गुदीमा भन्दा गातामा ध्यान [फिल्म समीक्षा : इन्टु मिन्टु लन्डनमा]

गोकर्ण गौतम

कुनै जमानाका सुपरहिट निर्देशक तुलसी घिमिरे भन्छन्, “फिल्मको प्रविधि र लगानीमा प्रगति भयो । तर, सोच जहाँको तहीँ छ ।” नयाँ फिल्मकर्मीप्रतिको यो कटाक्ष/व्यंग्य कतिपयलाई घिमिरेको कुण्ठाजस्तो लाग्न सक्छ । तर, गहिरिएर नियाल्ने हो भने घिमिरे–कथनमा सत्यकै पल्ला भारी छ । किनभने, फिल्मको लगानी बढेको छ । तर, कथा र कलात्मक पक्षमा उल्लेखनीय उपलब्धि छैन । आत्मालाई बेवास्ता गर्दै निर्देशकहरु आवरणमा रमाउन थालेका छन् । पछिल्लो उदाहरण हो, इन्टु मिन्टु लन्डनमा

भव्य सेट छ, आकर्षक लोकेसन छ, सुन्दर हिरो–हिरोइन छन्, महँगा पहिरन छन्, सुमधुर गीत छ । अर्थात्, यसको गाता चम्किलो छ । तर, गाथा अर्थात् कथा र कथनपद्धतिचाहिँ फितलो । फलत: पर्दामा अभिव्यक्त संवेदना दर्शकसम्म प्रवाह हुन्न । कोरियोग्राफरका रुपमा एक दशक अनुभव संगालेपछि रेनशा वान्तवा राईले फिल्म निर्देशनको ‘कमाण्ड’ सम्हालिन् । फिल्म हेरिरहँदा लाग्छ, निर्माण पक्षबाट उनलाई नपुग्दो केही थिएन । तैपनि, अपेक्षाकृत निर्देशन कौशल देखाउन चुकिन् । उही आवरणमै अल्झिन् उनी पनि ।

नेपालबाट लन्डन गएकी छन्, मीरा (साम्राज्ञीराज्यलक्ष्मी शाह) । त्यहाँ उनको भेट इशान (धीरज मगर) सँग हुन्छ । बिस्तारै नजिक हुन्छन्, माया बस्छ । तर, यो सम्बन्ध मिराका बाबुलाई पटक्कै पाच्य हुन्न । बाबुले मीराको विवाह सैनिक अधिकृत आकाश (सारुक ताम्राकार) सँग तय गरिदिन्छन् र छोरीलाई लिएर नेपाल आउँछन् । इशान र मीराको मायाको डोरो यहीँ चुडिएला त ? सन् ९० को दशकका हिन्दी फिल्मका दर्शकले यसको कथानक विकास सहजै अन्दाज लगाउन सक्छन् ।

माया बस्नु, केही अवरोध आइलागेर छुट्टिनु अनि फेरि माया गाँसिनु वा विछोड हुनु, संसारभर बन्ने प्रेमकथानक फिल्म यही पेरिफेरीमा हुन्छन् । मायालाई मन छुने ढंगले स्थापित गरिएको छ भने मात्र विछोड हुँदा दर्शकको मन भतभती पोल्छ । इन्टु मिन्टु लन्डनमाको आधारभूत समस्या भनेकै इशान र मीराको माया परिपक्वसँग पस्कन नसक्नु हो । उनीहरुलाई बारम्बार भेटेको देखाइन्छ । तर, उतिविघ्न मायाको आभास हुन्न । प्रेम पस्कने शैली पनि नौलो छैन । त्यसमाथि मध्यान्तरअगाडि उस्तै लाग्ने दृश्य बारम्बार दोहोरिन्छन् । पटकथा छरितो नहुनुको परिणाम हो यो । यस्ता अनावश्यक दृश्य सम्पादन गर्ने मौका रेनशाले सदुपयोग गरेकी छैनन् । जबकि, पटकथासमेत रेनशाले अभिमन्यु दीक्षितसँग मिलेर लेखेकी हुन् । कतिसम्म भने कतिपय घटनाहरु ‘फ्ल्यासब्याक’ हो कि वर्तमान, छुट्याउन मुस्किल पर्छ । एवंरीतले लटरपटर गर्दागर्दै मध्यान्तर हुन्छ । तर, यहीँसम्म पनि लन्डनका मनमोहक लोकेसन र साम्राज्ञी–धीरजको ‘केमेस्ट्री’ ले राहतचाहिँ हल्काफुल्का दिइरहन्छ ।

आकाशको प्रवेशसँगै केही समय कथाले गति लिन्छ । उनको चरित्र चित्रणले ध्यान खिच्छ । उनी र इशानको द्वन्द्व खिच्दा निर्देशकले ढंग पुर्‍याएको आभास हुन्छ । बरु मीराकै चरित्र कमजोर लाग्छ । आधुनिक युवतीको मनोविज्ञान र आकांक्षा समेट्न सकिएको छैन । उनी के गर्छिन्, के पढेकी हुन् भन्नेसम्म भेउ पाइन्न । राजदूत बाबुको छोरीको खुसीमाथिको एकोहोरो हस्तक्षेप पनि उति विश्वसनीय लाग्दैन । बरु लन्डनका नेपालीको जीवनशैली, व्यवहार र लवज स्वाभाविक लाग्छ । अधिकांश संवाद साहित्यिक छन् । सुन्दा गहकिला तर पात्रसँग असुहाउँदो । यस्ता पक्षलाई नजरअन्दाज पनि गर्न सकिन्थ्यो, यदि कथा र समाख्यान सशक्त हुँदो हो त । तर, त्यस्तो अवसर पाइन्न । कारण उही, निर्देशकको जोड ‘हार्डवेयर’ मा छ, ‘सफ्टवेयर’ मा होइन ।

विवाह, इन्गेजमेन्ट वा कुनै जमघट झाराटराइ शैलीमा देखाइएको छैन । धेरै हदसम्म यथार्थपरक ढंगले मिहिनेत गरेर खिचिएको छ । यो फिल्मको सुन्दर पक्ष हो । सबै गीत एकसेएक राम्रा छन् । कोरियोग्राफीले आँखा शीतल बनाउँछ । शैलेन्द्रध्वज कार्कीको खिचाइ फिल्मको अर्को प्रशंसनीय पक्ष हो । तर, डबिङ धेरै ठाउँमा खट्किन्छ । पाश्र्व संगीत दृश्यको भाव अनुकूल छ । इन्टु मिन्टु लन्डनमाको ढोकाबाट प्रवेश गरेको उज्यालो अनुहार हुन्, धीरज मगर । चकलेटी हिरोहरुका तुलनामा उनको काम अब्बल छ । उनी अनमोल केसी, प्रदीप खड्काहरुलाई ‘थ्रेट’ हुन् । अभिनयमा अझ निखार ल्याउन जरुरी त छँदैछ ।

साम्राज्ञीको हकमा चाहिँ शून्य प्रगति । अनुहारको भावभंगीमा र संवाद बोल्ने शैली बनावटी छ । यही स्तरको अभिनय र फिल्म छनोटले उनको आभामय भविष्यको सुनिश्चितता दिलाउँदैन । यसअघि मुख्य भूमिकामा देखिएर पनि जम्न नसकेका सारुकका लागि यो फिल्म प्रीतिकर हुन सक्छ । विवेक लिम्बूले थोरबहुत हसाउँछन् । निर्माताको लगानी अनुरुप निर्देशकका रुपमा रेनशाले प्रतिफल दिन नसकेको तीतो–सत्य हो । आशा छ, आगामी दिनमा गाताजस्तै गुदीमा पनि ध्यान दिनेछिन् ।

कथा र प्रस्तुतिमा अन्य नेपाली प्रेमकथानक फिल्मभन्दा माथि उठ्न सकेको छैन, इन्टु मिन्टु लन्डनमा । तर, तल पनि छैन । हेर्ने/नहेर्ने आफ्नै मर्जी । अँ, धीरज मगरका प्रशंसकले चाहिँ नछुटाउँदा हुन्छ ।

पुरा पढ्नुहोस्

[नोटबुक] धर्नाकारी मन्त्री

गोकुल अर्याल
सत्तामा बसेर जनताबाटै उठाएको कर भत्ता खाने अनि प्रदेश सरकारको आदेश संघीय सरकारका कार्यालयले टेरपुच्छर लगाएनन् भनेर धर्नामा बस्ने ?
पुरा पढ्नुहोस्

