तेह्रथुमको वसन्तपुर — कागजी सहर

चन्द्र कार्की

रकारले ६ वर्षअघि वसन्तपुरलाई आधुनिक सेवा सुविधासहितको नयाँ सहर निर्माणको घोषणा गर्दा स्थानीय गीता सिवा कम हौसीएकी थिइनन् । उनलाई त्यति बेला लागेको थियो, ‘अब वसन्तपुरे गाउँवासी पनि सहरवासी हुने भए ।’ नयाँ सहर निर्माणको सरकारी योजना घोषणा र कागजमै मात्र सीमित हुँदा उनको त्यो खुसी बिस्तारै सेलाउँदै गएको छ । 

आर्थिक वर्ष ०६७/६८ को बजेट भाषणमार्फत सरकारले वसन्तपुरसहित देशका १० अन्य बस्तीलाई नयाँ सहर छनोट गरी विकास गर्ने योजना अघि सारेको थियो । कोसी राजमार्ग र मध्यपहाडी लोकमार्गको संगमस्थल वसन्तपुरमा नयाँ सहरी बस्ती विकास गरी आगामी २० वर्षभित्रमा एक लाख जनसंख्या राख्ने सरकारी योजना छ । तर, लक्ष्य अनुसार सरकारले विकासका पूर्वाधार निर्माण गर्न नसक्दा नयाँ सहरको विकास कागजमा मात्र सीमित हुन पुगेको हो । 

धनकुटा, संखुवासभा र तेह्रथुमको प्रमुख व्यापारिक केन्द्र वसन्तपुरमा नयाँ सहर आयोजनाको कार्यालय स्थापना भए पनि उल्लेख्य काम हुन नसक्दा विकासले गति लिने सोचाइमा रहेका गीताजस्ता वसन्तपुरवासी निराश भएका छन् । 

नयाँ सहरमा पूर्वाधार निर्माणका लागि आएका ६ योजनामध्ये कुनै पनि योजनाको प्रगति राम्रो छैन । बजार क्षेत्रको प्रगति टोलमा सडक निर्माणको सामान्य कामबाहेक अन्य काम भएको देखिएको छ्रैन । भौतिक पूर्वाधारसहितको नयाँ सहर बन्ने चर्चासँगै वसन्तपुर र आसपासका क्षेत्रको जमिनको मूल्य अकासिएको छ । भविष्यमा होटल, उद्योग, रिसोर्ट, फार्मलगायतका योजना सञ्चालन गर्न बाहिरका धेरै व्यवसायीले वसन्तपुर आसपासमा जग्गा खरिद गरिसकेका छन् । 

नयाँ सहरको भौतिक पूर्वाधार निर्माणका लागि विनियोजन भएर आएको अधिकांश रकम काम हुन नसकेपछि फिर्ता गएको छ । भवन तथा सहरी विकास आयोजना धनकुटाका अनुसार वसन्तपुरमा तरकारी तथा फलफूल संकलन केन्द्र निर्माणका लागि आएको ३० लाख, एकीकृत सरकारी कार्यालय निर्माणका लागि आएको ३० लाख, सरकारी जग्गा छुट्याएर त्यसको संरक्षण गर्न आएको २० लाख र वसन्तपुर बजार आसपास रिङरोड निर्माणका लागि आएको रकम काम नभई फिर्ता गएको हो । अघिल्लो आर्थिक वर्षमा पनि नयाँ सहरमा बस्ती विकासका लागि जग्गा खरिद गर्न आएको ५० लाख रुपियाँ फिर्ता भएको थियो । 

सरकारले आºनो नीति तथा कार्यक्रममै व्यवस्था गरी नयाँ सहरको विकास गर्न सघन सहरी विकास कार्यक्रम अन्तर्गत नयाँ सहर आयोजना सञ्चालन गरे पनि उसको काम सन्तोषजनक नभएको जिल्ला विकास समितिका पूर्वसदस्य लक्ष्मण तिवारीको कथन छ । भन्छन्, “सबैको सहयोग हुँदाहँुदै पनि विनियोजित बजेटसमेत खर्च गर्न नसक्नु आयोजनाको ठूलो कमजोरी हो ।”

नयाँ सहरको भौतिक पूर्वाधार विकासका लागि इन्जिनियरिङ सर्वेक्षणबिनै बजेट आएकाले विनियोजित रकम खर्च गर्न नसकिएको भवन तथा सहरी विकास आयोजना, धनकुटाका प्रमुख दिगम्बर झा बताउँछन् । स्थानीय भने बस्ती विकासका लागि आएको रकमवाट जग्गा खरिद गर्न भवन तथा सहरी विकास आयोजनाले सामान्य कसरतसमेत नगरेको सुनाउँछन् । पहिले नै नक्सांकन गरिसकिएको रिङरोड अहिले अन्यत्रै मोडिएको, बसपार्कको सम्भाव्यता अध्ययन गर्न नसकेको, नगर विकास समितिको काम प्रभावकारी नभएको जस्ता स्थानीय गुनासा छन् । 

उसो त नयाँ सहरको हल्लासँगै पछिल्लो समय गाउँवाट आएर बजार र आसपासका क्षेत्रमा बस्नेको संख्या भने थपिँदै गएको छ । नयाँ सहर छनोट भएका १० वटै स्थानमा आगामी २० वर्षभित्रमा प्रतिस्थान एक लाख जनसंख्या राख्ने तयारीका साथ सहरी बस्ती विकासको काम द्रूत गतिमा भइरहेको सहरी विकास तथा भवन निर्माण विभागका महानिर्देशक शम्भु केसी बताउँछन् । तर, उनले भनेजस्तो विकासले गति भने लिएको देखिँदैन । 

पुरा पढ्नुहोस्

फिल्म समीक्षा: फ्यान्टम — मृत्युदण्डको सुगा रटान

गोकर्ण गौतम
मुम्बई हमला विषयमा करिब आधा दर्जन फिल्म बनिसकेका छन्, त्यसैले यो फिल्मका कति सिक्वेन्स पुराना लाग्छन् । नयाँ भनेको सम्बन्धित देश नै छिरेर आतंककारी मार्ने मात्र हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

न आइटम, न स्टेज

नेपाल संवाददाता
सुषमा कार्कीको बिकिनी फोटोसुट गरेर पुन: चर्चा बटुल्ने प्रयास पनि सफल हुन सकेको छैन । न आइटम, न स्टेज सो, सबैतिर उनको माग घटेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

फोहर बेचेर जीविका चलाउन सकिएला ? जवाफ हुन् धनकुटाका कौशल थापा

विनोद घिमिरे
तीन वर्षयता उनलाई धनकुटा नगरपालिकाले सञ्चालनमा ल्याएको फोहरमैला व्यवस्थापन केन्द्रमा दैनिक थुप्रिने करिब १३ मेट्रिक टन फोहरमा मिसिएर आउने फलाम, काँच, कपडा, टुटेफुटेका विद्युतीय सामग्री, प्लास्टिकका बोतल, पुराना जुत्ता–चप्पल, कागजलगायतका सामग्री छुट्याएर बिक्री गर्ने जिम्मा पनि उनैलाई छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

उस्ताद उवाच

राजकुमार रेग्मी
एक जना चित्रकारले हात्तीको खुट्टा र घोडाको ज्यान बनायो । त्यसमा कुकुरको पुच्छर लगायो । बाह्रसिंगाको जस्तो सिङ हाल्यो । त्यतिले नपुगेर खुट्टामा बाघको जस्तो नङ्ग्रा बनायो । अनि स्यालको जस्तो दाह्रा पनि बनायो । कुखुराको भालेको जस्तो रातो सिउर हालिसकेर नीलो अक्षरमा लेख्यो, ‘नेपालको निर्माणाधीन संविधान ।’ चित्रको बिचित्र जीवबारे व्याख्या गर्दै चित्रकारले भन्यो, ‘सबै नेता र जनताको विचार प्रतिविम्बित गर्दा यस्तो जीव बन्यो ।’
पुरा पढ्नुहोस्

डायरी: जापानमा पनि झारफुक

प्रभा बराल
“दिदी! आज म मानसिक शान्तिका लागि जापानी तान्त्रिककहाँ जाँदै छु। तपाईं पनि जाने हो भने आउनूस्। मेरी एउटी जापनिज साथी गाडी लिएर मकहाँ आउँदै छिन्,” प्रबलाले प्रस्ताव राखिन्।
पुरा पढ्नुहोस्

