प्रतीक्षामा सृष्टि

नेपाल संवाददाता

मिस नेपालको ताज पहिरिएकाहरूको फिल्मी यात्रा सुखद छैन सृष्टि श्रेष्ठ अलग बन्न खोज्दै थिइन् डेब्यु फिल्म गाजलु जसोतसो हिट पनि भयो तर त्यसयता सृष्टिको करिअरमा उत्साह छाउन सकेको छैन रोमियो एन्ड मुना खेलिन्, फ्लप भयो बाँध मायालेबाट पनि दर्शकको माया पाउन सकिनन् बरु यहीबीच सौगात मल्लको प्रेममा रमाउन थालिन् त्यो पनि लुकेर होइन, खुलेरै एक वर्ष बित्नै लाग्यो, उनको नयाँ फिल्म रिलिज नभएको यद्यपि फिल्म नखेलेकै भने होइनन् मासु भात सम्पादनमा अहिले पोई पर्यो कालेको सुटिङमा व्यस्त छिन् दुवै फिल्ममा हिरो अरु होइनन्, सौगात नै छन् तर कहिले रिलिज हुन्छन् ? टुंगो छैन

पुरा पढ्नुहोस्

‘व्यवस्थापन कहाँ सजिलो छ र !

मनबहादुर बस्नेत
त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल नजिकै हातको इशाराले सवारी साधनलाई निर्देशन दिइरहेकी देखिन्छन्, मनीषा बुढाथोकी ।
पुरा पढ्नुहोस्

(पुस्तक समीक्षा) सीमान्तवर्ती स्वर

राजकुमार बराल
महेश पौड्यालको कवितासंग्रह शून्य प्रहरको साक्षीका प्रायः कविता निराशावादी भए पनि तिनले सीमान्तका आवाज मुखरित गरेका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

नेकपाको दुई नम्बरिया मोडल

जनक नेपाल
एक दशकमै आफ्नो रुप–रंग फेरेछ, जनकपुरले । हरेक साँझ गंगासागरमा आरती उतारिन्छ । सहरका ठूला र भित्री सडक फराकिला र कालोपत्रे हुँदैछन् । ती सबै संघीयताअघिकै योजना हुन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

चुनावतन्त्र होइन, लोकतन्त्र

राम गुरुङ
राजनीतिक दलप्रतिको भरोसा भत्किँदा लोकतन्त्र दलीय तजबिजमा गयो । मतदान गर्नाले लोकतन्त्र बलियो हुन्छ भन्ने सोचमा कमी आउँदै गए ।
पुरा पढ्नुहोस्

भुटानी स्वादमा रम्दै

नेपाल संवाददाता
रातो चामलको भात, गहुँबाट बनेको चताम्पा सुप, पोर्क या बफको करी, भुटानी सेटमा । इच्छाअनुरुप खान सकिन्छ, लिटल टिबेट रेस्टुरेन्ट एन्ड बार, ठमेलमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

सदाबहार वन पिस

नेपाल संवाददाता
कति फेसन बजारमा आउँछन् अनि सजिलै हराउाछन् । तर वन पिस कपडाको फेसन भने सदाबहार छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

योगमाया वरिपरि

सुनिता लोहनी
विसं १९२४ मा भोजपुरमा जन्मेकी योगमाया नीलम कार्की निहारिका, ४५, को ऐतिहासिक उपन्यासको प्रमुख पात्र हुँदै अहिले शिल्पीमा आइपुगेकी छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

गणितको आख्यान

अनिलसिंह प्रधान
गणितमा रुचि राख्छन् फ्रान्सेली न्यायाधीश फर्मा । एक दिन डाइफान्टानसको गणितीय समस्याको किताब उनको हात पर्छ । र, हरेक दिनजसो ती समस्यालाई अभ्यास गर्दै साध्य पनि बनाउँछन् भने कति यसै छाडिदिन्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

आँगनमै चिहान

राजकुमार राउत/ लहान, सिरहा

मानिस भन्छन्, मरेपछि डुमै राजा अमिर होस् वा फकिर, मरेपछि मानिसलाई चाहिने साढे तीन हात जमिन मात्रै हो त्यही पनि नरहने गरी सार्वजनिक जमिन अतिक्रमित भएपछि सप्तरीको सीमावर्ती बोदेवर्साइन नगरपलिका का कुशमाहार, सरश्वर मधुवनबासी वर्षौंदेखि आफ्नै आँगन करेसाबारीमै अन्त्येष्टि गर्न बाध्य छन्

तीन गाउँमा सय ५० घर अल्पसंख्यक, सीमान्तकृत दलित, भूमिहीन विपन्न समुदायको बसोबास कुशमाहारका दशरथ मण्डल, ४०, सार्वजनिक जमिन नहुँदा तीन गाउँका मानिस आफ्नै घरआँगन करेसाबारीमा लासलाई जलाउने गाड्ने गरेको सुनाउँछन्

सात वर्ष पहिलेसम्म गाउँमा यस्तो अवस्था थिएन, गाउँ/समाजमा कसैको मृत्यु हुँदा सार्वजनिक पोखरीको डिल, सिमसार जग्गामा संस्कार गर्थ्यौं,” उनी भन्छन्, “तर गाउँका हुनेखाने, टाठाबाठाले सार्वजनिक जमिन अतिक्रमण गरेर पुस्तौँपुस्तादेखि दाहसंस्कार गर्दै आएको स्थान नदिएपछि के गर्ने ?”

बोदेवर्साइन नगरपलिका का अध्यक्ष अनोजकुमार यादव लास जलाउने ठाउँ पनि नरहने गरी सार्वजनिक जग्गा अतिक्रमण भएको स्वीकार्छन् भन्छन्, “हुनेखानेहरूले हजार रुपैयाँ ट्याक्टर भाडा तिरेर चार किलोमिटर परको बलानबिहुल गाउँपालिकाको बिहुल नदीमा लगेर अन्त्येष्टि गरे पनि गरिबीका कारण दलित, भूमिहीन विपन्न समुदाय आफ्नै जमिनमा दाहसंस्कार गर्न बाध्य भए

धनीहरूले धर्मकर्म सबै बिर्सेर लास जलाउने ठाउँ फनि नरहने गरी सर्वजनिक जमिन अतिक्रमण गरेको आत्रोश पोख्छन्, मधुवनका किसुन सदा गाउँमा लास जलाउने ठाउँ छैन बास बस्ने माटो पनि आफ्नो छैन ज्याला मजदुरी गर्ने मुसहरलाई अहिले खाए भरेलाई के खाने, कहाँबाट ल्याउनु पैसा ?” सदा भन्छन्, “मजबुरीका नाम महात्मा गान्धी भनेजस्तै जमिन हुनेले घरपछाडि करेसाबारीमा, नहुनेले आफ्नै आँगनमा दाहसंस्कार गर्छौं

स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐनमा स्थानीय सरकारले घाटको व्यवस्थापन गर्नुपर्ने उल्लेख तर बोदवर्साइन नगरपालिकाले भूमिहीन दलितका लागि अहिलेसम्म घाटको व्यवस्था गरेको छैन घाट निर्माणका लागि हारगुहार गर्दा पनि नगरपालिकाले कुनै सुनुवाइ नगरेको उनीहरूको भनाइ

पुरा पढ्नुहोस्

[मौसम] मनसुनले डोर्‍याएको कृषि

यम बम
वर्षा हाम्रो कृषि प्रणालीको आधार हो, जसको वरिपरि कृषितन्त्र घुम्छ
पुरा पढ्नुहोस्

[विशेष] ठूलाको मेल, सानालाई जेल

मनबहादुर बस्नेत
संगठित अपराधमा आदेशकर्तालाई उन्मुक्ति, आदेशपालकलाई सजाय दिने डरलाग्दो न्याय प्रणाली
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण»कर्मचारी सञ्चयकोष अनियमितताको  अखडा

माधव बस्नेत
सुन्धारास्थित सञ्चयकोष भवनको भाडामा करोडौँको चलखेल
पुरा पढ्नुहोस्

कारिन्दातन्त्र

जनक नेपाल
गणतन्त्रमा पनि कर्मचारी नै हाबी
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

चुनावतन्त्र होइन, लोकतन्त्र

राम गुरुङ
राजनीतिक दलप्रतिको भरोसा भत्किँदा लोकतन्त्र दलीय तजबिजमा गयो । मतदान गर्नाले लोकतन्त्र बलियो हुन्छ भन्ने सोचमा कमी आउँदै गए ।
पुरा पढ्नुहोस्

फल्टी इन्जिनियरिङका दुष्परिणाम

अच्युत वाग्ले
नेपालको पूर्वाधार, आर्थिक र सामाजिक विकासका कुनै पनि क्षेत्रमा उल्लिखित इन्जिनियरिङ सिद्धान्तको सिर्जनात्मक उपयोग, परिज्ञान र पूर्वानुमानको चेष्टा नै राज्य सञ्चालन संयन्त्रमा छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

