिले भाग्यले भने साथ दिएको छ । अन्य खेलमा पनि अर्जेन्टिनालाई अनुकूल हुने परिणाम आएका छन् । दक्षिण अमेरिकाबाट चार टिम विश्वकपमा सीधै छनोट हुन्छन् । पाँचौँ हुनेले प्ले अफ खेल्नुपर्छ । हाल पाँचौँ स्थानमा रहेको अर्जेन्टिना दोस्रो स्थानमा भएको उरुग्वेभन्दा मात्रै तीन अंकले पछि छ । 

अहिलेका खेलाडी व्यावसायिक खेलमा जतिसुकै सफल भए पनि यसपटक विश्वकप पुग्न सकेन भने अर्जेन्टिनी फुटबलको ठूलो दुर्भाग्य हुनेछ । र, मेसीको खेल–जीवनमा पनि एउटा अमिट दाग लाग्नेछ । 

पुरा पढ्नुहोस्

नेयमारको बाछिटा

ज्ञानेन्द्र आचार्य
उच्च रकमको ट्रान्सफर कारोबारमा राजनीतिक रंग
पुरा पढ्नुहोस्

अब्बल जिदान

ज्ञानेन्द्र आचार्य
प्रशिक्षकका रूपमा पनि जिनेदिन जिदान सार्वकालिक महान्
पुरा पढ्नुहोस्

टिम डीपीएल

विनोद पाण्डे
पर्दापछाडिका नायकहरू, जसले नेपालकै सर्वाधिक पुरस्कार राशिको प्रतियोगिता सफल बनाए
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

वर्णविन्यासको कसीमा नेपाली भाषा

भेषराज पोखरेल
‘बूढा मरे भाषा सरे ।’ यो उक्ति भाषाका नयाँ आयामसँग सम्बन्धित छ । कुनै पनि भाषा समय अन्तरालमा परिवर्तन हुन्छ । कुनै समय सीमित अर्थ बोक्ने शब्दले कालान्तरमा व्यापक अर्थ बोक्छ । व्यापक अर्थ बोकिरहेको शब्द समय फेरिँदै जाँदा सीमित अर्थमा खुम्चिन पनि सक्ने भयो । कहिलेकाहीँ शब्दले प्रचलन गुमाउन पनि सक्छन् भने कतिपय शब्दले नयाँ अस्तित्वसमेत प्राप्त गर्छन् । भाषाको विकासक्रममा यस्तो अवस्था आए पनि कुनै भाषा प्रचलनमा आएका शब्दको अर्थात् कुनै भाषामा प्रविष्टि पाएका शब्दको स्थान त्यस भाषाको शब्दकोश तथा व्याकरण व्यवस्थामा सधैँ सुरक्षित रहिरहन्छ । त्यसलाई समयक्रममा आउने कुनै पनि विद्वान्ले समाप्त पार्न सक्दैनन् । 
 
अर्को, पूर्ववर्ती विद्वान्ले गरेका भाषा प्रयोगलाई अशुद्ध तथा गलत भन्ने अधिकार कसैमा पनि हुँदैन । त्यसो गर्न खोजे मूर्खतापूर्ण कार्य मानिन्छ । यो भाषा परम्पराको स्थापित मान्यता हो । पाणिनिले पनि आफूभन्दा धेरै पहिलेका व्याकरणकार र भाषा व्यवस्थालाई आफ्नो अष्टाध्यायीमा स–सम्मान यथास्थान दिएका छन् । केही समययता नेपाली भाषामा रहेका प्रचलित मान्यतालाई सरल बनाउने भन्दै संयुक्त शब्दलाई भत्काउने, संयुक्त वर्णलाई भत्काई खुट्टा काटेर प्रयोग गर्ने, केही अक्षरहरूलाई नै नेपाली शब्दकोशबाट हटाउने प्रयास भए । यसले नेपाली भाषालाई सरल बनाउँदैन । बरू विकृत र जटिल बनाउँछ भन्ने कुरालाई सप्रमाण पुष्टि गर्न बलदेव शर्मा अधिकारीले वर्णविन्यास विज्ञानभित्र नेपाली भाषा पुस्तकको रचना गरेका छन् ।
 
