'संरक्षण'मा संवेदनशील विषय, निम्छरो प्रस्तुति

गोकर्ण गौतम

फिल्म संवादले सुन्दर हुन्छ क दृश्यले ? शङ्कै छैन, दृश्यले । फिल्म भनेकै दृश्य–भाषा हो । कथ्य संरचनाको मूल आधार दृश्य नै हुनुपर्छ । विडम्वना † हाम्रो फिल्ममा दृश्यलाई हेला गरी संवादलाई काखी च्यापिन्छ । परिणामत: फिल्म  होइन, सडक वा रेडियो नाटकजस्तो भइदिन्छ । पूर्णेन्दु झा निर्देशित संरक्षणलाई यही कोटीमा राख्न सकिन्छ । दृश्यमाथि संवाद हाबी हुँदा फिल्म अनावश्यक ‘लाउड’ भइदिएको छ । जबकि, मधेसको मुद्दा उठाइएकाले संरक्षणलाई महत्वका साथ हेरिएका थियो  ।

समाजमा राजनीतिको चर्को दबदबा भए पनि सिनेमामा राजनीतिक विषय उठाउने  हिम्मत (जोखिम ?) एकाध निर्देशकले मात्र गर्छन् । पहिलो फिल्ममै पूर्णेन्दुले त्यो आँट  गरे । तर, सोही अनुरुपको निर्देशकीय क्षमता देखाउन सकेनन् ।  पटकथामा उनले रमेशरञ्जनको साथ पाएका छन् । 


उदीयमान मधेसी नेता त्रिपाठीजीको हत्यारा पत्ता नलागेपछि वीरगन्जको शान्तिसुरक्षा खल्बलिन्छ । अनि काठमाडौँबाट खटिन्छन्, एसपी ओम खरेल (निखिल उप्रेती) । इमानदार र निर्भीक एसपीको प्रवेशसँगै घुस्याहा डीएसपी रामदेव थारु (सौगात मल्ल), नेताहरू देवु शाह (रमेशरञ्जन) र कोइराला (रमेश बुढाथोकी)को नीद हराम हुन्छ । थारुलाई जसरी पनि पैसा कमाउनु छ भने विपरीत धुव्रमा रहेका देवु र कोइरालालाई पैसासँगै सत्ता हत्याउनु छ । त्यसको लागि जातीय र क्षेत्रीय मुद्दालाई गलत ढंगले उठाउने उनीहरूको आदत बनिसकेको छ । यस्तो अपराधको चंगुलमा फसेका खरेलले के गर्लान् ? भ्रष्ट नेता र प्रहरी अधिकृतको भन्डाफोर होला ? फिल्म यिनै प्रश्नहरूको वरपर घुमेको छ ।

हरेक पात्रले मधेसको नाम बारम्बार जपे पनि संरक्षण वीरगन्जमा सीमित छ । मधेसका अरु
सहरसँग कथाको ‘कनेक्सन’ छैन । वीरगन्जलाई भ्रष्ट राजनीति र तस्करको उर्वरभूमिको रुपमा चित्रित गरिएको छ । यहाँका न नेता सफा छन्, न प्रहरी र प्रेस नै । अनि, जनताचाहिँ नेताले जता भन्यो, त्यतै लाग्छन् । तर यी हर्कत पर्दामा देखाइँदैन,र्  पात्रले संवादबाट मात्र प्रस्टाउने प्रयास गर्छन् । प्रतीकात्मक र गहिरो भाव बोकेका दृश्यको खडेरी छ सुरुआतबाट ।  मधेसको समस्या बुझे पनि त्यसलाई दृश्यमा बदल्ने कौशल अभाव निर्देशक र पटकथाकार दुवैमा देखिँदैन । 

पात्रहरूको विस्कुन र कमजोर चारित्रीकरणले थप गञ्जागोल बनाएको छ । सुरुआती १५ मिनेटदेखि नै कथा र पात्रमाथिे पकड गुमाएका छन् निर्देशकले । पात्र बोलिरहन्छन् तर, भनाइ र गराइको भेउ पाउन्न । त्रिपाठीजीको चरित्र  स्थापित नगर्दै हत्या गरिन्छ । जबकि, त्यसपछिको पूरा फिल्म अपराधी खोज्न र उम्कनतिर केन्द्रित हुन्छ । यसरी आधार विषय नै फिक्का हुँदा स्वभाविक रुपमा वितृष्णा जाग्छ । कोइरालालाई भयंकर नेताका रुपमा प्रस्तुत गरिन्छ । तर, आफ्नो भरौटेको अगाडि फँुई लाउनुबाहेक उनका अन्य राजनीतिक ‘नेक्सस’ देखिँदैन । देवु शाहले रक्सी पिउने र उत्तजेक भाषण मात्र दिन्छन् । उनको चरित्रको धरातल कमजोर छ । डीएसपी थारुचाहिँ जता गुलियो उतै भुलियो भनेझैं । उनले राजधानीमा सत्तासीन कुनै नेताको ठूलै आर्शिवाद पाएजस्तो देखाइन्छ ।

पक्का पनि मधेस आक्रामक छ । पहाडलाई आफ्नो विरुद्धमा देख्छ तर यो यथार्थलाई जातीय र क्षेत्रीयताको रंग दिएर अधिकांश मधेसी नेता अतिरञ्जित गर्छन् । सोही कारण मधेसका वास्तविक पीडितले कहिल्यै न्याय पाएका छैनन् । पूर्णेन्दुले पस्कन खोजेको यही तीतो वास्तविकता हो । तर, फितलो प्रस्तुति कारण  प्रभावहीन भएको छ । लम्बेतान र विनाप्रसंगका भाषण र खरेलको गोदामभित्र फाइटको तुक छैन । अशिष्मा नकर्मी र सौगातको प्रेमको प्रसंग र गीतले कथाको  बहाव अझ विथोलेको छ । खासमा महिला पात्रबाहेक सबै ‘लाउड’ छन् । 

मधेसको सामाजिक बनोट अनुसारका फरक पात्र प्रतिनिधित्व गराउनु सकारात्मक छ । मधेसभित्रकै अन्तरविरोधलाई निर्देशकले दुई मधेसी नेता र थारु प्रहरी अधिकृतमार्फत छर्लंग पार्ने प्रयास गरेका छन् ।  हत्या गरिएका नेता त्रिपाठीकी पत्नीको मनोभावलाई मर्मस्पर्शी शैलीमा देखाइएको छ । होली गीत र त्यसपछिको एक्सनको कोरियोग्राफी तुलनात्मक रुपमा अब्बल छन् । सौगात र प्रमोदको हिलोको फाइट निकै मिहिनेत गरेर खिचिएको छ । क्लाइमेक्सले मधेसमा मौलाइरहेको वंश परम्पराको झल्को दिन्छ । यो ‘एन्टी पहाडे’ फिल्म होइन । निर्माण पक्षले लगानीमा कन्जुस्याई गरेको देखिँदैन पनि । 

सौगातको चरित्र ज्यादै चर्को लाग्छ । त्यसैले उनीसँग दर्शक झ्याम्मिदैनन् । यही प्रवृत्तिको चरित्रमा उनलाई यसअगाडि पनि हेरिसकिएको छ । बरु रमेशरञ्जन केही स्वभाविक लाग्छन्, खासगरी भाषण गर्दा । रमेश बुढाथोकीको बोल्ने शैलीदेखि हाउभाउसम्म बनावटी लाग्छ । प्रमोदलाई हुलिया र  ‘टोन’ले साथ दिएको छ । मलिना र अशिष्माको न भूमिका प्रभावकारी छ, न अभिनय जीवन्त । 

मूल कथा संवेदनशील भए पनि कथा भन्ने शैली कलात्मक हुन नसक्दा संरक्षणले  निराश बनाउँछ । सिनेमाको औपचारिक अध्ययन गरेका अनि मधेसको जनजीवन भोगेकाले पनि पूर्णेन्दुसँग यही स्तरको फिल्मको अपेक्षा थिएन ।

पुरा पढ्नुहोस्

पञ्चायती भुक्तमान भोगेका प्रशासकको बयान

सीताराम बराल
रोचक संस्मरण र घटनाहरूले भरिएको छ, तेजबहादुर प्रसाईंको आत्मकथा ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] युवराज महेन्द्र–बीपी मनमुटाव

रेवतीरमण खनाल
‘नेपाली कांग्रेस राजतन्त्र मासेर गणतन्त्र ल्याउन चाहन्छ, त्यसैले सोची–सम्झेर यो सब गरिएको हो’ भन्ने आशंका युवराज महेन्द्रको मनमा परेको रहेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

थोत्ने सास्ती

सुरविन्द्रकुमार पुन
चर्न जाँदा पाडाले आमाको दूध चुस्न नसकोस् भन्दै रुखको बलियो हाँगाको चोके काटेर थुतुनोमा तीखो बनाएर बाँधिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘जनप्रतिनिधिलाई काम अनुसारको माम’— विद्यासुन्दर शाक्य

बाबुराम विश्वकर्मा
अहिलेसम्म जे–जति टीका–टिप्पणी, आलोचना र चिन्ता प्रकट गरिएका छन्, ती सबै मप्रतिको माया र सद्भावकै कारणले हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

