बास्केट छ, फुड छैन

सुरेन्द्र लाभ

मधेस आन्दोलनको केन्द्रीय भूमि प्रदेश २ मा सबैको ध्यानाकृष्ट हुनु स्वाभाविकै हो । तर, आर्थिक दृष्टिकोणमा आफू सामथ्र्यविहीन रहेको अनुमान पनि यो प्रदेशले गरेको छ । वस्तुत: आर्थिक विकास अथवा समृद्धि प्रदेश २ का लागि प्रमुख चुनौती हो । प्रदेशप्रति चिन्ता र चासो देखाउने र प्रदेश सरकार सबैका लागि यो विषय अहिले केन्द्रबिन्दुमा छ ।           

प्रदेश २ मा वर्तमान आर्थिक परिदृश्य त्यति आशलाग्दा छैनन् । केही वर्ष पहिलेसम्म प्रदेश २ का जिल्लाबाट चामल निर्यात हुने गथ्र्यो । र, तराईका यी जिल्लालाई ‘फुड बास्केट’ भनिन्थ्यो । आज स्थिति उल्टियो । अब यहाँ ‘फुड’ छैन, ‘बास्केट’ मात्र बाँकी छ । १ लाख ११ हजार मेट्रिक टन खाद्यान्न अभाव छ प्रदेशमा । जबकि, प्रदेश १,४, ५ र ७ मा खाद्यान्न बचत छ ।

प्रदेश २ मा कुल सिञ्चित भूमि ५ लाख २९ हजार हेक्टर रहेकामा कुल सिञ्चित भूमि मात्र ३ लाख ९३ हजार हेक्टर रहेको सरकारी तथ्यांक छ । देशकै कुल संगठित उद्योगमध्ये यहाँ ४ सय ७८ (१४.७७ प्रतिशत) मात्र रहेको देखिन्छ, जहाँ लगभग ५० हजारले (६.८ प्रतिशत) रोजगारी पाएका छन् ।  प्रदेश ३ मा ५० प्रतिशतभन्दा बढी संगठित उद्योग देखिन्छन्, जहाँ लगभग ६८ प्रतिशतले रोजगारी पाएका छन् ।

जलविद्युत् परियोजनाको दृष्टिकोणमा अन्य प्रत्येक प्रदेशमा या जलविद्युत् परियोजना स्वीकृत भएका देखिन्छन्, या त आवेदन दिएको देखिन्छ । तर, प्रदेश २ मा यी दुवैको स्थिति शून्य छ । कुल ६.५६ प्रतिशत क्षेत्रफल रहेको यो प्रदेशमा कुल जनसंख्याको २०.४० प्रतिशतको बसोबास छ । प्रदेश १ को क्षेत्रफल १७.६० प्रतिशत र जनसंख्या १७.१२ प्रतिशत, प्रदेश ३ को क्षेत्रफल १३.८० प्रतिशत र जनसंख्या २०.८७ प्रतिशत, प्रदेश ४ (गण्डकी प्रदेश) को क्षेत्रफल १४.६१ प्रतिशत र जनसंख्या ९.११ प्रतिशत, प्रदेश ५ को क्षेत्रफल १५.१४ प्रतिशत र जनसंख्या १४.४६ प्रतिशत, प्रदेश ६ (कर्णाली प्रदेश) को क्षेत्रफल १९.०१ प्रतिशत र जनसंख्या ४.४१ प्रतिशत तथा प्रदेश ७ को क्षेत्रफल १३.२८ प्रतिशत र जनसंख्या ९.६३ प्रतिशत छ । अर्थात्, प्रदेश २ को सानो क्षेत्रफलमा जनसंख्याको चाप बढिरहेको देखिन्छ ।

वन सम्पदामा पनि अन्य प्रदेशको तुलनामा प्रदेश २ कमजोर देखिन्छ । प्रदेश १ मा १७.९४ प्रतिशत, ३ मा १६.५० प्रतिशत ४ मा १२.०६ प्रतिशत, ५ मा १४.९४ प्रतिशत, ६ मा १८.०१ प्रतिशत र ७ मा १७.३४ प्रतिशत वन सम्पदा छ भने प्रदेश २ मा मात्र ३.९९ प्रतिशत वन सम्पदा छ । सडक र हवाई यातायातको सन्दर्भमा राष्ट्रिय मार्ग यहाँ १,३५६ किमि, ग्रामीण मार्ग ५,६९५ किमि र हवाई अड्डाको संख्या जम्मा ३ रहेको छ । जबकि, प्रदेश १, ३, ४, ५, ६ र ७ मा प्रदेश २ को तुलनामा राम्रै स्थिति छ । मानव विकास सूचकांकमा प्रदेश २ मा सप्तरी—सोलुखुम्बुभन्दा तल, सिरहा खोटाङभन्दा, धनुषा रामेछापभन्दा तल, महोत्तरी रुकुमभन्दा तल, सर्लाही मुस्ताङभन्दा तल, रौटहट रोल्पाभन्दा तल, बारा दार्चुलाभन्दा तल र पर्सा मनाङभन्दा तल रहेको स्थिति छ ।

यी तथ्यांकले प्रदेश २ मा आर्थिक समृद्धिका लागि चुनौती कति छन् भन्ने तथ्य प्रस्ट्याइरहेका छन् । संघीयताको माग आर्थिक समृद्धिका लागि पनि भएको थियो । यो माग सम्बोधन गर्ने अवसर आएको छ । यदि केन्द्रीकृत शासन प्रणालीको शैलीबाट यी चुनौती सामना गर्न खोजिन्छ भने अवश्य पनि गन्तव्यमा पुग्न सकिन्न । प्रदेश २ को सरकारसित नयाँ सोच र नयाँ शैली अपनाउनुको विकल्पै छैन ।

पुरा पढ्नुहोस्

[संस्मरण] बी फर बाहिर

सायद अशोक
अडिसनको दुई–चार दिन अगाडिदेखि नै मलाई रुघाले ठ्याप्पै समायो । त्यति हुँदा पनि मलाई नेपाल स्टारमा जान परिहाल्यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

[तीन किताब] जोडी बीचको खाली ठाउँ

डा. सरोज धिताल
पूर्वधारणाहरूबाट पर गएर किताब नपढ्ने हो भने समस्या हुन सक्छ । खुला भएर पढ्नुको आनन्द अरूमा छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

सरकार संयमित भएकै राम्रो

रामेश्वर खनाल
सरकार संयमित भएको राम्रो ! अहिलेको मौका गुम्ने जोखिमको मार सरकारको नेतृत्वमा रहेकालाई भन्दा बढी अविकास र गरिबीबाट मुक्ति खोजेका नागरिकलाई पर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

बेहुलीको बिदाइ

नेपाल संवाददाता
पाँच दशकअघि पनौतीमा भएको विवाहको दृश्य ।
पुरा पढ्नुहोस्

गैँडा कूटनीति

नेपाल संवाददाता
यसअघि नेपालले २२ गैँडा अन्य मित्रराष्ट्रलाई उपहारस्वरुप दिइसकेको छ । त्यसमध्ये अमेरिकाले ६ र भारतले ४ गैँडा प्राप्त गरिसकेका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

संग्रौला अपडेट्स

कुमार नगरकोटी
दिउँसो एकछिन टिभी हेर्नुपर्‍यो भनी बसेँ । तर, सिमेन्ट र छडको विज्ञापनले हैरान पार्‍यो । देश बनाउने जिम्मा त सिमेन्ट र छडले पो लिएका रैछन् भनी चित खाएँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

डा गोविन्द केसीको जुम्ला डायरी

एलपी देवकोटा

खलंगा (जुम्ला)

१५ असार : साँझ ८ बजेतिर जुम्ला आए सत्याग्रही डा गोविन्द केसी । चिकित्सा शिक्षा क्षेत्र सुधारको माग राख्दै आफ्नो १५औँ अनशन स्थल जुम्लालाई बनाउन । त्यसको सुराकी पाउनासाथ गृह मन्त्रालयको निर्देशनमा स्थानीय प्रशासनले सदरमुकामका तीन स्थानलाई निषेधित क्षेत्र घोषणा गर्‍यो । कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, जिल्ला प्रशासन र जिल्ला प्रहरी कार्यालयदेखि दुई सय मिटर वरपर निषेधित क्षेत्र घोषणा गर्नुको कारण थियो, डा केसीलाई अनशन बस्न नदिने ।

१६ असार : दिउँसो १२ बजे स्नोल्यान्ड होटलमा पत्रकार सम्मेलन गर्ने र २ बजेदेखि अनशन थाल्ने कार्यक्रम थियो उनको । अनशन बस्नुअघि कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान शिक्षण अस्पतालको अवलोकन गर्ने र सामान्य स्वास्थ्य जाँच गर्ने उद्देश्यले एक्लै त्यसतर्फ जाँदै गरेका डा केसीलाई टुँडिखेलको माथिल्लो गेटनजिकैको बाटोमा प्रहरीले रोक्यो ।

प्रहरीले उनलाई रोकेको देखेपछि एक–एक गरी स्थानीय जम्मा हुन थाले । एक घन्टासम्म स्थानीय र डा केसी त्यहीँ बसे । “सबै मानिस आवतजावत गर्न मिल्छ भने मलाई मात्रै किन रोकियो ?” उनले प्रहरीलाई प्रश्न गरे । डा केसी अस्पतालसम्म जान पाउनुपर्ने भन्दै जिल्ला प्रशासन कार्यालयअगाडि जुम्लाका स्थानीयसहित एक घन्टा धर्नामा पनि बसे । प्रहरीले निषेधित क्षेत्रमा धर्ना बस्न नपाइने भन्दै त्यहाँबाट हट्न माइकिङ गर्‍यो । त्यहाँबाट कोही पनि नउठेपछि प्रहरी नायव उपरीक्षक तपनकुमार दाहाल आफैँ आएर एक–एक गर्दै धर्नाकारीलाई त्यहाँबाट उठाएर पठाए ।