न्यायको पर्खाइ

शब्द/तस्विरः हेमन्त श्रेष्ठ
२८ भदौमा राजधानीको माइतीघरमा ‘निर्मलाका निम्ति न्याय’ अभियान थालनी भयो । कार्यक्रममा निर्मलाका आमाबाबु गहभरि आँसु लिएर सहभागी भए ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] ‘तेस्रो आयाम’को न्वारान

वैरागी काइँला
यथार्थमा आयामिक लेखन के लेख्ने हो भन्दा पनि कसरी लेख्ने भन्नेमा पछिसम्मै केन्द्रित थियो । शब्दमा व्यक्त भएका स्रष्टाको अनुभूति पाठकले डल्लै (सम्पूर्ण) ग्रहण गर्न सक्ने गरी कसरी लेख्ने ?
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मृति] चिट्ठीमा प्रेम

वसन्त आचार्य
घरमा एकाएक चिट्ठीका खात लाग्न थालेपछि छोरो सानैमा ‘ठूलो’ मान्छे भएजस्तो लाग्यो होला । बाआमा गाउँभरि प्रचार गर्नुहुन्थ्यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

[तीन किताब] मुराकामी एम्बेसडर

अनुप बराल
मन परेको पुस्तक एकै बसाइमा सकाइदिन्छु । विश्राम लिएर पढ्दा प्रभावको प्रवाह टुट्ने डर हुन्छ । उहिल्यै साथी र म दूध दुहेका बेला पनि पालैपालो सस्वर वाचन गरी किताब पढ्थ्यौँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

उद्यम सुन्दरी

विभु लुइटेल
मिस अर्थ नेपालको ताज हात पारेकी काठमाडौँकी प्रिया सिग्देलले आउँदो कात्तिकमा फिलिपिन्समा हुने मिस अर्थमा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्नेछिन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

बा भर्सेस बलात्कारी

वन्दना ढकाल
बाध्यकारी र कानुनी अनिवार्यतामा ढाल्न खोजेर सरकारले सदियौँदेखिको पितृसत्तालाई नै संस्थागत गर्न खोजेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

रोक्न सकिन्छ, नसर्ने रोगको महामारी

डा तारासिंह बम, जनस्वास्थ्य बिज्ञ
राज्यका तर्फबाट उपचारका लागि गरिने सहयोग पनि अर्बौं रुपैयाँ छ, जुन यस्ता रोग लाग्नै नदिने रोकथाममा खर्चिर्ने हो भने आधा पनि खर्च हुँदैन, जसले जनता र राज्य दुवैलाई फाइदा हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

उद्यम सुन्दरी

विभु लुइटेल

'हामीले आफूलाई तीन करोडको जनसंख्या भनेर होइन, तीन करोड दिमाग भनेर हेर्नु जरुरी छ । ती सबै दिमागमा भएका आइडियालाई वास्तविकतामा बदल्न सके त झन् राम्रो ।' मिस नेपालको अन्तिम राउन्डमा नेपाललाई समृद्ध बनाउन के गर्नुपर्छ भनी सोधिएको प्रश्नमा उक्त उत्तर दिएर काठमाडौँकी प्रिया सिग्देल, २४, ले मिस अर्थ नेपालको ताज हात पारिन् । उनले आउँदो कात्तिकमा फिलिपिन्समा हुने मिस अर्थमा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्नेछिन् ।

प्रिया एक सफल उद्यमी पनि हुन् । उनको हात्ती–हात्ती नामक संस्थाले लामो समयदेखि महिलालाई विभिन्न सीप सिकाइ आत्मनिर्भर बनाउँदै आएको छ । महिनावारीबारे सचेतना जगाउन उनले राष्ट्रसंघका विभिन्न निकायसँग सहकार्य गरिसकेकी छन् । महिला सशक्तीकरणका नारा अगाडि सार्दै आफ्ना परियोजना स्वीट्जरल्यान्ड र बंगलादेशमा समेत पुर्‍याइसकिन् ।

यसअघि मिस अर्थका सहभागीले राष्ट्रिय पोसाक राउन्डमा जातीय पोसाक लगाउँथे । यसपालि प्रिया नेपालका हिमाल झल्कने पहिरन लगाउने सुरमा छिन् । सुनाउँछिन्, “हामीलाई संसारसामु चिनाउने हिमालको सम्मानमा मञ्चमा उत्रँदै छु ।”

पहिलेका वर्षभन्दा यस वर्ष पर्याप्त प्रशिक्षण पाएको प्रिया बताउँछिन् । उनको लक्ष्य नेपाली महिला जे गर्न पनि सक्षम छन् भनी सिद्ध गर्नु रहेको छ । भन्छिन्, “जित्ने–नजित्ने समयले बताउला । म आफ्नो ‘बेस्ट’ दिनेछु ।”

पुरा पढ्नुहोस्

‘हामी पनि बडीबिल्डर’

विभु लुइटेल
जिमखाना धाउँदाधाउँदै बडीबिल्डिङमा
पुरा पढ्नुहोस्

संविधानको सुर्केनो

अजित तिवारी
एकातिर सत्ताको स्वाद, अर्कोतिर जनदबाबमा मधेसवादी दल
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण कथा : को–पाइलटको निसाना कता ?

माधव बस्नेत
आफ्नै सरकारको बचाउ गर्न छाडेर प्रचण्ड भारत अनि चीनतिर
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

बा भर्सेस बलात्कारी

वन्दना ढकाल
बाध्यकारी र कानुनी अनिवार्यतामा ढाल्न खोजेर सरकारले सदियौँदेखिको पितृसत्तालाई नै संस्थागत गर्न खोजेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

गन्तव्य लैंगिक लोकतन्त्र

भास्कर गौतम
केही समययता बलात्कार, यौनजन्य अपराध र महिला हिंसाविरुद्ध जे–जस्तो लहर चलेको छ, त्यसलाई अर्को उचाइमा लान निर्मलाका लागि न्यायको लडाइँलाई अवसरको रूपमा हेरिनुपर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[बहस] मन्त्रालयपिच्छे किन विश्वविद्यालय ?

देवेन्द्र उप्रेती
सेनाका उच्च पदाधिकारीले सञ्चालन गर्ने भनिएको विश्वविद्यालयमा समाजका विभिन्न मुद्दामा आलोचनात्मक बहस हुन सक्ने ‘स्पेस’ हुन सक्छ कि सक्दैन ?
पुरा पढ्नुहोस्

मधेसमा उकुसमुकुस

नेपाल संवाददाता
जताततै सरकार । तह छुट्याउने हो भने तीनवटा सरकार । सेवा–सुविधा र सन्तुष्टिमा पनि तीन गुणा वृद्धि हुनुपर्ने होइन र ?
पुरा पढ्नुहोस्

सेयरबाटै समृद्धि ?

रामेश्वर खनाल
ठूला लगानीका उत्पादनशील कम्पनीहरूलाई पब्लिक कम्पनीमा जान बाध्य पारेर नै सम्पत्ति वितरण र समन्यायिक विकास गर्न सकिन्छ भनेर पत्याइहाल्न सकिन्न ।
पुरा पढ्नुहोस्

सत्तापछि कांग्रेस

सुदर्शन आचार्य
यो प्रवृत्ति नसच्चिएसम्म आजको युगको प्रतिनिधित्व यथास्थितिको कांग्रेसबाट सम्भवै छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

विश्वासिलो प्रहरी संगठनको खाँचो

भास्कर गौतम
के प्रहरी नेतृत्वमा जनगणलाई विश्वस्त राख्ने संगठन निर्माण गर्ने कुनै हुटहुटी छैन ?
पुरा पढ्नुहोस्

भारत निर्देशित क्षेत्रीय व्यवस्था ?

