सडकमा म जहिल्यै निर्दोष

सुबिन भट्टराई

एकादेशको कुरा हो । बाल्यकालको कुरो भनौँ, अझ । मध्यम स्तरको स्कुलमा पढ्थेँ । स्कुलसँग बस थिएन । घरबाट करिब ४५ मिनेट हिँडेर जानुपथ्र्यो । केही गल्ली पर्थे । अलिकति मूल सडकको भाग पनि पथ्र्यो । कतै पेटी भएको सडक पथ्र्यो त कतै पेटी नभएको । कतै ठूलठूला खाल्डा हुन्थे र बर्खायाममा तिनमा पानी जम्थे ।

हिँड्दै गर्दा परपरबाट हर्न बजाउँदै गाडी आउँथे । कानका जाली नै फुट्लाझैँ हुन्थ्यो । झनक्क रिस उठ्थ्यो । तर, रिसलाई पनि आफूलाई झैँ साइड लगाउन म विवश हुन्थेँ । पेटी नभएको सडकमा म सतर्क भएर किनारा लागिहाल्थेँ । सडक धेरै नै व्यस्त हुँदा कर्कश हर्नले माहौल र मुड दुवै बिथोलिरहेको हुन्थ्यो । त्यसरी कर्कश हर्न बजाउनेहरूलाई गाली गरिन्थ्यो ।

रफ्तारमा आइरहेका गाडीहरूको चक्का कहिलेकाहीँ सडकको खाल्डोमा पर्दा केही नजिकै हिँडिरहेको मेरो युनिफर्ममा हिलो छ्यापिन्थ्यो । म झनै रिसाउँथेँ । ढुंगै टिपेर हानिदिउँझैँ रिस उठ्थ्यो । गाडी कहाँ पुगिसकेको हुन्थ्यो । त्यसैले त्यो गाडीतिर फर्केर सत्तोसराप गरेरै काम चलाउँथेँ । गर्न पनि के नै सक्थेँ र ? जहाँ उभिएको हुन्थेँ, त्यहीँ मुर्मुरिएर उभिएको उभियै हुन्थेँ ।

हाई स्कुल पढ्ने हुँदा मेरा लागि एउटा साइकलको व्यवस्था भो । साइकल देखेर म दंग । साइकलमै स्कुल आउजाउ गर्न थालेँ । आफ्नै तालमा, सुसेल्दै मूल सडकमा समेत चलाउँदै हिँड्थेँ । सुरुसुरुमा अनावश्यक ठाउँमा किर्लिङ किर्लिङ घन्टी बजाउँदै हिँड्थँे, पैदल हिँड्नेहरूलाई अनावश्यक ध्वनिआतंक सिर्जना गर्दै । म नयाँनयाँ जोगी, खुब घस्थेँ खरानी । वास्तविकतामा साइकल, सपनामा साइकल, दूध लिन जा साइकिल, तरकारी किन्न जा साइकल, मेरो प्रिय साथी भएर निस्कियो साइकल ।

अनि, आफूले पाउने आतंक पनि कम कहाँ थियो र ? कति गाडीहरूले ठक्कर देलाझैँ लाग्थ्यो । बालबाल धेरैपटक ज्यान जोगिएको थियो । उनीहरू ‘स्पिड’मा हुन्थे । उनीहरूको हर्न सुनेर साइकल छेउ लगाउन नपाउँदै नजिकै आइसकेका हुन्थे । घटेको स्पिडको गाडीको झोँकमा उनीहरू मुख छाड्दै अघि लाग्थे । उनीहरूका अभद्र र सहिनसक्नु गाली चुपचाप पचाउनु मेरो अर्को विवशता हुन्थ्यो । 