[झटारो] खानपानमा हामी लिप्त रहौँ

लक्ष्मण गाम्नागे
खानपान भन्ने चिजै यस्तै रहेछ । नखाऔँ भन्दा पनि खाऔँखाऔँ लाग्ने । खाँदै गएपछि होस हराउँदै जाने ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

रवि मानन्धर
सरकारले डा केसीको माग पूरा नगरिदिएझैँ मैले पनि कोक नपिउने परिवारको माग पूरा गरेको छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

[फिल्म] सन्देश र मनोरञ्जनको ‘प्याकेज’

गोकर्ण गौतम
प्रेममा चर्पी ‘भिलियन’ बनेपछि कथामा रोचकता थपिदै जान्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

अलैँचीले अप्ठ्यारो

लक्ष्मी गौतम

पाँचथर ।। पहाडका अलैँची किसान र तराईका अलैँची व्यवसायीबीच लेनदेनको व्यवहार हुनुपर्ने हो । तर, पछिल्लो समय दुवै एकआपसमा आरोप–प्रत्यारोपमा ओर्लिएका छन् । किसानको उत्पादन नै गुणस्तरीय नभएको गुनासो व्यवसायीहरूले लगाए । ठूला खरिददारहरूले नै बेइमानी गरेकाले अलैँचीको गुणस्तरमा औँला उठेको दुखेसो किसानहरूले पोखे । जबजब अलैँचीको बिक्री मूल्य घट्न थाल्छ, त्यतिबेला किसान र व्यवसायीबीच बाझाबाझ हुन थाल्छ । यसपटक पनि यस्तै भयो । 

अलैँचीका ठूला व्यवसायीहरू विर्तामोडमा छन् । अलैँची व्यवसायी महासंघको केन्द्रीय कार्यालय पनि विर्तामोडमै छ । अधिकांश जिल्लाको अलैँची विर्तामोडमा संकलन भएर बाहिरी देश निर्यात हुन्छ । यस वर्ष पहाडी जिल्लामा उत्पादन भएको अलैँची विर्तामोड बजारसम्म पुग्न नपाउँदै गुणस्तरको विवाद उठ्यो । मूल्य कम तोकियो । विगत वर्षसम्म प्रतिकिलो तीन हजार रुपियाँसम्म बिक्री भएको अलैँची यस वर्ष घटेर ८ सय ५० रुपियाँ प्रतिकिलोका दरले बिक्री गर्नुपरेपछि किसान कर्किनु आफैँमा अस्वाभाविक पनि भएन । “जस्तोसुकै अलैँची उत्पादन गरे पनि बिक्छ भन्ने मानसिकता किसानहरूमा छ, यस्तो मान्यताले गर्दा गुणस्तरहीन अलैँची उत्पादनमा वृद्धि हुँदैछ,” अलैँची व्यवसायी महासंघका केन्द्रीय वरिष्ठ उपाध्यक्ष दीपक नेपाल भन्छन्, “मूल्य अकासिएपछि अलैँचीमा मिसावट गर्ने र तौल बढाउन राम्ररी नसुकाउने अनि पानीमा भिजाउनाले पनि गुणस्तर खस्किएको हो ।”

तर, किसानहरू यो आरोपमा सत्यता भेट्दैनन् । “हामी होइन, व्यवसायीहरू इमानदार नभएकाले अलैँचीको गुणस्तरमा ह्रास आएको हो, चाँडो कमाउने चक्करमा व्यवसायीहरूले नै गुणस्तर बिगारेका छन्,” पाँचथर फालेलुङ–५ का किसान देवीप्रसाद नेपालको गुनासो छ, “विशेष गरी ठूला ट्ेरड सेलरले इमान्दारी नदेखाउँदा अलैँचीको मूल्यमा गिरावट आएको हो ।”

पाँचथर, ताप्लेजुङ, इलाम र संखुवासभामा उल्लेख्य मात्रामा अलैँची उत्पादन हुन्छ । यी जिल्लामा कृषि उपजको निर्यातमा सबैभन्दा ठूलो हिस्सा अलैँचीले नै लिएको छ । नेपालबाट निकासी भएको ९९ प्रतिशत अलैँची भारतीय बजारमा निर्यात हुन्छ । भारतले नेपालमा उत्पादन भएको अलैँची गुणस्तरहीन भएको दोष लगाएपछि यहाँ उत्पादित अलैँचीले मूल्य गुमाएको नेपाल अलैँची व्यवसायी महासंघका केन्द्रीय वरिष्ठ उपाध्यक्ष नेपालको भनाइ छ । यस भेगको अलैँचीले ट्ेरड मार्क (सामूहिक व्यापार चिह्न) पनि पाएको छ । यहाँ उत्पादित अलैँची एभरेस्ट विग कार्डमका नामले अन्तर्राष्ट्रिय बजारसम्म निकासी हुन्छ । यसैले पनि नेपालको अलैँची तेस्रो मुलुक निर्यात हुन नदिन भारतको भूमिका भाँजो हाल्ने तहसम्म पनि पुग्ने गरेको आंशका गर्ने व्यवसायीहरूको कमी छैन । 

पुरा पढ्नुहोस्

आवरण कथा» गुप्त प्रस्तावमा गुप्त छलफल

मनबहादुर बस्नेत
नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीलाई ६ वटा हेलिकप्टर किन्ने प्रयत्न अन्तिम चरणमा
पुरा पढ्नुहोस्

सत्याग्रहका पाँच वर्ष, जहिले झुक्याउने

बाबुराम विश्वकर्मा
डा गोविन्द केसीसँग सरकारले गरेको सहमति दलका शीर्ष नेता र मेडिकल कलेज व्यवसायीको स्वार्थ एवं छलकपटको चक्रमा
पुरा पढ्नुहोस्

पूर्वराजकुमारीको आनाकानी

सीताराम बराल
सर्वोच्च अदालतले फैसला गरेको ६ महिना बितिसक्दा पनि पूर्वअधिराजकुमारी प्रेरणा शाहद्वारा विजयावास छाड्न अटेर
पुरा पढ्नुहोस्

अदालतबाट दोषी तर गाउँपालिका प्रमुख

माधव बस्नेत
ठगी मुद्दामा अदालतबाट कसूरदार ठहरिएर सजाय पाएका व्यक्ति नै स्थानीय निर्वाचनमा विजयी
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

[टिस्टुङ देउराली] असुरराज्यका अधीनस्थ हामी

विवेक पौडेल
हाम्रो समाज आज धर्म राज्यको आदर्शबाट हुन सक्ने जति पर छ र एउटा असुरराज्यको अधीनस्थ ।
पुरा पढ्नुहोस्

कांग्रेसको बिग्रिएको व्याकरण

अच्युत वाग्ले
अहिलेको नेपाली कांग्रेसभित्र हरेक विषयमा तीनवटा समानान्तर सत्य एकैसाथ प्रवाहित भइरहेका छन् । वास्तविक सत्य, बोल्ने सत्य र बेहोर्ने सत्य ।
पुरा पढ्नुहोस्

[मतान्तर] डा केसी अभियानलाई सामाजिक आन्दोलन बनाऔँ

उज्ज्वल प्रसाईं
नाफाखोर माफियाहरूले कठालो समातेका आदर्शविहीन पात्रहरूका लागि डा केसीका सामान्य माग पनि घाँडो भएका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

कूटनीतिक तीर्थाटन

हस्त गुरुङ
नेपालको कूटनीतिलाई फेरि दिल्लीकै तीर्थाटनमा फर्काइदिएको छ, जो अलिखित विधान बनेर चलिरहेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[परदेशबाट] मुस्किल छ यहाँ

विश्वास हमाल
जिन्दगी के हो भनी अझ राम्रोसँग बुझायो, विदेशको बसाइले । यस्ता काम गरियो, जुन नेपालमा कहिल्यै गरिँदैन थियो होला ।
पुरा पढ्नुहोस्

[ मतान्तर] असहिष्णुताको बाटोमा जेएनयू

उज्ज्वल प्रसाईं
‘भाइब्रेन्ट पब्लिक स्फियर’का रूपमा विकसित जेएनयू बिस्तारै अतिवादी हिन्दुत्ववादको पैरवी गर्ने संस्था बन्दै जाने संकेत देख्न थालिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

मन्त्री भएर के भो ?