दयाहाङको बर्थ-डे

कुमार नगरकोटी
वैशाख २०८५ । नयाँ वर्ष, नयाँ दिन ।दयाहाङको जन्मदिन ।
पुरा पढ्नुहोस्

आरोहीको मृत्युले छुँदैन सरकारलाई

जाङ्बु शेर्पा
पर्वतारोही सम्बन्धमा सरकारी नीति नै अस्पष्ट
पुरा पढ्नुहोस्

[सम्पादकीय] युरोपतिर बरालिँदा

बसन्त बस्नेत
दोस्रोपल्ट सत्तारोहणपछि प्रधानमन्त्री केपी ओलीको विदेश भ्रमण बाक्लिँदो छ । यसपल्टको युरोप भ्रमण भने विशिष्ट देखाउने सरकारी प्रयत्न कसैबाट छिपेन ।
पुरा पढ्नुहोस्

भ्रान्तिका सय वर्ष

चैतन्य मिश्र
लेनिनवादी मिथ्या त्रास नबोकौँ, जिउँदोजाग्दो पुँजीवादबाट नभागौँ
पुरा पढ्नुहोस्

आन्दोलनको पुस्तान्तरण

कैलाश राई
‘मधेसी महिला नेतृ, दलित महिला नेतृ’– महिलाका लागि विचार र सक्षमताभन्दा उसको लैंगिक वजन भारी हुन्छ । पुरुष भने लैंगिक नेताको बन्धनबाट मुक्त छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थतन्त्र पुनर्संरचनाको बहस

अच्युत वाग्ले
अर्थतन्त्रको पुनर्संरचना आफैँमा एउटा व्यापक आयामको अर्थराजनीतिक महायज्ञ हो । बजेट र प्रणालीगत संरचनाले यसलाई अनुहार र कार्यान्वयनमा सघाउने हुन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

भुटानी स्वादमा रम्दै

नेपाल संवाददाता
रातो चामलको भात, गहुँबाट बनेको चताम्पा सुप, पोर्क या बफको करी, भुटानी सेटमा । इच्छाअनुरुप खान सकिन्छ, लिटल टिबेट रेस्टुरेन्ट एन्ड बार, ठमेलमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

उत्तरी स्वाद

नेपाल संवाददाता
चिनियाँ परिकार कत्तिको मन पर्छ ? गुलियो र अमिलो स्वादको मिश्रणमा बनेको बंगुरको मासु र सिचुवान सहरमा पाइने चिकेन ।
पुरा पढ्नुहोस्

फिटनेस गुरु

गोकर्ण गौतम
घरमा सबैले माया गरेर मोटी भन्दा कृशा श्रेष्ठ दंग पर्थिन् । कहिलेकाहीँ हिँडडुल गर्न असहज हुन्थ्यो, अल्छी लाग्थ्यो तैपनि आफ्नो मोटो शरीरसँग गुनासो थिएन, चिन्ता थिएन ।
पुरा पढ्नुहोस्

कफी र किताब

नेपाल संवाददाता
अंग्रेजी साहित्यका यी विख्यात हस्ती क्याफेमा कफी पिउँदै कविता र दर्शनमाथि चर्चा गर्थे । नेपालमा थुप्रै कफी हाउस खुलेका छन्, तर त्यसमध्ये हिमालय जाभा खास छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

पीपलबोटको खानपान

नेपाल संवाददाता
बाइरोडको बाटोमा धूलो उडाउँदै... गीत त सुन्नुभएकै होला ।
पुरा पढ्नुहोस्

सारी सौन्दर्य

नेपाल संवाददाता
उर्दू कहावत छ, जब कुनै महिला उर्दू बोल्छिन्, झन् सुन्दर देखिन्छिन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

आम्दानी खानमै सक्ने  विकास गर्न ऋण खोज्ने

विजयराज खनाल

नेपाली बजेटको आकार १० वर्षयता खर्ब ८५ अर्ब रुपैयाँबाट पाँच गुणाले बढेर १५ खर्ब ३२ अर्ब पुगेको बजेटको आकारमा छलाङ मारिएको भए पनि खर्च संरचना नफेरिँदा विकासमा उल्लेखनीय फेरबदल देखिँदैन सरकारले आन्तरिक रूपमा उठाउने राजस्वबाट चालू खर्च (पारिश्रमिकलगायत) मात्र धानिने अवस्था

लामो समयपछि बनेको दुई तिहाइको स्थिर सरकारले समेत परम्परागत संरचनामै दोस्रो बजेट ल्याएकाले देश विकासको गतिमा अगाडि बढ्नेमा उनीहरूको आशंका

मितव्ययीताको नारा लिएको सरकारले अनावश्यक खर्च कटौती गर्न सकेको देखिँदैन विज्ञका अनुसार आगामी आर्थिक वर्षकै लागि प्रस्तुत बजेटमा कम्तीमा चालू खर्चमा खर्बले कटौती गर्न सकिने अवस्था हाल बजेटको २६ प्रतिशत हिस्सा मात्र रहेको विकास (पुँजीगत) खर्चमा खर्ब जोडिने हो भने यो हिस्सा बढेर ३३ प्रतिशत पुग्ने थियो यो भनेको कम्तीमा सय ६६ मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्न सकिने रकम हो

विसं ०२० ताका जनप्रतिनिधि भनेको स्वयंसेवी काम हो, यसमा तलब दिन आवश्यक छैन भनेर पञ्चायतकालमै भनिएको थियो तर प्रदेशसभाहरूले जनप्रतिनिधिको पारिश्रमिक तथा सेवासुविधा तोकिसकेका छन्

प्रदेशमा मुख्यमन्त्री, मन्त्री, सभासद्, सांसदको मासिक पारिश्रमिक तोकिएको यस्तो पारिश्रमिक ४७ हजारदेखि करिब ६१ हजार रुपैयाँसम्म स्थानीय तहमा तलब नै भनेर तोकिएको छैन तर गाउँपालिका नगरपालिका (महानगर उपमहानगरसहित) का अध्यक्षदेखि वडा सदस्यसमेतले मासिक रूपमा नियमित रकम पाउने व्यवस्था गरिएको

प्रदेशअनुसार गाउँपालिका नगरपालिकाका अध्यक्षले २८ देखि ३० हजार रुपैयाँ मासिक रूपमा पाउँछन् वडा सदस्यले समेत प्रदेशअनुसार देखि १२ हजारसम्म पाउने व्यवस्था गरिएको यो रकम बैठक, भ्रमण भत्ताबाहेकको खर्च हो प्रदेश स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिका लागि तलब भत्तामा मात्रै वार्षिक अर्ब करोडभन्दा बढी खर्च हुने देखिन्छ मेयर, मन्त्रीलगायतलाई तलब दिइनु स्वीकार्य हुन सक्छ,” अर्थविद् विश्व पौडेल भन्छन्, “तर वडा सदस्यसम्म सबैलाई तलब बराबरको सुनिश्चितता दिइएको , यसमा आवश्यक कटौती गर्न सकिने अवस्था

कतिपय वडा सदस्यका लागि अनुगमन भत्ता, सरसफाइ, मर्मतलगायत शीर्षकमा समेत रकम छुट्याइएको केही प्रदेशमा भने मासिक सुविधाअन्तर्गत नै निश्चित रकम तोकिएको उदाहरणका लागि प्रदेश को गाउँपालिका वडा सदस्यले मासिक हजार पाउँछन्

अहिले चालू खर्चमा घटाउन सकिने भनेको सैन्य शक्तिमाथिको लगानी पनि हो ०५२ मा माओवादी सशस्त्र द्वन्द्व सुरु हुनुअगाडि सेनाको संख्या करिब ४६ हजार प्रहरी संख्या ३५ हजार थियो अहिले त्यो संख्यामा निकै वृद्धि भएको हाल नेपाल प्रहरीमा ७१ हजार सय ७२, सशस्त्र प्रहरीमा ३२ हजार सय सेनामा ९६ हजार सय ५९ जनशक्ति छन् आगामी वर्षभित्र सशस्त्र प्रहरीमा मात्रै हजार ६४ दरबन्दी परिपूर्ति हुन बाँकी

०५२ अगाडि सेना प्रहरीको कुल संख्या ८१ हजार रहेकामा हाल लाख हजार पुगिसकेको यी सुरक्षाकर्मीका लागि तलबमा मात्र ५७ अर्ब ६५ करोड १८ लाख रुपैयाँ लाग्छ भत्ता, रासनलगायत जोड्दा यस्तो खर्च लगभग खर्ब ५० अर्ब पर्न आउँछ हामीले शान्ति सेनामा पठाउन मात्र ठूलो संख्यामा सेना राखिरहेजस्तो देखिन्छ,” पूर्वअर्थसचिव रामेश्वर खनाल भन्छन्, “अहिले सेना सशस्त्र प्रहरीको संख्या निकै वृद्धि भएको , यो संख्या कटौती गर्न सकिन्छ