केमा मात्र छैन छाता महिमा ! हेर्नुस १० तस्विरमा

गम्भीरदास राजकर्णिकार
झरी पर्दा होस् वा घाम लाग्दा, छाताको आफ्नै महत्त्व छ । अझ लामो पदयात्रामा टेक्न पनि उत्तिकै काम लाग्छ । सहरबजारका कतिपय जोडी त बटुवाको नजरबाट बच्न छाता ओढेर बसेका समेत देखिन्छन् ।पछिल्लो समय त छाता सहरबजारमा फेसन बनिसकेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

झटारो: घैँटाहरु अमर रहून्

लक्ष्मण गाम्नागे
प्रहरी कारबाहीमा घैँटे डन मरेको खबर सुनेर सुरुमा धेरै रमाए । तर, एक टेलिभिजनमा एक नेताले घुँक्क घुँक्क रुँदै घैँटेको जीवनी सुनाएपछि रमाउनेहरू पनि पछुताए । वास्तवमा घैँटु एक बहुप्रतिभाशाली व्यक्तित्व रहेछन् । समाजसेवी, राष्ट्रसेवक, प्रजातन्त्रवादी योद्धा पो रहेछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

तेह्रथुमको वसन्तपुर — कागजी सहर

चन्द्र कार्की

रकारले ६ वर्षअघि वसन्तपुरलाई आधुनिक सेवा सुविधासहितको नयाँ सहर निर्माणको घोषणा गर्दा स्थानीय गीता सिवा कम हौसीएकी थिइनन् । उनलाई त्यति बेला लागेको थियो, ‘अब वसन्तपुरे गाउँवासी पनि सहरवासी हुने भए ।’ नयाँ सहर निर्माणको सरकारी योजना घोषणा र कागजमै मात्र सीमित हुँदा उनको त्यो खुसी बिस्तारै सेलाउँदै गएको छ । 

आर्थिक वर्ष ०६७/६८ को बजेट भाषणमार्फत सरकारले वसन्तपुरसहित देशका १० अन्य बस्तीलाई नयाँ सहर छनोट गरी विकास गर्ने योजना अघि सारेको थियो । कोसी राजमार्ग र मध्यपहाडी लोकमार्गको संगमस्थल वसन्तपुरमा नयाँ सहरी बस्ती विकास गरी आगामी २० वर्षभित्रमा एक लाख जनसंख्या राख्ने सरकारी योजना छ । तर, लक्ष्य अनुसार सरकारले विकासका पूर्वाधार निर्माण गर्न नसक्दा नयाँ सहरको विकास कागजमा मात्र सीमित हुन पुगेको हो । 

धनकुटा, संखुवासभा र तेह्रथुमको प्रमुख व्यापारिक केन्द्र वसन्तपुरमा नयाँ सहर आयोजनाको कार्यालय स्थापना भए पनि उल्लेख्य काम हुन नसक्दा विकासले गति लिने सोचाइमा रहेका गीताजस्ता वसन्तपुरवासी निराश भएका छन् । 

नयाँ सहरमा पूर्वाधार निर्माणका लागि आएका ६ योजनामध्ये कुनै पनि योजनाको प्रगति राम्रो छैन । बजार क्षेत्रको प्रगति टोलमा सडक निर्माणको सामान्य कामबाहेक अन्य काम भएको देखिएको छ्रैन । भौतिक पूर्वाधारसहितको नयाँ सहर बन्ने चर्चासँगै वसन्तपुर र आसपासका क्षेत्रको जमिनको मूल्य अकासिएको छ । भविष्यमा होटल, उद्योग, रिसोर्ट, फार्मलगायतका योजना सञ्चालन गर्न बाहिरका धेरै व्यवसायीले वसन्तपुर आसपासमा जग्गा खरिद गरिसकेका छन् । 

नयाँ सहरको भौतिक पूर्वाधार निर्माणका लागि विनियोजन भएर आएको अधिकांश रकम काम हुन नसकेपछि फिर्ता गएको छ । भवन तथा सहरी विकास आयोजना धनकुटाका अनुसार वसन्तपुरमा तरकारी तथा फलफूल संकलन केन्द्र निर्माणका लागि आएको ३० लाख, एकीकृत सरकारी कार्यालय निर्माणका लागि आएको ३० लाख, सरकारी जग्गा छुट्याएर त्यसको संरक्षण गर्न आएको २० लाख र वसन्तपुर बजार आसपास रिङरोड निर्माणका लागि आएको रकम काम नभई फिर्ता गएको हो । अघिल्लो आर्थिक वर्षमा पनि नयाँ सहरमा बस्ती विकासका लागि जग्गा खरिद गर्न आएको ५० लाख रुपियाँ फिर्ता भएको थियो । 

सरकारले आºनो नीति तथा कार्यक्रममै व्यवस्था गरी नयाँ सहरको विकास गर्न सघन सहरी विकास कार्यक्रम अन्तर्गत नयाँ सहर आयोजना सञ्चालन गरे पनि उसको काम सन्तोषजनक नभएको जिल्ला विकास समितिका पूर्वसदस्य लक्ष्मण तिवारीको कथन छ । भन्छन्, “सबैको सहयोग हुँदाहँुदै पनि विनियोजित बजेटसमेत खर्च गर्न नसक्नु आयोजनाको ठूलो कमजोरी हो ।”

नयाँ सहरको भौतिक पूर्वाधार विकासका लागि इन्जिनियरिङ सर्वेक्षणबिनै बजेट आएकाले विनियोजित रकम खर्च गर्न नसकिएको भवन तथा सहरी विकास आयोजना, धनकुटाका प्रमुख दिगम्बर झा बताउँछन् । स्थानीय भने बस्ती विकासका लागि आएको रकमवाट जग्गा खरिद गर्न भवन तथा सहरी विकास आयोजनाले सामान्य कसरतसमेत नगरेको सुनाउँछन् । पहिले नै नक्सांकन गरिसकिएको रिङरोड अहिले अन्यत्रै मोडिएको, बसपार्कको सम्भाव्यता अध्ययन गर्न नसकेको, नगर विकास समितिको काम प्रभावकारी नभएको जस्ता स्थानीय गुनासा छन् । 

उसो त नयाँ सहरको हल्लासँगै पछिल्लो समय गाउँवाट आएर बजार र आसपासका क्षेत्रमा बस्नेको संख्या भने थपिँदै गएको छ । नयाँ सहर छनोट भएका १० वटै स्थानमा आगामी २० वर्षभित्रमा प्रतिस्थान एक लाख जनसंख्या राख्ने तयारीका साथ सहरी बस्ती विकासको काम द्रूत गतिमा भइरहेको सहरी विकास तथा भवन निर्माण विभागका महानिर्देशक शम्भु केसी बताउँछन् । तर, उनले भनेजस्तो विकासले गति भने लिएको देखिँदैन । 

पुरा पढ्नुहोस्

कफ्र्यु र त्रासका कारण टीकापुरमा स्थिति अझै असामान्य

गणेश चौधरी/ ठाकुसिंह थारु
नेपाल प्रहरीका उच्च अधिकारी एसएसपी लक्ष्मण न्यौपानेसहित आठ सुरक्षाकर्मीको हत्या गरेपछि टीकापुर क्षेत्र सन्त्रासमा छ । जनजीवन खलबलिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

बन्दागोभीले परिवर्तन

विनोद घिमिरे
जेठदेखि कात्तिक निख्रिँदासम्म वीरगन्ज, बुटवलसम्म पहाडकै बन्दा जान्छ । बर्खामा तराईमा उत्पादन नहुने भएकाले भाउ पनि राम्रो आउँछ । चिसो सुरु भएपछि यहाँका किसानले गाँजर र मटरकोसा लगाउँछन् । बारीसम्मै पुग्ने ढुवानीका साधन, एकै परिवारको मनग्य उत्पादन र व्यापारीसँगको सोझो पहुँचले बिचौलियाको बिगबिगी लगभग अन्त्य भएको गुरुङको भनाइ छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

मोदीले होइन, कोइरालाले गरेका थिए टेलिफोन

रामबहादुर रावल
कैलालीमा नरसंहारकारी घटना भएको भोलिपल्टै भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीले कोइरालालाई टेलिफोन गरी टीकापुर घटनाप्रति दु:ख व्यक्त गरेको, आवश्यक सहयोग गर्न तयार रहेको बताएको लगायत विवरणमा आधारित भएर आए । तर, टेलिफोनचाहिँ मोदीले नभई नेपालकै प्रधानमन्त्री कोइरालाले गरेका थिए ।
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