अच्युत वाग्ले
माओवादीजस्ता दलहरूले संसदीय व्यवस्थाको विकल्प के हो भन्ने कतै प्रस्ट नपारीकन यो प्रणालीलाई धराशयी बनाइदिएका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

कि अधिमूल्यन, कि अवमूल्यन

विमल आचार्य
एक–दुइटा पंक्तिलाई लिएर झुर भन्नु अनि उसै गरी एक–दुइटा पंक्तिलाई लिएर सुपर भन्नु उही प्रवृत्ति हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

काठमाडौँबाट केदारमान सिंह

राजकुमार बानियाँ
केदारमान तिनै पत्रकार हुन्, जसले १९ जेठ ०५८ को दरबार हत्याकाण्डको समाचार ‘ब्रेक’ गरेका थिए एएफपी र बीबीसीमार्फत ।
पुरा पढ्नुहोस्

अलराउन्डर अम्मली

राजकुमार बानियाँ
प्याजजस्तो पत्रैपत्र छन्, वसन्त थापाको जीवनमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

हर्बल हब

घनश्याम खड्का
जंगली च्याउ र जडिबुटीले समृद्ध बस्ती
पुरा पढ्नुहोस्

हिजोआजका सन्तोष पन्त

राजकुमार बानियाँ
पुराना दर्शकहरुलाई लाग्छ, ‘हिजोआजका कुरा’ भनेकै सन्तोष पन्त हुन्, सन्तोष पन्त भनेकै ‘हिजोआजका कुरा ।’
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

सडकमा नयाँ सारथि

सुरेशराज न्यौपाने

विदेशका सहरहरूमा पुग्दा आरामदायी र भरपर्दा ट्याक्सी चढ्दा प्राय: नेपालीहरूको मनमा जिज्ञासा उठ्ने गर्छ । नेपालमा यस्तो सुविधा कहिले पाइएला ? किनभने, नेपालमा ट्याक्सी यात्रा गर्दा भाडा र सुरक्षाजस्ता चिन्ता र चासोले मन–मस्तिष्कमा घर बनाइरहेको हुन्छ । युवा आईटी उद्यमी प्रकाश न्यौपाने, २८, र रवि सिंहाल, २८, ले राजधानीवासीलाई त्यस्ता चिन्ता र चासोबाट मुक्त गर्दै छन् । 

उनीहरूको कम्पनी ‘सारथि’ले मोबाइल एप्समा आधारित सुरक्षित तथा भरपर्दो ट्याक्सी सञ्चालनमा ल्याउन लागेको हो । त्यो पनि सरकारी भाडादरमै, जो राजधानीवासीका लागि सार्वजनिक यातायातको भरपर्दो विकल्प हुन सक्छ । यसबाट मिटरमा नजाने र रातीको समयमा भनेको ठाउँमा यात्रु बोक्न नमान्ने जस्ता समस्याबाट समेत यात्रुले राहत पाउनेछन् ।

कम्पनीले सञ्चालनमा ल्याउन लागेका ट्याक्सीहरू विशेष गरी एप्समा आधारित हुनेछन् । यस अन्तर्गत तीन किसिमका सेवा दिने योजना छ । राजधानीभित्र वा बाहिर जान चार घन्टाभन्दा बढी समयका लागि हरियो प्लेट भएका ट्याक्सीहरू १५ साउनदेखि सञ्चालनमा आइसकेका छन् । यो सेवालाई ‘सारथि प्लस’ नाम दिइएको छ । यसमा ३ सय ५० वटा ट्याक्सी आबद्ध छन् । यी ट्याक्सीले सरकारले तोकेकै दरमा भाडा लिनेछन् । 

त्यसैगरी २२ साउनदेखि कम्पनीले ‘सारथि बेस’ सुरु गर्दैछ । हाल सञ्चालनमा रहेका ट्याक्सीहरूलाई नै यस सेवा अन्तर्गत ल्याइने छ । यसका लागि कम्पनीले एक महिनाअघि ट्याक्सी चालक र त्यसका मालिकहरूलाई सार्वजनिक विज्ञापनमार्फत आह्वान नै गरेको थियो । यसमा हालसम्म दुई सयवटा ट्याक्सी चालक जोडिन पुगेका छन् । यसबाहेक अर्को महिनादेखि सञ्चालनमा आउने ‘सारथि’मा भने कम्पनीकै स्वामित्वका ५६ ट्याक्सी रहनेछन् । 

यो सेवाको प्रभावकारिता र बजार अध्ययनका लागि मात्र कम्पनीले करिब डेढ वर्षभन्दा बढीको समय खर्चेको कम्पनीका संस्थापक प्रकाश न्यौपाने बताउँछन् । भन्छन्, “बजारको सम्भाव्यता अनुसन्धानका अलावा यात्रु, चालक, यातायात विभाग, ट्राफिकलगायतका सरोकारवालाहरूसँग नियमित छलफल गरेर यो सेवालाई अन्तिम रूप दिइएको हो ।”

यस अन्तर्गत प्रत्येक ट्याक्सीको मिटरलाई एन्ड्रोयड अपरेटिङ सिस्टम भएको ट्याब्लेटमा जोडिएको छ । त्यो ट्याब्लेटलाई फेरि बिलिंगका लागि पीओस (प्वाइन्ट अफ सेल्स) मेसिनसँग जोडिनेछ । उक्त मेसिनबाट तत्कालै भुक्तानी गर्न सकिने र बिल उपलब्ध हुनेछ । यी सबै उपकरण र प्रविधि प्रत्येक ट्याक्सीमा कम्पनीले नै उपलब्ध गराउनेछ । ‘सारथि प्लस’मा आबद्ध ट्याक्सी चालकलाई न्यूनतम दूरीको ग्यारेन्टीको कम्पनीले नै गर्नेछ । तर, त्यसबाट उठ्ने भाडाको १० प्रतिशत भने कम्पनीले लिनेछ । तर, न्यूनतमभन्दा बढी जति गाडी गुड्नेछ, त्यही हिसाबले कमिसनमा फरक पर्नेछ । 

यी ट्याक्सीमा सवारी गर्न चाहनेले एन्ड्रोइड र आईओस प्लेटफर्मबाट सारथि एप्स डाउनलोड गरेर ‘राइड’ क्लिक गर्नु पर्नेछ । त्यसो गर्नासाथ आफ्नो मोबाइलको स्क्रिनमा ‘सारथि’का ट्याक्सीहरू कहाँकहाँ छन् भनेर देखिन्छन् । र, त्यसपछि आफूले चढ्न चाहेको ट्याक्सी छनोट गर्न पाइन्छ । अनलाइन, फोन र म्यासेजबाट समेत ‘सारथि’ ट्याक्सी बुक गर्न सकिन्छ । 

कम्पनीले यात्रालाई सुरक्षित बनाउनेतर्फ विशेष सजगता अपनाएको छ । ट्याक्सी चढ्ने बित्तिकै स्वत: तस्बिर खिचिन्छ र त्यो तस्बिर सुरक्षा निकायले मागेको खण्डमा उपलब्ध गराइनेछ । यो एप्स प्रयोग गर्दा नै एउटा आपतकालीन नम्बर दिनुपर्छ । केही समस्या आइपरे यात्रुले एप्समा भएको आपतकालीन बटन थिचेको खण्डमा उसले दर्ता गराएको नम्बरका अलावा प्रहरी, कन्ट्रोल रुम गरी पाँचवटा नम्बरमा एकैपटक मेसेज जानेछ । 

ट्याक्सी चालकहरूको व्यवहारले पार्ने समस्यालाई सम्बोधन गर्न प्रत्येक ट्याक्सीमा ट्रयाकिङ सिस्टम जडित हुनेछ, जसबाट अधिक गतिमा चलाएमा, ट्राफिक नियम उल्लंघन गरेको खण्डमा त्यसको रिपोर्टिङ सीधै कन्ट्रोल रुममा हुन्छ । त्यसबाहेक यात्रुले एप्सबाटै चालकको व्यवहारका बारेमा प्रतिक्रिया जनाउन सक्छन् । युरो–४ मापदण्डका ट्याक्सीमा त कन्ट्रोल रुमबाटै इन्जिन बन्द गर्न सक्ने र यदि कुनै चालकले मिटरमा जान नमानेको खण्डमा कन्ट्रोल रुमबाटै मिटर अन गर्ने प्रणाली पनि रहनेछ । 

एप्स प्रयोग नगर्नेले पनि यो ट्याक्सीलाई बाटोमा रोकेर यात्रा गर्न सक्नेछन् । यात्रा सुरु गर्दा नै गन्तव्यसम्म पुग्न लाग्ने अनुमानित रकम एप्सले नै देखाउनेछ । उक्त भाडा निर्धारण गर्दा यात्रा गरेको समय, रुट र सम्भावित ट्राफिक जामलाई पनि अध्ययन गरिएको बताउँदै कम्पनीका अर्का संस्थापक रवि सिंहाल भन्छन्, “जसले यात्रुहरूमा के–कति भाडा लाग्छ भन्ने संशय पनि हट्नेछ भने ठगिनु त परेन भन्ने आशंकाको पनि निवारण हुनेछ ।” 

आफ्नो व्यवसायले सिर्जनशील र नवीनतम सोचलाई प्रवद्र्धन गर्ने र उपत्यकावासीलाई आधुनिक यातायात प्रणालीसँग साक्षात्कार गराउने सारथिका सञ्चालकहरूको विश्वास छ । राजधानीमा मात्र करिब १२ हजार ट्याक्सी सञ्चालनमा रहेको र सारथिजस्ता ६ वटा कम्पनीका लागि ठाउँ रहेको आफ्नो अनुसन्धानले देखाएको न्यौपानेको दाबी छ । यसबाट आगामी साढे दुई वर्षभित्र करिब ट्याक्सीको कारोबारको ४० प्रतिशत हिस्सा ओगट्ने महत्त्वाकांक्षी लक्ष्य यी दुई युवाले राखेका छन् । 