विभिन्न सरकारले भोटको राजनीतिकै लागि बढाउँदै आएको सामाजिक सुरक्षा भत्ता रकममा समेत कटौती गर्न सकिने अवस्था हाल वृद्धि गरिइसकिएको भत्ता रकम कटौती गर्न सकिँदैन तर यसलाई व्यवस्थित गर्ने हो भने लाभग्राहीको संख्यामा कटौती हुन सक्नेछ एकल महिला, विधवा, ज्येष्ठ नागरिकलगायतका २८ लाख जनसंख्या विभिन्न सुरक्षा भत्ताका लाभग्राही छन् यिनका लागि ६५ अर्ब ८३ करोड रुपैयाँ लागत लाग्छ

मसँगै सरकारी सेवाबाट निवृत्त भएकाले समेत वृद्धभत्ता लिइरहेको देखेको छु,” खनाल भन्छन्, “यसको वितरण प्रणाली सही छैन, दोहोरो लाभ लिने वर्ग छुट्याउन सकिएको छैन दोहोरो लाभ लिने वर्ग घटाउने मात्र होइन, आवश्यकता भएका वर्गलाई मात्र समेट्ने प्रणालीको विकास गर्नुपर्छ धनी वर्गका बाबुआमालाई समेत सरकारले नै हेर्नुपर्ने अवस्था अन्त्य गर्नुपर्ने देखिन्छ

विसं ०१३ मा पहिलो पटक प्रशासन पुनर्गठन योजना आयोगले सरकारी कर्मचारीको संख्या घटाउन आवश्यक रहेको उल्लेख गरेको थियो ०४८ को प्रशासन सुधार आयोगले कर्मचारीको संख्या २५ प्रतिशतले नै घटाउनुपर्ने सुझाव दिएको थियो मुलुकले संघीयताको अभ्यास गर्नुअघि ०७० मा बनेको प्रशासनिक सुधार सुझाव समितिको प्रतिवेदनले पनि सरकारी कर्मचारीको संख्या घटाउनुपर्ने उल्लेख गरेको थियो

संघीय संरचनामा गएसँगै संघको संरचना जतिसक्दो सानो बनाउने प्रदेश स्थानीय तहमा हुने निकायबाट सरकारी नीति तथा कामकारबाही कार्यान्वयन गराउने उद्देश्य लिइएको थियो केपी ओली नेतृत्वकै सरकारले समेत ११ फागुन ०७४ मा संघमा रहने मन्त्रालयको संख्या ३० बाट घटाएर १८ मा सीमित पारेको थियो तर अहिले पुनः मन्त्रालयको संख्या थपिएर २१ पुगेको

विभिन्न मन्त्रालय, विभाग कार्यालयसमेत घटाएर केन्द्रमा रहने कर्मचारीको संख्या घटाउनुपर्ने देखिएको हाल संघीय सरकारले पारिश्रमिक भत्तामा मात्रै खर्ब ४३ अर्ब रुपैयाँ खर्चिनुपर्ने अवस्था अनावश्यक कर्मचारी कटौती गर्ने हो भने पनि सरकारी खर्च कम हुनेछ हाम्रो प्रतिवेदनले भनेकै कुरा अहिले पुष्टि हुँदै गएको ,” प्रशासनिक सुधार सुझाव समिति, ०७० का एक सदस्य भन्छन्, “मन्त्रालय, विभाग केही संघीय कार्यालयसमेत घटाउनुपर्ने देखिन्छ

पूर्वअर्थसचिव खनाल भने संघका केही संरचना कटौती गर्न सकिए पनि निजामती कर्मचारीको संख्या कटौतीको सम्भावना देख्दैनन् केही कार्यालयमा रहेका अनावश्यक कर्मचारीको आधारमा संख्या कटौतीको अनुमान गर्न सकिन्छ,” खनाल भन्छन्, “तर मालपोत यातायात कार्यालयमा कर्मचारी अभावकै कारण बिचौलिया हाबी भएको देख्न सकिन्छ यसबाहेक स्वास्थ्यकर्मी, कृषि तथा वन प्राविधिकको संख्यामा उच्च वृद्धि गर्न आवश्यक

सांसद विकास कोषको नाममा हुने बजेट दुरुपयोग, सरकारको नेतृत्व गर्नेहरूले रकम छर्न ल्याउने विभिन्न कार्यक्रमलाई कम गर्ने हो भने अनावश्यक खर्च कटौती हुनेछ स्रोतको चुहावट व्यापक रहेको विभिन्न प्रतिवेदनले समेत देखाएका छन् महालेखा परीक्षकको ५६ औँ वार्षिक प्रतिवेदनमै विभिन्न सरकारी निकायमा हालसम्म कुल खर्ब ७७ अर्ब रुपैयाँ बेरुजु देखिएको सरकारले आगामी वर्षको बजेट घोषणाका क्रममा सार्वजनिक खर्च पुनरावलोकन आयोगको प्रतिवेदन कार्यान्वयन गर्दै लैजाने प्रतिबद्धता गरेको तर हालसम्म सार्वजनिक नगरी लुकाइएको यो प्रतिवेदनले खर्च कटौतीका लागि दिएको सुझावसमेत कार्यान्वयन गर्ने हो भने अनावश्यक खर्चमा लगाम लाग्नेछ , यो सरकार आफूले भनेझैँ खर्चमा मितव्ययी हुनेछ

यसको आवश्यकता किन पनि भने अहिले सरकारले राजस्वको दायरा बढाउन सकेको छैन नेपालको ३२ खर्बको प्रक्षेपित अर्थतन्त्रका आधारमा राजस्व लक्ष्य लगभग ३० प्रतिशत ( खर्ब ८१ अर्ब रुपैयाँ) विश्वका धेरैजसो मुलुकमा यस्तो अनुपात नेपालको भन्दा कम सर्वसाधारणबाट उच्च कर असुली रहेको सरकारले अनावश्यक खर्च गरेर बजेट सक्न मात्र लाग्नु उचित होइन   

पुरा पढ्नुहोस्

कार्यान्वयनमा कन्जुस्याइँ

विजयराज खनाल
केन्द्र सरकारको बजेट वित्तीय संघीयता लागू गर्न उदासीन
पुरा पढ्नुहोस्

[नेपाल बजेट विश्लेषण] कमरेडहरूका नाउँमा

विजयराज खनाल
गत वर्ष थिति बसाउने बजेट ल्याएका अर्थमन्त्रीले यसपल्ट भने पार्टीपंक्तिको दबाब खेप्न सकेनन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

सांसदलाई बजेट [समानान्तर सत्ताको अभ्यास]

योगेश ढकाल
कानुन निर्माण र सरकारलाई खबरदारी गर्नुपर्ने माननीयहरु निर्वाचन क्षेत्रको बजेट माग्दै
पुरा पढ्नुहोस्

लोकरिझ्याइँकै लालसा

विजयराज खनाल
अघिल्लो वर्ष भविष्यमुखी बजेट ल्याएका अर्थमन्त्री यसपल्ट भने पार्टीका ‘पपुलिस्ट’ एजेन्डा समेट्नैपर्ने दबाबमा परेका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

‘व्यवस्थापन कहाँ सजिलो छ र !

मनबहादुर बस्नेत

त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल नजिकै हातको इशाराले सवारी साधनलाई निर्देशन दिइरहेकी देखिन्छन्, मनीषा बुढाथोकी जेठयता प्रहरी निरीक्षक बुढाथोकीको नेतृत्वमा सिनामंगल प्रभागमा महिला ट्राफिक खटिएका छन् थापाथलीपछि महिलाको कमान्डमा ट्राफिक व्यवस्थापन भएको यो दोस्रो क्षेत्र हो बुढाथोकीसंग कुराकानी :

ट्राफिकमा चार महिनाको मात्रै अनुभव रहेछ, तर जिम्मेवारी महफ्वपूर्ण ठाउँको पाउनुभयो ?

अनुभव लामो नभए पनि मेरो टोलीकालेडिजअनुभवी छन् उनीहरुको अनुभवलाई प्रभावी रुपमा कार्यान्वयन गराउँदैछु चुनौती नहुने कुन काम होला ?

महिना दिनमा ट्राफिक व्यवस्थापनमा केही परिवर्तन आयो ?