उस्तै साइज देखिए तापनि रफ्तारका आधारमा कम देखिने साइकलवालाहरूलाई मोटरसाइकलवालाहरू हेप्ने गर्थे, ‘साइड दिनुपर्दैन !’ साइकलभन्दा मोटरसाइकल बलियो हुन्छ । र, बलियो हुन्थ्यो, साइकलवालाभन्दा मोटरसाइकलवाला पनि, मलाई यस्तो लाग्थ्यो । त्यसैले कहिल्यै जोरी खोजिनँ । 
कोहीकोही अलिक बढी सन्काहा छन् भने भन्थे, ‘मर्न मन लाग्या हो ?’ म साइकल चलाइरहेको हुन्थेँ एउटा कुनोमा आठ इन्चको धर्सोजति बाटो लिँदै । तर, त्यत्रो विशाल सडकमा त्यति बाटो पाउन पनि मुस्किल । मेरो साइकलमा गियर थिएन । उकालोमा डोर्‍याउँथेँ । उकालो त्यसमाथि पेटीहीन सडकमा गाडीको घनत्व बढ्ता हुँदा, मैले प्रयोग गरेको आठ इन्च बाटोका कारण ब्रेक लगाउनु परेकामा मोटरबाइकवाला मतिर हेरेर आँखा तथ्र्यो र दाह्रा किट्थ्यो । 

व्यस्त सडकमा बाइकहरू अत्यधिक जाम भएका बेला सडकले नपुगेर त्यसको पेटीपेटी हुँदै घोडा चढेझैँ बाइक चढाउँदै अघि बढ्थे, आमाको दूधले नपुगेर बाबुको घुँडो चुसेजस्तै । साइकल चलाउने भएर पनि मैले आमाकै दूध चुसिरहेँ । तर, त्यसरी बाबुको घुँडो चुस्ने धृष्टता गर्न सकिनँ ।

कठै ! आफ्नै सुरमा एउटा सानो कुनो समातेर गन्तव्यतर्फ सुस्तरी हिँडिरहेको साइकललाई तिनीहरूले किन हेपेका होलान् ? म सोचिरहेको हुन्थेँ ।

समय पनि बदलियो । साइकलको रफ्तारले दगुरिरहेको मलाई जमानासँग तालमेल मिलाउन गाह्रो भो । मलाई धेरै अघि बढ्नु थियो । थोरै समयमा धेरै ठाउँ पुग्नु थियो । हतारो थियो । तर, मलाई थाहा थिएन यो हतारो के के हो ? मेरो व्यस्तता बढेको थियो । तर, केको ? कहाँ पुग्नु छ मलाई ? के गर्नर्ु छ मलाई ? के भेट्टाउनु छ ? अथवा केले लखेटिरहेछ ? मलाई आफैँलाई थाहा थिएन । मानौँ, कुनै स्पर्धा गर्न आँटिरहेछु । दु:खसुख, सरसापटी गरेर एउटा मोटरसाइकल जोडियो । मोटरसाइकल जोडिनेबित्तिकै साइकलसँगको बलियो नाता चटक्कै तोडियो ।

मेरो पनि रफ्तार बदलियो । ढंग बदलियो । रंग बदलियो । म अब साइकलवाला रहिनँ । मेरो बढुवा भयो । म मोटरसाइकलवाला भएँ । मेरो आफ्नै रफ्तार भयो । हिजो आठ इन्च सडकको त्यान्द्रो पाउन संघर्ष गर्थें । अब मेरो संघर्ष बाह्र इन्च सडकसँग हुने भो । संघर्ष नै गर्नु परेपछि अलिक ठूलो कुरासँग गर्नु परोस् न † हिजो साइकलले मलाई तान्थ्यो कि मैले साइकल तान्थेँ, थाहा थिएन, आज म ढुक्कसाथ भन्न सक्छु कि मोटरसाइकलको इन्जिनले मलाई सहजतापूर्वक तानिरहेको छ ।