सारथिजस्ता नयाँ यातायात प्रणालीबाट ट्याक्सी कारोबारलाई करको दायरामा ल्याउन पनि सहज हुनेछ । हाल सञ्चालनमा रहेका ट्याक्सीहरूले के–कति आम्दानी गर्छन् भन्ने सरकारी निकायलाई कुनै जानकारी छैन । अहिले भएका ट्याक्सीहरूको संख्यालाई आधार बनाउँदा वार्षिक ६० करोड रुपियाँ भाडा उठ्ने गरेको अनुमान छ । तर, यति ठूलो कारोबारबाट राज्यको ढुकुटीमा भने एक रुपियाँ पनि जम्मा हुँदैन । तर, सारथिजस्ता प्रविधियुक्त सेवाबाट भने सरकारले पनि कर प्राप्त गर्न सक्छ । 

हुन त काठमाडौँमा प्रविधि मैत्री ट्याक्सी चलाउने प्रयास धेरै पहिलेदेखि हुँदै आएको छ । तर, ठोस अनुसन्धान र गृहकार्यको अभावले ती कुनै पनि सफल भएनन् । जसले गर्दा काठमाडौँमा ट्याक्सीवालाको सिन्डीकेट हावी हुन पुगेको छ । त्यसले राजधानीवासीको सुविधासम्पन्न, नठगिने गरी ट्याक्सी चढ्ने चाहना कहिल्यै पूरा भएन । केही समययता भने केही आशलाग्दा संकेत देखिएका छन् । सारथिबाहेक पनि करिब एक दर्जन कम्पनीले यही क्षेत्रमा काम गरिरहेका छन् । 

सार्वजनिक यातायातका जानकार ट्राफिक इन्जिनियर आशिष गजुरेलका भनाइमा यस्ता प्रविधिमैत्री सेवाले जीवनलाई सहज बनाउनेछ । त्यसबाहेक सरकारले अघि सारेको स्मार्ट सिटीको अवधारणालाई यथार्थमा बदल्न यस्ता स्मार्ट सेवाको भूमिका अहम् हुने गुजरेलको तर्क छ । भन्छन्, “स्मार्ट सिटीको एउटा महत्त्वपूर्ण पक्ष यातायात हो । र, यस्ता सेवाले यातायातको आधुनिकीकरण गर्न र स्मार्ट सिटीलाई व्यवहारमा उतार्न महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्छन् ।” 

ढोकैमा ओला र उबर

संसारभर आफ्नो सञ्जाल विस्तार गर्दै लगेका मोबाइल एप्समा आधारित ओला र उबरले नेपाली बजारमा प्रवेश पाउन जोडतोड गरिरहेका छन् । हाल विश्वका ८३ मुलुकका ६ सय ७४ सहरमा उबर सञ्चालनमा छ भने भारतीय कम्पनी ओला त्यहाँका विभिन्न सयभन्दा बढी सहरमा । 

बिजुली गतिमा आफ्नो सञ्जाल र कारोबार विस्तार गरिरहेका यी दुई कम्पनीले पछिल्लो समय नेपालको सार्वजनिक यातायातलाई पनि प्राथमिकतामा राखेका छन् । करिब ६ महिनाअघि उबरको दक्षिणपूर्वी एसियाको नीति विभाग हेर्ने श्वेता कोहली यहाँको कानुनी र प्रशासनिक संरचनाका सम्बन्धमा बुझ्न काठमााडौँ आएकी थिइन् । स्रोतका अनुसार काठमाडौँ बसाइका क्रममा कोहलीले राजनीति र प्रशासन दुवैका प्रभावशाली व्यक्तिहरूसँग भेटघाट गरेकी थिइन् । त्यसको केही समयपछि उबरकै अर्का एक उच्च अधिकारी उत्सव अग्रवाल आफैँ पनि काठमाडौँ आएका थिए । 

विद्यमान कानुनले उबर र ओलालाई नेपालमा आफ्नो सञ्जाल विस्तार गर्न सम्भव छैन । यहाँ ट्याक्सीको भाडा सरकारले नै तोक्छ । जबकि, उबर र ओलाले माग र आपूर्तिका आधारमा भाडादर निर्धारण गर्छन् । जस्तै : ट्याक्सीको माग कम हुने बेला भाडा पनि कम हुन्छ भने माग अधिक हुने बेला भाडा पनि बढी हुन्छ । जबकि, नेपालमा दिउँसो र राती गरी दुई किसिमको भाडा मात्र लिन पाइन्छ । विद्यमान कानुनलाई खुकुलो बनाउन र बजार विस्तारमा सहज हुने हिसाबले स्थानीय साझेदारसँग मिलेर जानका लागि समेत यी दुई कम्पनीले प्रयासरत रहेको बुझिएको छ ।
 

पुरा पढ्नुहोस्

व्यापार गुमाउँदै टेलिकम

सुरेशराज न्यौपाने
नेपाल टेलिकमको बजार हिस्सा क्रमश: कमजोर
पुरा पढ्नुहोस्

क्षमता क्षीण

सुरेशराज न्यौपाने
अस्थिर र अपरिपक्व निर्णयका कारण नेपाल राष्ट्र बैंकको साख धरापमा
पुरा पढ्नुहोस्

१२ अर्बमा १० अर्ब रुपियाँ छुट

माधव बस्नेत
निष्क्रिय कानुनको छिद्रमा टेकेर कर फस्र्योट आयोगका पदाधिकारीद्वारा उद्योगी व्यापारीलाई अर्बौंको फाइदा
पुरा पढ्नुहोस्

गैरजिम्मेवार र अपारदर्शी

सुरेशराज न्यौपाने
जलविद्युत् विकासकर्ता कम्पनीहरूले असल व्यावसायिक अभ्यास नगर्दा लगानीकर्ताहरू जोखिममा
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

'...मुस्किल छ पोखरामा' गायकलाई ८ प्रश्न

विमल खतिवडा

सर्वाधिक व्यस्त गायकमध्ये पर्छन्, प्रमोद खरेल । एकमहिने अमेरिका यात्राबाट साउन दोस्रो साता स्वदेश फर्किएका उनी अहिले कन्सर्ट र गीत रेकर्डमा व्यस्त छन् । सबैभन्दा बढी गीत रेकर्ड गराउने गायकमा पर्ने खरेलले आधुनिक र चलचित्रका गीत गाएर दर्शक–श्रोतालाई आकर्षित गर्ने प्रयास गरेका छन् । उनी स्वदेशमै हुँदा प्रतिमहिना झन्डै एक सय गीत रेकर्ड गराउँथे । जहाँ सांगीतिक कार्यक्रमको आयोजना गरिन्छ, त्यहाँ उनका गीतमा ‘वान्समोर’को आवाज गुन्जिन्छ । बालबालिकादेखि वृद्धवृद्धासम्म फ्यान छन् उनका । गीत रेकर्डिङमा व्यस्त रहेकै बेला गायक खरेलसँग गरिएको कुराकानी :

तपाईं अहिले केमा व्यस्त ? 
अमेरिकाको एकमहिने सांगीतिक यात्रा सकेर साउन दोस्रो साता नेपाल आइपुगेँ । अहिले गीत रेकर्डमा व्यस्त छु । दैनिक कम्तीमा दुईवटा र बढीमा चारवटासम्म गीत रेकर्ड हुन्छन् । बिहानदेखि राती अबेरसम्म रेकर्डिङमै व्यस्त रहन्छु । लामो समय बाहिर भएकाले गीत रेकर्डका लागि मलाई कुरेर बस्ने धेरै थिए । 

गीत रेकर्डका लागि तपाईंलाई धेरै खोज्नुको कारण ? 
मलाई धेरै खोज्नुको कारण त थाहा भएन । तर, दर्शक–श्रोताले धेरै माया गर्नुभएको छ । उहाँहरूकै साथ–सहयोगले आज गायकका रूपमा स्थापित छु । अधिकांश दर्शक/श्रोताले तपार्इंको गीत राम्रो लाग्यो भन्दै सामाजिक सञ्जाल फेसबुक र ट्वीटरमा सन्देश पठाएर तारिफ गर्नुहुन्छ । 

यति व्यस्त गायकको अहिलेचाहिँ कन्सर्ट छैन ? 
म अहिले गीत रेकर्डिङ र कन्सर्ट दुवैमा व्यस्त छु । गीत रेकर्ड गरेर केही समयअघि पोखरामा आयोजित कन्सर्टमा सहभागी हुन पुगेँ । झरी भए पनि दर्शकको सहभागिता उल्लेख्य थियो । आधुनिक गीतमा दर्शक–श्रोताको क्रेज छ । अहिले वर्षात्को समयमा कमै सांगीतिक कार्यक्रम हुन्छन् । बाराको सिमरा र विराटनगरमा आयोजना हुने कन्सर्टका लागि निम्तो आइसकेको छ । गीत रेकर्ड सकेर जाने योजनामा छु । 