बायाँ फन्को: शब्दहीन सन्नाटा

ब्रजेश
हामीलाई एकआपसमा लडाएर आफ्नो अभीष्ट पूरा गर्न चाहनेहरूलाई असफल बनाउनु हामी सबैको एउटै मात्र ध्येय हुनुपर्छ।
पुरा पढ्नुहोस्

वर्णसंकर संविधान बन्ने खतरा

जैनेन्द्र जीवन
लागू हुनै नसक्नेदेखि लागू गर्नै नपर्ने सबै कुरा संविधानमा हालिदिए। फलस्वरूप आज संविधानसभामा छलफल भइरहेको संविधानको मस्यौदा राजनीतिक दलको घोषणापत्र जस्तो बन्न पुगेको छ।
पुरा पढ्नुहोस्

धर्म, जाति र राजनीति

अच्युत वाग्ले
जातीय प्रदेशको सम्भावना र सीमाहरूलाई आकलन नगरीकन जातीय विद्वेषको आगो जसरी झोसियो त्यसले समस्यालाई बल्झायो। अथवा, जातीय सम्प्रदायका नेताहरूले त्यसलाई जसरी बुझे, त्यसले घृणाको खेती गर्न सघायो।
पुरा पढ्नुहोस्

पुन:निर्माण प्रमुखका चुनौती

विनोद सिजापती
बहुचर्चित गुजरात मोडलको अनुकरण गर्न सरकार तयार भएको भए त्यसमा राजनीतिक व्यक्तित्वको चयन हुने थियो। बहुचर्चित पाकिस्तानी मोडल अख्यितार गर्न चाहेको भए सेनाका दुई जनरल बालानन्द शर्मा वा पवनबहादुर पाण्डेमध्ये एकलाई सरकारले रोज्ने थियो।
पुरा पढ्नुहोस्

बदनाम बन्द

केशव दाहाल
लोकतान्त्रिक समाजमा हुने आन्दोलनले लोकतन्त्रका सीमाहरू तोड्न मिल्दैन। आन्दोलनकारी भन्लान्, युद्ध, प्रेम र आन्दोलनमा सबै चल्छ। यो बेठीक बुझाइ हो। युद्ध, प्रेम र आन्दोलनका पनि आफ्नै मर्यादा र सीमाहरू हुनुपर्छ।
पुरा पढ्नुहोस्

गणराज्य संवाद:: संघीयता नबुझ्नुको परिणाम

श्रीकृष्ण अनिरुद्ध गौतम
सुर्खेतमा विरोध प्रदर्शन गर्ने तीन जनाको ज्यान गयो । माथि कर्णालीमा उस्तै प्रदर्शन र तराईका विभिन्न स्थानमा प्रदेशहरूको सीमांकनलाई लिएर विरोध भएका छन् । विरोधको प्रकृति र माग हेर्दा केही विचारणीय पक्षहरू सामुन्ने आएका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

टिस्टुङ देउराली:: अतिवादको दलदलमा

विवेक पौडेल
संविधान निर्माणमा तराई–पहाड–हिमाल सबैतिरका सबै जात र वर्गका नेपालीको नौ वर्ष (शान्ति सम्झौतापछि) व्यतीत भइसकेको छ । करिब तीन करोड नेपालीको उत्पादकत्व र क्षमताका हिसाबले २७ करोड व्यक्ति/वर्ष यस कामका निम्ति प्रयोग भइसकेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

त्रिवि र नेपालको भविष्य

केशवराज पाण्डे
नेपालको शिक्षा क्षेत्रमा विद्यालय र विश्वविद्यालय गरी मोटामोटी दुई तह छन्। उच्च माध्यमिक तहसम्म समुदायको निकै ठूलो योगदान छ। निजी क्षेत्र धेरै पछि मात्र विस्तार भएको हो। उच्च तह अर्थात् विश्वविद्यालय शिक्षामा भने अहिले पनि सरकारकै बढी भूमिका छ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

फोहर बेचेर जीविका चलाउन सकिएला ? जवाफ हुन् धनकुटाका कौशल थापा

विनोद घिमिरे
तीन वर्षयता उनलाई धनकुटा नगरपालिकाले सञ्चालनमा ल्याएको फोहरमैला व्यवस्थापन केन्द्रमा दैनिक थुप्रिने करिब १३ मेट्रिक टन फोहरमा मिसिएर आउने फलाम, काँच, कपडा, टुटेफुटेका विद्युतीय सामग्री, प्लास्टिकका बोतल, पुराना जुत्ता–चप्पल, कागजलगायतका सामग्री छुट्याएर बिक्री गर्ने जिम्मा पनि उनैलाई छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

काठका ठुटा, जरा र धूलो बटुलेर कला बनाउने मिमबहादुर रानाको यस्तो छ लगन

शिव शर्मा/पोखरा
मिमबहादुर राना, ५३, ले काठका ठुटा, जरा र धूलो बटुलेर कला बनाउन थालेको पनि अहिले २० वर्ष भइसकेको छ । पोखरा आसपास अहिले उनी लाहुरे कलाकारका रूपमा परिचित छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

चिनौं हनुमानढोकामा राष्ट्रिय झन्डा फहराएर बस्ने लक्ष्मीनारायण शिल्पकारलाई

उपहारजंग शाह
धेरैले सोच्छन्, झन्डा फहराएर बस्नु उनको पेसा हो, कसैले सँगै बसेर फोटो खिचाएबापत पैसा लिन्छन्। तर, उनलाई द्रव्यमोह छैन। कसैकसैले त जबरजस्ती खल्तीमा खाजा खर्च हालिदिन खोज्छन्। उनीहरूलाई शिल्पकार विनम्रतापूर्वक भन्छन्, ‘मन्दिर वरपर बस्ने वृद्धवृद्धा र परेवालाई यो पैसाले भोजन गराइदिनू।’ कोहीचाहिँ मान्दै मान्दैनन्, गोजीमा पैसा हालिदिएरै छाड्छन्। उनी सबै पैसा वृद्धवृद्धा र परेवालाई भोजन गराउनमै खर्चिन्छन्।
पुरा पढ्नुहोस्

प्रचण्डजंग शाह र २५ हजार घन्टाको आकाश यात्रा

जनकराज सापकोटा
जोड, घटाउ, गुणन र भाग गरेर समयलाई हेर्ने हो भने जिन्दगीको हिसाब कस्तो निस्किएला ? ७० वर्षको उमेरमा प्रचण्डजंग शाह आफूले बाँचेको समयको हिसाब गर्न झिँजो मान्दैनन् । एउटा असली खजान्चीझैँ उनले आफ्नो जिन्दगीको दुरुस्त हिसाब राखेका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

फोटोको रकम भूकम्पपीडितलाई

नेपाल संवाददाता
जात्राका सोखिन फोटोग्राफर लक्ष्मीप्रसाद ङाखुसी १२ वैशाखको भूकम्प आउनासाथ क्यामेरा बोकेर सांस्कृतिक सम्पदा रहेका ठाउँतिर कुदे । कहीँ कलात्मक शिल्प कुँदिएका झ्यालढोका भग्नावशेषमा पुरिएका थिए भने कतै मूर्तिहरू फुटेर टुक्राटुक्रा भएका थिए । कुँडिएको मन लिएर उनले ती तस्बिर खिचे ।
पुरा पढ्नुहोस्

हितैषी ब्रोन्सन

उपहारजंग शाह
बेभरली ब्रोन्सन, ६७, इङ्ल्यान्डमा जन्मिन्, घरजम अमेरिकामा भयो भने प्रीति नेपालसँग गाँसियो । उनी आमपर्यटकजस्तो नेपालको सुन्दरता र सांस्कृतिक वैभवबाट मोहित भएकी भने होइनन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

अनिश्चयमा पुन:निर्माण, प्राधिकरणका अगाडि चुनौतीका पहाड

सुरेशराज न्यौपाने

भदौ दोस्रो साता राष्ट्रिय पुन:निर्माण प्राधिकरणका नवनियुक्त प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) गोविन्दराज पोखरेलका लागि धपेडीपूर्ण रह्यो। तर, त्यो धपेडी पुन:निर्माणका लागि थिएन, न त नवनिर्माणकै लागि। बरू भूकम्पबाट प्रभावित ३१ जिल्लाको क्षतिग्रस् त संरचनाको पुन:निर्माणका लागि सरकारद्वारा ६ असारमा जारी अध्यादेशको वैधानिकता समाप्त हुन नदिनमा केन्द्रित थियो।