स्थानीयले डा केसीका माग जायज भएकाले धर्ना स्थलबाट नउठ्ने भनेपछि प्रहरीले लाठीचार्ज गरेर निषेधित क्षेत्रभन्दा बाहिर पठायो र डा केसीलाई पक्राउ गर्‍यो । डिएसपी दाहाल आफैँले पक्राउ गरेपछि डा केसीले ३ बजे प्रहरी हिरासतबाटै आमरण अनशन घोषणा गरे । प्रहरीले तत्काल उनलाई जिल्ला खेलकुद विकास समितिको कभर्ड हलमा ल्याएर राख्यो । झ्याल नभएको खुला र फोहोर हलको भुइँमा पानी, विद्युत् र शौचालयसमेत नभएको ठाउँमा डा केसीलाई कैदीसरह राखियो ।

१७ असार : डा केसीको स्वास्थ्य अवस्था बुझ्न प्रशासनले आग्रह गरेपछि प्रतिष्ठानका डा प्रवीण गिरीको संयोजकत्वमा तीन सदस्यीय टोली बन्यो । जुम्लामा एमबीबीएस पढाइका लागि तत्काल आवश्यक भौतिक संरचना र दक्ष जनशक्ति उपलब्ध गराउनेलगायतका सातबुँदे मागसहित अनशनमा बसेका केसीलाई जुम्ली जनताले पनि साथ दिए । उनको समर्थनमा जुम्लाको नागरिक समाज पनि उत्रियो । नागरिक समाज जुम्लाले कृष्ण मन्दिरअगाडि हस्ताक्षर संकलनसमेत सुरु गर्‍यो । डा केसीको जीवन रक्षाको माग गर्दै नागरिक समाजको अगुवाइमा जुम्लामा अर्धनग्न भई मुखमा कालोपट्टी बाँधेर र्‍याली निकालियो ।

१८ असार : कभर्ड हलमै अनशन बसिरहेका केसीको स्वास्थ्य अवस्था बिग्रन थाल्यो भन्दै चिकित्सकले पनि आन्दोलनको चेतावनी दिए । नेपाल चिकित्सक संघले पटक–पटक डा केसीलाई सुरक्षित स्थानमा लैजान माग राख्यो । त्यही माग स्थानीय र नागरिक समाजले प्रशासनसमक्ष राखे पनि त्यसको सुनुवाइ भएन । डा केसीको उपचारमा संलग्न चिकित्सकको टोली उनलाई राखिएको स्थान फोहोर रहेकाले संक्रमण हुने खतरा छ, उपचार गर्न नसक्ने भन्दै फिर्ता भयो ।

“अँध्यारो कोठामा कसरी उपचार गर्न सकिन्छ ?” डा केसीको उपचारमा खटिएका चिकित्सक टोली संयोजक डा प्रवीण गिरीले भने, “यस्तो ठाउँमा भ्यान ओपन गर्नसमेत कठिन हुन्छ ।”

१९ असार : डा केसीको स्वास्थ्य अवस्था बिग्रँदै गएपछि नेपाल चिकित्सक संघ र नागरिक समाजले एकपछि अर्को विरोधका कार्यक्रम गर्न थाले । चिकित्सक आकस्मिक सेवाबाहेकका अन्य सबै सेवा ठप्प पारेरै सडकमा उत्रिए । तर, डा केसीलाई अस्पताल लैजान प्रशासनले अनुमति दिएन ।

२० असार : डा केसी कभर्ड हलमा अनशन बसेको पाँचौँ दिन पनि राज्यले कुनै सुनुवाइ नगरेपछि दिनभर नागरिक समाज र चिकित्सक आन्दोलित बने । स्वास्थ्य अवस्था बिग्रिएर छटपटाइरहेका डा केसीलाई नागरिक समाज र चिकित्सक संघले जबर्जस्ती प्रहरी घेरा तोडेर अस्पतालको आकस्मिक कक्षामा उपचारका लागि भर्ना गर्‍यो । कभर्ड हलबाट अस्पताल लैजान खोज्दा प्रहरीले बल प्रयोगसमेत गरेको थियो । स्वास्थ्य अवस्था बिग्रेपछि डा केसीलाई संघमा आबद्ध चिकित्सकले एम्बुलेन्समा राखेर अस्पताल पुर्‍याए । 

२१ असार : डा केसीको जीवन रक्षाको माग गर्दै आन्दोलित बनेका चिकित्सक अस्पताल पुर्‍याएपछि सुरक्षित भएको भन्दै काममा फर्किए । उनीहरूले विरोधस्वरूप कालोपट्टी बाँधेर काम गरे । डा केसीलाई आईसीयूसरहकै कक्षमा सारियो । कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा आईसीयू नभएपछि डाक्टर र स्टाफ नर्सको निगरानीमा उपचारको थप व्यवस्था गरिएको प्रतिष्ठानका मेडिकल डाइरेक्टर डा पुजन रोकायाले बताए ।

२२ असार : डा केसीले सरकारले आफ्ना माग पूरा नगरे कर्णालीमै मर्नसमेत तयार रहेको बताए । सरकारले चिकित्सा शिक्षा ऐनमा पहिलेका कुनै पनि बँुदामा थपघट नगरी माथेमा आयोगको प्रतिवेदन र विगतका सम्झौताका आधारमा विधेयक नल्याएसम्म सत्याग्रह जारी रहने दृढता देखाए । “राज्यले कर्णालीका जनताको स्वास्थ्य र शिक्षामा ध्यान दिएको छैन । सबैको ध्यानाकर्षणका लागि कर्णालीमै मर्न तयार छु,” उनले भने ।

नवौँ दिनदेखि अनशनरत केसीको स्वास्थ्य अवस्था बुझ्न र आन्दोलनमा ऐक्यबद्धता जनाउन नेपाल चिकित्सक संघका केन्द्रीय वरिष्ठ उपाध्यक्ष प्राडा ढुण्डीराज पौडेल र सहकोषाध्यक्ष डा प्रकाश बुढाथोकीको टोलीले अनशनरत डा केसीलाई भेट्यो ।

२३–२५ असार : डा केसीले सरकारले वार्ता गर्न चाहे जुम्ला आउनुपर्ने बताए । प्रधानमन्त्री केपी ओलीले टेलिफोन वार्ता गर्ने भने पनि स्वास्थ्य अवस्था जटिल बन्दै गएपछि उनले फोनमा बोल्न नसक्ने जनाउ दिए । प्रधानमन्त्रीको सचिवालयबाट फोन आएको केसीका आफन्त किशोर केसीले जानकारी दिए । “फोनमा वार्ता हुँदैन, माग सम्बोधन गरे वार्ता गर्नैपर्दैन,” उनले भने । डा केसीको समर्थनमा जुम्ली महिलाले खलंगामा प्रदर्शन गरे ।

२७ असार : आमरण अनशनको १२औँ दिन सरकारले डा केसीलाई एयरलिफ्टबाट काठमाडौँ लैजाने तयारी गर्‍यो । स्वास्थ्य नाजुक बन्दै गएपछि सरकारले काठमाडौँ लैजान हेलिकोप्टर जुम्ला पठाउने भने पनि अनशन नतोड्ने पुरानै अडान दोहोर्‍याएपछि हेलिकोप्टर आउन सकेन । डा केसीले भने, “म कर्णालीमै मर्न तयार छु तर माग पूरा नभई काठमाडौँ जाँदिनँ ।”

२८ असार : १३ दिनदेखि अनशनरत डा केसीको स्वास्थ्य अवस्था बिग्रँदै गएपछि चन्दननाथ नगरपालिकाकी प्रमुख कान्तिका सेजुवालले सरकारसँग जीवन रक्षाको माग गरिन् । डा केसी बोल्न सक्ने अवस्थामा नरहेको र हातखुट्टा चलाउनसमेत मुस्किल परेको कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका मेडिकल डाइरेक्टर डा पुजन रोकायाले जानकारी दिए । उनले भने, “डा केसी बेडबाट उठ्न सक्ने अवस्थामा छैनन्, संक्रमणबाट बचाउने चुनौती छ । मुटुको चाल तलमाथि भइरहेकाले कतिखेर के हुने हो थाहा छैन । जतिखेर पनि भेन्टिलेटरमा राख्नुपर्ने हुन सक्छ ।”

२९ असार : सत्याग्रहको १४औँ दिन डा केसीले आफ्नो स्वास्थ्य चेकजाँच गर्न मानेनन् । रगत परीक्षणका लागि गएका चिकित्सकसँग भावुक हुँदै डा केसीले भने, “मलाई मरे मरोस् भनेर सरकारले सोचेको रहेछ । आखिर त्यस्तै हो भने म पनि आजदेखि कुनै स्वास्थ्य परीक्षण र उपचार गराउँदिनँ । तीन करोड नेपालीको हितका लागि लड्दै गर्दा मर्न तयार छु ।” डा केसीले काठमाडौँ आएपछि मात्रै वार्ता हुन सक्छ भन्नु सरकारको झुक्याउने चालबाजी हुन सक्ने आशंका पनि गरे ।

“शरीरमा अक्सिजनको मात्रा कम हुनुका साथै ग्लुकोजको मात्रा एकदमै न्यून छ, मस्तिष्कमा रक्तसञ्चार निकै कम छ,” प्रतिष्ठानका मेडिकल डाइरेक्टर डा पुजन रोकायाले भने, “सोही कारण डा केसी बेलाबेलामा अर्धचेत अवस्थामा पुग्ने गरेका छन् । २८ असार राती नै दुईपटक अचेत अवस्थामा पुगे ।”

→यो पनि पढ्नुहोस् : आवरण कथा» सत्ता भर्सेस सत्याग्रह

 

पुरा पढ्नुहोस्

आवरण कथा» बोली दबाउने दुस्साहस

बाबुराम विश्वकर्मा
ओली सरकारको सुरुआती रबैयाका कारण अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता जोखिममा
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण कथा» प्रधानमन्त्री ओली : अनुयायीप्रति आसक्त, आलोचकप्रति अनुदार

माधव बस्नेत
दुई तिहाई बहुमतको आडमा विधिको शासनका मूलभूत मान्यता उपेक्षा गर्दै ओली सरकार
पुरा पढ्नुहोस्

विशेष : भूमिसुधार नारा मात्रै

जनक नेपाल
मोही, सुकुम्बासी, कमैया मुक्ति घोषणा र आयोग गठनमै सीमित
पुरा पढ्नुहोस्

श्रमिक–उद्यमी दरार

पर्वत पोर्तेल
श्रम ऐन कार्यान्वयनमा चिया उद्यमीको आनाकानी
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

बास्केट छ, फुड छैन

सुरेन्द्र लाभ
आज स्थिति उल्टियो । अब यहाँ ‘फुड’ छैन, ‘बास्केट’ मात्र बाँकी छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

सरकार संयमित भएकै राम्रो

रामेश्वर खनाल
सरकार संयमित भएको राम्रो ! अहिलेको मौका गुम्ने जोखिमको मार सरकारको नेतृत्वमा रहेकालाई भन्दा बढी अविकास र गरिबीबाट मुक्ति खोजेका नागरिकलाई पर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[बहस] राष्ट्रिय सुरक्षा संयन्त्र कस्तो ?