समय कसरी व्यवस्थापन गर्नुहुन्छ ? 
विदेशमा आयोजना हुने सांगीतिक कार्यक्रममा सहभागी हुँदा गीत रेकर्ड गर्न समय मिल्दैन । विदेश यात्रा प्राय: लामै हुन्छ । तर, नेपालमा हुँदा भने गीत रेकर्ड र कन्सर्टमा बढी सहभागी हुन्छु । कन्सर्टको समय हेरेर रेकर्डका लागि समय व्यवस्थापन गर्छु । 

अहिलेसम्म कति गीत रेकर्ड भए ? 
हिसाब राखेको छैन । लाग्छ, दुई हजारभन्दा बढी गीत रेकर्ड भएका छन । आधुनिक गीत धेरै गाएको छु । चलचित्रमा पनि गीत गाउने अफर धेरै आउँछन् । त्यसलाई नकार्दिनँ । चलचित्रमा मात्रै दुई/तीन सय गीत रेकर्ड भइसके । आधुनिक र चलचित्र दुवैमा गाएका गीत दर्शक–श्रोताले मन पराउनुभएको छ । 

तपार्इंलाई कुन गीतले चिनाएको भन्ने लाग्छ ?
०६७ मा प्रणय एल्बममा गाएको गीत ‘मबिना कसैकसैलाई....’ सुपर/डुपर हिट भयो । मलाई सांगीतिक क्षेत्रमा गायकका रूपमा यही गीतले चिनायो । जहाँ गए पनि दर्शक–श्रोताबाट यो गीत गाउने माग आउँथ्यो । गीत नसक्दै ‘वान्समोर’को आवाज गुन्जन्थ्यो । अहिले पनि यस गीतको क्रेज घटेको छैन । कन्सर्टमा मैले यो गीत चारपटकसम्म गाएको छु । अहिले पनि यो गीत दर्शक–श्रोताको जनजिब्रोमा झुन्डिरहेको छ । 

सधैँ व्यस्त तपाईं, परिवारलाई चाहिँ समय दिनुहुन्न ? 
चार–पाँच वर्ष भयो । गीत रेकर्डमा बढी व्यस्त हुने गरेको छु । परिवारले मेरो पेसा बुझेको छ । सिजनमा जताततै आयोजना हुने कन्सर्टमा व्यस्त हुन्छु । चाडबाडसमेत भन्न पाइन्न । जहाँ मेला–महोत्सव हुन्छ, प्राय: त्यहाँ मेरो उपस्थिति रहन्छ । अहिले कन्सर्ट कम भएकाले शनिबार परिवारसँग बस्छु । क्रिकेट हेर्छु । 

तपार्इंको फ्यान क्रेज कस्तो छ ? 
म जहाँ जान्छु, त्यहाँ दर्शकको भीड देख्छु । कोही अटोग्राफ लिन आउनुहुन्छ । कोही सेल्फी खिच्न अघि सर्नुहुन्छ । फरक–फरक किसिमका दर्शक मेरा फ्यान हुनुहुन्छ । कतिपय फ्यान मलाई भेटेर मेरै गीत गाउनुहुन्छ । फ्यान क्रेज असाध्यै धेरै पाएको छु । 
 

पुरा पढ्नुहोस्

‘जनप्रतिनिधिलाई काम अनुसारको माम’— विद्यासुन्दर शाक्य

बाबुराम विश्वकर्मा
अहिलेसम्म जे–जति टीका–टिप्पणी, आलोचना र चिन्ता प्रकट गरिएका छन्, ती सबै मप्रतिको माया र सद्भावकै कारणले हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘बुद्ध चिनाउन कोस्टारिकामा’

मनोज पौडेल
गौतम बुद्ध नेपालमा जन्मेका हुन् र उनको शान्तिरूपी शिक्षामै सुखद भविष्य छ भन्ने सन्देश दिन विदेशमा नेपाली विहार स्थापना गरेको हुँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘भूगोललाई बाहेक गरेर राज्यको न संरचना, न पुन:संरचना’

रामबहादुर रावल
२ सय ४० वटै निर्वाचन क्षेत्र कायम राखौँ भन्ने धारणा पनि आइरहेको छ । यो सोचको अन्तर्य के होला ?
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

किन जित्छ सधैँ जर्मनी ?

ज्ञानेन्द्र आचार्य
‘फुटबल एउटा यस्तो खेल हो, जसमा २२ खेलाडी एउटै बलका पछि कुद्छन् र अन्त्यमा सधैँ जर्मनीले जित्छ ।’ सन् १९९० को विश्वकपको सेमिफाइनलमा जर्मनीसँग पेनाल्टीमा हारेपछि इंग्ल्यान्डका ग्यारी लिनेकरले दिएको प्रतिक्रिया हो यो । १८ असारमा फिफा कन्फेडेरेसन कपको उपाधि जर्मनीले जितेपछि यो भनाइ एकपटक फेरि सार्थक बनेकोे छ ।
 
ग्यारी लिनेकरले भनेजस्तै विश्व फुटबलमा जर्मनीको टिमले सधैँराम्रो नतिजा ल्याएको छ । जुनसुकै प्रतियोगिता सुरु हुनुअघि दाबेदारको सूचीमा जर्मनी तल होला तर अन्त्यमा जर्मनीले जित्ने कुरामा ढुक्क भए हुन्छ । नपत्याए, प्रमुख प्रतियोगितामा उसको प्रदर्शन हेर्नाेस् । पछिल्लो चार विश्वकप र तीन युरोकपमा जर्मनी सेमिफाइनलमा पुगेको छ । समग्रमा जर्मनीले विश्वकपमा ११ पटक र युरोकपमा नौपटक सेमिफाइनल खेलेको छ । 
 
जर्मनी फुटबलको महाशक्ति हो । यो प्रमुख प्रतियोगितामा उसको प्रदर्शनले सिद्ध गरिसकेको छ । तर, जर्मनीबाट पलभरमै एकल प्रयासमा टिमलाई जिताउन सक्ने जादुयी खेलाडी बिरलै निस्किएका होलान् । ऊबेलाका पेले, म्याराडोना वा अहिलेका मेसी, रोनाल्डो वा नेयमारजस्ता । जादुयी खेलाडी नभए पनि सधैँ एकरुपको परिणाम कसरी निकाल्छ जर्मनीले ? आखिर कसरी जित्यो जर्मनीले ? हरेक खेलपछि विपक्षी टिमका समर्थकले यस्तै प्रश्न गर्छन् । 
 
जर्मन भाषामा उनीहरूको राष्ट्रिय फुटबल टिमलाई ‘डाई मान्च्साप्mट’ भनिन्छ । किन जित्छ जर्मनीले भन्ने प्रश्नको जवाफ उनीहरूको यही उपनाममा छ । डाई मान्च्साप्mटको अर्थ हो, ‘द टिम’ । व्यक्तिगत रुपमा प्रत्येक खेलाडीले जस्तोसुकै खेलून् तर एक टिमका रुपमा जर्मनीले सधैँ राम्रो खेलेको छ । कन्फेडेरेसन कपको उपाधि पनि जर्मनीले कुनै एक खेलाडीकै कारण जितेको होइन । टिमका रुपमा उसको समग्र प्रदर्शन विपक्षीको भन्दा राम्रो थियो । सेमिफाइनलमा मेक्सिको र फाइनलमा चिली खेलमा हाबी देखिए पनि पाएको मौका सदुपयोग र गल्ती कम गर्नेमा जर्मनी नै अघि थियो ।
 
जर्मनीका लागि अहिले जितेको कन्फेडेरेसन कपको उपाधिले विशेष महŒव बोकेको छ । किनभने अन्तरमहादेशीय कपमा जर्र्मनीका लागि यो पहिलो उपाधि हो । र, म्यानुअल नोयर, म्याट ह्युमेल्स, जेरोम बोटेङ, टोनी क्रुस, मेसुट ओजिल लगायत अन्य मुख्य खेलाडीबिनै जर्मनीले जित्यो । नयाँ र कम अनुभवी टिम भए पनि आखिर यसमा अन्य प्रतियोगितामा जस्तै भयो । दाबेदार कोही अरू थियो होला तर जित्यो जर्मनीले । 
 