सर्वसाधारणको प्रतिक्रिया राम्रो देखिने गरी परिवर्तन भएको चाहिँ लेन अनुशासन हो यसअघि अलि हेलचेक्र्याइँ थियोखासगरी सार्वजनिक सवारी साधनको अहिले कडाइ गरेका छौँ

ट्राफिक नियम पालना गराउने सूत्र के हो ?

यसको ठ्याक्कै सूत्र छैन कसैलाई सम्झाइबुझाइ गर्दा हुन्छ कतिपयचाहिँ सजाय नभोगी टेर्दैनन् ट्राफिक नियमसम्बन्धी जनचेतनाका कार्यक्रम पनि दिनहुँ गरिरहेका छौँ दुई मिनेट भए पनि आधारभूत ज्ञान सडकमै जानकारी दिन्छौँ यसले पनि परिवर्तन देखिएको हो

यो क्षेत्रमा ट्राफिक व्यवस्थापनका मुख्य समस्या के छन् ?

मुलुकको एक मात्र अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल भएकाले विशिष्ट व्यक्ति (भीआईपी) हरुको आवतजावत बढी नै हुन्छ विमानस्थल छिर्ने गोल्डेन गेटको सडक साँघुरो भएकाले समस्या पर्छ सिनामंगल दुर्घटनाको जोखिमयुक्त क्षेत्र हो यी दुई समस्यालाई पार लगाउनु

ट्राफिक व्यवस्थापन जिम्मा महिलाले पाउनुको कारण ?

विदेशी पाहुना आउने मुख्य मार्ग हो, यो यहाँ ओर्लिनासाथ उनीहरुले जे देख्छन्, त्यसले मुलुको छवि कस्तो भन्ने सन्देश दिन्छ यहाँ प्रहरीको छवि राम्रो देखियो भने मुलुकबारे राम्रो छाप पर्छ उनीहरुमा अर्को, थापाथलीमा महिलाको ट्राफिक व्यवस्थापन राम्रो महिलाले यताउति गर्दैनन् राम्ररी जिम्मेवारी पूरा गर्छन् तर लिंगकै आधारमा कसैले राम्रो गर्छ भन्ने होइन

अपराध अनुसन्धानभन्दा सजिलो भएकाले महिलालाई यस्तो जिम्मेवारी दिएको होइन ?

ट्राफिक व्यवस्थापन झन् कहाँ सजिलो ! हाम्रोजस्ता सडक पूर्वाधार दुरुस्त नभएका सवारी साधन बढी भएको ठाउँमा अझ चुनौती अपराध अनुसन्धान छुट्टै पाटो हो त्यसमा पनि महिलाले राम्रो काम गरेका छन् तुलनै गर्न मिल्दैन

ट्राफिक प्रहरीको व्यवहारले विवाद आइरहन्छ नि ?

यहाँ आउनुअघि हामीलाई व्यवहार आचरणबारे धेरै कुरा सिकाइएको त्यसैले नराम्रो व्यवहार गर्ने कल्पनै गर्दैनौँ यसमा धेरै परिवर्तन भइसक्यो नम्र मीठो बोल्ने त्यहीअनुसार परिचालन भएका छौँ

विमानस्थलभित्र ट्याक्सीवालाको व्यवहार रोक्ने योजना के ?

मिटरमा जान नमान्ने, आगन्तुकलाई आफ्नो ट्याक्सीमा चढाउन तानातान गर्ने समस्या भएको सुनिन्छ यसलाई रोक्न महानगरीय ट्राफिक महाशाखाबाट नै बेलाबेला चेकिङ आउँछ हामी आफैँ पनि छड्केमा जान्छौँ

पुरा पढ्नुहोस्

‘आदिवासी नै मूलधारे फिल्म’

मनबहादुर बस्नेत
आदिवासी फिल्म निर्देशनमा सक्रिय छिन्, पोखराकी जसु गुरुङ । २४ देखि २६ जेठसम्म काठमाडौँमा आयोजित नेपाल ‘आदिवासी जनजाति चलचित्र महोत्सव’मा जसु म्ले क्यु फिल्मबाट उत्कृष्ट निर्देशक भइन् । उनीसँग कुराकानी :
पुरा पढ्नुहोस्

‘अब फिल्ममा आउँछु’ – प्रकाश सपुत

मनबहादुर बस्नेत
युट्युबमा तहल्का मच्चाइरहेका छन्, प्रकाश सपुतले । दुई सातामै उनको लोकदोहोरी गीत ‘गलबन्दी’ ले ८० लाखभन्दा बढी दर्शक कमायो ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘आधारभूत सुधार नगर्ने, कस्मेटिक काममा भुल्ने ?’– गगन थापा, कांग्रेस नेता

बसन्त बस्नेत
आफ्नो घरधन्दा जसरी चलेको छ, त्यसरी नै चलाइराखौँ भन्ने हो भने अर्कै कुरा । सुध्रिएको पार्टीले मात्र अनुदार सत्ताको सामना गर्न सक्छ । यो हाम्रा लागि अवसर मात्रै होइन, बाध्यता पनि हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘स्टुपिड भएछु सायद’!

गोकर्ण गौतम
प्रतिष्ठित कान्स फेस्टिभलमा सहभागी भएर फर्किएकी छन्, अभिनेत्री प्रियंका कार्की । तर भनेजस्तो उपस्थिति देखाउन नसकेपछि प्रियंकाले आलोचना खेप्नु परेको छ । उनले दाबी गरेजस्तो कान्समा नेपालीको पहिलो सहभागिता थिएन त्यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

भारोत्तोलनकी तारा

पवन आचार्य

राष्ट्रिय खेलकुदमा लगातार पाँचौँ स्वर्ण जित्नेत्यो पनि दुई फरक खेलबाट यस्तो कीर्तिमानको भार उचाल्न मजबुत बाहु चाहिन्छ यस्तै पाखुरा बोकेर १७ वर्षदेखिस्ट्रङ्गेस्ट वुमनको ताज पहिरेकी छिन्, तारादेवी पुन, ३८ ले म्याग्दीको साविक हिस्तानका डाँडापाखामा भलिबल खेलेर हुर्किएकी ताराले ०५५ मा नेपालगन्जमा भएको चौथो राष्ट्रिय खेलकुदमा पश्चिमाञ्चलबाट स्वर्ण जितिन् त्यतिबेला उनी बेस्ट लिफ्टर पनि भइन् त्यसपछि उनलाई चिनाउने खेल भारोत्तोलन भयो, तर भलिबललाई पनि उत्तिकै माया गर्छिन् जम्मा वर्ष भयो, ताराले भलिबललाई चटक्कै छाडेको मेरो पहिलो प्रेम नै सायद भलिबल हो अहिले पनि भलिबल प्रतियोगिता भयो कि दौडेर हेर्न पुगिहाल्छु,” उनी सुनाउँछिन् ०६९ देखि भलिबलबाट स्थायी रुपमै अलग्गिनुअघि उनी ढोरपाटन क्लबको क्याप्टेन थिइन्

ताराको मन पर्ने रंग रातो हो तर उनको जीवनलाई सुहाउने रंग भने पहेँलो बन्यो १२ औँ दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) मा जितेको कास्य पदकबाहेक उनको घरमा भित्रिएका सबै पदकको रंग पहेँलो नै सागमा पहिलो पटक भारोत्तोलनमा महिला विधा थपिएकाले पनि गुरुहरुले मबाट ठूलै पदकको आश गर्नुभएको थियो तर कास्य जिते पनि मेरा लागि त्यो स्वर्णभन्दा कम छैन”, नेपालमै हुने १३ औँ सागमा उत्कृष्ट प्रदर्शनको अपेक्षा गरेकी उनी भन्छिन्, “मिहिनेत जारी समयमै प्रतियोगिता भए सपनाले आकार लिन्थ्यो कि ?”