सूर्यप्रसाद खनाल
राष्ट्रिय सुरक्षाका विषयमा सबै निकायका अधिकारी एवं नेतृत्वको बुझाइ र गराइ एउटै नभएसम्म राष्ट्रिय स्वार्थको सुरक्षा गर्न असम्भवप्राय: छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

लोकतन्त्रमा ओलीतन्त्रको बादल

भास्कर गौतम
कुनै पनि नेतृत्व उदयको विशिष्ट किसिमको पृष्ठभूमि हुन्छ । ओलीको नेतृत्वलाई बुझ्ने हकमा समेत यो लागू हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[टिप्पणी] सात दशकपछिको अवसर

जगत देउजा
बितेका सात दशक चर्चा मात्रै भए, भूमिसुधार भएन । यो अवधिमा भूमि प्रशासनका नाममा कागजको कुनो मात्र बनाइयो । जग्गालाई चिरा–चिरा पारियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

को नेपाली ?

सुरेन्द्र लाभ
आज पनि कुनै आममधेसीका लागि पहाडी वर्ग ‘नेपाली’ नै हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

अब चीनको पनि दातृ निकाय

सफल घिमिरे
अब बन्ने चिनियाा दातृ निकायले कस्तो नीति लिन्छन् भन्नेमा नेपालको चासो र समीक्षा निरन्तर रहनुपर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

चीनपछि केपी ओली

रामेश्वर खनाल
प्रधानमन्त्रीको यसपटकको भ्रमणमा चीनसँग भएका सबै सहमति र प्रतिबद्धता प्राप्त गरिएका सबै चिनियाँ लगानी चाँडो कार्यान्वयन गराउने अभिभारा उहाँमा नै छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

दोस्ती दुई दीपकको

गोकर्ण गौतम
संगीतकार दीपक जंगम र गायक दीपक खरेलको सांगीतिक सहयात्रा
पुरा पढ्नुहोस्

सेक्रेट स्टार

विभु लुइटेल
युट्युब च्यानलका गीतबाट लाखौँ प्रशंसक र आम्दानी
पुरा पढ्नुहोस्

मेसीको पेन्टिङले चर्चित

विभु लुइटेल
संसारभरबाट हजारौँ कलाकारले आफ्ना प्रिय खेलाडीको चित्र बनाए । अन्त्यमा विजेता भए बागबजार, काठमाडौँका सनिल चित्रकार ।
पुरा पढ्नुहोस्

फर्के हराएका पन्छी

-वेदराज पौडेल
कोसीटप्पु क्षेत्रमा दुई दशकपछि देखिए संकटापन्न पाहुना चरा
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

बैंकहरूको नजर घरजग्गामै

विजयराज खनाल

बैंकबाट ०५२ मा ३/४ लाख रुपियाँ कर्जा लिने प्रयास गरिन्, ललितपुरकी शारदा रिजालले । बैंकले चाहेजस्तो धितो नहुँदा कर्जा पाइनन् । त्यसपछि बैंक तथा वित्तीय संस्थाप्रति उनको वितृष्णा यति बढ्यो, अहिलेसम्म पनि कर्जाका लागि त्यस्ता संस्थामा भर पर्दिनन् । अहिले पनि बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट खोजिने धितो अभावले साना व्यवसायलाई कर्जा पाउन समस्या रहेको अनुभव छ उनको ।

उनले अहिले अरू महिलासँग मिलेर सहकारी सञ्चालन गरेकी छन् । आवश्यक पर्दा उनी त्यहीँबाट कारोबार गर्छिन् । हस्तकलासम्बन्धी उद्योगमा संलग्न उनले आफ्नो उत्पादन निर्यात गर्दै आएकी छन् । रिजालले २० वर्षअघि भोगेको समस्यामा अहिले केही सुधार भए पनि पर्याप्त छैन ।

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले धितोका रूपमा घरजग्गालाई नै प्राथमिकतामा राख्दै आएकाले साना व्यवसायलाई बिनाधितो कर्जा लिन हम्मे पर्छ । सर्वसाधारणले बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट बिनाधितो पाउने कर्जा या सरकारी अनुदानमा चलेका छन्, या त अनिवार्य लगानी क्षेत्रको सीमा पूरा गर्नुपर्ने केन्द्रीय बैंकको प्रावधान अनुरूप । बैंकहरूले गत वैशाखसम्म सामूहिक जमानीमा ७ अर्ब ५१ करोड र सरकारी जमानीमा २ अर्ब ५० करोड रुपियाँ मात्र लगानी गरेका छन्, जुन बैंकहरूको कुल लगानीको शून्य दशमलव ५ प्रतिशतभन्दा पनि कम हो । “बैंक तथा वित्तीय संस्थाले धितोका नाममा घरजग्गालाई नै प्राथमिकता दिने गरेकाले साना व्यवसायी निर्माणमा नेपाल धेरै पछाडि परेको छ,” महिला उद्यमी महासंघ नेपालकी अध्यक्ष रिजाल भन्छिन् ।

नेपालमा करिब १ लाख ८३ हजार साना तथा मझौला उद्योग, व्यवसाय दर्ता छन् । २५ लाखलाई रोजगारी दिइरहेको यी व्यवसायमा ७२ प्रतिशतको वित्तीय क्षेत्रमा पहुँच छ । तर, सरल कर्जा लिन सक्ने प्रावधान नभएका कारण अधिकांशले अनौपचारिक क्षेत्रबाट कर्जा तथा सापटी लिइरहेको सक्षम एक्सेस टु फाइनान्स परियोजनाले उल्लेख गरेको छ । विश्व बैंकको एक तथ्यांकले अनौपचारिक कारोबार गर्नेमध्ये ६४ प्रतिशतले आफन्त, साथीभाइ र छरछिमेकबाट कर्जा लिने गरेका छन् भने २९ प्रतिशतले साहूमहाजनसँग । सरकारले यस्ता समस्या हटाउन ०६३ मा सुरक्षित कारोबार ऐन तयार गरेको थियो । तर, एक दशकपछि मात्रै कार्यान्वयनमा आएको छ ।

बैंकहरूको बलमिच्याइँ

बैंकहरू सुरक्षित कारोबार प्रणालीप्रति सुरुदेखि नै सकारात्मक थिएनन् । ऐन बनेको १० वर्षसम्म पनि कार्यान्वयन नहुनुमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाका अडानलाई कारक मानिन्छ । चल्ती सम्पत्तिको धितोमा जोकसैले कर्जा दिन सकिने व्यवस्था यो ऐनमा छ । त्यसबाहेक एउटै धितोले खाम्ने देखिए एकभन्दा बढी ऋणदाताले त्यसलाई आधार बनाएर कर्जा दिन सकिने सुविधा पनि ऐनमा राखिएको छ ।

घरजग्गाकै धितो सकार्दा अन्य पक्षबाट समस्या भएको भन्दै बैंकहरूले सुरक्षित कारोबार प्रणालीमा पहिले आफूहरू दर्ता हुनुपर्ने अडान राखेका थिए । बैंक तथा वित्तीय संस्थाको यस्तो अडान अहिले सम्बोधन भइसकेको छ । उनीहरूलाई पुरानो कारोबार दर्ता गराउन ६ महिनाको अग्रिम समय दिइयो । १ भदौ ०७४ बाट जोकसैले यो प्रणालीमा कारोबार दर्ता गर्न सक्छन् । दायरा ठूलो भएकै कारण यसलाई अर्थ मन्त्रालय अन्तर्गत राखिएको छ ।

ऐनमा सबैभन्दा पहिले कारोबार दर्ता गराउने ऋणदाताको अधिकार पहिलो हुने र अन्य ऋणदाता देखिए त्यसपछि मात्रै उनीहरूको अधिकार स्थापित हुने व्यवस्था छ । जस्तो : १० लाख रुपियाँको कुनै वस्तुमा पहिलो ऋण दाताले ५ लाख र दोस्रोले ४ लाख रुपियाँ ऋण दिएको छ । त्यो धितोमा कारणवश क्षति पुगेमा बिमा कम्पनीबाट ८ लाख रुपियाँ प्राप्त भयो । यस्तोमा विवाद भए सोझै अदालती प्रक्रियामा जान सकिने व्यवस्था छ । ऋणीले नियमित ब्याज तिरिरहेको अवस्थामा पहिलो ऋणदाताले ५ लाख रुपियाँ पूरै र दोस्रोले ४ लाख मात्र पाउने भयो । ऐनकै प्रावधानमा रहेर अदालतले फैसला गरिदिन्छ । ऋण नतिरेर असुल गर्नुपर्दा पनि यही नियम लागू हुन्छ ।

यो प्रणाली कार्यान्वयनमा आएको १० महिना पुगे पनि उपलब्धि शून्य छ । राष्ट्र बैंकको तथ्यांक हेर्ने हो भने प्रणाली कार्यान्वयनमा आएको भदौमा कुल २० खर्ब कर्जा लगानी गरेका बैंकहरूले घरजग्गा धितोमा ६०.९ प्रतिशत र चल्ती सम्पत्तिमा १४ दशमलव २ प्रतिशत कर्जा दिएका थिए । गत वैशाखमा कुल २३ खर्ब ३३ अर्ब रुपियाँ कर्जा लगानी गरेका बैंकहरूले घरजग्गाको धितोमा १४ खर्ब ३० अर्ब र चल्ती सम्पत्तिको धितोमा ३ खर्ब ५० अर्ब रुपियाँ कर्जा लगानी गरेका छन् । हाल घरजग्गाको धितोमा ६१.३ प्रतिशत र चल्ती सम्पत्तिमा १५ प्रतिशत कर्जा लगानी छ ।