म एउटा रफ्तारमा हुन्थेँ । रफ्तारसँगै मेरो हतार बढेको थियो । मानौँ, हरदिन म कुनै अपराध गरेर भागिरहेछु, कसैले भेट्ला भन्ने त्राहिका साथ । मजस्तै दुब्लोपातलो मान्छे साइकल चलाएर सडकमा हिँडिरहेको हुन्थ्यो । मैले पछिल्तिरबाट बजाएको हर्न नसुनेर ऊ मलाई साइड दिँदैनथ्यो । मलाई अनावश्यक ब्रेकको प्रयोग गर्नुपरेकामा रिस उठ्थ्यो । मेरो गतिमा बाधक बन्न आउने, चाहे साइकलवाला हुन्, चाहे पैदलयात्री सबैसँग रिस उठ्न थाल्यो । म यस्ताको छेउमा पुगेर ‘आँखा छैन ?’ वा ‘मर्न मन लाग्या हो ?’ भनेर हपार्दै आफ्नो गति पक्रिन्थेँ । 

भयानक जाममा पर्दा एकै ठाउँमा अड्किरहन मलाई पनि मन लाग्दैनथ्यो । लुसुलुसु सानासाना च्यापहरूमा छिराउँदै लैजान्थेँ । आमाको दूधले नपुग्ने नै भयो । बाबुको घुँडो मलाई पनि चाहियो । त्यस्तै ठाउँहरूमा ट्राफिकको आँखा छलेर पेटीपेटी बाइक कुदाउन थालेँ । ट्राफिक नियम पालना गर्नुसँग कुनै सरोकार थिएन । सरोकार थियो त केवल ट्राफिकको उपस्थिति र त्यसलाई छल्ने ध्याउन्न ।
समस्या यतिखेर पनि थियो । कहिलेकाहीँ जाममा अगाडि ठूलो गाडी रोकिएको हुन्थ्यो । बाइक टसमस गर्न नपाइने गरी थुनिन्थ्यो । त्यतिबेला गाडीहरूदेखि भरमार रिस उठ्थ्यो । उनीहरू पानी पर्दा पनि निस्फिक्री गाडीभित्रै गीत सुनेर बस्थे । मलाई औडाहा हुन्थ्यो । उनीहरू चर्को घाममा पनि एसी खोलेर शीतल माहौलमा गाडी चलाइरहेका हुन्थे । ईष्र्या लाग्थ्यो । म एउटा ठूलो गाडीको पछिल्तिर छु र पिल्सिएको छु भन्ने ठान्थेँ । म यो कहिल्यै ठान्दिनथेँ कि त्यत्रो जाममा मेरा पछिल्तिर अझै थुप्रै गाडी छन् भनेर । मजस्तै बाइकवालाहरू पनि पछिपछिसम्म छन् भनेर मलाई ख्याल गर्ने फुर्सद नै भएन । हरेक मान्छेको आ–आफ्नो किसिमको व्यस्तता छ भन्ने मैले कहिल्यै बुझ्न चाहिनँ । मलाई आफ्नो मात्र ख्याल भयो । 

समय अझै बदलियो । म पनि फेरि अलिकति उक्लिएँ । हिजोआज म पनि कहिलेकाहीँ गाडी चलाउँछु । अहिले मेरा पीडाहरू आफ्नै ठाउँमा छन् । जेब्रा क्रसिङ पाँच–दस पाइलाअगाडि हुँदाहुँदै पनि अनावश्यक ठाउँमा दगुर्दै मान्छेहरू बाटो काटिदिन्छन् । घ्याच्च ब्रेक लगाएर गाडी उठाउनुपर्दा म हैरान हुन्छु । गलत साइडबाट पनि मोटरसाइकलहरू ‘ओभरटेक’ गरिदिन्छन् । सडक सधैँ व्यस्त हुन्छ । गाडी अगाडि बढाउँm भन्छु र अलिकति बढाउन खोज्छु, कताकताबाट हो मोटरसाइकल छिरिदिएर त्यो ठाउँ ओगटिदिन्छन् । हर्न बजायो नसुनेझैँ गर्छन् । फेरि बजाउँछु, वास्तै गर्दिदैनन् । कति बाइकले गाडीको पछिल्तिरको बम्परमा हानेर फरार भएका छन् । साइकलहरू गल्लीगल्ली छिराएर गन्तव्यमा पुगिछाड्छन् । बाइकहरू पेटीपेटी कुदाएर पनि अघि बढाउँछन् । तर, सबैभन्दा धेरै जाम खेप्नुपर्ने गाडीले नै हो ।