भलिबलबाट भारोत्तोलनमा ताराले जम्प मार्नु पछाडि पनि लामै कथा चौथो राष्ट्रिय खेलकुद प्रतियोगितामा बेस्ट प्लेयर भएकी उनी ०५६ को आठौँ सागका लागि बन्दप्रशिक्षणमा डाकिनेमा ढुक्क थिइन् उनी भलिबलको राष्ट्रिय टिममा अटाउन सकिनन् राष्ट्रिय टोलीको बन्दप्रशिक्षणका लागि उनी छनोट भएको चिट्ठी हिस्तान पुग्दासम्म साग नै सकिइसकेको थियो राष्ट्रिय टोलीबाट खेलेर देशका लागि पदक जित्ने ठूलो सपना थियो भलिबलबाट त्यो पूरा गर्न नपाउँदा दुःख लाग्यो,” तारा भन्छिन्, “सबैभन्दा धेरै दुःखचाहिँ छनोटमा परेर पनि खेल्न जान नपाउँदा लाग्यो विस्मात त्यसैको

प्रत्येक वर्षमा हुनुपर्ने राष्ट्रिय खेलकुदको पाँचौँ संस्करण चौथो सकिएको झन्डै वर्षपछि ०५८ मा हुने तयारी थियो पश्चिमाञ्चल टिममा तारा छनोट नहुने कुरै भएन बाँकी तयारीका लागि १८ जेठमा उनीहरु काठमाडौँ आए १९ जेठमा दरबार हत्याकाण्ड भयो मुलुक राष्ट्रिय शोकमा डुब्यो सँगै ताराको भलिबलमा लगातार दोस्रो स्वर्ण जित्ने सपना पनि काठमाडौँ खाल्डोमा उनले महिना त्यसै बिताइन् मन लागे भलिबल कोर्टतिर जान्थिन् नभए काठमाडौँ चहार्नु नै उनको दिनचर्या हुन्थ्यो

त्यतिबेलै उनको भेट ओलम्पियन प्रमिला थापासँग भयो ताराको गठिलो जीउडाल देखेर तेक्वान्दो खेलाडी थापाले उनलाई भारोत्तोलनमा लाग्न सुझाइन् त्यतिबेलासम्म तारालाई भारोत्तोलन के हो, कसरी खेलिन्छ भन्ने पत्तो थिएन उनलाई यत्ति थाहा थियोदशरथ रंगशालामा गएर सुनील लाल गुरुलाई भेट्ने भारोत्तोलन सिक्ने त्यो पनि उनै प्रमिलाले भनेर जानेको

लगातार चार दिनसम्म धाउँदा पनि तारा सुनील गुरुको भेट जुरेन त्यसपछि कसैले उनलाई पार्थ सारथि सेन गुप्ता अर्थात् मिठु गुरुलाई भेट्न सल्लाह दियो उनी सरासर मिठु गुरुकहाँ पुगिन् आफ्नो इच्छा जाहेर गरिन् महिलाले भारोत्तोलन नखेल्ने त्यतिबेलाको समयमा मिठु गुरुले भारोत्तोलन खेल्छु भन्ने फिट इन्च अग्ली महिलालाई तलदेखि माथिसम्म नियाले गुरुलाई के लाग्यो कुन्नि, प्रशिक्षक राजेन्द्र प्रधानकहाँ पठाए राजेन्द्रले पनि तारालाई पत्याएनन् तर मिठु गुरुले पठाएकाले भोलिपल्ट ताराको शक्ति परीक्षण गर्न राजी भए

२६ पुस ०५८ अर्थात् भारोत्तोलन ताराको नाता गाँसिएको दिन राजेन्द्र गुरुले उनलाई २० केजी भार भएको रड उठाउन लगाए ताराले सजिलै उचालिन् दुईचार पटक पुनः उठाउन लगाए त्यो पनि सजिलै गरिन् त्यसपछि मात्र उनी भारोत्तोलन खेल्न छनोट भइन् पुराना दिन सम्झिँदा उनको चिम्सा आँखामा अचम्मकै तेज झल्किन्छ भन्छिन्, “केटी हो, रहर गरिहाली भनेर गुरुहरुले मलाई २० केजीको रड दिनुभयो हार्नेवाला थिइनँ पछि थुप्रै प्रतियोगिता मैले पुरुषले उचाल्ने २० केजीको रडमै खेलेँ त्यतिबेला महिला भारोत्तोलक पनि उति थिएनन्

भारोत्तोलन उनलाई खुब फाप्यो खेल सिकेको महिना नबित्दै वीरगन्जमा भएको भारोत्तोलनको राष्ट्रिय प्रतियोगितामा उनी पहिला भइन् साथै, स्ट्रङ्गेस्ट वुमन पनि त्यसयताका १७ वर्षमा उनलाई पराजित गर्ने कोही देखा परेनन् । त्यतिबेला पाएको नगद हजार पुरस्कार पनि उनले लामै समय संगालेर राखिन् एक जोर ट्र्याकसुट किनेर बाँकी पैसा उनले नखर्चिने संकल्प लिएकी थिइन् तर काठमाडौँको महँगीमा डेराभाडा खाना खर्चको जोहो अन्यत्रबाट नभएपछि त्यही पुरस्कार खर्चिनुको विकल्प उनीसँग भएन त्यसअघि गाउँमा भलिबल खेल्दा उनले स्टिलका बाटा, करुवालगायत भाँडावर्तन पाउँथिन् तर इन्डिभिज्युअल गेममा पहिलो पटक नै नगद पुरस्कार हात पारेपछि उनी हौसिइन्

भारोत्तोलनले तारालाई सबथोक दिएको पुलिसको जागिर पनि यिनलाई यही खेलले दिलायो राष्ट्रिय चर्चा जीवन धान्ने अर्थको जोहो पनि यसैले गरिदिएको पेन्सन पाक्न मात्र महिना बाँकी तर पुलिसको असली जागिर कस्तो हुन्छ, अझै थाहा छैन यिनलाई चुनावका बेला दिन बर्दी लगाएर हिँड्या हो पुलिसको खास जागिर के हो भन्ने थाहा नपाएरै पेन्सन पाक्ने भयो,” उनी सुनाउँछिन्, “पुलिसमा जागिर नखाएको भए विभागको साथ नपाएको भए आज यहाँ आइपुग्न सक्दिनथेँ हुँला

तारादेवीसँग भलिबल भारोत्तोलनको मात्रै अनुभव छैन एथ्लेटिक्सका ज्याभलिन थ्रो, डिस्कस थ्रो सटपुटमा पनि उनले राष्ट्रिय च्याम्पियनसिप खेलिसकेकी छन् पुलिस क्लबबाटै सटपुटमा प्रथम, ज्याभलिन थ्रोमा दोस्रो डिस्कस थ्रोमा तेस्रो भएको मेडल उनको बानियाँटारस्थित डेरामा अझै पनि झुन्डिरहेकै गुरुहरुकै संगतले यिनले बक्सिङ पनि सिकिन् तर अलि ढिला भएकाले अरुले मुक्का हान्दा तारा मुक्का मात्रै फर्काउँथिन् ६४ केजी तौल समूहमा भिड्ने महिला नभएपछि बक्सर बन्ने यिनको सपनाले उडान भर्न पाएन

छोरीलाई खेलकुदमा लाग्न सदैव सहयोग प्रेरणा दिने बिरु पुनले ताराको सफलता चर्चा आँखाले हेर्न पाएनन् वैदेशिक रोजगारीका लागि साउदी अरब पुगेका बिरु ०५९ मा मुलुक फर्किए ०६१ मा देहत्याग गरे पुलिसकी जागिरे तारा आर्मीका जागिरे भएकाले जेठा दाइ कृष्ण पुन बुबाको अन्त्येष्टिमा समेत सहभागी हुन पाएनन् कान्छो भाइलाई माओवादीले छापामार बनाउन लैजाने धम्की बूढी आमालाई माओवादी लडाकूलाई खाना खुवाउनुपर्ने बाध्यता आइलागेपछि बुबाको सद्गत गर्न म्याग्दी जान लागेका कृष्ण बीच बाटोबाटै फर्किनुपर्यो तारालाई त्यो क्षण सम्झिँदा अहिले पनि मन अमिलो भएर आउँछ

बुबाले खेलमा लाग्न प्रेरणा दिए पनि आमा दिलमायाको फोन आएपछि भने तारालाई खिन्न लाग्छ ७३ वर्षीया दिलमायालाई अझै पनि चिन्ता छोरीकै राष्ट्रिय टोलीमा अभ्यास गर्दा घुँडामा चोट बोकेको थाहा पाएयता दिलमायाले हरेकपल्ट फोन गर्दा छोरीलाई सोध्ने प्रश्न एउटै हुन्छयो खेल कहिले छाड्छेस् ? भलिबल खेल्ने बेलामा दिलमायाले पनि तारालाई साथ नदिएकी होइनन् तर गह्रौँ फलाम उचाल्ने छोरीको खेल एक पटक मात्रै हेरी दिलमाया त्यसपछि अत्तालिइन् मैले नै आमालाई एक पटक भारोत्तोलन हेर्न बोलाएकी थिएँ त्यतिबेला चोट लागेको देखेपछि आमा आत्तिनुभयो,” उनी भन्छिन्, “अचेल फोनमा पनि यो खेल छाड्, बुढेसकालमा ढाड खुस्किएर दुःख पाउलिस् मात्रै भन्नुहुन्छ

अविवाहित तारालाई आमाले बिहेका लागि कहिल्यै कर गरिनन् तर आफ्नो शेषपछि छोरीले आफैँलाई स्याहार्न नसक्ने गरी थला नपरोस् भन्ने चिन्ताले भने दिलमायालाई छाडेको छैन त्यसैले बिहे गर भनेर कर पनि गर्दिनन् उनी छोरीलाई हामीले सोध्दा तारा भन्छिन्, “भलिबल मेरो पहिलो प्रेम थियो भारोत्तोलनसँग मेरो बिहे भइसक्यो अर्को बिहेबारे अझै सोचेकी छैन