सन् २०१७ मा विश्व बैंकले प्रकाशित गरेको प्रतिवेदनले ऐन जारी गर्ने तयारीमा रहेका ५ सहित विश्वका ६० मुलुकले यो प्रणाली अवलम्बन गरेको उल्लेख छ । सोही प्रतिवेदनले घानामा सन् २०१२ मा यस्तो प्रणालीमा १२ खर्ब रुपियाँको कर्जा कारोबार दर्ता भएको देखाएको छ । यसबाट त्यहाँका ३५ हजार साना व्यवसायलाई सहयोग पुगेको उल्लेख छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय वित्त निगमको सन् २०१२ को प्रतिवेदनले चीनमा ३५ सय खर्ब रुपियाँको कर्जा यो प्रणालीमा दर्ता भएको छ भने ७० हजारभन्दा धेरै साना व्यवसायले कर्जा पाउन सकेको देखाएको छ । “नेपालमा अपेक्षा अनुसार चल्ती धितोमा कर्जा नबढेको अवश्य हो,” राष्ट्र बैंकका कार्यकारी निर्देशक नरबहादुर थापा भन्छन्, “तर, अहिले नै यसको सफलता परीक्षण गर्नु हतारो हुन्छ ।”

लाभग्राही शून्य

सन् २०१८ का लागि नेपालमा ‘व्यवसाय गर्ने वातावरण’ सम्बन्धमा विश्व बैंकको प्रतिवेदन सार्वजनिक भयो । प्रतिवेदनमा अघिल्लो वर्षको तुलनामा नेपाल १ सय ९० राष्ट्रमध्ये १ सय ५औँ स्थानमा उक्लिएको थियो । दुई स्थानमा फड्को मार्दै १ सय ७ बाट सो स्थानमा आउनुको एउटा उपलब्धि सुरक्षित कारोबार प्रणाली अवलम्बन थियो । यस्तो उपलिब्ध प्राप्त गरिरहँदा नेपालमा भने सरोकारवाला यसप्रति संवेदनशील छैनन् । त्यसको पछिल्लो उदाहरण हो, प्रणालीमा दर्ता भएका कारोबारको गलत तथ्यांक ।

राष्ट्र बैंकले चल्ती सम्पत्तिका रूपमा ३ खर्ब ५० अर्ब रुपियाँको मात्र कर्जा गएको तथ्यांक देखाइरहँदा सुरक्षित करोबार दर्ता कार्यालयको तथ्यांक अनुसार हालसम्म यो प्रणालीमा १ सय ८ खर्बको कर्जा दर्ता छ । बैंकहरूले सवारी कर्जाको दर्ता यसमा समावेश गरेका छैनन् । कुल कर्जा प्रवाह नै २३ खर्ब रहेको अवस्थामा यो तथ्यांक स्वत: गलत भएको पुष्टि हुन्छ । “कर्जाको तथ्यांक प्रणालीमा दर्ता गर्नुपर्नेमा बैंकहरूले पूरै धितोको मूल्यांकन दर्ता गरेका हुन् कि भन्ने शंका छ,” कर्जा सूचना केन्द्रका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत अनिलचन्द्र अधिकारी भन्छन् । केन्द्रले नै कार्यालय सञ्चालन गर्ने जिम्मा पाएको छ । कारोबार दर्ता ऋणदाताले नै गर्ने भएकाले बैंकहरूबाट त्रुटि भएको देखिन्छ । सुरक्षित कारोबार दर्ता कार्यालयको तथ्यांक अनुसार हालसम्म यो प्रणालीमा ८८ हजार ५ सय ६५ कारोबार दर्ता भएका छन् । १ सय ५० बैंक तथा वित्तीय संस्था सञ्चालनमा रहे पनि हालसम्म २८ संस्थाले मात्रै यस्तो प्रणालीमा कारोबार दर्ता गराएका छन् ।

बैंकिङ क्षेत्रबाहेकका मात्रै ५ संस्थाले कारोबार दर्ता गरेका छन् । ‘‘हामीहरू जनताको पैसामा चलेका छौँ, त्यसैले सुरक्षित कारोबारमा जोड दिनुपर्छ, चल्ती सम्पत्तिमा अझै असुरक्षा छ,” नेपाल बैंकर्स एसोसिएसनका अध्यक्ष ज्ञानेन्द्रप्रसाद ढुंगाना भन्छन् । यसलाई सुरक्षित बनाउन थप नियम आवश्यक रहेको उनको तर्क छ । नेपालमा पछिल्लो समय कर्जामा मध्यम वर्गीयको पहुँच गुमेको भन्दै ‘मिसिङ मिडल’ समेट्ने अभियान चलेको छ । प्राय: सहकारीलगायतका संस्थाबाट अधिकतम १ लाख र बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट न्यूनतम ५ लाख रुपियाँसम्म कर्जा प्रवाह भइरहेको अवस्था छ । त्यस बीचमा कर्जा चाहिने वर्ग वित्तीय पहुँचबाट पछाडि परेको भन्दै यो अभियान सुरु भएको छ ।

बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट लघु कर्जा बढ्न नसके पनि यो प्रणालीको माध्यमले गैरबैंकिङ क्षेत्रबाट समेत सुरक्षित कर्जा प्रवाह हुन सक्छ । यसले हाल मुलुकमा देखिएको मिटर ब्याज, व्यक्तिगत रूपमा लिइएका ऋण डुब्ने र उठाउन नसकिनेजस्ता समस्या समाधान हुन सक्छन् । तर, यो प्रणालीको लाभ लिने सर्वसाधारणको संख्या भने शून्य छ ।

पुरा पढ्नुहोस्

टेवा बिन्दु छोएर फर्कियो नेप्से, मौद्रिक नीतिको आशा

विजयराज खनाल
११७५ बिन्दुमा पुगेर नेप्से पटकपटक बढ्ने प्रयासमा रह्यो तर सकिरहेको थिएन, सकारात्मक खबरले ‘ट्रिगर’को काम गर्यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

नेप्सेलाई ११७५ को बलियो टेवा, आधारभूत पक्ष अझै कमजोर

विजयराज खनाल
बजारमा दबाब बढेको छ । तर, बजार अहिलेको बिन्दुबाट केही समय बढ्न सक्ने सम्भावना भने देखिएका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

बृहत् मर्जर कार्ड : पुँजी वृद्धिको असर सच्याउने अस्त्र

विजयराज खनाल
विगतमा पुँजी वृद्धिको निर्णयअघि ठूलो बन्ने संस्थाको व्यवस्थापनमा बैंकरहरूको क्षमता विकास गरिनुपथ्र्यो भन्ने दृष्टान्त कर्जायोग्य पुँजी अभावबाट उत्पन्न जटिलताले देखाइसकेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

राष्ट्र बैंकले किन जलायो ४ खर्ब रुपियाँ ?

अर्थ संवाददाता
नेपालमा पूजा, दान–धर्म गर्दासमेत पैसाको प्रयोग हुने र पैसालाई जतन साथ राख्ने बानी पनि नभएकाले अन्य देशमा भन्दा चाँडै नोट पुरानो हुने गरेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

गोकुल बाँस्कोटा भन्छन्, ‘विधिको शासनका लागि अधिनायकवाद दिनदिनै आउँछ’

नेपाल संवाददाता

सरकार अधिनायकवादतिर जानै लागेको हो ?

संविधानले परिकल्पना गरेको आमचुनावमा कांग्रेससँगै प्रतिस्पर्धा गरेर जनताको रोजाइमा यो सरकार बनेको हो । कांग्रेसले अघि सारेका नीति तथा कार्यक्रम लागू नगर्दैमा यो सरकार अधिनायकवादी हुन सक्दैन । कांग्रेसले खुला रूपमा आरोप लगाउने, आफ्ना माग राख्ने र संसद् अवरुद्ध पार्ने काम गरिरहेकै छ । अनि, अधिनायकवाद कहाँबाट आयो ? त्यसैले यो वाहियात आरोप हो ।

निषेधित क्षेत्र तोक्ने काम किन गर्नुपर्यो ?

मिडियालाई म प्रश्न गर्न चाहन्छु, विगतमा कांग्रेसकै सरकारले विरोध गर्ने निश्चित ठाउँ तोकेको होइन ? कसैले सिंहदरबारभित्रै गएर प्रदर्शन गर्छु भन्छ भने सरकारले छूट दिँदैन । कांग्रेसले भनेका सबै कुरा मान्न सरकार बाध्य पनि छैन । कांग्रेसले सत्ताबाट बाहिरिएको छटपटाहटमा मान्छेको ध्यान अन्यत्र मोड्न निषेधित क्षेत्र तोक्यो, अधिनायकवाद आयो भनेको हो ।

यो जनताको आवाज थुन्ने प्रयास होइन ?

सरकारको विरोध गर्न, कालो झन्डा देखाउन, गाली गर्न पाइन्छ । तर, जहाँ पायो त्यहीँ होइन । हामीले अस्पतालमा, प्रधानमन्त्री कार्यालय र राष्ट्रपति कार्यालयअगाडि अनसन बस्न पाइँदैन भनेका न हौँ । भारतमै पनि जन्तरमन्तरमा बाहेक जहाँतहीँ विरोध प्रदर्शन गर्न पाइन्न । यहाँ पनि हामीले त्यस्तै थिति बसाल्न चाहेका हौँ ।

माथेमा कार्यदलले बुझाएको प्रतिवेदनचाहिँ किन काटकुट गर्नुभएको ?

यस्ता आयोगले दिएका सुझाव संसारमा सबैले हुबहु लागू गरेजस्तो मलाई लाग्दैन । ती सुझाव चित्त बुझे सरकारले लागू गर्छ, नत्र गर्दैन । मेडिकल शिक्षाकै लागि वार्षिक १६/१७ अर्ब रुपियाँ बाहिरिरहेको छ । त्यसैले आवश्यक भौतिक पूर्वाधार र जनशक्ति तयार पारिएको छ भने मेडिकल कलेज जहाँ खोले पनि के फरक पर्‍यो र ?

डा गोविन्द केसीको माग तपाईंहरूको समाजवादी सपनासँग मेल खाँदैन ?