अन्तरिम संविधान अनुसार सरकारद्वारा जारी गरिने कुनै पनि अध्यादेशलाई संसद्को बैठक बसेको ६० दिनभित्र पारित गर्नुपर्छ। पुन:निर्माणसम्बन्धी विधेयकको मस् यौदा संसद् सचिवालयमा दर्ता भएर पनि संसद्बाट पारित नहुँदा अन्योल सिर्जना हुन पुगेको थियो। तर, ११ भदौदेखि अध्यादेश निष्क्रिय भए पनि अध्यादेशलाई प्रतिस् थापन गर्ने गरी पेस गरिने विधेयकमा यसअघिका काम–कारबाहीलाई कानुनी मान्यता दिलाउने गरी संशोधन हाल्न सकिनेछ। जसले ११ भदौदेखि कानुनी हैसियत गुमाए पनि कानुन नबन्दासम्म प्राधिकरणले गर्ने काम–कारबाहीले स् वत: कानुनी
मान्यता दिलाउनेछ।

पुरानो रोग

कानुनी हैसियतसम्बन्धी अन्योल टरे पनि प्राधिकरण र सीईओ पोखरेलका सामु अवसर र चुनौती उत्तिकै छन्। योजनाविद्हरू प्राधिकरणले पाएको जिम्मेवारीलाई भूकम्पका कारण भएको भौतिक क्षति पुन:निर्माणका रूपमा मात्र व्याख्या गर्न नहुने बताउँछन्। हुन पनि जापानको कोबे, इन्डोनेसियाको आचे, गुजरातको भुजमा भूकम्पपछिको पुन:निर्माणले विपत्लाई नव र व्यवस्थित योजनाको अवसरमा परिणत गर्न सकिने पुष्टि भइसकेको छ। योजनाविद् सूर्यराज आचार्य भन्छन्, “यो त पूर्वाधार विकास र निर्माणका लागि योजनाबद्ध विकासको पद्धति बसाल्ने अवसर पनि हो। त्यसरी नगर्दा पहाडमा खोरिया र तराईमा जंगल फाँडेर बस् ती बसाएजस्तै हुनेछ।”

सरकारी अधिकारीहरू भने प्राधिकरणले तयार पार्ने पुन:निर्माणको योजनाले मात्र उपलब्धिको ग्यारेन्टी नगर्ने बताउँछन्। अर्थ मन्त्रालयका बजेट महाशाखा प्रमुख वैकुण्ठ अर्याल भन्छन्, “योजनाका ठूलठूला ठेली बनाएर मात्र भएन, कार्यान्वयन पनि गर्न सक्नुपर्छ। प्राधिकरणको सफलता र असफलता उसले योजनाहरूको कार्यान्वयन गराउन सक्छ कि सक्दैन भन्नेमा निर्भर छ।” विगत केही वर्षदेखि विकास खर्चमा देखिँदै आएको शिथिलताले यस्तो आशंकालाई सही ठहर्‍याउँछ।

विकास बजेटमा छुट्याए अनुसारको रकम खर्च हुन नसक्दा पुँजी निर्माण सुस्त हुन गई समग्र अर्थतन्त्रको विस्तार सुस्त रहँदै आएको छ। यो परम्परागत रोगका कारण प्राधिकरणबाट द्रूत गतिमा योजनाहरू कार्यान्वयन होलान् भन्नेमा शंकै छ।

अति राजनीति र जम्बो संयन्त्र

प्राधिकरणलाई राजनीतिक प्रभावबाट मुक्त राख्न पनि कम्ती चुनौतीपूर्ण छैन। कानुनले असीमित अधिकारसहितको स्वायत्त निकायको हैसियत दिए पनि बदलिँदो घरेलु राजनीतिक परिदृश्यबाट प्राधिकरण पनि अछूतो रहन सक्दैन। त्यसमाथि यसको अध्यक्ष प्रधानमन्त्री स्वयं रहने व्यवस्था छ। सीईओ बन्दासम्म सबै राजनीतिक केन्द्रलाई समन्वय एवं विश्वासमा लिएका पोखरेलका लागि प्राधिकरणलाई अगाडि बढाउने क्रममा त्यही सम्बन्ध बाधक बन्न सक्छ।

जस्तै : चालू आर्थिक वर्षका लागि योजना आयोगले स् थानीय तहका कार्यक्रमहरू समावेश गरिने भाग–२ ननिकाल्ने निर्णय गरेपछि मन्त्रालयहरूलाई आ–आफ्ना कार्यक्रम तय गर्न निर्देशन दिएको थियो। त्यसै अनुसार कार्यक्रमहरू पठाउन भनियो पनि। तर, अधिकांश मन्त्रालयले आयोगलाई टेरेनन्। जसका कारण बजेट कार्यान्वयन वर्ष भनिए पनि कतिपय मन्त्रालयका कार्यक्रम साउनको अन्तिम सातासम्म पनि स् वीकृत भएका थिएनन्। तर, कार्यक्रम स् वीकृतिका लागि नपठाउने मन्त्रालय र तिनका अधिकारीलाई आयोगका उपाध्यक्ष पोखरेलले प्रस् टीकरणसमेत लिन सकेनन्। उनले कार्यक्रम स् वीकृतिका सम्बन्धमा आफ्नै आयोगका सदस् यहरूबाटै सार्वजनिक भएको विरोधाभासपूर्ण अभिव्यक्तिलाई लिएर आफ्नै सदस् यलाई समेत सचेत गराउने आँट देखाएनन्।

यो घटनाले पनि बताउँछ कि पोखरेलका लागि प्राधिकरणको काम–कारबाही प्रभावकारी बनाउन विगतको जस् तो समन्वयकारी र सबैलाई रिझाउने सूत्र काम लाग्ने छैन। किनभने, स्वायत्त र असीमित अधिकारका कारण प्राधिकरणलाई असहयोग गर्ने काम सरकारी संयन्त्रहरूबाट हुन सक्छ। वैदेशिक लगानी आकर्षित गर्न गठित नेपाल लगानी बोर्डप्रति विभिन्न मन्त्रालय र मातहतका सरकारी निकायले गरेको असहयोग र देखाएको रबैयाबाट पनि त्यस् तो सम्भावनालाई नकार्न मिल्दैन।

सीईओ नियुक्तिमै भएको ढिलाइले पनि राजनीतिक प्रभाव कतिसम्म पर्न सक्छ भन्ने देखाइसकेको छ। ६ असारमै अध्यादेश जारी भए पनि २८ साउनमा मात्र प्राधिकरण नियुक्त गरिएको थियो। सरकार परिवर्तनलगायतका अन्य ठूला राजनीतिक उथलपुथलले प्राधिकरणको काम–कारबाहीमा सोझो असर पर्नेछ। त्यसो भएमा प्राधिकरणले राखेको पाँच वर्षमा पुन:निर्माणको काम सम्पन्न गर्ने लक्ष्य हासिल हुने सम्भावना क्षीण छ।

प्राधिकरणको काम–कारबाहीलाई प्रधानमन्त्रीको अध्यक्षता रहने बोर्ड र पुन:निर्माण परामर्श समितिले देखाउने तदारुकतामा पनि भर पर्नेछ। जबकि सीईओ नियुक्तिको झन्डै दुई महिना हुन लाग्दा समेत प्राधिकरणले अझै पूर्णता पाएको छैन। हालसम्म तीन जना विज्ञ सदस् यमध्ये तारानिधि भट्टराई मात्र नियुक्त भएका छन्। प्रधानमन्त्रीको अध्यक्षतामा रहने बोर्डमा समितिमा सरकारका चार वरिष्ठ मन्त्रीहरू, राष्ट्रिय योजना आयोगका उपाध्यक्ष, मुख्य सचिव र तीन जना विज्ञ सदस्य रहनेछन्।
 
त्यसबाहेक प्राधिकरणलाई पुन:निर्माणसम्बन्धी नीति तथा योजना तयार गर्न परामर्श दिने प्रयोजनका लागि पुन:निर्माण परामर्श राष्ट्रिय समितिको व्यवस्था पनि गरिएको छ। प्रधानमन्त्री अध्यक्ष रहने उक्त समितिमा करिब दुई सय सदस्य हुनेछन्। यसमा मन्त्रीहरू, व्यवस्थापिका संसद्का विपक्षी दलका नेता, पूर्वप्रधानमन्त्रीहरू, संविधानसभामा प्रतिनिधित्व गर्ने सबै राजनीतिक दलका प्रमुखहरू सदस्य हुने व्यवस्था छ। यो जम्बो समितिको बैठक बस्ने र त्यसले परामर्श दिने विषय कति पेचिलो होला, सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ।