विश्व फुटबलमा प्रमुख प्रतियोगितामा जर्मनीले लगातार राम्रो प्रदर्शन गर्नु पछाडि त्यहाँको फुटबल संघको र व्यावसायिक क्लबको ठूलो मिहिनेत लुकेको छ । प्रतिभाशाली युवा खेलाडी उत्पादनका लागि मात्रै त्यहाँ वर्षेनी एक अर्ब ५० करोड युरोभन्दा बढी पैसा खर्च हुन्छ । राम्रा खेलाडी उत्पादन गर्न युवा परियोजनाको महत्व जर्मनीले सन् १९९८ को विश्वकप र सन् २००० को युरोकपमा असफल भएपछि मात्रै बुझेको थियो । त्यतिबेलै जर्मन फुटबल संघले स्थानीय तहमा प्रशिक्षण केन्द्र खोलेर ११-१२ वर्षका नयाँ प्रतिभा खोज्न थाल्यो । बिस्तारै यसमा जर्मन बुन्डेसलिगाका सबै १८ क्लब जोडिए । र, उनीहरूले पनि युवा खेलाडीमा लगानी बढाउन थाले । 
जर्मनीमा अहिले व्यावसायिक लिगको (बुन्डेसलिगा) तीन तह छ । व्यावसायिक लिग खेल्ने सबै क्लबमा ‘क’ वर्गका लाइसेन्सप्राप्त प्रशिक्षक हुनु अनिवार्य छ । बुन्डेसलिगा खेल्ने सबै क्लबको छुट्टै यू–२१ र यू–१७ टिम हुन्छ । २००७ यता यू–१७ को छुट्टै व्यावसायिक लिग पनि सुरु भएको छ । त्यस्तै, स्थानीय तहमा आप्mनै लिग छन् । जसको बुन्डेसलिगा क्लबसम्म राम्रै पहुँच छ । यसरी स्थानीय तहमा युवा र नयाँ प्रतिभा भेटिए, उनीहरूलाई थप प्रशिक्षण दिएर व्यावसायिक बनाउन त्यहाँ निकै प्रभावकारी प्रक्रिया छ । अहिले राष्ट्रिय टिममा रहेका प्रतिभाशाली खेलाडी यही प्रक्रियाबाट आएका हुन् । व्यावसायिकताको दृष्टिमा बुन्डेसलिगाभन्दा इङ्ल्यान्डको प्रिमियर लिग र स्पेनको लालिगा पनि कम छैन । तर, जर्मनीको जस्तो सशक्त युथ फुटबल अरू देशमा छैन । 
 
२० वर्षअघि जर्मनीको टिममा निकै बलिया र फुर्तिला खेलाडी हुन्थे । युवा परियोजना सुरु भएपछि प्रतिभाशाली खेलाडी आउन थाले । ब्राजिल, अर्जेन्टिनाका जस्तै जर्मनीमा कुशल खेलाडी नभए पनि फुटबलको प्राविधिक पक्षका बारेमा जानकार खेलाडी छन् । यो पनि त्यहाँ व्यावसायिक फुटबलमा आएको सुधारले दिलाएको उपलब्धि हो । र, अहिले मेसुट ओजिल, मारियो गोड्जे, मार्को रुइस र जुलियन ड्रयाक्सलरजस्ता प्लेमेकर पनि निस्कन थालेका छन् । 
 
१५ वर्षयता जर्मनीको सफलताको प्रमुख हतियार हुन्, उसका प्रतिभावान युवा खेलाडी । टिममा युवा खेलाडीको बाहुल्य बढाउने नीति सबैभन्दा पहिले योर्जेन क्लिन्समेनले ल्याएका थिए । २००६ को विश्वकपमा उनकै सहयोगी भएर काम गरेका अहिलेका प्रशिक्षक लोले पनि यही नीति अपनाइरहेका छन् । उनी हरेक प्रतियोगिताअघि युवा प्रतिभा खोज्न लागिपर्छन् । अर्को वर्ष हुने विश्वकपका लागि राम्रो टिम तयार गर्नकै लागि उनले अन्तरमहादेशीय कपमा पूरै युवा टिम उतारेका हुन् । 
 
कन्फेडेरेसन कप जितेको जर्मन टिमको औसत उमेर मात्रै २४ वर्ष छ । ती खेलाडीहरूले राष्ट्रिय टिमबाट खेल्नका लागि मात्रै १५-२० दिन सँगै प्रशिक्षण गरेका थिए । तर, व्यावसायिक खेलमा भने उनीहरूको अनुभव अन्य टिमको भन्दा कम थिएन । र, यसको श्रेय पनि उनीहरूको घरेलु सरंचनालाई नै जान्छ । कन्फेडेरेसन कपअघि राष्ट्रिय टिमबाट कुल दुई सय खेल पनि नखेलेका जर्मन खेलाडीले विभिन्न व्यावसायिक क्लबबाट दुई हजारभन्दा बढी खेल खेलेका छन् । जर्मन टिमको पछिल्लो सफलताको आधार पनि यही हो ।  
 
कन्फेडेरेसन कप जित्नुभन्दा ठीक दुई दिनअघि जर्मनीको २१ वर्षमुनिको टिमले यू–२१ युरोकप पनि जितेको छ । कन्फेडरेसन कप जित्ने टिमका आठ खेलाडी यू–२१ टिमका लागि पनि खेल्नयोग्य थिए । यसको मतलब यू–२१ युरोकप जित्दा पनि जर्मनीले आप्mनो मुख्य टिम प्रयोग गरेन । युवा खेलाडीले दिलाएका पछिल्ला यी दुई सफलताले अबको १०-१२ वर्षसम्म पनि जर्मन टिममा प्रतिभाशाली खेलाडीको कुनै कमी नरहने र नतिजा पनि ग्यारी लिनेकरको त्यही भनाइलाई सार्थक देखाउने खालको नहोला भन्न सकिँदैन । 
पुरा पढ्नुहोस्

अब्बल जिदान

ज्ञानेन्द्र आचार्य
प्रशिक्षकका रूपमा पनि जिनेदिन जिदान सार्वकालिक महान्
पुरा पढ्नुहोस्

टिम डीपीएल

विनोद पाण्डे
पर्दापछाडिका नायकहरू, जसले नेपालकै सर्वाधिक पुरस्कार राशिको प्रतियोगिता सफल बनाए
पुरा पढ्नुहोस्

[०७३ का ५] पढ्नैपर्ने 'नेपाल' खेलकुद सामाग्री

नेपाल संवाददाता
ओलम्पिक, युरोकप, साग, डिपिएलदेखि खेलाडिमा चीनको आक्रमक लगानीसम्म
पुरा पढ्नुहोस्

क्रिकेटमा नयाँ स्टार

विनोद पाण्डे
नेपाली क्रिकेटमा आशलाग्दो प्रतिभा दीपेन्द्रसिंह ऐरीको आगमन
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

पञ्चायती भुक्तमान भोगेका प्रशासकको बयान

सीताराम बराल

जलेश्वरमा केही समयअघि मात्र बडाहाकिम बनाएर पठाइएका थिए, पूर्वकांग्रेस कार्यकर्ता तेजबहादुर प्रसाईं । प्रसाईं जिम्मेवारी सम्हाल्न गएको केही समयपछि पञ्चायतविरुद्ध प्रतिरोधका क्रममा जनकपुर पुगेका राजा महेन्द्रमाथि नेपाली कांग्रेसले ९ माघ ०१८ मा बम प्रहार गर्‍यो । जलेश्वर प्रशासन अन्तर्गतको जनकपुर क्षेत्रमा विकास अधिकृतका रूपमा दिलबहादुर श्रेष्ठ कार्यरत थिए । तिनै श्रेष्ठ, जसले ०१५ को चुनावमा मोरङबाट बीपी कोइरालासँग प्रतिस्पर्धा गरेका थिए र उनी कठोर दरबारियाका रूपमा चर्चित थिए । 

पूर्वकांग्रेसी कार्यकर्ता बडाहाकिम भएको ठाउँमा राजा महेन्द्रमाथि बम प्रहार ! अब के चाहियो ? राजामाथि बम प्रहार गरेको आरोपमा कांग्रेस कार्यकर्ता दुर्गानन्द झा समातिए । झासँग सर्त राखिएछ, ‘यदि सरोजप्रसाद कोइरालाको हत्या गर्न सहयोग गर्ने हो भने तिमीलाई रिहा मात्र गरिने छैन, तिमीले आकर्षक बक्सिस पनि पाउनेछौ ।’ झालाई प्रयोग गरेर सरोज कोइरालाको हत्या गराउन सम्भव नभए झाकै हत्या गर्ने योजना बनाइएको थाहा पाएपछि प्रसाईंले झालाई काठमाडौँ पठाइदिए । पछि झालाई फाँसी दिइयो । 

झाले आफूसँग त्यस्तो सर्त राखिएको तर कोइरालाको हत्या गर्ने सर्तमा बक्सिससहित रिहा हुन तयार नभएको बडाहाकिम प्रसाईंसँगको कुराकानीमा बताएका रहेछन् । 

यिनै कुराहरूको खुलासासहित पूर्वप्रशासक दिवंगत तेजबहादुर प्रसाईंको आत्मकथा फर्केर हेर्दा प्रकाशित भएको छ । प्रसार्इंले आत्मकथामा निष्ठावान् भएर काम गरे पनि पूर्वकांग्रेसी भएकै नाताले प्रशासनमा छँदा कति मानसिक यातना भोग्नुपर्‍यो, त्यसको दारुण तस्बिर उतारेका छन् । 

महेन्द्रमाथि बम प्रहार र झा पक्राउ प्रसंगकै कुरा गरौँ । झालाई काठमाडौँ पठाइएपछि प्रसाईंलाई पनि बडाहाकिमबाट फिर्ता गरियो, सैनिक हेलिकप्टरमा । उनीमाथि पनि छानबिन सुरु भयो । झासँगै आफूलाई पनि फाँसी दिने हल्ला चलाइएको र आफू मुलुक छाडेर मुगलान भासिने मनस्थितिमा पुगेको दारुण घटनासमेत प्रसाईंको आत्मकथामा छ । जागिरे जीवनको सुरुदेखि अन्त्यसम्म उनले यस्तै भुक्तमान भोगिरहे तर कर्तव्यबाट कहिल्यै च्यूत भएनन् । 