आफ्नो ठाउँमा हरेक मान्छेलाई आफू सही लाग्दोरहेछ । तर पनि, समस्या आफैँमा ज्यादा हुन्छ । लुखुरलुखुर पैदल हिँड्दा पछाडिबाट मोटरसाइकल र गाडीहरूले दिएको हर्न नसुन्दा वा स्पिडमा आइरहेको गाडीलाई उछिनेर बाटो काट्दा पनि मैले गल्ती गरेको मान्न सकिनँ । हिजो साइकलै चलाउँदा पनि अनावश्यक घन्टी बजाउँदै हिँड्दा गरेको बदमासी, बदमासीजस्तो लाग्दैनथ्यो । पेटीबाटै मोटरसाइकल कुदाउँदा पनि गलत गरिनँजस्तो लाग्थ्यो । गाडी चलाउँदा म बाटो काट्ने मान्छे, ओभरटेक गर्ने मोटरसाइकल र साइड नदिने ट्रकहरूमा बढी दोष देख्छु । म आफैँलाई दोष कहिल्यै दिन्नँ । 
र, मेरो सबैभन्दा ठूलो दोष पनि यही हो कि मैले आफैँमा कहिल्यै दोष देखिनँ । 

पुरा पढ्नुहोस्

मुस्कुराएको तस्विर खिच्दा आत्महत्या

मदनमणि दीक्षित
उनले जीवनमा कहिल्यै पनि नमुस्कुराउने कसम खाएको बताइन् । मलाई बडो अनौठो लाग्यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

कसले भन्छ लगानीको वातावरण छैन ?

सुरेशराज न्यौपाने
विदेशी साझेदारी र लगानीमा सञ्चालित उद्योग तथा कम्पनीहरूको आकर्षक प्रतिफल
पुरा पढ्नुहोस्

उस्ताद उवाच

राजकुमार रेग्मी
त्यसपछि मोदीजीले भन्नुभयो, ‘तपाईंलाई केमेस्ट्रीमा, मलाईचाहिँ पाल्मेस्ट्रीमा रुचि छ ।’
पुरा पढ्नुहोस्

हाटा गर्न पाइयोस् !

लक्ष्मण गाम्नागे
सभामुख महोदय ! हाटा गर्न पाउने हाम्रो अधिकार नखोसियोस् ।
पुरा पढ्नुहोस्

तुलसी गिरीमार्फत चिनियाँ सहयोग

मदनमणि दीक्षित
नेपालमा चिनियाँ प्रभाव र चलखेल बढाउन तुलसी गिरीको ठूलो हात छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

राष्ट्रका नाममा सम्बोधन, मात्रै प्रचारका लागि

माधव बस्नेत
मुलुकका कार्यकारी प्रमुखहरूका प्रतिबद्धताको न अभिलेख, न प्रगतिको लेखाजोखा नै
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

राष्ट्रका नाममा सम्बोधन, मात्रै प्रचारका लागि

माधव बस्नेत

१९ साउनमा दोस्रोपटक प्रधानमन्त्री भएका नेकपा माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘ प्रचण्ड’ले २३ भदौमा व्यवस्थापिका–संसद्मा पहिलोपटक सम्बोधन गर्दै आफ्नो कार्यकालमा सरकारले गर्ने कामको फेहरिस्त सार्वजनिक गरे । 