रूपक सापकोटा
भारत दक्षिण एसियाली क्षेत्रको निर्विकल्प एकल नेतृत्वका रूपमा आफूलाई स्थापित गर्न कैयन सवालमा चुकिरहेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

दोस्ती दुई दीपकको

गोकर्ण गौतम
संगीतकार दीपक जंगम र गायक दीपक खरेलको सांगीतिक सहयात्रा
पुरा पढ्नुहोस्

सेक्रेट स्टार

विभु लुइटेल
युट्युब च्यानलका गीतबाट लाखौँ प्रशंसक र आम्दानी
पुरा पढ्नुहोस्

मेसीको पेन्टिङले चर्चित

विभु लुइटेल
संसारभरबाट हजारौँ कलाकारले आफ्ना प्रिय खेलाडीको चित्र बनाए । अन्त्यमा विजेता भए बागबजार, काठमाडौँका सनिल चित्रकार ।
पुरा पढ्नुहोस्

फर्के हराएका पन्छी

-वेदराज पौडेल
कोसीटप्पु क्षेत्रमा दुई दशकपछि देखिए संकटापन्न पाहुना चरा
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

अमेरिकाको डलर राजनीति

विजयराज खनाल

अहिले १ डलर किन्न नेपालीले १ सय १५ रुपैयाँ ४८ पैसा खर्च गर्नु परिरहेको छ । यो हालसम्मकै उच्च विनिमय दर हो । डलर बलियो बन्दै गएका कारण नेपाली मुद्रा कमजोर भएको छ । हुन त, नेपाली मुद्राको सोझो सम्बन्ध डलरसँग नभएर भारतीय मुद्रासँग छ । किनभने, नेपालीको विनिमय दर भारतीय मुद्रासँग स्थिर राखिएको छ ।

डलरको तुलनामा भारतीय मुद्राको सटही दरमा हुने घटबढले नै नेपाली मुद्राको विनिमय दर (भाउ) पनि घटबढ हुने गर्छ । भारतीय अर्थतन्त्रमा समस्या नभए पनि अमेरिकी अर्थतन्त्रमा आएको सुधारले डलर महँगिँदै गएको हो । कुनै पनि देशको मुद्रा कमजोर वा बलियो हुनुमा उक्त देशको अर्थतन्त्रको अवस्थाले काम गरिरहेको हुन्छ । अर्थतन्त्रलाई कहिलेकाहीँ राजनीतिक दाउपेचले पनि कमजोर वा बलियो साबित गरिरहेको हुन्छ । अहिले अमेरिकी मुद्रा बलियो हुनुमा अमेरिकी रणनीति विशेषगरी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको गतिविधिलाई मुख्य कारक मानिएको छ ।

प्रतिस्पर्धी राष्ट्रहरूबाट अमेरिकाले चुनौती महसुस गरिरहेकाले पनि अमेरिकाले आफ्नो आर्थिक र भूराजनीतिक आधिपत्य कायम राख्न डलरलाई हतियारका रूपमा प्रयोग गरिरहेको विशलेषकको भनाइ छ ।

“डलरबाट अमेरिकालाई धेरै रणनीतिक लाभ छ । विशेषगरी समय–समयमा अमेरिकाले लगाउने प्रतिबन्धको व्यवस्था नै डलरले शक्ति प्राप्त गर्ने मुख्य आधार हो,” भारतीय लेखक तथा पूर्वबैंकर सत्यजित दासको विश्लेषण छ । अमेरिकी भुक्तानी प्रणाली वा अमेरिकी बैंकको प्रयोग गरेर हुने डलर भुक्तानीका लागि सो देशसँग अनिवार्य साँठगाँठ हुनुपर्ने दासको कथन छ ।

इरान, क्युबा र सुडानजस्ता मुलुकमा प्रतिबन्ध लाग्दा डलर भुक्तानी गरेका कारण फ्रान्सेली अन्तर्राष्ट्रिय बैंकिङ समूह बीएनपी परिबासले ९ अर्ब डलर क्षतिपूर्ति तिर्नुपरेको थियो भने उसलाई एक वर्षसम्म डलरको भुक्तानी राफसाफ गर्नसमेत बन्देज लगाइएको थियो । चीन, युरोपसँगको व्यापारमा कर विवाद गरिरहेको अमेरिका अहिले जापानतर्फ सोझिने छाँटकाँट देखिएको छ । व्यापार घाटा घटाउन करका दर बढाउने अमेरिकी नीतिले अन्य देशको अर्थतन्त्रमा प्रभाव पर्न सक्ने भएकाले पनि डलरको भाउ बढेको हो ।

“चीनतर्फ ट्रम्प प्रशासनले लिएको नीति प्रविधि हस्तान्तरणजस्ता अन्य पक्षप्रति पनि लक्षित छ । उसको एउटा मात्र ध्येय विश्वको ठूलो अर्थतन्त्रको रूपमा कायम रहनु देखिन्छ,” चीनका एएनजेड रिसर्च प्रमुख अर्थविद् रेमन्ड युङ भन्छन् ।

विश्वको कुल आर्थिक उत्पादनमा अमेरिकी अर्थतन्त्रको हिस्सा २० प्रतिशत छ भने संसारभर राखिने प्रमुख मुद्राको सञ्चितिमा डलरको हिस्सा आधाभन्दा धेरै छ । त्यसैले पनि अमेरिकी मुद्रा शक्तिशाली छ । पछिल्लो समय चीन, रसिया र युरोपले समेत मुद्रा सञ्चितिको वैकल्पिक प्रणालीको आवश्यकता महसुस गरिरहेका छन् । तर, चीन र रसियाजस्ता देशका मुद्रामा केहीमा पारदर्शिता र युरोमा स्थिरताको अभाव रहेकाले पनि विकल्प बन्न सक्ने अवस्था छैन । बलियो भएसँगै डलरमा वैदेशिक ऋण र सहायता लिएका टर्की, अर्जेन्टिनाजस्ता देशमा समेत लगानीकर्ताको आकर्षण घटिरहेको छ ।

बढ्दो डलर मूल्यले नेपालमा समेत असर पर्छ । नेपालले आयात गर्ने अधिकांश वस्तुको भुक्तानी डलरमा गर्ने भएकाले यसको मूल्यमा हुने वृद्धिले बजार भाउ महँगिन सक्छ । हाल ५ प्रतिशतभन्दा कम रहेको मूल्यवृद्धिमा चाप पर्ने सम्भावना छ । नेपाल भित्रने रेमिट्यान्समा भने डलरको भाउमा भएको वृद्धिले सघाउन सक्नेछ । डलरको भाउ महँगो हुँदा बढी विनिमय दर पाउने भएकाले रेमिट्यान्स पठाउन आप्रवासी आकर्षित हुनेछन् भने विदेशबाट आएको रेमिट्यान्स रकम नेपाली मुद्रामा बढी देखिनेछ ।

–विभिन्न एजेन्सीको सहयोगमा

पुरा पढ्नुहोस्

प्रभावितलाई सेयर राख्नु न बेच्नु

विजयराज खनाल
उत्पादकको अनियमितता र आयोजना खोस्ने सरकारी रणनीतिले समस्या
पुरा पढ्नुहोस्

धीमा सेयर बजार

विजयराज खनाल
३ खर्ब ८७ अर्बका कम्पनीको मासिक कारोबार ६ अर्ब रुपियाँ मात्रै
पुरा पढ्नुहोस्

स्टार्टअप : माथिकाले कुरै बुझेनन्

विजयराज खनाल
स्टार्टअप व्यवसायका लागि पुँजी जुटाउने स्रोत सीमित
पुरा पढ्नुहोस्

स्टार्टअपले बदलेको व्यापार

विभु लुइटेल
प्रविधिमैत्री व्यापारशैली अवलम्बन गर्ने स्टार्टअपका कथा
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

‘म जलेबीजस्तो फाइल घुमाउन्नँ’– दिगम्बर झा

जनक नेपाल

सरकारविरुद्ध अदालत जानुभएको थियो मुद्दा फिर्ता गरेर पुन:नियुक्ति पाउनुभयो के योम्याच फिक्सिङथियो ?

सरकारले दिगम्भर झालाई होइन, ०७४ भदौ १४ पछिका नियुक्ति एकमुष्ट बदर गर्दा म पनि परेँ । दूरसञ्चारमा काम सफल गर्नु छ भने सरकारको सहयोग र समर्थन हुनुपर्छ । त्यसैले सरकारको चाहना छैन भने म जबर्जस्ती बस्दिनँ भनेर मुद्दा फिर्ता लिएको थिएँ । पछि खुला प्रतिस्पर्धाबाट पुन: नियुक्त भएँ ।

मन्त्रीसँग कुरा मिलाएर मुद्दा फिर्ता लिनुभएको हो ?

होइन । मैले मन्त्री वा प्रधानमन्त्री कसैलाई भेटेको छैन । पदमुक्त हुनुअघि प्रधानमन्त्रीलाई भेटेको थिएँ । उहाँको डिजिटल नेपालको सपना मलाई मन परेको छ । मैले नक्सा लगेर कामहरू अवगत गराएँ । उहाँ मसँग प्रभावित हुनुभयो ।

६४ वर्षको उमेरमा दोहोरिईदोहोरिई किन अध्यक्ष हुनुभएको

यो विज्ञको पद हो । खुबी देखाउने पद हो । त्यसैले काम देखाउन आएको छु । ऐनमा मेरो उमेरलाई बन्देज गरेको छैन । नियुक्ति हुँदाका बखत ६५ वर्ष नाघेको हुनुहुँदैन भनेको छ ।  

तपाईं जहाँ पनि फिट देखिनुहुन्छ त्यस्तो के क्षमता ?