सरकारको नीति तथा कार्यक्रम र बजेटमा वडासम्म कम्तीमा एक जना डाक्टर अनिवार्य रहने अस्पताल खोल्ने भनिएकै छ । सातवटै प्रदेशमा मेडिकल कलेज खोल्ने, सस्तोमा पढाउने, गरिब, पिछडिएका, सीमान्तकृत वर्गलाई छात्रवृत्तिमा पढाउने भनिएकै छ । सरकारले कहिले विरोध गर्‍यो र ?

सरकारले समृद्धि, सुशासनको नारा दिए पनि त्यस अनुसार काम नगरेपछि असन्तुष्टि बढ्न थालेको होइन ?

आज समृद्धिको नारा लाग्यो, भोलिबाटै त्यसको ताजा फल खान पाउनुपर्छ भन्ने आमबुझाइ छ । रेल आजको भोलि नै त आउँदैन । सम्झौता भयो कि भएन, त्यो हेर्नुपर्‍यो । सरकारले समृद्धिको जग बसाल्यो कि बसालेन भनेर हेर्न एक वर्ष कुर्नैपर्छ ।

कम्युनिस्ट सरकार भएकाले अधिनायकवादी आरोप लगाइएको हो ?

नेपालमा अधिनायकवाद सम्भव छैन । फेरि नेपालका कम्युनिस्टहरू माक्र्स, लेनिन, स्टालिन वा अरू कसैले कल्पना गरेजस्तो एकदलीय पक्षधर होइनन् । लोकतन्त्र ल्याउन कुन जेलमा बसेका छैनौँ हामी ? कांग्रेसले चाहँदैमा हामी अधिनायकवादतिर उन्मुख हुँदैनौँ ।

त्यसो भए अधिनायकवाद आउँदैन भनेर ढुक्क भए हुन्छ ?

कसैलाई त्यही नारा लगाउन मन छ भने लगाइरहे हुन्छ । खुद केपी ओली लोकतन्त्रका लागि शेरबहादुर देउवाभन्दा बढी जेल बसेर पञ्चायतविरुद्ध लडेर आएका नेता हुन् । लोकतान्त्रिक मूल्य–मान्यताबारे ओलीलाई कांग्रेसले सिकाइरहनुपर्दैन । म दाबाका साथ भन्छु, नेकपा मदन भण्डारीले दीक्षित गरेको पार्टी हो । त्यसैले नेपालमा कम्युनिस्ट पार्टीले अधिनायकवाद लाद्दैन ।

त्यो आरोप झन्झन् ठूलो स्वरमा किन लागिरहेको ?

संविधानले व्यवस्था गरेका नियम र कानुन सबैले पालना गर्नुपर्छ भन्दा अधिनायकवाद आयो/आउँछ भनिन्छ भने त्योचाहिँ कम्तीमा पाँच वर्ष आएको आयै गर्ने भयो । विधिको शासन र समृद्धि स्थापना गर्न यस्तो अधिनायकवाद अब दिनदिनै आउँछ । यसमा डराउनुपर्ने कारण छैन ।

सरकार अलि हतास भएको हो ?

सरकार हतास भएको छैन । हुन जरुरी पनि छैन । हामी हरेक नेपालीको जीवन र व्यवहारमा ‘समृद्ध नेपाल सुखी नेपाली’ को नारा कार्यान्वयन गरेरै छाड्छौँ ।

प्रश्न उठाएकै आधारमा टेलिभिजन कार्यक्रम नै बन्द गरेको आरोप तपाईं आफैँ खेपिरहनुभएको ?

म पनि लामो समय पत्रकारिता गरेर आएको मान्छे हुँ । नेपाली समाजको मानसिकता चाँडै नकारात्मकतातिर जाने छ । त्यसलाई बेलाबेलामा प्रेसले पनि उछाल्छ । जारी विश्वकप सुरु हुने समय र त्यो कार्यक्रम जुधेकाले टेलिभिजन व्यवस्थापनले हटाएको रहेछ । बाघ कराउनु र बाख्रो हराउनु संयोग मात्र हो ।

–यो पनि पढ्नुहोस् : आवरण कथा» प्रधानमन्त्री ओली : अनुयायीप्रति आसक्त, आलोचकप्रति अनुदार

पुरा पढ्नुहोस्

चैतन्य मिश्र भन्छन् : 'गाली गर्दैमा समृद्धिको बहसबाट मुक्ति पाइन्न'

बसन्त बस्नेत
समृद्धिको बहस अपूरो छ । ‘समता’ थपेर यो बहसलाई तीनखुट्टे बनाउनुपर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘चर्चा कमाउने मनसाय छैन’

गोकर्ण गौतम
भोलि कसले देखेको छ र ! हामी जनताको काम गरिरहेका हुन्छौँ । नेपाली जनताले धुर्मुसले ‘राजनीति’ गर्नुपर्छ भने भने देशका लागि जस्तोसुकै काम गर्न तयार छु ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘हाम्रो गन्तव्य समाजवाद हो, जनवाद होइन भन्नेमा नेकपाभित्र एकमत भयो’

बसन्त बस्नेत र माधव बस्नेत
मेरो दिमागमा कुनै जडता छैन । परि वर्तनसँगै के गर्दा जनता र राष्ट्रको हित हुन्छ, त्यही कदम चाल्न कहिल्यै पनि डराएको छै न ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘ओली र प्रचण्ड टेन्टभित्रका तान्त्रिकजस्ता’ [भिडियो सहित]

नेपाल संवाददाता
आजसम्मको गतिविधि हेर्दा लाग्छ, दुई जना तान्त्रिक (ओली र प्रचण्ड) एउटा टेन्ट टाँगेर भित्र बसेका छन् । अनि, सारा मुक्तिकामी मान्छेचाहिँ टेन्टबाहिर बसेर भित्रका ईश्वरबाट केही आउनेछ भनी हेरिरहेका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

विश्वकप २०१८ : फ्रान्सविरुद्ध क्रोएसिया (म्याच प्रिभ्यु)

पवन आचार्य

रुसको राजधानी मस्कोस्थित लुज्निकी रंगशालामा २१ औं संस्करणको विश्वकप फाइनल खेल्दै गर्दा फ्रान्स मनोवैज्ञानिक फाइदामा हुनेछ । दुई दशकको अन्तरालमा तेस्रोपटक महाकुम्भको फाइनल खेल्न लागेको फ्रन्सेली टोली प्रतियोगिताको फेवरेट समेत हो । आफ्नै भूमिमा भएको १९९८ को उपाधि उचालेको फ्रान्सले २००६ मा जर्मनी विश्वकपको फाइनल इटालीलाई सुम्पेको थियो । त्यसैले अन्डरडगको धब्बा मेटाउन प्रयासरत क्रोएसियाविरुद्धको खेलमा फ्रान्सले मौलिक आक्रामक प्रस्तुति दिनेमा कुनै शंका छैन । तर, हार नमान्ने टोलीको रुपमा कहलिएको क्रोएसियाविरुद्ध गोलका अवसर बुन्न फ्रान्सलाई पनि राम्रै संघर्ष गर्नुपर्नेछ । नकआउट चरणका तीनै खेलमा पछाडि परेको अवस्थालाई उल्टाएर नतिजा आफ्नो पक्षमा पारेको क्रोएसियालाई कम आँक्ने भूल फ्रान्सले गर्नेछैन ।

मिडफिल्डर ब्लेस माटुइडीको पुनरागमनले प्रशिक्षक डिडियर डेसच्याम्प्स खुशी छन् । बेल्जियमविरुद्धको खेलमा इडिन हाजार्डसँग ठोक्किंदा उनले चोट बोकेका थिए ।

क्रोएसियाली टोली पनि केही खेलाडीको चोटले पिरोलिएको छ । प्रशिक्षक ज्लाट्को डालिचले आज केही खेलाडीलाई विश्राम दिने मनस्थिति बनाएका छन् । विङ्गर ईभान पेरिसिच र सेन्टरब्याक डोमागोज भिडालाई मैदान ओराल्नेमा उनी द्विविधामा छन् । मार्सेलो ब्रोजोभिचले भने आज पहिलो ११ मा स्थान पक्का गर्ने सम्भावना प्रशस्त छ । इङल्याण्डविरुद्धको सेमिफाइनलमा पुरै १ सय २० मिनेट मैदानमा खटेका मिडफिल्डर ईभान राकिटिचले फाइनल जसरी पनि खेल्ने बताएक छन् । इङल्याण्डसँगको खेलअघि ज्वरोले थलिएका उनले भनेका छन्, ‘म एक खुट्टा गुमाएको अवस्थामा पनि फाइनल खेलेरै छाड्छु ।’

हेड टु हेड

–यसअघि क्रोएसियासँग भएका ५ भिडन्तमा फ्रान्स अपराजित छ । ३ खेल फ्रान्सले आफ्नो पक्षमा पारेको थियो । महत्वपूर्ण प्रतियोगितामा पनि फ्रान्स र क्रोएसिया २ पटक आमने सामने भइसकेका छन् ।
–सन् १९९८ मा भएको विश्वकपको सेमिफाइनलमा फ्रान्स १–० ले पछि परेको स्थितिलाई उल्ट्याउँदै २–१ ले विजयी भएको थियो । त्यतिबेला लिलियन थुरामले निर्णायक गोल गरेका थिए । फ्रान्सबाट १ सय ४२ क्याप जितेका थुरामको त्यो नै करिअरकै एकमात्र गोल थियो ।
–युरो २००४ को समूहगत चरणमा फ्रान्स र क्रोएसियाले २–२ गोलको बराबरी खेलेका थिए ।
–युरो २००४ पछि फ्रान्स र क्रोएसिया २०११ को मार्चमा मैत्रीपूर्ण खेलका लागि भिडे । सो खेल साँच्चै नै मैत्रीपूर्ण रह्यो । अर्थात् गोलरहित बराबरीमा सकियो ।