आर्थिक जटिलता

प्राधिकरणले पाँच वर्षमा करिब सात खर्ब रुपियाँको स्रोत परिचालन गर्ने अनुमान छ। करिब २१ सय अर्बको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन रहेको अर्थतन्त्रका लागि त्यो सानो रकम होइन। प्रारम्भिक अनुमानमा प्राधिकरणको वार्षिक डेढ सय अर्बको हिसाबले खर्च गर्नेछ, जो मुलुकको कुल विकास बजेटको हाराहारीमा हुन आउँछ। यति ठूलो स्रोत परिचालन गर्दा सजगता अपनाइएन भने मुद्रास्फीति, मुनाफाखोरी र स्रोत दुरुपयोगको जोखिम रहन्छ। स्रोत परिचालन पुँजी निर्माणका लागि भएको छ/छैन भन्ने पनि प्राधिकरणले सूक्ष्म ढंगले अनुगमन गर्नुपर्ने हुन्छ। अन्यथा उपभोग बढ्न गई आयात थप बढ्न जानेछ।

पुन:निर्माणको चरणमा त्यसै पनि ज्यालावृद्धिको चाप अत्यधिक रहन्छ। त्यसमाथि भूकम्पलगत्तै निर्माण क्षेत्र ज्याला वृद्धिले आक्रान्त बनिसकेको छ। प्राधिकरणले पुन:निर्माणको काम अगाडि बढाउनासाथ ज्यालामा थप चाप पर्न जाने र त्यसले समग्र उत्पादनशील क्षेत्रमै नकारात्मक असर पर्न सक्छ। र, अन्तत: समग्र मुद्रास्फीतिमा चाप पर्न गई बजारभाउ अस्वाभाविक ढंगले माथि जान सक्छ। अर्याल भन्छन्, “त्यस्तो अवस्था सिर्जना हुन नदिन प्रशासनिक क्षमता र अनुगमन चुस्त हुनुपर्छ।”

राष्ट्रिय योजना आयोगका सदस्य स्वर्णिम वाग्ले भने पुन:निर्माण विशेष गरी १४ जिल्लामा केन्द्रित हुने भएकाले पूरै अर्थतन्त्रमा खासै असर नपर्ने ठान्छन्। भन्छन्, “खर्च बढ्दा ज्याला र मूल्यमा दबाब पर्न सक्छ। प्राधिकरणले गर्ने स्रोत परिचालन पुँजी निर्माणमा हुने हुँदा समग्र अर्थतन्त्रलाई टेवा मिल्नेछ।”

 

पुरा पढ्नुहोस्

[विशेष] हिमाली बुटी यार्सागुम्बाको नालीबेली

उत्तमबाबु श्रेष्ठ
यार्सा हिमालय पर्वत शृंखलाको दक्षिणतिरको नेपाल, भारत, भुटान र हिमालपारि तिब्बतमा मात्रै पाइने रैथाने जडीबुटी हो । नेपालका चाहिँ उत्तरी २७ जिल्लामा यार्सा पाइन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

केन्द्रीय बैंकको कच्चा काम

सुरेशराज न्यौपाने
नेपाल राष्ट्र बैंकले चालू आर्थिक वर्षका लागि जारी गरेको मौद्रिक नीतिले वित्तीय क्षेत्र खलबलियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

पुरानै ढर्राको निरन्तरता

अर्थमन्त्री रामशरण महतले २९ असारमा संसद्सामु प्रस्तुत गरेको बजेटको ढर्रा पुरानै छ।
पुरा पढ्नुहोस्

कामभन्दा स्वाङ बढी

भूकम्पपीडितलाई बाँडेको चामल गुणस्तरहीन भेटिएपछि राष्ट्र संघीय नियोग विश्व खाद्य कार्यक्रम (डब्लूएफपी) आलोचनाको तारो बनिरहेकै बेला नेपाल भ्रमणमा
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

‘विदेशी प्रशिक्षकले बायोडाटा मात्रै बढाए’ — प्रशिक्षक ध्रुव केसी

नवीन अर्याल

अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा)ले पुरुष राष्ट्रिय टोलीको मुख्य प्रशिक्षकमा ध्रुव केसी, ५५, लाई नियुक्त गरेको छ । राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्का प्रमुख प्रशिक्षक रहिसकेका केसीले सन् १९८८ मा आफ्नो प्रशिक्षणमा नेपाललाई सिक्किमको चर्चित गभर्नर्स गोल्डकप जिताएका थिए । यसबीचमा उनले प्रशिक्षण दिएको महिला टोलीले साफ गेम र साफ च्याम्पियनसिपमा दोहोरो रजत पदक जितेको थियो । उनी १७ वर्षपछि राष्ट्रिय टोलीको मुख्य प्रशिक्षकको भूमिकामा फर्किएका हुन् । 

राष्ट्रिय टोलीको प्रशिक्षकमा भएको पुनरागमनलाई कसरी लिनुभएको छ ?

अहिले हामी फिफा वरीयताको पुछारमा छौँ । योभन्दा तल जाने अवस्था छैन । त्यसलाई कसरी माथि उठाउने भन्ने नै मुख्य चुनौती हो । 

फुटबलप्रेमीले अब तपाईंबाट के आशा राख्ने ? 

योजनाबद्ध रूपमा अगाडि बढ्छु । त्यसले सकारात्मक नतिजा नै देला ।

नेपाली फुटबलको स्तर कस्तो छ ? 

मेरो मुख्य ध्येय भनेको खेलाडीको ‘कन्डिसनिङ’ र ‘सेटिङ’तर्फ ध्यान दिने हो । 

नेपालमा विदेशी प्रशिक्षकको नियुक्ति आवश्यक छ ? 

नेपालमा विदेशी प्रशिक्षकभन्दा नेपालीले नै नतिजा दिएका छन् । नेपालमा प्रयोगका लागि आउने र आफ्नो बायोडाटा बढाउने विदेशी प्रशिक्षक काम छैन । 

१९९२ मा साफ जितेको इतिहास दोहोर्‍याउन सकिन्छ ? 

हाम्रा खेलाडीलाई विगत लामो समयदेखि अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता जित्न नसकेको दबाब छ । खेलाडीको मनोबल उँचो भयो र उनीहरू तनावमुक्त भए भने त्यो समय दोहोरिन सक्छ । 

फुटबलको स्तरोन्नति नभएको कारण के हो ? 

फुटबलको दीर्घकालीन योजना नै छैन । परिषद् र एन्फामा यति धेरै प्रशिक्षक आबद्ध छन् । उनीहरूलाई प्रयोग गर्नुपर्‍यो । प्रशिक्षणलाई वैज्ञानिकीकरण गर्नुपर्‍यो । 

 

पुरा पढ्नुहोस्

गंगालाल राष्ट्रिय हृदय केन्द्रका नवनियुक्त निर्देशकलाई आठ प्रश्न

प्रदीप बस्याल
कार्डियाक सर्जनका रुपमा ख्याति कमाएका डा ज्योतिन्द्र शर्मा, ४४, सहिद गंगालाल राष्ट्रिय हृदय केन्द्रको निर्देशकमा नियुक्त भएका छन् । नयाँ जिम्मेवारीका सन्दर्भमा उनलाई प्रदीप बस्यालले सोधेका ८ प्रश्न ।
पुरा पढ्नुहोस्

अन्तर्वार्ता:: ‘म प्रधानमन्त्री बन्ने कुरा आममाग बन्दै गएजस्तो छ’ — ओली

माधव बस्नेत
नयाँ संविधान बनेलगत्तै प्रधानमन्त्री बन्ने चर्चाकाबिच नेकपा (एमाले)का अध्यक्ष केपी ओलीसँग नेपालका लागि माधव बस्नेतले गरेको कुराकानी ।
पुरा पढ्नुहोस्

'मोदीजीको चासो नेपालको आन्तरिक राजनीतिमा केन्दि्रत थियो'

एकीकृत नेकपा माओवादीका नेता नारायणकाजी श्रेष्ठ पार्टीभित्र होस् वा बाहिर, समय-समयमा व्यक्त गर्ने फरक मतका कारण चर्चामा आउँछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