दुई खण्डमा विभाजित उक्त पुस्तकको प्रथम खण्डमा लेखकले नेपाली भाषा व्यवस्थाको विस्तृत खोज गरेका छन् । नेपाली भाषा व्यवस्थाका आधारहरू के हुन् ? स्वर र व्यञ्जन वर्णको महत्त्व, तिनीहरूको आपसी सम्बन्ध, नेपाली भाषामा तिनीहरूको स्थान र संस्कृत भाषामा भएका प्रयोगका बारेमा पुस्तकमा सप्रमाण प्रस्तुत गरिएको छ ।

नेपाली भाषाको संस्कृत भाषासँग सम्बन्ध, नेपाली संस्कार र संस्कृतिसँग संस्कृत भाषाको निकटता, वर्ण अर्थात् अक्षरहरूको संस्कृतिसँगको अन्योन्याश्रित निकटतालाई लेखकले खोज गरेका छन् । नेपाली भाषा व्याकरण र शब्दकोश निर्माणको सुरुआतदेखि विभिन्न विद्वान्ले गरेका प्रयोग र तिनले दर्शाएका महत्त्वलाई लेखकले प्रमाणका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । दोस्रो खण्डमा स्थापित र वैज्ञानिक नेपाली वर्णविन्यास परम्परा भत्काउने भूमिकामा त्रिविका केही प्राध्यापकहरू शीर्षकमा त्यसका विभिन्न आयामहरू उल्लेख गरिएको छ । यस खण्डमा नेपाली भाषा र संस्कृत भाषाको सम्बन्ध, नेपाली संस्कृतिसँग संस्कृत भाषाको सम्बन्धजस्ता कुराहरू पनि उल्लेख गरिएको छ । 
 
नेपाली भाषा संस्कृत भाषाको सबैभन्दा नजिकको भाषा रहेको कुरा विभिन्न विद्वान्ले समय–समयमा खोजमूलक रूपमा उल्लेख गरेका कुरालाई प्रमाणस्वरूप प्रस्तुत गरिएको छ । अर्को, संस्कृतका विभिन्न शब्द कसरी प्रयोग गरिँदै आएको छ र हिन्दी तथा अन्य भारोपेली भाषामा कसरी र कस्तो स्थान दिने प्रचलन छ भन्ने कुरा पनि सप्रमाण समेटेका छन् । लेखकले यस खण्डमा नेपाली वर्णमाला, वर्णोच्चारण तथा वर्णविन्यासको वैज्ञानिक परम्परा र त्यसमा ल्याइएको विचलनलाई विस्तृत रूपमा उल्लेख गरेका छन् । 
 
सीमित व्यक्तिको अहं र लहडले गरिएको कार्यले नेपाली भाषा पढ्ने विद्यार्थीमा ठूलो असर पार्‍यो । तल्लो कक्षामा पढ्ने विद्यार्थीले एक खालको वर्णविन्यास र भाषा व्यवस्था पढे, माध्यमिककाले अर्कै पढे, दस जोड दुई पढ्नेले फेरि अर्कै तथा उच्चशिक्षा पढ्ने विद्यार्थीले अर्कै पढ्ने अवस्था खतरनाक छ । यस्तो अवस्थामा शिक्षक पनि अन्योलमा रहने र विद्यार्थीका आँखामा वर्षौं अध्यापन गराइरहेका शिक्षक नजान्ने बन्ने अवस्था सिर्जना हुनु गलत हो । 
 
भाषामा गरिएको पछिल्लो कार्यलाई नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान र त्रिभुवन विश्वविद्यालयले गलत हो भन्ने कुरा महसुस गरे । प्रतिष्ठानले विसं ०७२ को बृहत् नेपाली शब्दकोशलाई खारेज नै गरेको छ भने त्रिविमा पनि ०४० को शब्दकोश अनुसार पठनपाठन गराउने कुरा बताइएको छ । यति हुँदाहुँदै पनि यी दुवै संस्थाले घुमाउरो पाराले पछिल्लो त्रुटिलाई आंशिक सच्याएर उनीहरूका केही कार्यलाई वैध ठहर्‍याउने काम पनि गरेका छन् । सरकार पनि यसैलाई मानेर ठोस निर्णय गर्न चुकेको छ । सरकारी कामकाजमा पनि नेपाली भाषा प्रयोग गर्दा अनेकौँ त्रुटि गरिँदै आएका छन् । पुस्तकमा यी कुरा पनि उल्लेख गरिएको छ ।
 