फ्रान्स

–तीनपटक भन्दा बढी विश्वकपको फाइनलमा पुग्ने फ्रान्स छैटौं टोली हो । जर्मनी सर्वाधिक ८ पटक, ब्राजिल र इटाली ६–६ पटक, अर्जेन्टिना ५ पटक फाइनलमा पुग्दा नेदरल्याण्ड्सले पनि ३ पटक विश्वकपको फाइनल खेलेको छ ।
–फुटबलको महत्वपूर्ण प्रतियोगितामा फ्रान्सले फाइनल खेल्न लागेको यो छैटौं अवसर हो । युरोपेली च्याम्पियनसिपको फाइनल फ्रान्सले ३ पटक खेलिसकेको छ । पछिल्ला ५ फाइनलमध्ये फ्रान्सले ३ वटामा जित हात पारेको छ ।
–विश्वकपको फाइनलमा फ्रान्सले गरेको ४ मध्ये ३ गोल सेट पिसबाट निस्किएको थियो । २ वटा गोल कर्नरमार्फत् हुँदा एउटा पेनाल्टीबाट सम्भव भएको थियो ।
–जारी विश्वकपकमा गोल गर्ने ५ खेलाडीमध्ये फ्रान्सका ३ डिफेण्डर छन् । बेन्जामिन पभार्ड, राफेल भारान र स्यामुअल उमटिटी फ्रान्सेली डिफेण्डर हुन् जसले रुस विश्वकपमा आफ्नो नाममा गोल लेखाइसकेका छन् ।
–पछिल्लोपटक फ्रान्सका ३ जना डिफेण्डरले विश्वकपमा गोल गर्दा सन् १९९८ मा उसले ट्रफी आफ्नै घरमा राखेको थियो ।
–पेनाल्टी शुटआउटलाई छाड्ने हो भने विश्वकपका नकआउट चरणका १४ खेलमा फ्रान्सले एउटैमा मात्र हार बेहोरेको छ । ११ खेल फ्रान्सले आफ्नो पक्षमा पारेको थियो । २ खेल पेनाल्टी शुटआउटमा पुगेको थियो । सन् २०१४ को क्वार्टरफाइनलमा भने फ्रान्स जर्मनीसँग १–० ले पराजित भएको थियो ।
–फ्रान्सले आज विश्वकप उचाले प्रशिक्षक डिडियर डेसच्याम्प्स खेलाडी र प्रशिक्षकका रुपमा विश्वकप जित्ने तेस्रो व्यक्ति बन्नेछन् । यसअघि मारियो जागालो र फ्राञ्च बेकनबरले यो उपलब्धि हासिल गरेका थिए ।
–किलियन एमबापेले आज गोल गर्न सके उनी विश्वकपको फाइनलमा गोल गर्ने दोस्रो टिन एजर खेलाडी हुने छन् । यसअघि पेलेले टिन एजमै विश्वकपको फाइनलमा गोल गरेर कीर्तिमान बनाएका छन् । सन् १९५८ मा पेलेले ६ गोल गरेका थिए । एमबापेले जारी विश्वकपमा ३ गोल गरिसकेका छन् । आज गोल नगरे पनि एमबापे पेलेपछि विश्वकपमै सर्वाधिक गोल गर्ने खेलाडी बनसकेका छन् ।

क्रोएसिया

–विश्वकपको फाइनल खेल्ने १३ औं राष्ट्र हो क्रोएसिया ।
–पहिलोपटक फाइपनल खेलेर पनि उपाधि उचाल्ने राष्ट्र फ्रान्स र स्पेन हुन् । फ्रान्सले १९९८ र स्पेनले २०१० मा पहिलो फाइनलमै राष्ट्रलाई विश्वकप दिलाएका थिए । क्रोएसिया पनि आज इतिहास दोहर्‍याउन चाहन्छ ।
–नकआउट चरणका सबै खेलमा पछि पर्नका बाबजुद विश्वकपको फाइनल पुग्ने एक्लो टोली हो क्रोएसिया ।
–क्रोएसियाले पछिल्ला ३ खेल अतिरिक्त समयसम्म खेलेको छ । आजको खेल पनि अतिरिक्त समयमा धकेलिए क्रोएसियाले एउटै विश्वकपमा लगातार ४ खेल अतिरिक्त समयसम्म खेल्ने कीर्तिमान बनाउने छ ।
–क्रोएसियाले जारी प्रतियोगितामा १२ गोल गरेको छ । आत्मघाती गोललाई समेत गन्ने हो भने क्रोएसियाबाट ७ खेलाडीले गोल गरिसकेका छन् ।
–जापानसँग २००६ मा गोलरहित बराबरी खेलेयता क्रोएसियाले विश्वकपका पछिल्ला १० खेलमा गोल गरेको छ ।
–क्रोएसियाले रुसमा खाएको ५ मध्ये ४ गोल सेट पिसमा सम्भव भएको थियो । एउटा पेनाल्टी, थ्रो ईन, र डाइरेक्ट तथा इनडाइरेक्ट फ्रि–किकमा क्रोएसियाले गोल खाएको छ ।
–क्रोएसियाले जारी प्रतियोगितामा ९९ वटा फउल खेलेको छ । उसका खेलाडीले १४ वटा पहेंलो कार्ड पाइसकेका छन् ।

यी दुईबीचको खेल लुज्निकी रंगशालामा राति पौने ९ बजे सुरु हुनेछ ।

पुरा पढ्नुहोस्

विश्वकप २०१८ : इङल्याण्डविरुद्ध बेल्जियम (म्याच प्रिभ्यु)

पवन आचार्य
यी दुई टिम सेन्ज्ट पिटर्सबर्गमा स्टेडियममा आज राति पौने ८ बजे भिड्दैछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

विश्वकप २०१८ : मस्कोमा महाभिडन्त

पवन आचार्य
२१औँ संस्करणको विश्वकप अन्डरडगको या महारथीकै ?
पुरा पढ्नुहोस्

विश्वकप २०१८ : इङल्याण्डविरुद्ध क्रोएशिया (म्याच प्रिभ्यु)

पवन आचार्य
आधुनिक फुटबलको जन्मदाता इङल्याण्ड विश्वकप फुटबल दोस्रोपटक उचाल्ने संघारमा छ । तर, त्यसका लागि सेमिफाइनलमा कठिन प्रतिद्वन्द्वी क्रोएशियालाई पन्छाउनुको विकल्प ऊसँग छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

विश्वकप २०१८ : बेल्जियम विरुद्ध फ्रान्स (म्याच प्रिभ्यु)

पवन आचार्य
बेल्जियम र फ्रान्सबीचको खेल आज मध्यरात पौने १२ बजे सेन्ट पिटर्सबर्ग स्टेडियममा सुरु हुनेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

[संस्मरण] बी फर बाहिर

सायद अशोक

बेलुन फुक्दा–फुक्दा मुख सुन्निएजस्तो भयो । तर, त्यही मुखले मैले गीत गाएँ र गैरे सरलाई एउटा ठीकठीकैको सांगीतिक बिदाइ दिएँ । रंगीचंगी झल्लरे कागजमुन्तिर उभिएर मैले नेपथ्यको ‘रंगीन चरा’ गाएको थिएँ । उबेला विज्ञान पढाउने सरहरू नासातिर उडिरहन्थे । नासा भन्नु अमेरिका, अमेरिका भन्नु नासाजस्तै थियो । धेरैलाई ती दुवै छोइनसक्नुका लाग्थे र त फिजिक्स पढाउने सरहरू भटाभट हाम्रो एकेडेमिक क्यालेन्डरबाट त्यसरी हराउँदा ठूलो घटना भइदिन्थ्यो ।

त्यतिखेर म जे पनि गर्थेँ । जे पनि भन्नुको अर्थ– गीत गाउने, नाटक बनाउने, मिमिक्री गर्ने, फुटबल खेल्ने, क्रिकेट खेल्ने, डेस्कमा सर/मिसको स्केच बनाएर मुखको टुप्पोबाट बबल निकालेर त्यसमा केही उट्पट्याङ लेखेर छाडिदिने । एकपल्ट वेल्कम/फेयरवेल कार्यक्रममा ‘लजालु मुस्कानले प्रियसी...’ गाउने भनेर मैले सुगम र प्रवेशसँगै रिहर्सल गरेँ । भोलिपल्टदेखि दुई दिन बिरामी भएर रिहर्सलमा नगएको, मलाई सिनियर दाइहरूले निकालिदिएछन् । स्कुलमा रामकृष्ण ढकालको जस्तै स्वरमा ‘ओराली लागेको हरिणको चाल भो...’ गाएर पाएको पुरस्कारले मलाई एकफेर चिमोट्यो । त्यसपछि म परक्क मुन्टो बटारेर प्रहसनतिर लागिदिएँ ।

एक्मी इन्जिनियरिङ कलेजका ती दुई वर्ष मलाई न फिजिक्सको ‘स्ट्रेस’ र ‘ एक्सटेन्सन’ ले तान्यो, न त म्याथको ‘भेक्टर’ र ‘सेट’ ले । केमिस्ट्रीको त्यो माकुरे जालो फर्मुलाले मलाई खर्लप्पै निल्यो । अनि, बायोलोजीको  प्राक्टिकल सिटमा मरक्क मर्केर नाचेजस्तो ‘हाइड्रा’ बनायो भनेर जीडी सरले खिस्याएपछि त्यतातिरको मोह पनि हरायो । बरु जीडी सरले सेता जुँगा फुर्रफुर्र हुने गरी सास  दबाएर हामीलाई भन्ने गरेको ‘नबोली नबोली बस’ लाई दुरुस्तै पारेर साथीहरूलाई सुनाउन पो मज्जा लाग्यो ।

फिजिक्स पढाउने पीएन सरले ‘हल्ला नगर्ने ल’ भनेको र फिजिक्सकै अर्को सर जेआरपीले लय हालेर तीन खण्डमा ‘१२ कक्षामा पढ्ने विद्यार्थीलाई, हल्ला नगर भन्दा मलाई लाज लाग्छ’ भनेको पारा उतारेर म शिक्षकहरूको अनौपचारिक कालोसूचीमा पर्न थालिसकेको थिएँ । तैपनि, गीत गाउने रहर जस्ताको तस्तै थियो । त्यही बीचमा शम्भुजित बाँस्कोटा, प्रकाश ओझा, नवीन के भट्टराई र योगेश्वर अमात्यको आवाजले मलाई दोहोरो फाइदा भयो । पारा उतार्न पनि पाइने, गीत गाउन पनि पाइने । ‘सुन सुन सनम मलाया छाउनी...’ देखि लिएर ‘नझिम्काऊ है परेली, आयो तीते करेली...’ सम्म गाइदिएँ मैले ।