म राजनीतिक मान्छे होइन । एउटा व्यावसायिक मान्छे हुँ, जो काममा विश्वास गर्छ । मेरो काम गर्ने आफ्नै शैली र निर्णय गर्ने क्षमता छ । म जलेबीजस्तो फाइल घुमाउन्नँ । सीधा निर्णय गर्छु । बितेको १० वर्षमा व्यवस्थापकीय क्षमता देखाउने नागरिकउड्डयन प्राधिकरणमा सुगतरत्न कंसाकार, म, सचिव अर्जुन कार्की र कुलमान घिसिङबाहेक को देखियो त ? 

दूरसञ्चारमा तपार्इंका कार्ययोजना केके छन् ?

दुई वर्षभित्र नेपालका हरेक नागरिकलाई इन्टरनेटको पहुँच हुनेछ । फ्रिक्वेन्सी बढाबढ गरेर एउटा मल्टिनेसनल कम्पनी ल्याउँछु । पाँच वर्षभित्र नेपालको आफ्नै स्याटेलाइट स्थापना गराउँछौँ । सूचनाको सुपर हाइवे बन्नेछ । त्यसो हुँदा प्रधानमन्त्रीको डिजिटल नेपालको सपना पूरा हुनेछ ।

यो पनि पढ्नुहोस् :

दिगम्बरको ‘म्याचफिक्सिङ’

पुरा पढ्नुहोस्

‘राष्ट्रिय पार्टीको सोच पनि क्षेत्रीय’– हृदयेश त्रिपाठी

बाबुराम विश्वकर्मा
प्रदेश २ लाई संविधानमै मधेस ठानिएको छ । त्यहाँ राजनीतिकभन्दा पनि जातीय इकाइ खडा गरिएको छ । घनघोर जातिवाद हावी भएको छ, प्रदेश २ मा ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘व्यापार घाटा डब्लुटीओले गराएको होइन’

रामबहादुर रावल
व्यापार गर्ने छिमेकीसँगै हो । त्यसमाथि हामी भूपरिवेष्ठित छौँ । कूटनीतिक कौशल देखाउने पनि यस्तैमा हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘मलाई बदनाम गराउने खेल’– प्रधानसेनापति क्षत्री

माधव बस्नेत
यो बेतुकको आरोप हो । मलाई बदनाम गराउने खेल मात्र हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘संसद्‌मा मजस्तो नेता को छ ?’— वामदेव गौतम

जनक नेपाल
संसद्लाई दिशा दिन सक्ने, सबैलाई मिलाएर हिँड्ने मजस्तो नेता को छ ? म ०५६ र ०६४ मा संसद्‌मा भइनँ । ती संसद् असफल भए । म भएका बेला ०४८, ०५१, ०७० मा सफल भए ।
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

सेमिफाइनलमै सास्ती : साफ च्याम्पियनसिपमा कहाँ चुक्यो नेपाल ?

पवन आचार्य

बंगलादेशको ढाकास्थित बंगबन्धु रंगशालामा २७ भदौमा मालदिभ्सविरुद्ध सेमिफाइनल खेल्दै गर्दा नेपाली फुटबल टोलीको मनोबल उच्च थियो । समूह चरणको पहिलो खेलमा पाकिस्तानसँग २–१ ले पराजित भए पनि त्यसपछिका दुवै खेलमा क्लिनसिट कायम गरेकाले मनोबल उच्च हुनु स्वाभाविक थियो । खेलाडी मात्रै होइन, नेपालको पूरै टिम साफ च्याम्पियनसिपको फाइनल प्रवेश गरेर इतिहास रच्ने आत्मविश्वासमा थियो । यसअघि तीनैपटक सेमिफाइनलमा मालदिभ्ससँग पराजित भएर घर फर्किनुपरेको पीडामा मलहम लगाउने योजना टोलीको थियो ।

तर, २७औँ मिनेटमा भारी वर्षा र चट्याङले खेल झन्डै आधा घन्टाका लागि स्थगित भयो । त्यो चट्याङ बंगलादेशमा मात्र परेको थिएन, फाइनलमा स्थान बनाउने नेपाली फुटबल टोलीको सपनामाथि पनि बज्रिएको थियो । त्यतिबेलासम्म कमजोर रक्षापंक्तिको दण्ड भोग्दै नेपाल १–० ले पछि परिसकेको थियो । दोस्रो हाफमा त झन् नेपालको प्रदर्शन बिर्सन लायक रह्यो । खेलको अन्त्यतिर २ मिनेटको अन्तरालमा मालदिभ्सले २ गोल थपेपछि साफमा नेपालको सेमिफाइनल ‘जिंक्स’ पुन: दोहोरियो ।

लिग चरणको पहिलो खेलमा पाकिस्तानसँग अन्तिम समयमा २–१ ले पराजित भएको नेपालले त्यसपछि भुटानलाई ४–० ले र आयोजक बंगलादेशलाई २–० ले हराएको थियो । धेरैलाई लागेको थियो, नेपाली टोलीले लय समात्यो । तर, त्यो लय सेमिफाइनल पुग्दा विलय भयो । सेमिफाइनलमा एकपछि अर्को गल्ती दोहोर्‍याउँदा नेपालले अनपेक्षित हार बेहोरेको हो । फुटबल विश्लेषक सञ्जीव मिश्र भन्छन्, “फ्रि–किकमा मालदिभ्सले पहिलो गोल गर्दा पनि विमल घर्तीमगरले अनावश्यक फउल खेलेका थिए । दोस्रो हाफको २ गोलमा त रक्षापंक्तिको उपस्थिति नै नभएजस्तो रह्यो ।”

खेल अवधिभर नेपालले मालदिभ्सविरुद्ध झन्डै २ दर्जन आक्रमण गरेको थियो । मालदिभ्सले गरेका सबै आक्रमण गोलमा परिणत भए । नेपालको खेर गयो । लिग चरणमा एकै गोल नगरी भाग्यको सहारामा सेमिफाइनलमा स्थान बनाएको मालदिभ्सले फाइनल प्रवेशका लागि नेपाललाई सिकार बनायो ।

टोली सेमिफाइनल प्रवेश गरेपछि प्रशिक्षक बालगोपाल महर्जनले भनेका थिए, “नेपालले मालदिभ्सविरुद्धको खेलमा ऐतिहासिक नतिजा ल्याउनेछ ।” सेमिफाइनलपछि नेपालले इतिहास त रच्यो । तर, फाइनल प्रवेश गर्ने होइन, चौथो पटक एकै टिमसँग पराजित भएर सेमिफाइनलबाटै घर फर्किने । अलि अस्फाकबिनाको मालदिभ्सलाई सजिलै हराउने आत्मविश्वास नेपाली टोलीमा थियो । लिग चरणमा आत्मविश्वासी खेल प्रदर्शन गरेको र सबै खेलमा गोल गरेको आधारमा त्यसलाई स्वाभाविक पनि ठान्न सकिन्थ्यो । तर, नकआउट चरणमा एक गोलले पछि परेपछि त्यही आत्मविश्वास डगमगाउँदा गोल फर्काउनु त कता हो कता, नेपाली टोलीले थप २ गोल खान पुग्यो ।

प्रतियोगितामा सहभागी भएर स्वदेश फर्किएपछि काठमाडौँमा टोलीका कप्तान विराज महर्जनले भने, “यसपालि हामीलाई मौसमले पनि साथ दिएन ।” कुनै समय हिलाम्मे मैदानमा नेपाली राष्ट्रिय टोलीले विपक्षीको पोस्टमा आक्रमण मात्रै होइन, गोल पनि गथ्र्यो । तर, अहिले कृतिम मैदान (एस्ट्रो टर्फ) मा प्रशिक्षण गर्ने बानी परेको नेपाली टोलीले बंगलादेशको पानी र प्राकृतिक मैदानमा खेल्न अप्ठेरो परेको देख्न सकिन्थ्यो । नेपाली खेलाडीहरू सेट पिसमा प्रहार गर्दा पनि चिप्लिएर लड्न पुग्थे । वर्षाले प्रभावित खेल आधा घन्टा रोकिएर पुन: सञ्चालन हुँदा पनि नेपाली खेलाडीले जर्सी र बुट परिवर्तन गरेको देखिएन । जबकि, मालदिभ्सका खेलाडीले पूरै सेट नै परिवर्तन गरेका थिए । “हाम्रा खेलाडीमा मात्रै होइन, प्रशिक्षक र व्यवस्थापकमा पनि फुटबल सेन्स कमजोर छ । पानीले भिजेको जर्सी र बुट परिवर्तन गर्न पनि कसैले भन्नुपर्छ र ?” मिश्र प्रश्न गर्छन् ।