अधिकारीले यस पुस्तकमा नेपाली भाषाका अनेकौँ आयामलाई आफ्नो खोजको विषय बनाएका छन् । पुस्तकको मुख्य केन्द्रीयता भनेको कुनै पनि भाषामा वर्ण, शब्द तथा व्याकरण व्यवस्थाले पहिले प्रविष्टि पाएपछि तिनी सधैँ कायम रहन्छन् र ती मूल हुन् । पछि प्रविष्टि पाउने तिनको विकल्पका रूपमा प्रयोग हुन सक्छन्, न कि पहिलेका विकल्पी नयाँ मूल । तसर्थ, यो खोजमूलक पुस्तकको आग्रह विसं १९९८ मा विभिन्न विद्वान्को प्रयासबाट तयार भएको नेपाली शब्दकोश बगलीकोश मूल हो । पछि आएका सार्थक प्रयोग विकल्पी हुन् र हुन सक्छन् । 
 
वर्णविन्यास विज्ञानभित्र नेपाली भाषा
लेखक : बलदेव शर्मा अधिकारी
प्रकाशक : दिनेश रिजाल
पृष्ठ : २०८
मूल्य : ४२५ रुपियाँ
पुरा पढ्नुहोस्

[अनुभूति] रमिताहरूका बीचमा

किशोर नेपाल
सौन्दर्यको सिर्जना एउटाले मात्रै गरेर हुने हो र ? यसका लागि जीवनका ती सबै तत्त्वको आवश्यकता पर्छ, जसको प्रतिकृति बन्न सक्दैन या भनौँ कसैले बनाउन सक्दैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

भूमण्डलीकरण बहस

पुरुषोत्तम सुवेदी
पुस्तक नेपाली राजनीतिमा जबर्जस्त रूपमा देखापरेको पहिचानको राजनीतिको प्राज्ञिक, बौद्धिक र राजनीतिक अन्तर्य खोतल्न सफल पनि छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

महयात्राको आद्योपान्त

पदमसिंह कार्की
पुस्तक लेख्न थालेको तर श्रीमतीलाई क्यान्सरले गाँजेपछि यसलाई पुरा गर्न छ वर्ष लागेको यो कृति मूलत: महयात्राका सारथीहरूको सहयात्राको मार्मिक कथा पनि हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

हिउँफूलको उपत्यका

विष्णु भण्डारी
सुन्दरताभित्र अथाह पीडा लुकाएर बाँच्ने यो उपत्यका वर्षामा भने रंगीबिरंगी फूलले ढकमक्क हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

नोटबुक

रवि मानन्धर

आन्तरिक पर्यटकको हालत
प्रसंग जेठ महिनाको हो । तनहुँ, देवघाटको तीन दिन बसाइपछि सहकर्मी राजकुमार बानियाँ र म चितवन, सौराहा बजारको पुछारमा रहेको होटलमा बास बस्न पुग्याैँ । देवघाटमा गर्मीकै कारण राती निदाउन नसक्दा हाम्रो शरीर थकित थियो । काम बाँकी नै थियो । हाम्रो एउटै उद्देश्य थियो, वातानुकूलित (एसी) जडित कोठामा एक रात आरामले सुत्ने र भोलिपल्ट काममा खटिने । 

हामीले एसीजडित कोठा माग्यौँ । कोठाको साँचो बुझ्ने बेला एसीले काम गर्ने/नगर्नेबारे शंका पनि जाहेर गर्‍यौँ । रिसेप्सनकी युवतीले होटल उच्चस्तरको भएकाले शंका नगर्न आग्रह गरिन् । हामी माथिल्लो तल्लामा उक्लियाैँ । रुम ब्वाय एसी चलाएर एकैछिनमा कोठा चिसो हुने जनाउँदै तल लागे । तर, दुई घन्टा बित्दा पनि कोठाको तापक्रम झरेन । रुमको कि–चेनमा लेखिएको नम्बरमा फोन गर्‍यौँ । रिसेप्सनमा घन्टी बजेको माथिबाट मजैले सुनिन्थ्यो । तर, फोन उठेन । 