तारा आफैँ स्वीकार्छिन् स्लो छु भलिबल खेल्दा पनि क्वीक थिइनँ बक्सिङमा अरुको मुक्का परेपछि मात्रै चेत खुल्थ्यो भारोत्तोलन पनि यिनले झन्डै २० वर्षको उमेरमा सुरु गरिन् वर्षले ३८ तौलले ७६ छोए पनि उनको प्रदर्शनमा हरेक वर्षजस्तो केजीको सुधार प्रदेश मा भएको आठौँ राष्ट्रिय खेलमा यिनले स्न्याचतर्फ ७४ क्लिन एन्ड जर्कमा ९७ केजी गरी कुल सय ७१ केजीको कीर्तिमान बनाइन् पहिलो पटक भारोत्तोलनमा भाग लिँदा वीरगन्जमा यिनले ९५ केजी मात्रै उचालेकी थिइन् जबकि इन्डोनेसियामा भएको एसियाली खेलकुदमा सय ७५ केजीको कीर्तिमान बनाएकी थिइन् दक्षिण एसियाली खेलकुदमा कास्य, एसियाडमा सहभागिता एसियन च्याम्पियनसिपमा राष्ट्रिय कीर्तिमानमा सुधार यिनै आँकडाले तारादेवीको क्षमता बोलिरहेको

यति हुँदाहुँदै पनि उनको मनमा सन्तोष छैन दक्षिण एसियाली खेलकुदमा जितेको कास्यलाई स्वर्णमा बदल्न उनी आफ्नो तौल समूहले गर्नेभन्दा दोब्बर मिहिनेत गरिरहेकी छन् आफ्नै देशमा हुने १३ औँ सागमा स्वर्ण जित्न सके मेरो सबै सपना साकार हुनेछ मिहिनेत जारी समयमै खेल भए कम्तीमा अघिल्लो कास्यभन्दा माथिल्लो स्तरको पदक जित्ने आशा ,” उनी सुनाउँछिन्

शारीरिक बलियोपन एकातिर तर ताराको मनोबल त्योभन्दा उम्दा अन्य सबै खेलका खेलाडीले उनको उमेरमा पुगेपछि लिने भनेको सन्न्यास नै हो तर तारा आफ्नै नामजस्तै सदासर्वदा चम्किने यत्नमा छिन् आगामी डिसेम्बरमा हुने १३ औँ सागमा उनी आफ्नो नामजस्तै अमर हुने कीर्तिमान कोर्न आतुर छिन्

पुरा पढ्नुहोस्

खेल होइन, धड्कन

नेपाल संवाददाता
१६ जेठदेखि जारी क्रिकेट कुम्भमेलामा नेपाल प्रतियोगितामा छनोट नभए पनि खेलप्रेमीको आसक्ति भने दिनप्रतिदिन बढ्दो छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

दौडिन तयार हुनुस् 

नेपाल संवाददाता
कान्तिपुर पब्लिकेसन्सले,‘कान्तिपुर हाफ म्याराथन’ को आठौँ संस्करण लिएर आएको छ । 
पुरा पढ्नुहोस्

थिति बसाउनै मुस्किल

पवन आचार्य
सम्झौताको बोझमा कर्माछिरिङ शेर्पाको एक वर्षे कार्यकाल
पुरा पढ्नुहोस्

क्रिकेट खेलाउँछ कर्णाली

कलेन्द्र सेजुवाल/सुर्खेत
खेलाडी बाहिरबाट झिकाएर पहिलो पटक कर्णाली प्रिमियर लिग
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

(पुस्तक समीक्षा) सीमान्तवर्ती स्वर

राजकुमार बराल

महेश पौड्यालको कवितासंग्रह शून्य प्रहरको साक्षीका प्रायः कविता निराशावादी भए पनि तिनले सीमान्तका आवाज मुखरित गरेका छन् पौड्यालका कविता रोमान्टिक कविहरुले भनेजस्तो स्वतःस्फूर्त जन्मिएका होइनन् बरु यी कविता परिस्थितिका उपज हुन् आफू बसेको समाज, देश विश्व नै एक्लोपना, निराशा, अस्तव्यस्तता अराजकतामा जकडिएका बेला कविले सिर्जना गर्ने कविता ती विशेषताभन्दा बाहिर जान कठिन हुन्छ समाज विकृत हुँदा निराशा लेखिनु बाध्यता बन्दो रहेछ

गरिबका नाममा हुने व्यापार, श्रमिकलाई नै थर्काएर श्रमिकको कविता वाचन गर्ने, बाँच्न ‘जल्लाद’ को काम गर्नुर्पुर्ने बाध्यताको कथा, जातमाथि गरिएको राजनीति सबै निराशा बोकेका हाम्रै समाजका कथ्य हुन्

अरुको पीडा वा हर्षमा अरुचि देखाउनु आधुनिक समाजको विशेषता हो थोरै सम्भावना अर्थात् जूनकिरीको उज्यालोमा बृहत् उज्यालोको सम्भावना देख्ने आधुनिक युगको विशेषता झल्काउने कविता राम्रो मात्र देख्न खोज्ने हाम्रा आाखा पनि पोखिएका छन् यस संग्रहमा समाविष्ट कविताले जीवन मृत्युलाई चियाउने प्रयास गरेका छन्

कविले समयलाई बलवान् देखाएका छन् ‘जन्मदिन’ कविता यसको उदाहरण हो, जसमा खराउ खसेर रथ रोक्न आग्रह गर्ने राजा ऋतुपर्णलाई सारथि वाहुकले त्यो सम्भव नभएको जानकारी गराउँछन् किनकि समय द्रुत गतिमा अघि बढिसक्छ, एकपलमा नै हजार योजन यात्रा भइसक्छ मानव जीवन नाशवान् भएकाले घमन्ड गर्नु बेकार भन्दै आगोका लप्का वारपार गर्ने पुतली मान्छेको चोलालाई तुलना गरेका छन् कविता मान्छे पुतली’ मा

केही कवितामा कविले गाउँको सहरिया जीवनको तुलना गरेका छन् गाउँले जीवन राम्रो देखाएका छन् गाउँमा बाआमाका सपना डोकामा पनि अडिन्छन् तर सहरमा आँखाबाट चुहिन्छन् झर्छन् भन्दै कविले सहरिया जीवनप्रति निराशा पोखेका छन् मान्छे जति व्यस्त भयो, उति एक्लो हुन्छ भन्ने भाव बोक्छ कविता त्यसैगरी कर्णालीलाई नै बेचेर विमान चढ्ने त्यस क्षेत्रलाई नै अवहेलना गरेको प्रति उनको विमति भने श्रमिकका दुःखमा ऐक्यबद्धता

सबल पक्षका बाबजुद कविता संग्रहले केही प्रश्न उठाएको कवितालाई एक बौद्धिक खेल मानिन्छ तैपनि कविताको लम्बाइबारे छलफल गर्दा यिनले विशेष परिभाषा माग गर्न सक्छन् जीवनलाई अति निराश देखाउँदा पाठकलाई कस्तो प्रभाव पार्ला ? कवितामा नेपाल लेख्नुपर्छ भन्ने अभियन्ताले आफ्ना कवितामा कति नेपाल लेखेका छन् ? के नेपाल चिनाउने शब्द ‘सगरमाथा’ ‘बुद्धमात्र छन्, जुन उनका कवितामा बारम्बार दोहोरिएका छन् ?