एक गोलले पछि परेको अवस्थामा खेलमा फर्किन नेपालले धेरै ढिला गर्‍यो । त्यसको प्रमुख कारण प्रशिक्षक महर्जनले खेलाडी परिवर्तनका लागि प्रशस्तै समय लिए । गरेको परिवर्तन पनि सुहाउँदो भएन । ४–४–२ को परम्परागत शैलीमा खेलेको नेपाली टोलीले दोस्रो हाफको ६० मिनेटपछि मात्रै खेलाडी परिवर्तन गर्‍यो । निराजन खड्का र भरत खवासलाई परिवर्तन गर्न महर्जनले निकै समय लगाए, त्यतिबेलासम्म ढिलो भइसकेको थियो । डिफेन्डर सुमन अर्याललाई हटाएर विशाल राईलाई ७५औँ मिनेटमा मैदान प्रवेश गराएपछि नेपालको शैली आक्रामक हुने निश्चित थियो । विपक्षीको पोस्टमा आक्रमण गर्न लिएको रणनीति फेल खाएपछि नेपालले अन्तिम समयमा २ गोल खान पुग्यो । ३ जना डिफेन्डर मालदिभ्सको आक्रमण रोक्न असफल रहे । नकआउट चरणमा १ गोलले पछि परेको अवस्थामा डिफेन्डर निकालेर फर्वार्ड खेलाउनुको मूल्य नेपालले चुकायो । दोस्रो हाफमा मालदिभ्सले २ गोल गर्दा नेपाली रक्षापंक्तिबीच तालमेल अभाव भयो । क्लोज रेन्जबाट गोल गर्न मालदिभ्स सफल हुँदा नेपाली टिममा भरपर्दा र अनुभवी डिफेन्डरको अभाव खट्कियो । कप्तान विराज महर्जन त्यसको विकल्प हुन सक्थे । तर, प्रशिक्षकले उनलाई विश्वास गरेनन् ।

क्रिकेटका कप्तान पारस खड्का भन्थे, ‘हारले सबै खराबीहरूको प्रदर्शन गर्छ र जितले सबै अक्षमताको ढाकछोप ।’ नेपाली फुटबल टोलीको हकमा पनि त्यही लागू भयो । फर्ममा नरहेका निराजन खड्का र भरत खवासप्रति प्रशिक्षकले गरेको विश्वासको मूल्य नेपालले सेमिफाइनलमा चुकायो । अघिल्ला खेलमा पहिलो रोजाइमा परेर पनि राम्रो प्रदर्शन नगरेका उनीहरूलाई दिइएको मौका सदुपयोग हुन सकेन । भरतले त सेमिफाइनलमा नजिकबाट गोल गर्ने अवसरसमेत खेर फाले । नेपाली टोलीका लागि गेम चेन्जिङ मोमेन्ट सायद त्यही थियो ।

सेमिफाइनल जिंक्स

साफ च्याम्पियनसिपमा नेपाल सेमिफाइनलमा रोकिएको यो पहिलो पटक होइन । यसअघि १९९९, २०११ र २०१३ मा भएको प्रतियोगितामा पनि नेपालको यात्रा सेमिफाइनलमै गएर टुंगिएको थियो । गजबको संयोग के भने सबै प्रतियोगितामा नेपालको सपना चकनाचुर पार्ने टोली मालदिभ्स नै थियो । साफ बन्नुअघि सार्क गोल्डकपका नाममा हुने प्रतियोगितामा पनि नेपाल सेमिफाइनलभन्दा अगाडि बढ्न सकेको थिएन । दक्षिण एसियाली फुटबलको सर्वोच्च प्रतियोगितामा नेपालले अझै फाइनलको यात्रा तय गर्न सकेको छैन ।

प्रतियोगिताअघि भारतले च्याम्पियनसिपमा २३ वर्षमुनिको टोली पठाउने निर्णय गर्दा धेरैले अपेक्षा गरेका थिए, बंगलादेशको भूमिमा नेपालले इतिहास बनाउनेछ । त्यसको एउटा कारणमध्ये थिए, प्रशिक्षक बालगोपाल महर्जन । सन् १९९३ मा नेपालले ढाकामा आयोजित दक्षिण एसियाली खेलकुदमा स्वर्ण पदक जित्दा महर्जन नेपाली टोलीका सदस्य थिए । त्यस्तै, सन् २०१६ मा महर्जन प्रशिक्षक हुँदा नेपालले बंगबन्धु गोल्डकप फुटबलको उपाधि जितेको थियो । यसपटक महर्जनकै प्रशिक्षणमा नेपाली टोलीले बंगलादेश यात्रा गर्दा नतिजा सकारात्मक आउने आशा गरिएको थियो । तर, फुटबलमा सधैँ समयले साथ दिँदैन । जसले बहादुरीका साथ मैदानमा प्रदर्शन गर्छ, उसैलाई भाग्यले पछ्याउँछ । सेमिफाइनलमा स्थान पक्का गर्न भाग्यको सहारा लिएको मालदिभ्सले फाइनल यात्राका लागि नेपालविरुद्ध बहादुरी प्रदर्शन गर्‍यो ।

व्यक्तिगत उपलब्धि

नेपाली टोली सेमिफाइनलबाटै घर फर्किएपछि साफ सुजुकी कप केही खेलाडीका लागि ऐतिहासिक बनेको छ । कप्तान विराज महर्जनले राष्ट्रिय टोलीबाट सर्वाधिक क्याप जित्ने कीर्तिमान बनाउन नसके पनि ६८ क्यापको पूर्वकप्तान राजुकाजी शाक्यको बराबरी गरेका छन् । शाक्य तिनै कप्तान हुन्, जसको कमानमा नेपालले १९९३ मा दक्षिण एसियाली फुटबलमा स्वर्ण जितेको थियो । पाकिस्तानविरुद्धको समूहगत चरण खेलमा उनलाई मैदान उतारिए पनि त्यसपछिका खेलमा बेञ्चमा सीमित भएका थिए । एन्फा एकेडेमीका दोस्रो ब्याचका उनले सन् २००८ मा पाकिस्तानविरुद्धकै खेलबाट राष्ट्रिय टोलीमा डेब्यु गरेका थिए ।

त्यस्तै, स्ट्राइकर भरत खवासले पनि नेपाली टोलीबाट ५०औँ क्याप जितेका छन् । समूहगत चरणको अन्तिम खेलमा आयोजकविरुद्ध निश्चित जितका साथ मैदान उत्रिँदा उनले ५०औँ क्याप पूरा गरे । नेपालले उक्त खेल जित्यो र खवासले सेमिफाइनलमा मौका पाउँदा क्याप संख्या ५१ पुर्‍याए । भरत र विराज दुवैले एउटै खेलमार्फत राष्ट्रिय टोलीमा डेब्यु गरेका हुन् । तर, विविध कारणले भरतले राष्ट्रिय टोलीमा नियमित स्थान बनाउन सकेका थिएनन् । भरतपछि राष्ट्रिय टोलीमा सर्वाधिक खेल खेल्नेमा विराज, किरण लिम्बू र रोहित चन्द छन् । अचम्म के पनि छ भने किरण र रोहितले भरतपछि मात्रै राष्ट्रिय टोलीमा डेब्यु गरेका हुन् । 

पुरा पढ्नुहोस्

१८ औँ एसियाड : अनि कसरी जोगियोस् लाज !