हामीले जुक्ति निकाल्दै स्थानीय संवाददाताको सहयोगमा होटल मालिकको फोन नम्बर पत्ता लगायौँ र फोन गर्‍यौँ । समस्या बताएको पाँच मिनेट नबित्दै होटलका कर्मचारी आइपुगे । उनी ‘अहिले भोल्टेज कम भएकाले एसीले चिसो नफालेको हो, एकैछिनमा फाल्छ’ भन्दै तल ओर्लिए । एकैछिन भनेको रातको ११ बजिसक्दा पनि कोठा चिसो भएन । हामी बरन्डामै थियौँ, कोठा चिसो हुने आशमा । तीन दिनको थकान अनि पसिनाले निथु्रक शरीर, त्यसमाथि लामखुट्टेको डसाइ । हैरान थियाँै हामी । वरपर कोठाका विदेशीहरु निदाउन थालिसकेका थिए । फेरि होटल मालिकलाई फोन गर्‍यौँ । उताबाट आवाज आयो– तपाईंले सम्पर्क गर्न खोज्नुभएको मोबाइलको ‘स्विच अफ’ गरिएको छ । यसपछि हाम्रो पनि ‘मुड अफ’ । उपाय थिएन, थाकेका थियाँै । कोठाको झ्याल सबै खोल्यौँ र पसिना–पसिना भएर अर्धनिद्रामै रात बितायाैँ । 

सबेरै सामान पोको पारेर रिसेप्सनमा कडा शब्दमा गुनासो गर्दै कोठा छाड्ने निर्णय सुनायौँ ।

रिसेप्सनमा रहेकी युवतीले आफू हिजो ७ बजे नै घर गएकीले समस्याबारे अनभिज्ञता जनाउँदै एसी नचलेबापत चार सय रुपियाँ छुट दिने बताइन् । हामीले पैसा दिँदै बिल माग्यौँ । उनले बिल चाहिने भए १ हजार ५ सय रुपियाँ नै लाग्ने सुनाइन् । हामीसँग समय थोरै र काम धेरै थियो । त्यसैले विवादमा अल्झिरहनुभन्दा थप चार सय रुपियाँ तिरेर भ्याट बिल लियाैँ र नजिकैको अर्काे होटलमा बस्न गयाैँ । 

आन्तरिक पर्यटक नबढेकामा रोइलो गर्ने अनि आएका नेपालीलाई दोस्रो दर्जाको व्यवहार गर्ने होटल सञ्चालकहरुको यो चालालाई के पो भन्नु र खोइ !

म:मको स्वाद 
कालीमाटीको स्पार्क होममा उपचाररत बिरामी आफन्तसँग साथी गएको थिएँ । उनको थेरापी गर्न दुई घन्टा लाग्ने भो । कसरी समय कटाउने ? बाहिर निस्किएर केही पर बाटोछेउमा रहेको रेस्टुराँमा छिरँे । साहूजी आफैँ अर्डर लिन्थे, पानी दिन्थे । उनको सत्कार देखेर म प्रभावित भएँ । 

मभन्दा अगाडिको सिटमा बसेकाहरु बियर पिउँदै अन्त्यमा के खाने भनेर सल्लाह गर्दै थिए । चार जनाको समूहमा रहेका उनीहरुले केही समयपछि साहूजीलाई नै बोलाए, एकले भने, “साहूजी लास्टमा केही चट्ट खाऔँ न !” ग्राहकको कुरा सकिन नपाउँदै साहूजीले भने, “सर चिकेन फ्राइड म:म खानूस् ।” अलमलमा परेका उनीहरुलाई त्यो सल्लाह रामवाण भयो । तर, त्यसमध्येको एउटाले बफ म:म मगाए, साहूजीले बफभन्दा चिकेन नै राम्रो भएको बताए । 

भोक मेटाउन नभई समय कटाउन रेस्टुराँ छिरेको म पनि के खाने भनेर अलमलमा थिएँ । मेन्यु हेरेँ र भेज म:म मगाएँ । साहूजीले भेज म:म बनाउन २०–२५ मिनेट लाग्ने भएकाले चिकेन नै खान सुझाए । मैले आफू शाकाहारी भएको र समय पनि प्रशस्तै भएको बताएपछि उनले कर गर्न सकेनन् । केही बेरमा अघिका ग्राहकलाई चिकेन म:म दिएर साहूजी ‘बच्चा लिएर आउँछु’ भन्दै बाहिरिए । काउन्टर साहूनीले सम्हालिन् । 

केही छिनमा एक जनाले म:मको स्वाद अलि कस्तोकस्तो भएको भन्दै साथीसँग जिज्ञासा राखे । अर्कोले ‘भुँडी टन्न भरेपछि के मीठो हुनु’ भने र अर्कोले थपे, ‘बियरले मुख बिगारेकाले मीठो नभएको होला ।’ उनीहरुले यस्तै गफ गर्दै प्लेट खाली गरे । बिल मगाए । साहूनीले साँेफसहितको प्लेटमा बिल ल्याइन् । उनीहरुले प्लेटमा हजारका तीन ओटा र अरु केही नोट राखे, एक–एक मुठी साँेफका दाना मुखमा हाले । अनि, ‘दिउँसै मापसे चेक हँुदैन होला नि’ भन्दै बाहिरिए । 