खेलकुद

एन्फाको विधानै मिचेर साधारणसभाको तम्तयारी

नवीन अर्याल

अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताप्राप्त नेपाल ओलम्पिक कमिटीको नयाँ नेतृत्व चयनका लागि ओलम्पिक काउन्सिल अफ एसिया (ओसीए)का प्रतिनिधि हैदर फरमान नेपाल आए, २१ साउनमा । तर, उनी निर्वाचनै नगराई त्यसै घर फर्किनु पर्‍यो । यसको कारण थियो, अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा)का अध्यक्ष गणेश थापाको एउटा कानुनी दलिल । थापाले ओलम्पिक कमिटीको बन्दसत्रमा कानुनी रूपमा प्रतिनिधि छान्ने अधिकार कुण्ठित पारेको भन्दै निर्वाचन रोक्न हैदरसमक्ष आग्रह गरेका थिए । 

ओलम्पिकमा आबद्ध २६ मध्ये २५ वटा खेल संघका प्रतिनिधि चुन्ने कुरामा सहमत भइसकेको अवस्थामा थापा कानुनी सहारा लिँदै ओलम्पिक कमिटीको निर्वाचन १७ भदौसम्मका लागि सार्न सफल भए । तर, कानुनको कुरा गर्ने तिनै थापा अहिले कानुन मिचेर १६ भदौको एन्फाको १४औँ साधारणसभा गर्दै छन् । तर, विधानविपरीतको साधारणसभा रोक्ने हिम्मत न राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप)को नयाँ नेतृत्वले देखाउन सकेको छ, न युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयले नै । 

आर्थिक भ्रष्टाचारमा लिप्त भएका कारण अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल महासंघ (फिफा)बाट आंशिक रूपमा दुईपटक निलम्बन झेलिसकेका थापाले आफ्नो कार्यशैलीको विरोध गर्ने पदाधिकारी र क्लबलाई छानीछानी साधारणसभामा आउन रोक लगाएका छन् । यसविरुद्ध एन्फा पदाधिकारी र क्लबले राखेप र खेलकुद मन्त्रालयमा लिखित उजुरी दर्ता गराएका छन् । तर, उनीहरूको उजुरीप्रति दुवै संस्था मौन छन् । “खोइ गणेश थापाको नाम सुन्यो कि मन्त्रीदेखि सदस्य–सचिवसम्म मुख सुकेजस्तो गर्नुहुन्छ,” एन्फा उपाध्यक्ष कर्माछिरिङ शेर्पा भन्छन्, “मन्त्री त मैले केही गर्‍यो कि अदालतमा मुद्दा पर्छ भनेर पन्छिन पो खोज्नुहुन्छ ।” 

नवनियुक्त सदस्य–सचिव केशवकुमार विष्ट भने यसको चाँडै समाधान खोजिने दाबी गर्छन् । “मौखिक कुराकानीमा एन्फाले कसैलाई कारबाही नगरेको र पदाधिकारीहरू आफैँ एन्फा आउन छाडेको भनेको छ,” विष्ट भन्छन्, “हामीले दुवैतर्फका कुरा सुनेका छौँ । यसका बारेमा बुझ्न सम्बन्धित शाखालाई निर्देशन दिइसकेको छु ।” 

एन्फाले आफ्ना उपाध्यक्ष शेर्पा, किशोर झापाली राई, विजयनारायण मानन्धर र सदस्य पंकज नेम्बाङलाई साधारणसभामा उपस्थित हुन कुनै पत्र पठाएको छैन । यस्तै, ‘ए’ डिभिजन क्लब हिमालयन शेर्पा र फ्रेन्ड्स क्लबलाई पनि निम्तो दिएको छैन । मनाङ मस्र्याङ्दी क्लबले साधारणसभाका लागि पठाएको तीन प्रतिनिधि टासी घले, छिरिङ लोब्साङ र राजीव गुरुङको नाम ९ भदौमै रद्द गरिसकेको छ । एन्फा प्रवक्ता इन्द्रमान तुलाधर उपाध्यक्ष शेर्पा, राई, मानन्धर र सदस्य नेम्बाङ कारबाहीमा परेका कारण पत्र नपठाइएको बताउँछन् । “हिमालयन शेर्पा र फ्रेन्ड्स क्लब पनि कारबाहीको दायरामा छन्,” इन्द्रमान भन्छन्, “मनाङले तीन प्रतिनिधि नै सल्लाहकारलाई पठाएको छ । तर, हाम्रो विधानले सल्लाहकारलाई प्रतिनिधि भएर आउने सुविधा दिएको छैन ।”

वरिष्ठ उपाध्यक्ष राई भने थापाको हुकुमी शैलीमा अब एन्फा नचल्ने बताउँछन् । भन्छन्, “हामीलाई कारबाही गरेको भए चिट्ठी पठाउनुपर्‍यो । मिडियामा उहाँले के–के भन्नुभयो, त्योसँग हामीलाई सरोकार छैन ।” 

एन्फाले पत्रपत्रिकामार्फत आफ्ना चार पदाधिकारीविरुद्ध कारबाही गरेको समाचार प्रकाशित गराउँदै आए पनि हालसम्म मौखिक या लिखित जानकारी पठाएको छैन । यस्तै, क्लबको कारबाहीको विषयमा पनि एकरूपता पाइँदैन । फागुन ०७१ मा सम्पन्न सहिद स्मारक लिग सकिएको तीन महिना बितिसक्दा पनि पुरस्कारबापत घोषित रकम तथा तयारी स्वरूप पाउने रकम नपाएपछि केही क्लबले एन्फासँग असन्तुष्टि जनाएका थिए । 

यसै सम्बन्धमा अनुशासन तोडेको भन्दै एन्फाले १७ वैशाखमा हिमालयन शेर्पा, फ्रेन्ड्स, मच्छिन्द्र र सरस्वती क्लबलाई लिखित स्पष्टीकरण माग गरेको थियो । जसमा चारवटै क्लबले एउटै वकिलबाट एउटै प्रकृतिको स्पष्टीकरण लेखेर एन्फामा बुझाएका थिए । तर, एन्फाले दुईवटा क्लब मच्छिन्द्र र सरस्वतीको कारबाही फुकुवा गर्दै हिमालयन र फ्रेन्ड्सको कारबाही यथावत् राखेको पत्रपत्रिकामार्फत सार्वजनिक गरेको थियो । 

“हामीलाई कारबाही गरेको मात्र होइन । क्लब कारबाहीमा परेको पत्र आजको मितिसम्म पनि पठाइएको छैन,” अर्का उपाध्यक्ष कर्माछिरिङ भन्छन्, “यसैबाट थाहा हुन्छ गणेश थापाको मुखको भरमा एन्फा चल्छ भनेर ।”

सरस्वती क्लबका अध्यक्ष शिक्षित पराजुली एन्फाको विधानको २५ नम्बर धाराको ३ नम्बर उपधारामा साधारणसभा हुनु ६० दिनअघि अध्यक्षको कार्यगत प्रतिवेदन, आर्थिक प्रतिवेदन, लेखा परीक्षणको प्रतिवेदन सबै संस्थालाई पठाउनुपर्ने उल्लेख भएको बताउँछन् । तर, एन्फाले हालसम्म आफ्नो क्लब र प्रतिनिधिलाई कुनै प्रतिवेदन पठाएको छैन । “ओलम्पिकमा २१ दिनको समय पुगेन भनेर कानुनी कुरा गर्ने व्यक्तिले आफ्नो संस्था कानुनी रूपमा सञ्चालन गर्नु पर्दैन ?” पराजुली प्रतिप्रश्न गर्छन् । 
यस्तै, आफूलाई प्रतिनिधिका रूपमा समावेश गर्न नमिल्ने तर्क दिएका एन्फा पदाधिकारीतर्फ संकेत गर्दै मनाङ मस्र्याङ्दी क्लबका पूर्वअध्यक्ष छिरिङ लोब्साङ भन्छन्, “एन्फा विधानको ७३ वटा धारामध्ये कुन धारामा सल्लाहकारले प्रतिनिधि हुन पाउँदैन भनेको छ ? हामीलाई देखाउनुपर्‍यो ।” 