पवन आचार्य
जकार्ता एसियाडमा प्याराग्लाइडिङतर्फ एक रजत
पुरा पढ्नुहोस्

१८ औँ एसियाड : भिजन 0

पवन आचार्य
१८औँ एसियाडसम्म नेपालको केवल १ रजत, २२ काँस्य
पुरा पढ्नुहोस्

फुटबलमा रंगभेद

पवन आचार्य
खेलाडीमाथि रंगभेदी र नस्लवादी आरोप–शृंखला
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

[स्मृति] चिट्ठीमा प्रेम

वसन्त आचार्य

जातभातमा धनीगरिब भनेर भेदभाव नगर्ने, रगतको नाताभन्दा भावनाको नाता ठूलो हुन्छ भन्ने कुरामा विश्वास गर्ने, देशलाई माया गर्ने अनि आवश्यक परेमा देशका लागि ज्यान पनि दिन पछाडि नपर्ने देशभक्त एवं मिलनसार जुनसुकै ठाउँको साथीले पनि मसँग मित्रताको साइनो गाँस्न सक्नुहुनेछ

रेडियो नेपालको कार्यक्रम साइनोमा यति भनेर कार्यक्रम उद्घोषकले मेरो नाम र ठेगाना के उच्चारण गरेका थिए, नाम प्रसारण भएको विज्ञापन नि:शुल्क गाउँभरि एकाएक फैलिएछ । रेडियोका राम्रा कार्यक्रममा नाम प्रसारण गर्न कविता, मुक्तक र गजल लेख्नुपर्ने मेरो ढंगै पुगेन । मलाई पत्रमित्रताबारेमा केही पनि थाहा थिएन । पत्र लामो समयसम्म पनि प्रसारण नभएपछि अस्पतालले बिदा दिएको बिरामीजस्तै जम्मै आशा मारेको थिएँ ।

झुक्किएर हो कि नाम प्रसारण भएछ । मेरो खुसी झुसिलकिरोबाट एकाएक पुतलीजस्तो पो भयो । जेनतेन सम्हालिएँ । एक हप्तापछि हुलाकी दाइ लगातार चिट्ठीका मुठा बोकेर घरमा आउन थालेपछि मनमा एकाएक सेलिब्रिटीको रंग गाढासँग पोतियो । उतार्न खोजेँ । तर, पर्मानेन्ट मार्करले लेखेझैँ जाँदै गएन ।

चिट्ठी राखेको खाम, टाँसिएको टिकट र अक्षर मात्रै फरक हुन्थे । हरेक पत्रमा ‘तपार्इंको भावना मलाई निकै मन पर्‍यो, मित्रता गाँस्न यो पत्र पठाएको’ भनेर लेखिएका हुन्थे । पत्रहरु केटाभन्दा पनि केटीका बढी आउँथे । भर्खर जुँगाका रेखी बस्न थालेको याममा केटीका चिट्ठी आएपछि मनमा एकाएक खुसीको भ्वाइलिन रेटिन्थ्यो । चिट्ठीका हरेक अक्षरबाट अभिव्यक्त नै गर्न नसकिने खालको सुगन्ध बहन्थ्यो । साँच्चै अत्तर छर्किएजस्तो मीठो बास्ना आउँथ्यो पानाबाट । यौवन र प्रेम फूलजस्तो बास्नादार अरु के पो छ र दुनियाँमा ?

घरमा एकाएक चिट्ठीका खात लाग्न थालेपछि छोरो सानैमा ‘ठूलो’ मान्छे भएजस्तो लाग्यो होला । बाआमा गाउँभरि प्रचार गर्नुहुन्थ्यो । मेरै उमेरका केटाहरु केटीको चिट्ठी आएकामा घुटुक्ट थुक निल्थे । उनीहरुले चोरचार पारेर रेडियोमा चिट्ठी पनि पठाए । उनीहरुको चिट्ठी कहिल्यै प्रसारण भएन । गाउँभरि ठिटाहरुको भीडमा केवल म मात्रै सेलिब्रिटी भइरहेँ ।

सेलिब्रिटी गरिमालाई कसरी टिकाइराख्ने ? खातका खात चिट्ठीको जवाफ लेख्नु थियो । दुई रुपैयाँको टिकट टाँसेर पठाए पनि करिब ५ सय सकिने छाँट थियो । पाँच सय त्यतिबेला मलाई उच्चारण गर्न मात्रै बनेको पैसाजस्तो लाग्थ्यो । कहिलेकाहीँ खुसीहरु पनि हैसियत भुलेर पो आउँदा रहेछन् ।

चिट्ठीलाई प्राथमिकताका आधारमा वर्गीकरण गरियो । पहिलो चरणमा केटा र केटीको छुट्याइयो । त्यसपछि अलि राम्रा नाम गरेका केटी परे । अन्तिम चरणमा भेट हुने सम्भावना भएका नजिकका चिट्ठी परे । तर, त्यतिबेला नजिकको भनेको बुटवलबाट आएका चिठी थिए ।

खाजा खर्च कटाएर बिस्तारै प्राय: चिट्ठीहरु सम्प्रेषण गरियो । यस्तैमा मन हल्लाउने चिट्ठी आयो, बुटवलबाट अनिशा केसीको । नामै कति राम्रो ! खुसीको तापक्रम १०२ डिग्री रापिलो भयो ।

प्रत्येक अक्षरलाई स्पर्श गरेपछि नाममा अडेस लाग्दै आँखामा सुन्दर अनुहारको छाप बसालेर पत्र लेखेँ । लेख्नु नै के थियो र ! उही देशभक्ति भावना, वर्गीय र जातीय समानताको आदर्श । उसले मेरो भावना मन पराएर पत्र कोरेकी थिई । पहिलो लटमा १० जना केटीलाई पत्र पठाइयो, जसमा अनिशा पहिलोमा ।

पत्र आउने क्रम दौडिरहेको थियो । धेरैजसो चिट्ठी सबैभन्दा पहिले घाम बोक्ने जिल्लाका थिए । आउन कम्तीमा एक महिना कुर्नुपथ्र्यो । औपचारिकताका लागि लेखिने चिट्ठीको खासै महफ्व हुँदैनथ्यो । तर, केही मन खाने पत्रहरुको भने निकै प्रतीक्षा हुन्थ्यो । मिति हेरेर क्यालेन्डर कोर्न मन लाग्थ्यो । सबैभन्दा बढी उत्सुकता हुन्थ्यो, अनिशाको पत्रमा । हरेक पटकको चाङमा अनिशाको पत्र प्रतीक्षा हुन थाल्यो ।

करिब एक दर्जन चिट्ठी आदान प्रदानपछि मायाको डोरी कसियो । फुकाल्न संसारकै वलबान मान्छे आए पनि सम्भव छैन । अक्षर र फोटोका आधारमा प्रेमको नदी बग्न थाल्यो, कर्णालीजस्तो । रोक्नै नसकिने गरी भेलजस्तै बनेर ।

एसएलसी दिँदा लाएको पिरती ११ कक्षा पढ्दासम्म चलिरहेको थियो । केटी त प्रेममा अनौठोसँग पागल पो हुन थाली । पानामा चुम्बनको लिपिस्टिक मात्रै पोत्ने होइन, रगतसम्मले पनि लेखी । ‘वसन्त, म तिमीबिना बाँच्न सक्दिनँ, आई लभ यु !’ यौवनले पखेटा हाल्न थालेको ममा योभन्दा गहिरो शब्द सुन्न सक्ने तागत थिएन ।

रगतको जवाफ रगतमै दिनैपर्‍यो । धेरै पटक बाले दाह्री फालेर राखेको ब्लेडले हात काट्ने प्रयास गरेँ । तर, काट्न सकिनँ । साता दिनसम्म पनि पठाउन सकेको थिइनँ । विचरीलाई कस्तो तडप भयो होला ! मनमा अनौठोसाग माया पलाउँथ्यो ।

गाउँमा खनाल बाजेले सधैँ शनिबार खसी काट्थे । आमालाई कट्नेसी खान निकै मन लागेको रहेछ । कट्नेसीमा रगत पनि मिसाइन्थ्यो । तीन दिनदेखिको लगातार रुवाइकराइ र धम्क्याइपछि आमाले आशाको टुकी बालिदिनुभयो । साता दिनदेखिको बेचैनी फुत्त बाहिर गयो ।

रगत लिन आफैँ गएँ । लुकाएर कचौरामा अलिकता रगत राखेँ । कसैले नदेख्ने गरी सादा कागजमा लेखेँ, ‘अनिशा, आई लभ यु ! म तिमीलाई जीवनसाथी बनाउन चाहन्छु ।’ रगतको अक्षरले पाना भरिएपछि मन उत्पात सँग खुसीले फन्कियो ।

मलाई आइतबार कुर्न हम्मेहम्मे भयो । चिट्ठीमा अरु केही लेख्न मन लागेन । रगतले त्यति मायालु कुरा लेखेपछि डटपेनले पनि के लेख्नु ! चिट्ठी खसालेपछि दिन गन्न थालेँ । तर, हातखुट्टा दुवैका औँला गने पनि कहाँ पुग्थ्यो र ?