डिजिटल समयमा लामा कविताका लागि पाठकको धैर्य कम हुँदै गरेको सत्यलाई दृष्टिगत गर्दै यी कविता लेखिएको प्रस्टै बुझिन्छ साथै, जुनसुकै मुद्दामा पनि कवि प्रतिपक्षमा रहनु सीमान्तका आवाज मुखरित गर्नु उनको सबभन्दा सबल पक्ष हो प्रायः कवितामा उनले सीमान्तकृतका आवाज उठाएका छन्, जसबाट आम मान्छेका पक्षधर हुन् भन्ने बुझिन्छ  

पुस्तक : शून्य प्रहरको साक्षी | स्रष्टा : महेश पौड्याल | प्रकाशक  : शिखा बुक्स | पृष्ठ : १२५ | मूल्य : २०० रुपैयाँ |

पुरा पढ्नुहोस्

गणितको आख्यान

अनिलसिंह प्रधान
गणितमा रुचि राख्छन् फ्रान्सेली न्यायाधीश फर्मा । एक दिन डाइफान्टानसको गणितीय समस्याको किताब उनको हात पर्छ । र, हरेक दिनजसो ती समस्यालाई अभ्यास गर्दै साध्य पनि बनाउँछन् भने कति यसै छाडिदिन्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

नांगो म

गनेस पौडेल
आइन्स्टाइन भन्थे, ‘मेरो दिमाग नै प्रयोगशाला हो ।’ जवाहरलाल नेहरुले ‘मान्छेको कला नै मान्छेको दिमाग हो’ भन्थे । कुमार नगरकोटीले आफ्नो दिमागलाई घाटजस्तो लाग्छ भनेका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

[पुस्तक समीक्षा] दीपेन्द्रको दानवीकरण

यादव देवकोटा
‘शाही हत्याकाण्डको साक्षी’ परिचयसहित तत्कालीन राजा वीरेन्द्रका प्रमुख शाही पाश्र्ववर्ती सुन्दरप्रताप रानालिखित पुस्तक दरबारको दुःखान्तको उपशीर्षक छ, \'राजपरिवार र संहार : मैले जसरी देखेँ\' ।
पुरा पढ्नुहोस्

सभ्यताका अनेक पक्ष

घिमिरे युवराज
पुस्तकले विचार र सपनालाई परिपक्व बनाउन ठूलो भूमिका खेल्छ । हामीले लामो समय सत्ताधारीको इतिहास पढ्यौँ । सत्तास्थापित नायकबारे अचेल विवेचना हुन थालेको छ । शक्तिशाली खलनायकका कथा पनि महफ्वका साथ पढिए । तर कलाकार मनले सधैँ आम मानिसको कथा खोजी रह्यो । पछिल्ला गैरआख्यान माङ्गेना, भुइयाँ र ७२ को विस्मय पढेर म निकै लाभान्वित भएँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

वाह ! विकास

मनबहादुर बस्नेत

मुस्ताङको कोरला नाका ताकेर ०७५ चैत पहिलो साता काठमाडौँबाट हानियौँ। हिउँ जमेका कारण मुक्तिनाथभन्दा अगाडि बाटो नखुलेको पोखरा पुगेपछि थाहा पाउँदा भने मन खिसि्रक्क भयो जहाँसम्म पुगिन्छ, त्यहीँसम्म जाने भनेर अगाडि बढियो बेनीबजार कटेपछि आउने गलेश्वर मन्दिरमा केही बेर टहलिँदै थियौँ, चालकले छिटो आउन हातको इसारा दिए मुस्ताङ लेतेमुनिको भीरमा बाटो बनाउन साढे देखि साढे बजेसम्म गाडी ओहोरदोहोर ठप्प पारिने रहेछ त्यसअघि उक्त भीर पार नगरे चार घन्टा 'भीरबन्दी' मा परिने

१० बजिसके पनि हामीले चिया मात्रै पिएका थियौँ कालीगण्डकी तिरैतिर करिब किलोमिटर मात्र गुडेका थियौँ, टायर पन्चर भयो जगेडा टायर फेर्दा आधा घन्टा बित्यो थोरै अगाडि बढेपछि परिवर्तित टायरमा हावाको चाप कम भएको भन्दै चालकले फेरि पन्चरको खतरा तेर्साए अब पन्चर भए पोखराबाट टायर मगाउनुपथ्र्यो यता हाम्रो पेट उसैगरी पन्चर भइरहेको थियो झन्डै १० किलोमिटर गुडेपछि हावा हाल्ने सुविधा पाइयो बालबाल भीर काटियो, ठ्याक्कै :२५ बजे जोमसोममा बास बस्दा भोलिपल्ट मुक्तिनाथ पुगेर पोखरा झर्ने 'आशु योजना' बन्यो

र्फकंदा अघिल्लो दिनको 'भीरबन्दी' समयमै काटियो तर कहर काटिएन काभ्रेभीरमा उसैगरी बाटो बन्द हुने रहेछ चार घन्टा अगाडि बढेर गाडीको लाम हेर्दै सुस्ताउनुभन्दा चिया पिउँदै बस्ने निधो गर्यौँ डाङडुंगे खोलामा रोकियौँ त्यहीँ भेटिए, पोखराबाट र्फकंदै गरेका मुस्ताङका सीडीओ गंगाबहादुर क्षत्री, डीएसपी तुलबहादुर कार्की सशस्त्र प्रहरी प्रमुख निर्मल कार्की बाटो बन्द भएपछि उनीहरु पनि गाडी छाडेर अगाडि पर्खने गरी हिँडेछन् भेट जुर्यो सीडीओ जिल्ला सुरक्षा प्रमुखको गाडी जस्तोसुकै काम रोकेर पनि चालू हुनुपर्ने/गराउनुपर्ने होइन ? जिज्ञासा सीडीओले मेटाए, "ठेकेदारले कबुल गरेकै मितिमा बाटो बनाएन भने उसलाई कारबाही गर्नुपर्छ त्यतिबेला 'सीडीओ हिँड्दा काम रोक्नुपर्यो' भनेर काम नसक्नुको जिम्मा हामीलाई दिन्छ कारबाही गर्न सकिँदैन त्यसैले जो आए पनि निर्धारित समयको काम नरोक्ने नीति लिएका छौँ "

जिल्लामा सीडीओको शान, शक्ति अतिरिक्त हुन्छ त्यसमाथि यहाँ सीडीओसहित उनी मातहतका दुवै सुरक्षा प्रमुख चार/पाँच घन्टा थुनिएका छन् तर कत्ति अहं छैन सोचेँ, यो हिमाली जिल्लाका प्रशासकको सोचको सानो अंश सिंहदरबार शीतलनिवासका शासकसँग भइदिए समृद्धि एक सपना मात्रै हुने थिएन

खान्की बान्की

त्यही जम्काभेटमा अर्को रोचक कहानी सुनियो भक्तपुरका बासिन्दा सशस्त्र डीएसपी कार्कीले थकाली खानाको स्वादको बखान निकै सुनेका रहेछन् मुस्ताङको ३३ नं गुल्ममा आफ्नो सरुवा भएको चाल पाउनासाथ मनमनै कल्पेछन्, अब थकालीको रैथाने स्वाद लिइन्छ, उद्गमथलोमै

अन्यत्र जिल्लामा प्रमुख बनेर जाँदा मानिस गोरु बेचेको साइनो लगाएरसमेत सम्बन्ध गाँस्न हतारिन्थे तर मुस्ताङमा ठीक उल्टो कसैले भाउ नदिने बल्लतल्ल जोमसोमका एक होटलवालाले चिया पिउन निम्ताए गफिँदै चिया पिए छिनमै होटलवालाका अरु साथी थपिए होटलवालाले चिया अर्डर गरे 'एकछिन' भन्दै निस्किए छिनमै होटलवालीले डीएसपीलाई आठ/दस थान चियाको बिल थमाइछन् त्यस दिनदेखि असली थकाली भान्छा गर्ने चाहना डीएसपीले मारेछन् बरु जुक्ति निकाले, मेसमै काँसको कचौरामा खाना हाल्ने थालमा घोप्टाएर थकाली शैलीमा पस्किने भन्छन् नि, नेपाल सरकारको खान्कीभन्दा बान्की राम्रो मुस्ताङमा खान्की, बान्की

ज्यूँदोजाग्दो सिन्डिकेट

पोखरामा एक अधबैंसे ठूलो आवाजमा कड्किए, "तपाईंको समिति सरकारभन्दा पनि ठूलो ?" ज्येष्ठ नागरिकको परिचयपत्र देखाउँदा छूट नदिएपछि चूर भएका रहेछन् तर लेकसाइड पृथ्वीचोक चल्ने उक्त गाडीका सहचालक मरिगए छूट दिन तयार भएनन् उल्टै कड्किए, "हामी सरकारको कुरा मान्दैनौँ समितिको मान्छौँ ' बस रहेछ, पोखरा बस व्यवसायी संघको सबै यात्रु सरकारले तोकेको सुविधा पाउनुपर्ने भन्दै एकमुख हुँदा पनि उनी टसमस भएनन् ज्येष्ठ नागरिक ऐनले वृद्धवृद्धालाई सार्वजनिक यातायातमा ५० प्रतिशत छूट किटान गरेको तर व्यवसायी हाकाहाकी कानुन मान्दैनौँ भन्छन् सरकारले यातायातको सिन्डिकेट धुलिसात पारेको गफ दिएकै एक यात्रुले सहयात्रुसँग भनिन्, "लुट्न सके लुट....