मेरो टेबलमा पनि म:म आइपुग्यो । म समय कटाउने हिसाबले सुस्तसुस्त खान थालेँ । केही छिनमा स्कुलबाट भर्खरै फर्केका दुई भिन्न उमेरका स्कुले विद्यार्थी रेस्टुराँमा छिरे । काउन्टरभित्र ब्याग फाले र एकैछिन अगाडि खाली भएको टेबलमा बस्दै कराए, ‘ममी चिकन म:म खाने ।’ साहूजी कता लागे कुन्नि ! साहूनीले हप्काउँदै भनिन्, ‘ आज चिकेन राम्रो छैन, बफ खाओ ।’ बच्चाहरु चुप लागे । साहूनीले कुकलाई दुई प्लेट बफ म:म बनाउन अह्राइन् । र, काउन्टरमा गएर बसिन् । म भने भर्खरै मूर्ख बनेका पियक्कडहरुको अनुहार सम्झँदै बिल तिरेर रेस्टुराँबाट बाहिरिएँ । 

पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

विमल खतिवडा
‘पैसा दिने भए मेरो फोटो क्यामेराबाट मेटाउनूस्, मेरो समाचार नलेख्नूस्’
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

सन्तोष आचार्य
— जारी छ, भ्रष्टाचारको आन्दोलन— दह्रो प्रहार कहिले ?
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

गुरुङ सुशान्त
लागिरहन्छ– जातीय मान्यता बुझेको प्रहरी–प्रशासनले गाई मारेको अभियोग लागेकाको घटनामा पनि आँखा चिम्लिदिन्छ ?
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

रामबहादुर रावल
समुद्रलाई बार लगाएर जोगाइराखिएको नेदरल्यान्ड्सको आम्स्टर्डम सहरमा पुग्दा मनुष्य पौरखमा गौरव गर्न मन लाग्यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

अनौठो दाइजो

मैत्या घर्ती मगर

रुकुमको तकसेरामा विवाहपछि गरिने कर्म अनौठा छन् । यहाँ विवाह हुँदा दाइजो दिने चलन छैन । जब विवाहित जोडीबाट जन्मिएका बच्चा ठूला हुन्छन्, तब मात्र शुभमुहूर्त हेरेर छोरी–ज्वाइँ र नाति–नातिनीलाई दाइजो दिएर बिदा गरिन्छ । यसरी छोरी–ज्वाइँलाई घरमा बोलाएर बिदा गर्दा नोटका माला पहिर्‍याउने चलन छ । यस्तो माला पहिरिएकाहरुलाई अघिअघि लगाएर दाइजो बोकेकाहरु लामबद्ध भई छोरीको घरसम्म पुगेर फर्किन्छन् । यो सबै चााजोपााजो छोरीको माइती पक्षले नै मिलाउनुपर्छ । 

पुरा पढ्नुहोस्

बाघ गर्जन

शब्द/तस्बिर : सागर गिरी
बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जमा एक–आपसमा गर्जिरहेका यस्ता पाटे बाघको संख्या ६२ पुगेको अनुमान छ । निकुञ्जले आन्तरिक जानकारीका लागि सन् २०१५ मा गरेको अनुगमनमा ५६ वटा वयस्क पाटे बाघ रहेकामा सन् २०१६ मा त्यो संख्या बढेर ६२ पुगेको अनुमान गरेको थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

यी ६ तस्विरहरुमार्फत् नेपाल चिनौँ

नेपाल फोटो डेस्क
नेपालका विभिन्न ठाउँ र परिवेश झल्काउने तस्विरहरु
पुरा पढ्नुहोस्

बाह्रसिंगे बथान

भास्वर ओझा
शुक्लाफाँटामा मात्र दुई हजारभन्दा बढी बाह्रसिंगे रहेकामा हालै केहीलाई बर्दिया र चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा समेत स्थानान्तरण गरिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

सुगठित सुन्दरी

नरेन्द्र श्रेष्ठ
पहिले–पहिले पुरुषहरुको मात्र सहभागिता रहने यस खेलमा अहिले महिलाको पनि उल्लेख्य सहभागिता छ ।
पुरा पढ्नुहोस्