बेचैनी महसुस नगरेर आफ्नै लयमा चिट्ठी आयो । मैले हल्का प्रेमका कुरा हुन थालेपछि खाममा केटाको नाम लेख्न भन्थेँ । स्कुल गएको बेलामा घरकाले चिट्ठी खोले भने ? ममा त्रास व्याप्त थियो । उसले अनिश केसी लेख्थी । आमाले त्यो चिट्ठी पनि दिएपछि मेरो भोक नै सुइँकुच्चा ठोक्यो । अनिशाले उस्तै गरी रगतले लेखेर पठाएकी थिई । उसले पनि कट्नेसी काण्डकै फाइदा उठाएर लेखेजस्तो लाग्यो । आफू चोर भए अरु पनि उस्तै लाग्नु स्वाभाविक नै हो ।

अनिशाले मलाई आफ्नो गाउँ देवदह बोलाएकी थिई । घरमा बाआमासँग कुरा गरेको र मलाई उहाँहरुले पनि हेर्न खोज्नुभएको आशय थियो । हिन्दी फिल्म दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगेको गीत गुनगुनाउन मन लाग्यो, ‘डोली सजाके रखना मेहेन्दी लगाके रखना...।’ अब मेरो एउटै मिसन बाँकी थियो– दसैँमा जसरी पनि बुटवल जाने–आउने भाडाका साथै अनिशाका लागि राम्रो उपहार दिने ।

दसैँ आयो । नातेदारका घरमा गइयो पनि । पैसा सोचेजस्तै जुट्यो । बुटवल जान र उपहार किन्ने आरामदायी पैसा थियो । औँला भाँच्दाभाँच्दै आयो र गयो पनि । आमासँग बुटवलमा साथीको घर जान निकै अनुनय–विनय गरेँ । १२ कक्षामा पढ्ने छोरोले जिद्दी गरेपछि आमाले पनि हुन्छ भन्नुभयो ।

मनमा अनेक उत्साह बोकेर म दोस्रो पटक बुटवल जाँदै थिएँ । पहिलो पटक स्कुलबाट भ्रमणमा गएको थिएँ । बिहानको गाडी चढेँ । दिउँसो १ बजेतिर पुगियो । बुटवल पाल्पा चोकमा पुगेर मिठाई र उसलाई मन पर्ने नायक श्रीकृष्ण श्रेष्ठको ठूलो पोस्टर किनेँ । हातमा उपहार र मनमा उत्साह बोकेर देवदह गाविस–२ मा पुगेँ । मनमा खुसी, उत्साह र डर एकै ठाउँमा मिसिएर मलाई के भइरहेको छ भन्नेसमेत ठम्याउन सकेको थिइनँ ।

मनको घरमा बसेको मान्छे बस्ने घर सोध्दै गएँ । साँझको करिब ६ बजिसकेको थियो । चिट्ठीमा कोरेको चित्रलाई हेर्दैहेर्दै गएको थिएँ । तर, मैले सोधेको अनिशा नाम भने कसैले चिनेनन् । कस्तो फसाद ! मनका उत्साह एकाएक कता हराए कता ! मनले पीडा मात्रै महसुस गर्ने भयो । राती ८ बजिसक्यो । तर, पत्तै लागेन । एउटा घरमा दानी मनका मान्छे रहेछन् । रात परेकाले बस्न भने । मेरा लागि त्यो ठूलो चिट्ठा थियो । साँझ खाना खाएपछि घरबेटीले बिस्तारा लगाए– ‘अस्ति नै पनि केही केटाहरु त्यही नाम खोज्दै आएका थिए । हामीले कोही छैन भनेर फर्कायौँ ।’

मेरो अनुहार र मनको उत्साहको बत्ती झ्याप्प निभ्यो । त्यो दुई वर्षको प्रेम, त्यो रगतको चिट्ठी अनि दुई वर्षको बेचैनी । एक दर्जन शब्दको एक वाक्यले बत्ताएर कता हो कता लग्यो !

मिठाई र पोस्टरको उपहार त्यहीँ छाडिदिएँ । बिहानै दाङ फर्कें ।

पत्रमित्रताप्रति वितृष्णा आउन थाल्यो । कसैको पत्रको जवाफ पनि फर्काइनँ । अचानक धेरै पछि पत्र आयो ।

‘वसन्त, तिमी मलाई खोज्दै मेरो गाउँ आएका रहेछौ, मेरो मायाले । मैले पनि तिमीलाई देखेँ, वास्तवमा म केटी होइन, केटा हुँ । तिमीलाई झुक्याएको मात्रै ।’

भुल्न थालेको प्रेममा फेरि नुनचुक दलियो । मनसँग खेल्न मान्छेलाई कस्तो सजिलो !

पत्र पढिनसक्दै च्यातेँ अनि बाकसमा लुकाएर राखेका पुराना चिट्ठी पनि च्यातेँ । मन हलुंगो भयो । बिस्तारै पीडाको रङ खुइँलिँदै गयो ।    

पुरा पढ्नुहोस्

[तीन किताब] मुराकामी एम्बेसडर

अनुप बराल
मन परेको पुस्तक एकै बसाइमा सकाइदिन्छु । विश्राम लिएर पढ्दा प्रभावको प्रवाह टुट्ने डर हुन्छ । उहिल्यै साथी र म दूध दुहेका बेला पनि पालैपालो सस्वर वाचन गरी किताब पढ्थ्यौँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

पाठकीय पोस्टमार्टम [पुस्तक समीक्षा : शल्यक्रिया]

राजकुमार बानियाँ
समीक्षकका रुपमा शाह छिद्रान्वेषी र सत्याग्राही लाग्छन् । शाह समीक्षा वा समालोचनाका नाममा प्यारिसको पर्फ्युम छर्किदिने या औसत पुस्तकलाई पनि वेद वा बाइबलकै कोटिमा उभ्याइदिने दोषबाट मुक्त छन् । उनको ‘सिभिलियन सर्भिस’ विद्वत्जनग्राह्य छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[आत्मालाप] हजारौँ इच्छाहरू

जीवन क्षत्री
म अलिकति महत्वाकांक्षी नै छु । जुन दिन गायक बनूँला, त्यस दिन सुरुमा शंकर महादेवनको ‘ब्रेथलेस’ नै गाउनुपर्ला भनेर फोनमा उनको गीतको अडियो–भिडियो र काराओके धुन बोकेरै हिँड्ने गर्छु । सुरुमा उनको गीत बज्छ, सके जति ताल मिलाएर गाउँछु, सायद समग्र गीतको ५ प्रतिशतजति ।
पुरा पढ्नुहोस्

[तीन किताब] अन्तिम सत्य

कृष्ण गौतम
पुख्र्यौली पण्डित परिवारबाट आए पनि मैले अंग्रेजी पढेँ । र, पूर्वीय वाङ्मय र पाश्चात्य दर्शन–साहित्यलाई समानान्तर बढाएँ । विश्वविद्यालयको जागिरका क्रममा मेरो रुचिको अझै विकास भयो ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

[नोटबुक] धर्नाकारी मन्त्री

गोकुल अर्याल

संघीय ७ प्रदेशमध्ये प्रदेश २ सदैव चर्चामा छ । कारणचाहिँ जनतालाई समृद्धि, विकास र सुशासन दिलाएर होइन, मन्त्री नै धर्नामा बसेर हो । प्रदेश सरकारले दिएको सार्वजनिक बिदा अवज्ञा गरेको भन्दै प्रदेश २ का आन्तरिक मामिला तथा कानुनमन्त्री ज्ञानेन्द्र यादवले केन्द्रीय सरकार मातहतका कार्यालयलाई निसाना बनाए । ७ भदौमा मुस्लिम समुदायको बकर इद पर्वका दिन पनि केन्द्र मातहतका कार्यालय खुलेका थिए ।

प्रदेश सरकारले दिएको सार्वजनिक बिदा पालना नगरेको भन्दै मन्त्री यादवसहितको टोलीले १७ भदौमा पनि नेपाल राष्ट्र बैंकको जनकपुर कार्यालयमा धर्ना दियो । बकर इद र श्रीकृष्ण जन्माष्टमीको बिदा केन्द्र मातहतका कार्यालयले पालना नगरेको भन्दै यादवसहितको टोली दोस्रो पटक राष्ट्र बैंकमा धर्ना बस्यो ।