एक दिन कक्षा सकेर घर फर्किन माइक्रो कुर्दै थियौँ । केटाहरू चरण–चरणमा झर्थे– ठूलोभर्‍याङ, वनस्थली हुँदै गंगबु । त्यतिबेला सविन राईको एउटा गीत मेरो मुखैमा झुन्डिएको थियो । त्यसको पनि ‘धेरैचोटि मैले बाटो हेरेँ...’ भनेको चाहिँ मलाई खुब मन पथ्र्यो । मैले अचानक गुनगुनाएँ ‘धेरैचोटि मैले...।’ प्रवेश झसंग भएर वरपर हेर्‍यो । म खिसिक्क हाँसेँ । ‘साले, सेम गाइदियो यार ।’ उसले त्यति भन्दिनु मेरा लागि ठूलै भयो । दसैँ बिदाको अघिल्लो दिनको ट्यालेन्ट सोमा थियो मेरो नजर । ‘ मिमिक्री’ लाई ‘क्यारिकेचर’ भन्ने बेला थियो त्यो । एजे सरलाई केटाहरूले नै सोधिदिए, “ट्यालेन्ट सोमा क्यारिकेचर गर्दा सर/मिसहरू रिसाउनु त हुन्न नि †” “त्यो पनि ट्यालेन्ट हो, रिसाउनपर्ने कुरै छैन, गरे हुन्छ ।” अंग्रेजी पढाउने सरले नेपालीमै त्यसरी स्पष्ट भनिदिए, म केही पनि नबोली सुनिरहेँ । तर, सरले मतिर हेरिसकेका थिए । पर्फमरको लिस्टमा मेरो नाम थपियो ।

पर्फमेन्सको दिन विशेष भइदियो । हल भरिएको थियो । कोही ढोकाबाहिर कुर्सीमाथि चढेर हेर्दै थिए, कोही झ्यालबाहिरबाट भित्र चियाउँदै थिए । पछाडिपट्टि उभिएकाहरू  उफ्री–उफ्री हेरेको पनि मैले देखिरहेको थिएँ । मेरो पर्फमेन्स नै दुई भागमा गर्नुपर्ने गरी रमिता गरेछु । म त फ्याट्टै हिट भइदिएँ । बिदापछि क्याम्पस जाँदा त ११ का भाइ–बहिनी क्यारिकेचर दाइ भन्दै हाँसिदिए । कहिलेकाहीँ त सरहरू पनि मलाई देखेपछि त्यसै फिस्स गर्दिन्थे ।

त्यसपछि मैले अनौपचारिक रूपमा मात्रै गरेँ ती सबथोक । औपचारिक रूपमा मैले डिग्री माइला  नाटकको सूत्रधार हुँदा केही कोसिस गरेँ । सायद अस्मिन एकजना मात्रै होला, जसले मण्डला नाटकघरमा त्यो नाटक हेर्‍यो । सुवास लुइँटेलले पनि हेर्‍यो कि जस्तो लाग्छ । तर, पक्का भन्न सक्दिनँ । साथीहरू अनेकतिर छरिए पनि केही विशेष सम्झना बाँकी रहे । कसैले सम्झिनु भनेको कहीँ–कतै सुरक्षित रहनु हो ।

त्यतिबेला मैले गीत गाउन मरिहत्ते गर्नुको एउटा कारण के पनि हो भने आफू सबैको पारा उतारेर हैरान पार्ने र उट्ँग्याहा जवाफ लेखेर फिजिक्समा फेल हुने उरन्ठ्यौलो विद्यार्थी मात्रै होइन, गीत गाउन जान्ने कलाकार पनि हो भनेर चिनाउनु थियो । क्याम्पसभित्रैको कविता गोष्ठीमा ‘घन्टाघरले दुई हान्दा, ढिलो भएजस्तो लाग्यो, निरस बाटो पहिल्याउँदै, नेपथ्यबाट आवाज आयो’ भन्ने कविता सुनाएर मैले आफूलाई कविका रूपमा चिनाउन खोजेकै थिएँ । तर, गीत गाउने नशा फेरि घट्दै घटेन । त्यतिबेला ‘हाइ फाइभ’ मा भएका साथीहरूलाई ई–ग्रिटिङ कार्ड पठाउनेबाहेक फुर्सद डट कमबाट नेपाली गीतका शब्द कापीमा सार्ने प्रचलन थियो । हरिवंश आचार्यले गाएको ‘साझा बसमा जो पनि चढ्दछ...’ देखि सुनील बर्देवाले गाएको ‘जब म निद्रामा सपनी तिम्रो देख्छु...’ सम्मका गीत मैले कापीमा सारेँ ।

त्यही उन्मादको लहरमा थपिन आइपुगे, नेपाली तारा र नेपाल स्टार । नेपाली ताराको दोस्रो चरणमा मेरी बहिनी पनि पुगेकी थिइन् । मचाहिँ नेपाल स्टारमा गएँ, गाउनैका लागि ।  साथीहरू रवीन्द्र खड्का र सुवास लुइँटेल पनि थिए सँगै । अडिसनको दुई–चार दिन अगाडिदेखि नै मलाई रुघाले ठ्याप्पै समायो । त्यति हुँदा पनि मलाई नेपाल स्टारमा जान परिहाल्यो । पहिला पनि बिरामी भएर रिहर्सलमा नजाँदा ‘लजालु मुस्कानले प्रेयसी...’ गाउन पाइनँ, नेपाल स्टारमा त जसरी पनि गाउने भन्ने थियो । आमाले ज्वानो र चामल भुटेर सानो प्लास्टिकमा पोको पारिदिनुभाथ्यो । बिहान ६ बजे रवीन्द्र, सुवास र म रंगशालाअगाडि भेट्यौँ । उनीहरूले दूध चिया पिए, मैलेचाहिँ स्वर जोगाउन कालो चिया पिएँ । त्रिपुरेश्वरको ब्लु बर्ड होटलमा थियो अडिसन । लाइन थापाथली क्याम्पसभन्दा अलि वरसम्म पुगेको थियो । अर्कोपट्टिको लाइन रंगाशालाको गेटसम्मै थियो क्यारे । ६ घन्टा लाइनमा उभिएर पर्खिन्जेल मैले प्लास्टिकभरिको ज्वानो–चामल सकेँ । ज्वानोको रस जतनले घुटुक्क निल्दै स्वर खुलाउने प्रयत्न सम्झेर म आफैँ छक्क पर्छु ।

जेहोस्, ज्वानो–चामल सकियो, ६ घन्टा पनि कट्यो । लाइनमा उभिने सबैले मच्चिई–मच्चिई गीत गाउँथे । तर, मचाहिँ स्वर जोगाउन मनमनै गाउँथेँ, ‘सपना भुलाई सारा...।’ भित्र पुगेपछि रवीन्द्र एकातिर, सुवास र म अर्कोतिर । त्यसरी जतन गरेको स्वर त्यसै खुल्न मान्दै मानेन । प्रेमध्वज प्रधानजस्तो दिग्गज गायकले गाएको त्यो गीत मलाई त्यत्तिकै त्यहाँ गाउन मन लागेकै थिएन किनभने निर्णायक निमा रुम्बा, जेम्स प्रधान र नलिना चित्रकार (हो कि अर्की कुनै गायिका ?) हुन् भन्ने प्रचार थियो । त्यहाँ त कहिल्यै देख्दै नदेखेका मान्छेले ‘सुरताल भन्या के हो ?’ भनेर सोधीसोधी गीत गाउन लगाए । ध्यानमग्न भएर गाएँ । राम्रै गाएँ भन्ने भाथ्यो । मलाई ‘बी’ लेखेको चिर्कटो दिए । आयोजकले मसँग चिर्कटो मागे, मैले देखाइदिएँ । यताबाट जानूस् भनेर एउटा ढोका देखाए । ढोकाबाट छिर्दै गर्दा निमा रुम्बा अर्कोतिरबाट हुरीबतासझैँ आउँछन् जस्तो लागेको थयो । तर, ढोका पछ्याउँदै जाँदा त राम भण्डारको बाहिरपट्टि पो निस्कियो । ‘बी’ फर बाहिर पो भइदियो ।

रवीन्द्र र सुवाससँग पनि भेट भयो । ज्वानो चपाई–चपाई जोगाएको स्वरले गीत गाइयो तर केही पनि नभनी बाहिर पठाइदिए । समोसा र पुरी–तरकारी खाँदै दु:ख मनाउ गरियो । ‘अन्याय भो, घेरा हाल्न जाऔँ’ भन्नेहरू राम भण्डारको बाहिरपट्टि मुर्मुरिदै थिए । आफूलाई हनहनी ज्वरो आएझैँ भयो । केही वर्षअघि, लभ पर्दाताका जिन्दगीका अने कथरी सम्झनाको कुरा गरियो, त्यही बेला थाहा भयो, समुनाजी पनि ‘बी फर बाहिर’ भएकी रहिछिन् ।

पुरा पढ्नुहोस्

[तीन किताब] जोडी बीचको खाली ठाउँ

डा. सरोज धिताल
पूर्वधारणाहरूबाट पर गएर किताब नपढ्ने हो भने समस्या हुन सक्छ । खुला भएर पढ्नुको आनन्द अरूमा छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

संग्रौला अपडेट्स

कुमार नगरकोटी
दिउँसो एकछिन टिभी हेर्नुपर्‍यो भनी बसेँ । तर, सिमेन्ट र छडको विज्ञापनले हैरान पार्‍यो । देश बनाउने जिम्मा त सिमेन्ट र छडले पो लिएका रैछन् भनी चित खाएँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

अन्तिम राजाको निर्वासन [पुस्तक समीक्षा]

राजकुमार बानियाँ
इतिहासमा आधारित पुनर्रचना भए पनि रणहार न तथ्यैतथ्यको फसल हो, न त कल्पनाको सिसमहल । लेखक कतै तथ्यसंगत त कतै विवेकसंगत हुन खोजेका छन् । तर, उपन्यास इतिहासबोधमा अग्लो छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[अनुभूति] मेरा अँध्यारा पक्षहरु