आफ्नो सरकारको प्राथमिकता ४८ वटा बुँदामा समेटेर लिखित मन्तव्य दिएका प्रचण्डले दसौँ बुँदामा उल्लेख गरेका छन्, ‘म प्रधानमन्त्री भएलगत्तै दैनिक उपभोग्य वस्तुमा मिसावट, मूल्यवृद्धि, कालोबजारी, अभाव र ठगीविरुद्ध बजार र गुणस्तर अनुगमनलाई एउटा अभियानकै रूपमा सुरु गरी कालोबजारी गर्ने, नाफाखोरी गर्ने, कम गुणस्तर भएका र म्याद नाघेको सामान बेच्नेहरूलाई दण्डित गर्न सुरु गरिएको छ । यसलाई प्रचारात्मक र आवधिक ठान्ने भूल कसैले नगरे हुन्छ ।’

सम्बोधनको १३ नम्बर बुँदामा प्रचण्डले यातायात क्षेत्रको सिन्डीकेट तोड्न प्रतिबद्ध रहेको बताएका छन् भने १४औँ बुँदामा ‘६ महिनाभित्र एक सयवटा लामा र स्तरीय ठूला बस खरिद गरेर काठमाडौँबाट विराटनगर, जनकपुर, वीरगन्ज, भरतपुर, बुटवल, नेपालगन्ज, धनगढी, पोखरा, सुर्खेत र घोराहीलगायत सहरमा नगरपालिकामार्फत सञ्चालन गरिनेछ ।’

संयोग के भने २३ भदौकै दिन पारेर ०६८ मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले पनि सरकारका तर्फबाट १२ बुँदे राहत कार्यक्रम घोषणा गरेका थिए, जसको बुँदा नम्बर ३.४ मा उल्लेख थियो, ‘दसैँ, तिहार, छठ, बकर इद, ल्होसार आदि पर्वका लागि लक्षित खाद्य वस्तुहरू जस्तै : घिउ, मसला, तेल, खाद्यान्न, दाल आदिको गुणस्तर तथा खाद्य पदार्थको लेबल निरीक्षण, बढीभन्दा बढी नमुना संकलन गरी कारबाही गर्ने र साताको चार दिन निरीक्षण गर्ने व्यवस्था मिलाइनेछ ।’

भट्टराईले कार्टेलिङ, सिन्डीकेट, कृत्रिम अभाव, मूल्यवृद्धि, मिसावटदेखि अखाद्य पदार्थ बिक्री गर्नेविरुद्ध कारबाही तीव्र पारिने बताएका थिए । नापतौलमा ठगी गर्नेदेखि म्याद गुज्रेका उपभोग्य वस्तु बिक्री गर्नेलाई पनि तत्काल कारबाही गर्न सुरक्षाकर्मीसहितको अनुगमन टोली (फ्लाइङ स्क्वाड)बाट बजार अनुगमनलाई सघनताका साथ सञ्चालन गरिने प्रतिबद्धता जनाएका थिए । उनले भनेका थिए, ‘दोषी उत्पादक, बिक्रेता, फर्म, पसलविरुद्ध कडा कानुनी कारबाही गरिनेछ । यस कार्यमा उपभोक्ता समूह तथा स्वयं सेवकहरूलाई समेत परिचालन गरिनेछ ।’

पाँच वर्षअघि माओवादी कोटाबाटै प्रधानमन्त्री निर्वाचित भएका भट्टराईले तत्काल राहत कार्यक्रममार्फत आफ्नो सरकारको पहिलो प्राथमिकता तोक्दै जुन विसंगति, विकृति अन्त्य गर्ने सार्वजनिक प्रतिबद्धता जनाएका थिए, पाँच वर्षपछि माओवादीकै अध्यक्ष प्रचण्ड प्रधानमन्त्री भएर तिनै बेथिति अन्त्यलाई आफ्नो कार्यकालको प्राथमिकताको अग्रसूचीमा समावेश गरेका छन् ।