 

 

पुरा पढ्नुहोस्

चार घन्टा नमस्कार

पवन आचार्य
चार घन्टासम्म नमस्कार गरेर बस्नुपरेको पीडा सुनाउँदै एक खेलाडीले भनिन्, “मनोबल बढाउनु त परै जाओस्, पदाधिकारीको भाषण सुन्दा हामीलाई ठूलै पापको सजाय खेपेजस्तो लाग्यो ।”
पुरा पढ्नुहोस्

छाप छाडेको छपिया

सन्तोष आचार्य
स्थानीय किसानको जीवनशैली बदलिएको छ । पोखरीमा माछा पानीसँग खेल्छन् । किसान पैसासँग । किसान जागे के हुन्छ ?
पुरा पढ्नुहोस्

बहकिएका सत्तापक्ष, प्रतिपक्ष र अगुवा

बसन्त बस्नेत
सरकार–सीके सहमतिबारे सत्ता घटककै नेता यत्रोविधि असन्तुष्ट हुनुको गुह्य भने बुझ्न सकिएन । शृंखलाबद्ध सिकायत सुनिसक्दा लाग्यो, यी नेताहरुका लागि सहमतिको प्रश्न होइन, नेकपाभित्रको आन्तरिक असन्तुष्टि मुख्य हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

भानुभक्तलाई हेलमेट

राजकुमार बानियाँ
भानुभक्तको सालिक चाइना एड्ले बनाइरहेको दरबार हाइस्कुलको पर्खालमा च्यापिएको छ । विस्मय के छ भने उनको बिर्खेटोपीमाथि कसैले साइकलको हेलमेट भिराइदिएछ, आँखामा चस्मा सिउरिदिएछ । यसलाई सनक भन्ने कि सम्मान !
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

एक गोरुको मेलो

शब्द/तस्बिरः राजबहादुर शाही

पाखो जग्गा होस् या रोपनी खेतमा बराबर उचाइका दुई गोरु जोतेर अन्नबाली लगाउने चलन जतासुकै तर मुगु पूर्वी भेगको आदिवासी जनजाति मुख्य बाहुल्य मुगम कार्मारोङ गाउँपालिकाको माग्री, मह, रिउस, पुलु, किम्री, दाउरा, ताखा, खारी, पुवा, किर्मी, डोल्फुलगायत गाउँबस्तीका किसान एकल गोरु जोतेर बाली लगाउँछन्

यस भेगमा गोरुको नाकमा डोरी लगाएर अगाडि एक जनाले तान्ने पछाडि हलो जोतिन्छ गोरुको काँधमा काठ राख्ने उक्त काठको दुवै टुप्पोमा डोरी बाँधेर पछाडि हलोमा अड्काइन्छ गोरुको नाकको टुप्पोमा राखिएको डोरी बच्चालाई तान्न लगाएर तन्नेरीले हलो जोत्ने यहाँको चलन अनौठो डोरीले तान्दा नाक दुख्ने भएकाले गोरु जग्गाछेउ वरपर पुग्दै फर्किने गर्छन्

अन्नबाली छर्ने समय बच्चालाई पढाइ छाडेरै गोरु तान्न लैजान्छन् किसान गोरुको नाकमा डोरी लगाएरै एक जनाले मात्र हलो जोत्ने पनि भेटिन्छन् भिरालो जमिन, बलौटे माटो, साँघुरो गरा भएकाले दुइटा गोरु अटाउन नसक्ने माग्री गाउँका सोनाम तोर्ची तामाङ बताउँछन्

दुइटा गोरु जोत्दा साँघुरो जग्गामा फर्काउन अप्ठेरो हुने, गोरु भीरमा लड्ने डर अनि गरिबीका कारण पनि दुई गोरु किनेर जोत्न नसक्ने अवस्थाले एक गोरुले खेतीपाती लगाउनुपर्ने बाध्यता रहेको स्थानीयको भनाइ

माग्री, मह, रिउस गाउँलेले स्थानीय प्रजातिको एक गोरुलाई देखि १० वर्षसम्म जोताउाछन् माथिल्लो बस्ती किम्री, रिउस, पुवा, ताखा, खारी, दाउरालगायतका स्थानीयले एउटा चौँरीको झोवा (भाले) जोतेर अन्न लगाउने चलन एक गोरुको मूल्य १८ हजारभन्दा बढी पर्छ भने झोवाको ६० हजारसम्म त्यसैले घरमा गोरु झोवा नपाल्ने स्थानीयलाई किनेर खेती लगाउन मुस्किल ,” रिउस गाउँका ग्याल्जन तामाङ भन्छन्

मुगम कार्मारोङ गाउँपालिकाका आदिवासी जनजातिले परम्परादेखि एक गोरु जोतेर कोदो, उवा, कागुनो, फापर, आलु, सिमी बाली लगाउँदै आएको चलनलाई अहिलेका युवा पुस्ताले पनि भरथेग गरेको रिउस प्राविका शिक्षक सीपी लामा सुनाउँछन्

माथिल्लो मुगु गाउँका स्थानीयले भने अन्नबाली लगाउन गोरु नै प्रयोग गर्दैनन् गरा साँघुरो भएकाले एउटाले हलो तान्ने अर्कोले आलु, उवा बाली लगाउने चलन पनि तल्लो भेगतिर एक गोरु जोतेर बाली लगाउँछन् यहाँ हामी मान्छे नै गोरु बनेर जग्गा खनजोत गर्छौं,” मुगु गाउँका टासी छिरिङ तामाङ भन्छन् डोल्फु गाउँमा पनि भिरालो जमिन भएकाले गोरुको सट्टा मान्छेले नै हलो तान्छन्

मुगम कार्मारोङ गाउँपालिका प्रमुख छिरिङ क्याप्ने लामाका अनुसार करिब हजार सय घरधुरी हजार जनसंख्या रहेको गाउँपालिकाभरि हजार सय ४१ वर्गकिलोमिटर जमिनमध्ये सय हेक्टरमा मात्र अन्न उत्पादन हुन्छ एक गोरु जोतेर उत्पादन गरेको अन्नले महिना पनि खाना नपुग्ने उनको भनाइ

मुगु डोल्फुमा वर्षको एक बाली आलु, नाफ मात्र फल्ने गरेको माग्री, मह, रिउस, पुवा, सेरोक, ताखा, खारी, किम्रीमा भने कोदो, कागुनो, चिनो, फापर, आलु सिमी उत्पादन हुने गर्छ

हिमाली बस्ती, भिरालो जमिन, सिँचाइ अभावले धान गहुँ उत्पादन नहुँदा स्थानीयले बाहिरबाट किनेर लैजाने गर्छन्

परिश्रम गर्दा पनि अन्न उत्पादन नहुँदा छाक टार्न मुस्किल हुन थालेपछि अधिकांश स्थानीय जन्मथलो छाडेर जुम्ला, गमगढी, भारत, काठमाडौँतिर झरेका छन्

डोल्फुपारिको १७ घरधुरीको वाङरी गाउँका स्थानीय थातथलो छाडेर जिल्लाबाहिर गएपछि यतिबेला उक्त गाउँ मानवविहीन भएको तिब्बतका व्यापारीले जडीबुटी किनेर दिने पैसाले मुगम, कार्मारोङ गाउँपालिकाका स्थानीयले जीवन धानिरहेका छन्,” प्रदेश सभासद् झोवा विक भन्छिन् एकातिर प्रकृतिले ठगेको अर्कोतिर राज्यको नजर नपर्दा स्थानीयलाई जीवन धान्न कठिनाइ भइरहेको विकको गुनासो

पुरा पढ्नुहोस्

पैसा हात परे हाइसन्चो

शब्द/तस्बिरः सरोज बैजु
यतिखेर बाराको पथलैया पुग्ने हो भने पानीसरी पसिना बग्छ । बटुवा छहारीमा बसेर कोही चिसो पिउँदै गरेका देखिन्छन् भने कोही हातेपंखा हम्केर तात्तिएको ज्यानलाई थोरै भए पनि राहत दिने प्रयासमा हुन्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

परम्पराको छाया

शब्द/तस्बिरः विशाल रानामगर
सदियौँदेखि आदिवासी–जनजाति समुदायमा अभिन्न अंगको रुपमा रहिआएको छ, ट्याटु ।
पुरा पढ्नुहोस्

मुगुको चामल हुम्लाको बास

शब्द/तस्बिरः राजबहादुर शाही
मुगु सदरमुकाम गमगढीबाट चामल बोक्दाबोक्दै खुट्टाको पैताला खिइएका छन्, हुम्लाको सर्केगाड गाउँपालिका उनापानीकी बाँचकली रावत, ५२, को ।
पुरा पढ्नुहोस्

पैसा लुटैना

शब्द/तस्बिरः वसन्त आचार्य
समूहमा बाजा बजाउँदै नृत्य गर्नु थारु परम्परा हो । त्यसमा पनि उल्टो टाउको बनाएर मुखले जिब्रोको सहारामा पैसा तान्ने परम्परा निकै विशिष्ट र रोमाञ्चक मानिन्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्