कृष्ण धराबासी
म अलिक फोहोरी पनि छु । म सधैँ नुहाउँदिनँ । चिसो पानी छ भने त झन् धेरै बहाना बनाउने गर्छु । लगाएका लुगा निकै मैला नभएसम्म फेर्दिनँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

[नोटबुक] छद्मभेषी बजार गुरु

विजयराज खनाल

सेयर बजार बढ्दा त्यसलाई बाढीको संज्ञा दिने परिपाटी अन्य मुलुकमा पनि छ । नेपाल यसै पनि धेरै नदीनाला भएको देश । यही कारण होला यहाँ आउने बाढीको उछाल सानोतिनो हुँदैन । यो उछालमा नयाँ–नयाँ लगानीकर्ता पस्ने र फस्ने मात्र होइन, विज्ञ जन्मिने पनि गरेका छन् ।

केही समयअगाडि बजारमा यस्तै अदृश्य गुरु टोलीको जन्म हुन थाल्यो । सशरीर उपस्थित नभए पनि यस्ता फेसबुके छद्मभेषी गुरुहरु बजारलाई डोर्‍याउन सक्ने बलवान् रहेको देखाउने भगिरथ प्रयासमा लाग्दै गए । बजारै नबुझी लगानी गर्ने जमातको समेत बाहुल्य बढ्दै जाँदा यस्ता फेसबुके गुरुका अनगिन्ती चेला पनि निस्किए । कसले बढी पाठक तान्ने होडमा रहेका सेयर बजारसम्बन्धी अनलाइनले यस्ता गुरुहरुलाई वैधानिकता दिए । अर्ती–उपदेशका नाममा कतिपयले आफू प्रतिकूलका सेयर बिक्री गरे, कतिपयले अन्धाधुन्ध भविष्यवाणी गर्दै हिँड्न थाले । बजार चल्ने आफ्नै सिद्धान्त छ । यसलाई प्रभाव पार्ने कारकतत्व आफ्नै हुन्छ । तर, मेरो गोरुको बाह्रै टक्का भनेझैँ मेरै बुझाइ सही भन्दै लाग्ने गुरुहरुलाई बजारले त पछार्‍यो नै, अन्ध समर्थक देखिएकाले समेत धारे हात लाउन थाले । यद्यपि, फेसबुकमा यस्ता गुरुहरुको जन्मको शृंखला तोडिएको छैन । अझ अहिले यस्ता गुरु जन्माउने काम कतिपय लगानीकर्ता संघका अधिकारीहरुले संयुक्त रुपमा गरिरहेका छन् । कोही लगानीकर्ता एकल लागिपरेका छन्, आफ्नै नयाँ स्वरुप जन्माउन । समयले जन्माउने र समयले नै ठेगान लगाउने यस्ता छद्मभेषी गुरुहरुको जय होस् !

व्यवसायीको भारु मोह

८ नोभेम्बर ०१६ मा मध्यराती नरेन्द्र मोदीको सरकारले ५ सय र हजार दरका भारु नोटलाई प्रतिबन्ध लगायो । लगत्तै आफूहरुसँग १५ अर्ब रुपियाँसम्म यस्ता नोट रहेको भन्दै व्यवसायीले सरकारलाई साट्न दबाब दिए । तर, दिन–प्रतिदिन यस्तो दबाबको स्वर मसिनो हुन थाल्यो । केही सातामै व्यवसायीबाट प्रतिबन्धित नोटको ‘न’ पनि उचारण हुन छाड्यो ।

भारतले नेपालमा प्रतिबन्धित भारु साट्न खासै कुनै पहल गरेन । नेपालले गरेको प्रयासमा भारतले चासो पनि दिएन । अन्तत: घाटा खाएरै व्यवसायीले भारतीय बैंकको समेत प्रयोग गरेर नोट साटे । अर्थतन्त्रको आधा हिस्सा बराबर अनौपचारिक मानिँदै आएको नेपालमा भारुको नोटबन्दीपछि कति पैसा औपचारिक प्रणालीमा आयो ? यहाँ पनि हिसाब गरिएको छैन ।

यहाँ भारु साथमा राख्न कानुनले दिँदैन, तर भारतबाटै सामान ल्याउँदा भुक्तानीको माध्यम पनि बनाइएको छ । यसै सुविधाको लाभ लिँदै नखुलेको धन लुकाउने माध्यम बनिरहेको ठूला भारु नोटको प्रयोग खुला गर्न व्यवसायी पुन: लबिइङ गरिरहेका छन् । गत मंगलबार मौद्रिक नीतिमा राय दिन आएका व्यवसायीले माग राखे, भारुको नयाँ ५ सय र २ हजारको नोट खुला गर्न । केही महिनाअघि मात्रै १८ अर्ब नेपाली रुपियाँ प्रणालीबाटै हरायो । सम्भवत: यसैले होला, पूर्वअर्थमन्त्री सुरेन्द्र पाण्डेले नेपाली ५ सय र १ हजार रुपियाँलाई समेत नोटबन्दी गर्नुपर्ने राय राखे । यस्तोमा व्यवसायीको यो माग कसैले सम्बोधन गर्नुपर्छ र !

आत्महत्याको क्षतिपूर्ति

विश्वमा आत्महत्यालाई हेर्ने फरक–फरक दृष्टिकोण छ । आत्महत्या प्रयासलाई कानुन विपरीत मानिन्छ ।

संसारका विभिन्न देशमा बिमा कम्पनीहरुले आत्महत्यामा फरक–फरक रणनीति अपनाउने गरेका छन् । नेपालमा जीवन बिमा गरेको पहिलो वर्षको अवधि कटेपछि बिमांकको कुल रकम क्षतिपूर्ति पाउने व्यवस्था छ । विशेषगरी अल्पसंख्यक समुदाय र वैदेशिक रोजगारीमा जाने तयारीमा रहेकाहरुका यस्ता दाबी नेपालका बिमा कम्पनीमा आउने गरेको छ । वैदेशिक रोजगारीमा जानेले एक वर्ष नपुग्दै पनि क्षतिपूर्ति पाउँछन् ।

यत भवती तत् नास्यती, सबै वस्तु नाशवान छन् भन्ने मान्यतालाई धेरैजसो मुलुकमा बिमा कम्पनीहरुले पनि आत्मसात् गरिरहेका छन् । यही कारण आत्महत्यामा क्षतिपूर्ति दिने प्रचलन छ तर, पहिलो वर्ष नभई अवधि बढी राख्ने गरिएको छ । यस्तो क्षतिपूर्ति पाउने अवधि नहुादै आत्महत्याका घटना भएमा बिमितका आफन्तले प्रिमियम शुल्क पाउने व्यवस्था छ । नेपालमा पनि यो अवधि बढाउनुपर्ने अवस्था देखिएको छ ।

पुरा पढ्नुहोस्

[नोटबुक] ‘हरेक दिन विकास गरिरहेको छ चीन’

भूषण यादव
४० वर्षअगाडि चीनको अवस्था कमजोर थियो । अर्थतन्त्र धराशयी बनेको थियो । अहिले चीन विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र बनेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[नोटबुक] मलेसियाका खर्चालु नेपाली

कृष्ण ज्ञवाली
क्वालालम्पुर जाने क्रममा भेटिएका ट्याक्सी चालकका नजरमा कडा मिहिनेत, काममा परिपक्व र इमानदारी नेपाली कामदारका विशेषता हुन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

[नोटबुक] आईजीपीलाई अफिसमै अभिनन्दन

मनबहादुर बस्नेत
महानिरीक्षकलाई उनकै कार्यालयमा सम्मानपत्र अर्पण गर्ने कार्यक्रम सफल भयो कि भएन ? खुल्दुली भने अझै मनबाट निस्किएको छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

कुर्तामा सल्लाह ! [नोटबुक]

अजित तिवारी
ओली र मोदीले सल्लाह गरेरै पोसाक लगाएको धेरैले लख काटे ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

बल्छीमा दाउरा

भास्वर ओझा

बाढी धेरैका लागि दु:खको पर्याय बनिदिन्छ । तर, कतिपय भने यसलाई चुल्हो बाल्ने मौकाको रुपमा हेर्छन् । कुनै–कुनै घरका परिवारै नदी–किनारमा बल्छी लिएर बसेका हुन्छन् । काठको अंकुशेलाई बल्छीका रुपमा प्रयोग गरिएको हुन्छ । काठ ढुकेर बस्दा कहिलेकाहीँ बाढीमा डुब्ने खतरा पनि उत्तिकै रहन्छ । विशेषगरी वर्षा लागेपछि तीन महिनासम्म काठ–दाउरा संकलन चल्ने गर्छ । तस्बिरमा सप्तरी, भारदहका वासिन्दा कोसी ब्यारेजमा बाढीबीच दाउरा झिक्दै गरेका देखिन्छन् ।

पुरा पढ्नुहोस्

दलदलमा फुटबल

शब्द/तस्बिर: प्रकाशचन्द्र तिमिल्सेना
सबैलाई रुसमा भइरहेको एक्काइसौँ संस्करणको विश्वकप फुटबलको ज्वरोले छोएको छ । जता जाऔँ कुरा विश्वकपकै सुनिन्छ । १५ असारमा देशैभर धान दिवस मनाइरहादा पनि ललितपुरको लेलेस्थित खेतमा युवाहरु फुटबल नै खेलिरहेका थिए ।
पुरा पढ्नुहोस्

आत्मीय अँगालो

क्रान्ति पाण्डे
मानिस र कुकुरको यो आत्मीय अँगालोमा मित्रताको स्वच्छन्द अभिव्यक्ति झल्किएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

महाभारतको झल्को

आरके अदीप्त गिरी
खप्तडको बाइसपाटनमा भएको घोडादौडले महाभारतमा वर्णित योद्धा र अश्वदौड सम्झाउँथ्यो । त्यसो त, यो हरेक वर्ष हुने प्रतियोगिता हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

मायाको जालो

मैत्या घर्ती मगर
रोल्पाको थबाङ गाउँमा सरकारको एकीकृत नमुना बस्ती बनाउने कार्यमा अहिले स्थानीय श्रमदानमा व्यस्त छन् । यसरी श्रमदानमा जाँदा उनीहरु आफ्ना बच्चालाई समूहगत रुपमा तारजालीभित्र सुरक्षित गरेर जाने गर्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्