पुरा पढ्नुहोस्

जिम्न्यास्टिकका पूर्वच्याम्पियन नवीन उप्रेती अब नयाँ भूमिकामा

नवीन अर्याल
हावामा कला देखाउने खेलका रूपमा परिचय पाएको जिम्न्यास्टिकका पूर्वच्याम्पियन नवीन उप्रेती, ५३, राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्को तालिम तथा प्रशिक्षण विभागका निर्देशक नियुक्त भएका छन्, २८ साउनमा । यसअघि परिषद्को दोधारे नीतिको आलोचना गरेकै कारण भूमिकाविहीन बनाएर धनगढी तथा विराटनगर सरुवा गरिएका उप्रेती प्रशिक्षण कलामा निपुण मानिन्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

चिलीको चमत्कार

फुटबलमा युरोप र दक्षिण अमेरिका निकै सशक्त मानिन्छन् । यहाँ फुटबलको राम्रो संस्कार छ । व्यावसायिक फुटबलमा युरोपका अगाडि कोही टिक्दैनन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

बार्साको नयाँ बाटो

ज्ञानेन्द्र आचार्य
वर्ष २०१५ को सुरुआतमै समस्यामा परे, लुइस एनरिके । घटना नयाँ वर्षको भोलिपल्टकै प्रशिक्षणका क्रममा भएको थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

बाई बाई ब्लाटर

ज्ञानेन्द्र आचार्य
फिफाको ६५औँ कंग्रेस स्वीट् जरल्यान्डको जुरिचमा बस्नुअघि मिचेल प्लाटिनीले सेप ब्लाटरलाई आफ्नो उम्मेदवारी फिर्ता लिन आग्रह गरे।
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

पुस्तक समीक्षा: मनका तरंगहरू — पाल्पाली माटोका कविता

देवेन्द्र पौडेल

मोफसलबाट विभिन्न बान्कीका छन्दोबद्ध कविताको सँगालो पस्केर पहिलोपटक काव्य फाँटमा देखा परेका छन् सरोजप्रसाद नेपाल । राष्ट्रप्रतिको असीम माया, जीवनप्रतिको अथाह प्रेम, जीवन भोगाइका तीतामीठा पल, प्रकृतिप्रेम, मानवता र लोककल्याणकारी शान्ति समर्पित आत्मज्ञानलाई मुख्य रूपमा मनका तरंगहरूले प्रतिविम्बित गर्न खोजेका छन् । कविताभित्र नेपाली समाज र नेपाली प्रकृतिको चित्रण गर्न खोजिएको छ, द्वन्द्वले छियाछिया भएको देश छ, गणतन्त्रात्मक नेपालको परम र चरम लक्ष्य दिग्दर्शन गराउने सुन्दर संविधानको आकांक्षा छन् कविका हृदयमा ।

काव्यिक विषयवस्तुलाई आधार मानेर हेर्दा धेरैजसो रचना विचारप्रधान छन् र प्रस्तुतिमा कम भौतिकवादी र धेरै अध्यात्मवादी छन् । यस संग्रहका कवितामा नैतिक आदर्श र उपदेशका सन्दर्भ जोडेर युग जीवन र मानव समाजलाई सुसभ्य र उन्नत बनाउने प्रयास गरेको पाइन्छ । सत्यम् शिवम् सुन्दरम्, आमा, नयाँ संविधान, मेरो नेपाल, जीवन, बैरी भूकम्प र पुकार जस्ता कविता विशेष मननीय संवेदनाले युक्त देखिन्छन् । 

कवि नेपालका यस संग्रहका कतिपय कवितामा व्यंग्य र विद्रोहको रमरम छ र व्यंग्य र विद्रोहको माध्यमबाट घुमाउरो रूपमा उच्च राष्ट्रवादी भावना प्रस्तुत गरिएको पाइन्छ । उनी आफ्ना कवितामा द्वन्द्वकालीन र द्वन्द्वोत्तर मुलुकको सन्दर्भलाई चित्रण गर्दै मानवतावादी र भ्रातृत्व प्रेममा आधारित सुन्दर समाजको मीठो परिकल्पना गर्छन् । संस्कृतका वर्णमात्रिक, मात्रिक र गीतिलयको संरचनाभित्र समेटिएका कविता रस भाव र आलंकारिकताका दृष्टिले कमजोर देखिँदैनन् । 

मोफसलमा बसेर पनि नेपाली कविताका क्षेत्रमा हराउँदै गएको छन्दोबद्घ कविता लेखन तथा रस र अलंकारयुक्त कविता लेख्नु आफैँमा महत्त्वपूर्ण देखिन्छ । पुस्तकमा यथेष्ठ कमजोरी देखिन्छन् । कवितालाई चित्रमय बनाउन खोजिएकाले यसले कविताको सुन्दर पक्षलाई झन् धमिलो बनाएजस्तो देखिन्छ । शुभेच्छा र भूमिका खण्ड साह्रै लामो र अनावश्यक देखिन्छ । संस्कृतनिष्ठ शब्दहरूको अधिक प्रयोगले बुझाइमा जटिलता सिर्जना गरेको छ । 

पश्चिम नेपालको पाल्पा जिल्लाको सुन्दर पहाडी परिवेशको स्पर्शले होला, यस संग्रहभित्रका कवितामा पनि त्यहाँको जस्तै मनोरम दृश्य घुलमिल भएजस्तो देखिन्छ । गीत, गजल, बाल कविता र विविध विषयसँग सम्बन्धित ५८ थान कविता समेटेर तयार पारिएको पुस्तक मनका तरंगहरूले पाठकको मनमा खास तरंग प्रवाहित गर्ने सामथ्र्य भने राख्दैन । 

मनका तरंगहरू (कवितासंग्रह)

स्रष्टा    :     सरोजप्रसाद नेपाल
प्रकाशक    :    कमलादेवी नेपाल
पृष्ठ    :    ११६
मूल्य    :    २०० रुपियाँ

पुरा पढ्नुहोस्

पुस्तक समीक्षा: पर्खालभित्रको घाम — नारी परिवेशका तीखा आवाज

कुमारी लामा
कुरो बिलकुलै नयाँ होइन । उही पुरानै । अस्तित्वको, पहिचान र आफ्नो स्थानको । आवाज जो थियो तर थियो धुमिल र मधुरो । तर, आज एकाएक ठूलो गर्जन भएको छ, शब्दहरूको । चुपचाप पुस्तकभित्र च्यापिएर बसेका शब्दहरूको आवाज ।
पुरा पढ्नुहोस्

डायरी: जापानमा पनि झारफुक

प्रभा बराल
“दिदी! आज म मानसिक शान्तिका लागि जापानी तान्त्रिककहाँ जाँदै छु। तपाईं पनि जाने हो भने आउनूस्। मेरी एउटी जापनिज साथी गाडी लिएर मकहाँ आउँदै छिन्,” प्रबलाले प्रस्ताव राखिन्।
पुरा पढ्नुहोस्

पुस्तक समीक्षा: सूचनाको हक प्राप्ति र प्रयोग — सूचनाको हकका पक्षमा

यशोदा तिम्सिना
एकराज पाठक कर्मका हिसाबले लेखक हुन् । लामो समय पत्रकारितामा संलग्न भएकाले सूचनासँग खेल्नु उनको दैनिकी हो । सूचनाको हकका बारेमा जानकारी राख्ने थोरै अभियन्तामध्येका एक हुन् । पाठकले यसबारे सिंगो पुस्तक पस्केका छन्, सूचनाको हक प्राप्ति र प्रयोग ।
पुरा पढ्नुहोस्

समय र सपनाहरू: पीडाको पिरामिड

रमण घिमिरे
पहिलो कवितासंग्रह प्रकाशित भएको १२ वर्षपछि विमल वैद्य खोलाझैँ फर्किएका छन्, समय र सपनाहरू लिएर । विमल विम्बहरूको तरेलीमा कविता सुसेल्दै मात्र फर्केका छैनन्, विम्बभित्र लयको आरोह–अवरोहलाई पनि सलल प्रवाहित गर्दै प्रस्तुत भएका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

आखिर को हुन् अमरेशकुमार ?