रोचक पक्ष त के भने श्रीकृष्ण जन्माष्टमीको बिदा पालन नगरेको भन्दै केन्द्रीय सरकारमा सामेल उपेन्द्र यादवका कार्यकर्ताले पनि मन्त्री यादवलाई साथ र सहयोग गरे । सत्तामा बसेर जनताबाटै उठाएको कर भत्ता खाने अनि प्रदेश सरकारको आदेश संघीय सरकारका कार्यालयले टेरपुच्छर लगाएनन् भनेर धर्नामा बस्ने ? जनताकै काम रोकेर राजनीतिक नाफा–नोक्सानमा मात्र ध्यान दिनु र लफडाबाजीमै रमाउनु मन्त्रीजस्तो राजकीय पद ओगटेको व्यक्तिलाई सुहाउँछ ? आफ्नै मन्त्रीलाई धर्नामा खटाउने चाँजोपाँजोचाहिँ मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले नै मिलाएका रहेछन् ।

त्यो घोषणापत्र, यो सम्मान

धेरै टाढा पुग्नैपर्दैन, नेकपाले गत निर्वाचनको घोषणापत्रमा सामाजिक भत्ता ५ हजार रुपैयाँ पुर्‍याउने सगर्व घोषणा गरेकै हो । तर, उसको घोषणा कार्यान्वयनमा जानु कता हो कता, उल्टै सामाजिक सुरक्षा भत्ता नलिनेलाई सम्मान गरिने घोषणासहितको विधेयक बन्दै छ । यसको सोझो अर्थ हो, क्रमश: सामाजिक भत्ता कटौती हुन बेर लाग्ने छैन । सरकारले भत्ताका लागि यो वर्ष पुगनपुग ४३ अर्ब रुपैयाँ छुट्याएको छ ।

नेपालको संविधानको धारा ४३ मा सामाजिक सुरक्षाको हक सम्बन्धी व्यवस्था कार्यान्वयन गर्न राज्य बाध्य छ । तर, सामाजिक सुरक्षा भत्ता लिन नचाहने नागरिकलाई सरकारले केन्द्रीय/स्थानीय दुवै तहमा सम्मान गर्ने घोषणासहितको कानुन निर्माण गर्न थालेछ । भत्ता नलिने स्वेच्छिक घोषणा गरेमा स्थानीय र केन्द्रीय दुवै तहले सम्मान गर्ने व्यवस्थासहितको कानुन निर्माणका लागि संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयले हालै संसद् सचिवालयमा विधेयक दर्ता गराएको छ । विधेयकमा सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउने आधार भए पनि आफूलाई आवश्यक नभएको भन्दै नलिने घोषणा गर्नेलाई सम्मान गरिने उल्लेख छ ।

विधेयकमा ८ प्रकारका सामाजिक सुरक्षा भत्ता व्यवस्था समेटिएका छन् । विधेयकको दफा १४ अनुसार कुनै नागरिकले एकभन्दा बढी प्रकारको सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउने रहेछ भने आफूले रोजेको एक मात्र पाउनेछ । विधेयकले जे कहे पनि दोहोरो सरकारी सुविधा लिने व्यक्तिको संख्या अहिले पनि बग्रेल्ती छ । सार्वजनिक प्रशासनबाट सेवानिवृत्तहरुले राजनीतिक लाभ वा संवैधानिक पदमा नियुक्ति पाइरहेकै छन् । उनीहरुले आफ्नो पेन्सन र संवैधानिक नियुक्तिको पदमा रहेर दोहोरो सरकारी सुविधा लिएकै छन् ।

विधुरलाई संघीयताको चिट्ठा

जीवनसाथी गुमाएर एकल भएका पुरुषलाई अबचाहिँ खुसीको  खबर छ । बैतडीको मेलौली नगरपालिका र इलामको देउमाई नगरपालिकाले विधुर भत्ता दिने निर्णय गरेछन् । अहिले एकल महिलाले मात्र विधवा भत्ता पाइरहेका छन् । एकल महिलालाई राज्यले नै भत्ता दिँदै आएको क्रमभंगता तोडेर यी दुई नगरपालिकाले पुरुषलाई पनि त्यसमा जोडेछन् ।

दुवै नगरपालिकाले ६० वर्षदेखि ७० वर्षसम्मका एकल पुरुषलाई भत्ता दिने निर्णय गरेर सामाजिक विरासत थामेको देखियो । श्रीमान् गुमाउँदाको पीडा जति श्रीमतीलाई हुन्छ, त्यत्ति नै श्रीमती गुमाउँदाको पीडा श्रीमान्लाई पनि हुन्छ । योचाहिँ कतैबाट पनि लुक्ने विषय होइन । राज्यले एकल पुरुषलाई भत्तामा विभेद गरे पनि यी दुई नगरपालिकाको निर्णयचाहिँ सान्दर्भिक छ । विधुरलाई मासिक १ हजार भत्ता दिने निर्णय गरेका यी दुवै निकायलाई स्याबासी दिनैपर्छ । बाँकी ७ सय ५१ स्थानीय निकायले पनि विधुरलाई भत्ता दिने निर्णय गर्लान् कि ?

पुरा पढ्नुहोस्

[नोटबुक] स्मार्ट ठग

सुनीता अधिकारी
उसले हातको तीन औँला ठड्याएर थ्री हन्ड्रेड भन्दै बाटो छेकी नै रह्यो । रिस उठ्न थाल्यो । झगडा गरौँ, आफ्नै बिदाको मजा किरकिर हुने । अन्तिममा मैले थप सयको नोट उसको हातमा थमाइदिएँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[नोटबुक] मुख्यसचिवको लेबल

जनक नेपाल
राष्ट्रपति वा प्रधानमन्त्रीलाई नै भेट्छु भनेर लागेको भए बरु भेट हुन्थ्यो होला । मुख्यसचिव लोकदर्शन रेग्मीलाई भेट्न सकिएन ।
पुरा पढ्नुहोस्

[नोटबुक] हेप्ने पनि हद हुन्छ !

गोकर्ण गौतम
“त्यो कसको ?” टोकरीधनी मधेसी भएको यकिन भएपछि चालक अझ कड्किए, “त्यो सामान निकालिहाल ।”
पुरा पढ्नुहोस्

[नोटबुक] निजामती अस्पतालको त्यो शैली

माधव बस्नेत
बढी पैसा तिर्ने हो भने ११ बजेबाट पाइने, नत्र ३ बजेपछि मात्र सर्वसाधारणका लागि पुन: टोकन खुल्ने जानकारी भयो ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

न्यायको पर्खाइ

शब्द/तस्विरः हेमन्त श्रेष्ठ

१३ वर्षीया छोरी निर्मला पन्तको बलात्कार र हत्यापछि कञ्चनपुरका दुर्गादेवी र यज्ञराज पन्त दुई महिनादेखि छटपटाउँदै कहिले यता त कहिले उता भौँतारिरहेका छन् । सडकदे खि सदनसम्म अपराधी पत्ता लगाई कठघरामा उभ्याउनुपर्ने आवाज उठिरहे पनि नतिजा भने शून्य । २८ भदौमा राजधानीको माइतीघरमा ‘निर्मलाका निम्ति न्याय’ अभियान थालनी भयो । कार्यक्रममा निर्मलाका आमाबाबु गहभरि आँसु लिएर सहभागी भए ।

पुरा पढ्नुहोस्

हाम्रो हालोइन

क्रान्ति पाण्डे
स्थानीय जात्रालु मात्रै नभएर विदेशी पाहुनाको पनि विशेष ध्यान खिच्दै आएको छ, कीर्तिपुरे गाईजात्राले । त्यसैले त नक्कली बन्दुक बोकेका युवातिर स्वदेशी तथा विदेशी फोटोग्राफरका सक्कली क्यामेरा सोझिए ।
पुरा पढ्नुहोस्

बालापन

केशव थापा
भक्तपुर– १७, न:पुखुमा बाक्लो लेउ जमेको पानीमा रमाइरहेका यी बालकहरुलाई न कुनै लज्जा छ, न त कुनै संक्रमणको डर । यिनीहरुमा छ, केवल पोखरीमा पौडने रहर ।
पुरा पढ्नुहोस्

भइयो भुतुक्कै...

मैत्या घर्ती मगर
रुकुमको तकसेरामा साउने संक्रान्ति मनाउने क्रममा एक युवक हिलाम्मे युवतीलाई बोकेर तस्बिर खिचाउन तम्सिए  । तर, युवतीचाहिँ लाजले भुतुक्कै ।
पुरा पढ्नुहोस्

निथ्रुक्कै...

क्रान्ति पाण्डे
अभिभावकले बर्सादीको ओत दिएर बालबालिकालाई त जोगाइन् । आफू भने निथ्रुक्कै !
पुरा पढ्नुहोस्