००७ को राजनीतिक परिवर्तनपछि नेपालमा अक्सर भारतका कारण सत्ता परिवर्तन हुने गरेका छन् । तर, प्रसाईंको आत्मकथाले भने उत्तरी छिमेकीको दवाबमा पनि नेपालमा सत्ता परिवर्तनका घटना भएको देखाएको छ । 

जस्तो : ’२० को दशकको मध्यताका उपप्रधान तथा परराष्ट्रमन्त्री कीर्तिनिधि विष्ट प्रधानमन्त्री बनाइए, सूर्यबहादुर थापालाई हटाइएपछि । नेपाल–चीनबीच एउटा घटनाका कारण गम्भीर फाटो सुरु भएपछि राजा महेन्द्रले प्रधानमन्त्री थापालाई हटाएर विष्टलाई प्रधानमन्त्री बनाएका रहेछन् । त्यो घटना हो, भृकुटी मण्डपको लकेट काण्ड । 

खासमा भृकुटी मण्डपमा नेपाल औद्योगिक प्रदर्शनीको आयोजना गरिएको थियो । प्रदर्शनीमा चिनियाँ स्टल पनि राखिएका थिए । स्टलमार्फत चिनियाँहरूले माओको तस्बिर अंकित लकेट र रेडबुकहरू वितरण गरे । चीनको विशाल झन्डासमेत त्यहाँ फहराइयो । तर, कांग्रेस समर्थित विद्यार्थीहरूले चिनियाँ झन्डा च्याते, चिनियाँ स्टलमा तोडफोडसमेत गरे । त्यसप्रति चीनले कडा आपत्ति जनायो । प्रसाईंका अनुसार चीनको यस्तो प्रतिक्रियापछि राजा महेन्द्रले प्रधानमन्त्री सूर्यबहादुर थापा मात्र हटाएनन्, परराष्ट्र सचिव झरेन्द्रनारायण सिंह र वाग्मती अञ्चलाधीश रहेका प्रसाईं पनि अकस्मात् हटाइए । 

००७ को क्रान्तिबाट विस्थापित मोहनशमशेर र उनका भाइ बबरशमशेरले जीवनको अन्तिम अवस्था भारतमा बिताए । कांग्रेस राजनीति छाडेर भारतमा पढ्न जाँदा प्रसाईंले मोहनशमशेर र बबरशमशेरलाई बैङ्लोरस्थित उनीहरूकै निवासमा पुगेर भेटेका रहेछन् । त्यसक्रममा बबरशमशेरसँग प्रसाईंको लामो कुराकानी भएको रहेछ । गृहमन्त्री छँदा बीपीमाथि बबरशमशेरका नाति भरतशमशेरले गोर्खा दल गठन गरी आक्रमण गरेका थिए । प्रसाईंसँगको कुराकानीमा बबरशमशेरले बताए अनुसार त्यो घटना हुनुमा बीपी स्वयं दोषी थिए । किनभने, सार्वजनिक कार्यक्रमहरूमा राणा परिवारका छोरी–चेलीप्रति अशिष्ट व्यवहार गर्थे बीपी । त्यसैको रिस फेर्न भरतशमशेरले बीपीमाथि आक्रमण गरेका थिए । 

राणाविरुद्ध कांग्रेस नेतृत्वमा भएको सशस्त्र संघर्षका कारण र त्यसको परिणामको विश्लेषण पनि बबरशमशेरले प्रसाईंसँग गरेका रहेछन् । त्यसक्रममा बबरशमशेरले के बताएका रहेछन् भने, चन्द्रशमशेर खलकप्रति बदला लिन मात्र राजा त्रिभुवनले कांग्रेसको साथ लिए, प्रजातन्त्रका लागि होइन । तर, खुकुरी दल काण्डपछि चाहिँ नेपालको राजनीतिमा कांग्रेसको साटो दरबार निर्णायक रूपले हावी हुन पुग्यो । बबरशमशेरको निष्कर्ष रहेछ, प्रधानमन्त्रीको सुरक्षामा रहने बिजुली गारत प्रधानमन्त्रीको अधिनबाट राजाको अधिनमा गयो र त्यसपछि राजा निर्णायक रूपमा शक्तिशाली बने । त्यही काण्डका कारण मोहनशमशेरले राजीनामा दिनुपरेपछि राणाहरू पनि कमजोर बनेका थिए । 

रोचक संस्मरण र घटनाहरूले भरिएको छ, प्रसाईंको आत्मकथा । यति हुँदाहुँदै पुस्तकमा घटनाहरूको व्यवस्थापन र संयोजन कुशलतापूर्वक गरिएको छैन । सम्पादन निकै कमजोर छ । पढ्दै जाँदा दाँतमा ढुंगा लागेजस्तो हुन्छ । 
 

फर्केर हेर्दा 
(तेजबहादुर प्रसाईंको आत्मकथा) 
सम्पादन : महामुनिश्वर आचार्य
प्रकाशक : मोहनबहादुर प्रसाईं
पृष्ठ : ८+२६४
मूल्य : ३४० रुपियाँ
पुरा पढ्नुहोस्

[अनुभूति] मैले जे मन पराएँ

डा महेशकुमार मास्के
कविहरू शब्द–संयोजनबाट अघि बढ्छन् कि, त्यहीँ अड्केर बस्छन् भन्ने हो । उनीहरू धरातलमा जोडिएका छन् कि छैनन् ?
पुरा पढ्नुहोस्

[अनुभूति] लेखकको पनि मुख हुन्छ !

तारानाथ शर्मा
साहित्य समाजको प्रतिविम्ब हो भने र साहित्यकार भविष्यका द्रष्टा हुन्, पथप्रदर्शक हुन् र संस्कृतिका प्रणेता हुन् भने ले खनबापत उचित पारिश्रमिकको व्यवस्था राष्ट्रले नै गर्नुपर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

ढाकरभित्रको सुन्दरता

रमण घिमिरे
कवितामा भरियाको जीवनवृत्ति र भोगाइको सम्पूर्ण भूगोल अटाएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

हाइकु – हाईहाई !

मुरारि पराजुली
नेपाली हाइकु भण्डारमा यी तीन जनाको यो संग्रह उदाहरणीय सम्पत्तिका रूपमा भित्रिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

नोटबुक

रवि मानन्धर

कोमामा ‘कोक संकल्प’
प्रतिदिनजसो कोक पिउने मेरो बानीले परिवारका सदस्य हैरान थिए । बढ्दै गएको तौललाई नियमित मर्निङ वाक र हल्काफुल्का व्यायामले माथ दिन सकेको थिएन । चिनेजानेका चिकित्सक र घरपरिवारको पनि एउटै सल्लाह थियो, ‘कोक पिउनु भएन ।’ अति नै भएपछि १ वैशाख ०७३ बाट कोक पिउन छाड्ने निधो गरेँ । भनेपछि गरेरै छाड्ने बानी भएकाले मैले कोक छाड्नेमा घरपरिवार ढुक्क थिए । 

१ वैशाख आउन दुई दिन बाँकी थियो । हरेक वर्षझैँ म कार्यरत नेपालले वर्ष व्यक्ति ०७२ छान्यो, वर्षकै चर्चित डा गोविन्द केसीलाई । तस्बिरका लागि म र कुराकानीका लागि सहकर्मी राजकुमार बानियाँ खटियाैँ । 

शिक्षण अस्पताल, महाराजगन्जको एउटा कोठामा उनीसँगको कुराकानी निकै रोचक बन्दै थियो । म ध्यान दिएर उनको कुरा सुनिरहेको थिएँ । झन्डै दुई घन्टाको कुराकानीपछि राजकुमारले कुराको बिट मार्दै ‘तपार्इं खानामा केके रुचाउनुहुन्छ ?’ भनेर सोधे । डा केसीको कुरा सुनेर हामी अचम्ममा पर्‍यौँ । उनले भने, “यही नै चाहिन्छ भन्ने छैन तर दिनको एउटा कोक पिउँछु, कहिले भेज म:मसँग त कहिले कोक मात्रै पनि ।” 

मैले उनलाई सोधेँ, “कोक त पिउनु हुँदैन भन्छन्, होइन र ?” उनले भने, “एक बोतल कोकमा दिनभरिका लागि चाहिने क्यालोरी पाइन्छ, त्यसैले दौडधूप गर्नलाई यसले सहयोग पुर्‍याउँछ । ठिक्क खाए ओखती, धेरै खाए खति ।” यस कुराले सहकर्मी राजकुमार हैरान । म भने दंग । 

यसै विषयमा गफ गर्दै राजकुमारसँग छुट्टिएको केही बेरमा घर पुगेँ । परिवारसामु डा केसीको कोक प्रसंग सुनाउँदै कोक पिउन छाड्ने आफ्नो घोषणा फिर्ता लिएँ । अहिले पनि डा केसीको अनशन बस्ने क्रम रोकिएको छैन । सरकारले उनको माग पूरा नगरिदिएझैँ मैले पनि परिवारको माग पूरा गरेको छैन । अहिले पनि खाजा खाने बेला साथीहरु चिया वा कफी माग्छन्, मेरो मुखबाट भने एउटै आवाज निस्कन्छ– मलाई चिसो कोक । 

मुस्कान हराएको प्रहरी

कार्यालयबाट फर्कंदा रातको ११ बजेको हुँदो हो । डल्लु पुलछेउ प्रहरीको सुरक्षा जाँच रहेछ । बाटोमा उभिएका प्रहरीले रोक्न इसारा गरे । मैले मोटरसाइकलको ब्रेक लगाएँ । प्रहरी नजिक आएर सोधे, “कागजपत्र सबै ठीक छ होइन ?” “ठीक छ,” मैले भनेँ । उनले पछाडि रहेको ब्याग छामछुम गर्दै सोधे, “यसमा के छ ?” 