सन्तोष आचार्य

‘द लिडर इज राइट, फ्युचर इज ब्राइट।’ अर्थात्, नेता राम्रो भए भविष्य पनि राम्रो बन्छ। नेता नै अगतिला परे न देश चहकिलो हुन्छ, न त आमजनताको भविष्य सुकिलो हुन्छ। अहिले मुलुकमा संघीय संरचनामा भएको सीमांकनलाई लिएर असन्तुष्टिका स्वर उठेका छन्। यसो हुनु आफँैमा अस्वाभाविक होइन। तर, यही मेसोमा सामाजिक सद्भाव बिथोल्ने र जातीय द्वन्द्व निम्त्याउनका लागि स्वार्थको रोटी सेक्न केही नेता आफूलाई मसिहाको शैलीमा प्रस्तुत गर्न खोज्दै छन्। विगतमा ‘एक मधेस एक प्रदेश’को कुरा गर्दा आदिवासी थारूलाई कहीँ स्थान नदिने उपेन्द्र यादव, राजेन्द्र महतो, अमरेशकुमार सिंहलगायत नेताहरू अहिले तिनै थारू जनताको मुक्तिको नारा दिँदै छन्।

त्यतिसम्म त ठीकै थियो। तर, २९ साउनमा कैलालीको टीकापुर पुगेर ‘पहाडियाविरुद्घ हतियार उठाउन’ र ‘पहाडबाट डोको बोकेर आएका पहाडियालाई पहाडतिरै लखेट्न’ सार्वजनिक आह्वान नै गरे। यसमा नेपाली कांग्रेसका सभासद् अमरेशकुमार झनै उग्र रूपमा प्रस्तुत भए।

जहिल्यै हतारमा हुने र मुलुकको राजनीति आफूमाथि निर्भर रहेझँै गर्ने यिनको स्वभावबाट धेरै सञ्चारकर्मी जानकार छन्। विशेष गरी रहस्यमय ढंगले कांग्रेस प्रवेश गरेदेखि नै पार्टीको नीतिगत घेराभन्दा बाहिर रहेर अमरेश कहिले ‘नेपालको तराईलाई बंगलादेशजस्तै बनाइदिने’ अभिव्यक्ति दिन्छन् त कहिले ‘यो मुलुकमा कसलाई प्रधानमन्त्री बनाउने भन्ने कुरा आफ्नो हातमा रहेको’ गुड्डी हाँक्छन्। अमरेशकुमारमाथि बारम्बार कारबाहीको माग पनि भइरहन्छ। तर, कांग्रेसका शीर्ष नेताहरू, चाहे ती विगतमा गिरिजाप्रसाद कोइराला हुन् वा अहिले सुशील कोइराला, शेरबहादुर देउवा हुन् वा रामचन्द्र पौडेल, कसैले उनको रौँ पनि हल्लाउन सकेका छैनन्। बरू उल्टै ‘तराईलाई अलग देश बनाउने’ भनेर उनी गर्जिएको गर्जियै छन्।

कतै यिनी नेपालीलाई विभाजित गर्ने ‘होमवर्क’ लिएर त्यही अनुरूप त गरिरहेका छैनन् ?

पुरा पढ्नुहोस्

धेरैलाई थाहा नहुन सक्छ नारायणगोपाल सुरुमा तबलावादक थिए — चार सन्दर्भ

रमण घिमिरे
संगीतका पारखीहरूलाई थाहा छ, त्यस जमानामा गीत गाउँदा ताल बाजा होइन, सुर बाजाको प्रयोग गरिन्थ्यो । मुख्यत: हार्मोनियमको । तर, नारायणगोपाललाई कुनै सुर बाजाको आवश्यकता पर्दैनथ्यो । उनी डेस्कलाई तबलाको तालमा बजाएरै बिन्दास गाइदिन्थे । किनभने, उनी तबलामा ‘धुरन्धर’ थिए । यी चार सन्दर्भ, जसले उनको नसुनिएको पाटो बोल्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

नेपाली पत्रकारिताका तीन प्रश्न, जसका उत्तर खोजिँदैनन्

सन्तोष आचार्य
नेपालमा पत्रकारिता कसले गर्ने ? यो सवाल नयाँ होइन । कुनै अमुक राजनीतिक दलको कार्यकर्ताको भूमिकामा पनि भएको व्यक्तिले वा कुनै पार्टीसँग आबद्घ नभएको व्यक्तिले ? तर, यो टुंगो लाग्न नसकेको वा भनौँ टुंगो लगाउने प्रयास पनि नभएको विषय भने अवश्य हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘व्यंग्य गर्ने विषय प्रशस्त थिए तर भारी मनले कार्टुन कोर्नु सहज थिएन’

रवीन्द्र मानन्धर
विसंगति त थुप्रै छन् वरिपरी व्यंग्य गर्नलाई । तैपनि, हरेक अंकका लागि शुक्रबार कार्टुनको विषय टुंगो लगाउनु प्रमुख चुनौती हुने गर्छ । स्वभाव र कामको प्रकृतिले एकान्त एवं शान्त मन, मस्तिष्क र वातावरण खोज्नु नौलो होइन । तर, १२ वैशाखले कष्टकर दैनिकीलाई नियति त बनाइदियो नै, मस्तिष्कलाई पनि नराम्ररी हल्लाइदियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

यी पाँच भूल, जुन नगरेका भए प्रचण्ड अझै शक्तिमा रहन्थे

माधव बस्नेत
आफूबाट भएको केही गल्तीका कारण एकीकृत नेकपा माओवादीका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ राजनीतिक रूपमा कमजोर बन्दै गए । कार्यकर्ता व्यावस्थापनदेखि वैचारिक स्पष्टता कायम गर्न नसक्नेजस्ता यी पाँच मुख्य भूलका कारण प्रचण्ड ओरालो लाग्दै गएका हुन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

केमा मात्र छैन छाता महिमा ! हेर्नुस १० तस्विरमा

गम्भीरदास राजकर्णिकार

 

झरी पर्दा होस् वा घाम लाग्दा, छाताको आफ्नै महत्त्व छ । अझ लामो पदयात्रामा टेक्न पनि उत्तिकै काम लाग्छ । सहरबजारका कतिपय जोडी त बटुवाको नजरबाट बच्न छाता ओढेर बसेका समेत देखिन्छन् ।
पछिल्लो समय त छाता सहरबजारमा फेसन बनिसकेको छ ।

बजारमा छाता विभिन्न बुट्टा र डिजाइनका पाइन्छन् । छाताको चर्चा गर्दा नेपालमा सन् १९३६ तिर चोखाछेँ गल्लीमा खोलिएको छाता भण्डारको नाम आउँछ । त्यतिबेला उत्पादित सबैभन्दा उच्च गुणस्तरको छाताको मूल्य ७५ पैसा पर्थ्यो । अहिले बजारमा २ हजार रुपियाँसम्मका छाता पाइन्छन् । 

पुरा पढ्नुहोस्

पौरखीलाई भ्याइनभ्याइ

लक्ष्मीप्रसाद ङाखुसी
ललितपुरको कार्यविनायक नगरपालिका–१६, छम्पीकी अमृता विष्ट, ४५, को लोभलाग्दो दैनिकी ।
पुरा पढ्नुहोस्

एक दृष्टिविहीनको काठमाडौँ अनुभूति (भिडियोमा)

जनकराज सापकोटा
३० को दशकमा कवि भूपी शेरचनले काठमाडौँ खाल्डोलाई चिसो एस्ट्रेसँग तुलना गरेका थिए । ‘चिसो एस्ट्रे’ शीर्षक कवितामा शेरचनले लेखेका छन्, ‘मुटुभरि आगो र ओँठभरि ज्वाला बोकेर काठमाडौँ छिर्नेहरू पोल्टाभरि निभेका विश्वास र सपनाहरू बोकेर फर्किन्छन् ।’
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर कथा:: परेवा खुराक

सजना श्रेष्ठ
वैशाख–जेठको धपधपी गर्मी होस् वा पुस–माघको कठ्यांग्रिने जाडो या असार–साउनको झरी नै किन नहोस्, पाटनको कृष्ण मन्दिरअगाडि बसेर मकै बेचिरहेकी भेटिन्छिन्, दुर्गा राना, ७०। पाटन, मंगलबजारकी दुर्गाले मकै बेच्न थालेको ३५ वर्ष भइसक्यो। स्वदेशी र विदेशी पर्यटक उनीसँग मकै किनेर परेवालाई खुवाउने गर्छन्।
पुरा पढ्नुहोस्

यसरी बन्छ राजा दही अर्थात् जुजु धौ

लक्ष्मीप्रसाद ङाखुसी
दहीका पारखीलाई भक्तपुरको राजा दही अर्थात् जुजु धौ बनाउने विधि भने थाहा नहुन सक्छ। आखिर कसरी बन्छ त जुजु धौ? त्यसैले पछ्याइयो, भक्तपुर–२ की रामप्यारी सैँजु, ३६, लाई। २१ वर्षदेखि निरन्तर दही बनाउने काममा लागेकी सँैजुसँग यसको गतिलो ज्ञान छ।
पुरा पढ्नुहोस्