“क्यामरा छ,” मैले भनेँ । मेरो बोलीमा विश्वास लागेन क्यारे ! ब्याग खोल्न भने । मैले ब्यागको ढक्कन खोलँे । उनले हातले क्यामरा छाम्दै भने, “भिडियो हान्ने क्यामरा हो ?” मैले भनेँ, “होइन, फोटो खिच्ने क्यामरा हो ।’ उनले बुझेको जस्तो गरेर भने, ‘ए ए, फोटो हान्ने क्यामरा ।’ मलाई उनको बोलीको पारा अनौठो लाग्यो । भनेँ, “गाई–गोरु हो र हान्नलाई ? यसले फोटो खिच्छ, फोटो ।” अघिसम्म मुस्कानसहितको सेवा दिइरहेका उनै प्रहरीको अनुहारमा मेरो भनाइपछि मुस्कान हरायो । उनले कड्किँदै भने, “क्यामराको बिल छ ?” मलाई पनि झाँेक चल्यो । केही दूरीमा बन्दुक बोकेका प्रहरी थिए । बन्दुकतिर औँल्याउँदै भनेँ, “के तपाईंहरुसँग ऊ त्यो बन्दुकको बिल छ ?” उनी झन् क्रूद्ध भए, “हामी बन्दुक बोक्ने लाइसेन्स होल्डर हाँै । तपार्इं सोध्ने को ?” म पनि क्यामरा बोक्ने लाइसेन्स होल्डर हुँ भन्दै मैले पनि ज्याकेटभित्र रहेको आफू कार्यरत संस्थाको परिचयपत्र उनको हातमा थमाइदिएँ । उनले हेर्दै भने, “ए पत्रकार हो ? अघि नै भन्नुपर्दैन ?” मैले उनीसँग गलफत्तीमा अल्झिनुभन्दा उम्कनु बेस सम्झेँ । 

लौ न हेलो सरकार ! प्रहरीलाई मुस्कानसहितको सेवा त सिकायौ तर क्यामराले हान्ने होइन, खिच्ने हो भनेर कहिले सिकाउने ? 

पैसा फुस, चुनाव भूस

काम–विशेषले साथीसँग जिरी पुग्दा रातको ८ बजिसकेको थियो । भूकम्पले निकै प्रभाव पारेको ठाउँमा हामी भरसक नयाँ होटलमा बस्न चाहिरहेका थियाँै । आँखा डुलाउँदा दुई नयाँ होटलमा आँखा पुगे । एउटा थियो, झकिझकाउ पारस होटल र अर्को अलि अँध्यारो शेर्पा होटल । दुवैतिर कोठाको भाउ बुझ्याँै, भाउ पनि समान । शेर्पा होटलमा भाउ बुझ्ने क्रममा झन्डै ६५/७० वर्षका होटल साहूले भने, “अट्याच बाथरुम छ, टीभीचाहिँ छैन है ।” “टीभी किन छैन नि ?” मैले सोधँे । उनले भने, “छोरा चुनावमा उठेर ।” मेरो प्रश्नको बेमेल जवाफबाट मलाई लाग्यो, साहूजी मदिरामय मुडमा छन् वा उनले मेरो प्रश्न अर्कै सुने । मैले पनि उनको उत्तरलाई पछ्याउँदै पुन: सोधेँ, “चुनावमा जितेनन् त ?” 

उनले आफ्नो अनुहारमा आफँै लोप्पा खुवाउँदै भने, “इस् जित्यो नि ! सबै रुममा टीभी हाल्ने पैसा सकिगो नि !” त्यसपछि उनले छोटकरीमा कुरा सुनाए । उनको कुरा सुनेपछि हामीले टीभी नभए पनि उनै हारेका मेयर सा’पको होटलमा बस्ने निधो गर्‍यौँ । 

खाना खाने बेला तिनै हारेका मेयर गफिन आइपुगे । गफकै क्रममा हामीले सोध्याँै, “के छ जिरीको हालखबर, चुनाव के भो ? कसले जित्यो ?” उनले भने, “फटाहाले जित्यो ।” मैले केही थाहा नभएजस्तो गरेर सोधेँ, “तपाईं पनि उठ्नुभएको थियो र ?” “छैन” भनेर चुप लागेका उनले एकैछिन पछि भने, “जितेको भए पो उठेको भन्नू, हारेको के उठेको भन्नू ।” हामीले उनलाई सान्त्वना दिँदै भन्यौँ, “हारेर के भो र, चुनावमा उठ्नका लागि अभ्यास भो, अर्काेचोटि जितिहाल्नुहुन्छ नि !’ नेपाली कांग्रेसबाट उम्मेदवार बनेका उनले निराश हुँदै भने, “चुनाव जित्न टिकट पाएर मात्र हँुदैन रहेछ । तिकडम पनि गर्न जान्नुपर्ने रहेछ । त्यो जानिएन । पैसा फुस भो, चुनाव भूस भो ।” उनले अन्त्यमा दोहर्‍याई–तेहर्‍याई भने, “घिउजस्तो भोटेले कहिल्यै चुुनाव जित्दैन ।” सायद उनको भनाइको तात्पर्य ‘सोझो पाराले चुनाव जितिँदैन’ भन्ने थियो ! 

पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

पर्वत पोर्तेल
आफ्नै पार्टी सत्तामा रहँदा पनि गोर्खाल्यान्डका लागि सिन्कोसम्म नभाँचेको बरु ‘मुखमा पानी’ हालेर बसेको आरोप आन्दोलनकारीको थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

जनक नेपाल
ताली बजेन भने वामदेवले मुखै खोलेर भन्छन्, ‘खोइ ताली पिटेको ?’
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

बाबुराम विश्वकर्मा
कार्यक्रमको नाम जे दिए पनि यो उही पुरानै भाते गोष्ठीबाहेक केही रहेनछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

विमल आचार्य
सार्वजनिक यातायात, सार्वजनिक स्वास्थ्य र सार्वजनिक शिक्षाबारे तीन टुक्रा
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

थोत्ने सास्ती

सुरविन्द्रकुमार पुन

बाग्लुङको उत्तरपश्चिमी भेग ढोरपाटन लेकमा यस्तो दृश्य देखियो । लैनु उमेर कटेर बकेर्नुमा उक्लिएपछि पाडालाई चर्नका लागि अन्य भैँसीसँगै वनतिर पठाइन्छ । चर्न जाँदा पाडाले आमाको दूध चुस्न नसकोस् भन्दै रुखको बलियो हाँगाको चोके काटेर थुतुनोमा तीखो बनाएर बाँधिन्छ, जसलाई स्थानीय भाषामा थोत्ने भनिन्छ । यस्तो बेला पाडाको रुप अनौठो देखिन्छ ।

पाडाले दूध खान प्रयास गर्दा थोत्नेले घोच्ने भएकाले भैँसीले पाडालाई दूध चुस्न दिँदैन, परपरसम्म लखेट्छ । यसरी पाडाले खान नपाउँदा दूध जोगिन्छ । यस उपायबाट निमुखा पाडापाडीले खुब सास्ती बेहोर्छन् । ढोरपाटनका खर्कहरुमा यो बेला थोत्नेधारी पाडापाडी प्रशस्त देखिन्छन् । 

पुरा पढ्नुहोस्

रद्द लोकमार्ग

हरिहरसिंह राठौर
गत आर्थिक वर्षमा १४ करोड रूपियाँको लगानीमा निर्माणाधीन धादिङको आरुघाट–सल्यानटार–खहरे—कटुन्जे पूर्व–पश्चिम लोकमार्ग रद्द गरिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

भँगेरे पासो

मैत्या घर्ती मगर
यो भँगेरो रातो र पिरो देखेर आकर्षित हुने भएकाले यसलाई पासोमा पार्न स्थानीय भेडा–गोठालाहरु रातो खुर्सानी प्रयोग गर्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

को होलान् यी ?

रवि मानन्धर
कसका हुन् त यी सलिक ? विभिन्न व्यक्तिका विभिन्न अड् कलबाजी छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

हात्ती दर्शन

मनोज पौडेल
कपिलवस्तु (तिलौराकोट) मा रहेको समयमाई मन्दिरमा हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीले चढाएका हात्तीका मूर्ति ।
पुरा पढ्नुहोस्