११ वैशाख ०६३ मा तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले प्रतिनिधिसभाको पुन:स्थापना घोषणा गरेयता गिरिजाप्रसाद कोइराला, प्रचण्ड, माधवकुमार नेपाल, झलनाथ खनाल, बाबुराम भट्टराई, खिलराज रेग्मी, सुशील कोइराला, केपी ओली र फेरि प्रचण्ड गरी नौपटक कार्यकारी प्रमुख फेरिइसकेका छन् । र, प्रत्येक प्रधानमन्त्रीले आफ्नो कार्यकालमा राष्ट्र वा जनताका नाममा भन्दै सम्बोधन गरेर त्यस सरकारका प्राथमिकताहरू सार्वजनिक गरेका छन् । तर, कार्यान्वयन पक्ष नियाल्ने हो भने ती केवल समय कटाउने र आश्वासन बाँड्नमै सीमित देखिन्छन् ।

प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयका प्रवक्ता तथा सहसचिव दामोदर रेग्मीका अनुसार सम्बोधनमार्फत व्यक्त गरिएका कार्यक्रमहरू कार्यान्वयन गरिए/गरिएनन् भनेर अनुगमन गर्ने संयन्त्र पनि प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयमा छैन । रेग्मी भन्छन्, “सम्बन्धित मन्त्रालयले नै अनुगमन गरेर त्यसको प्रगति विवरण मन्त्रिपरिषद् कार्यालयमा पठाउनुपर्छ ।”

सबै उस्तै
तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाले ४ जेठ ०६३ मा राजाबाट ब्यूँताइएको प्रतिनिधिसभालाई सम्बोधन गरेका थिए । प्रधानमन्त्री भएपछि विज्ञप्ति निकाल्नुबाहेक राष्ट्रका नाममा गरेको उनको पहिलो सम्बोधन यही नै थियो । घोषणामार्फत उनले कार्यकारिणी अधिकार मन्त्रिपरिषद्मा रहेको, श्री ५ को सरकार नेपाल सरकार भएको, शाही नेपाली सेनाको नाम नेपाली सेना राखेको, नेपाल धर्मनिरपेक्ष राज्य भएको, राजगद्दी उत्तराधिकारसम्बन्धी अधिकार प्रतिनिधिसभामा रहेको, प्रधानसेनापतिको नियुक्ति मन्त्रिपरिषद्ले गर्ने बताएका थिए । यस आधारमा भन्ने हो भने ०६३ यताका सरकार प्रमुखहरूका घोषणामा धेरै कार्यान्वयन हुनेमा पनि उनै हुन् । तत्कालीन पर्यटन तथा नागरिक उड्ययन मन्त्री एवं एमाले नेता प्रदीप ज्ञवाली भन्छन्, “गिरिजाप्रसाद कोइराला नेतृत्वको सरकारले गरेका ठूला राजनीतिक निर्णयहरू एक हदसम्म लागू भए । त्यसबाहेक अरू प्रधानमन्त्रीका घोषणा कार्यान्वयनको तहमा जानै पाएनन् ।”

कोइराला सरकारले घोषणा गरेका आर्थिक, सामाजिक र जनजीविकासम्बन्धी मुद्दा भने अहिलेसम्म कार्यान्वयन हुन नसकी मुल्तबीमै छन् । कोइरालाका तर्फबाट त्यस सरकारका अर्थमन्त्री रामशरण महतले १ जेठ ०६३ मा आर्थिक श्वेतपत्र जारी गर्दै सुधारका कार्यक्रमहरू अघि सारेका थिए । न्यूनतम ३.५ प्रतिशतले आर्थिक वृद्धि गर्ने प्रतिबद्धता जनाए पनि यो त्यही सरकारका पालामा २ दशमलव ७५ प्रतिशत मात्रमा खुम्चियो ।

कोइरालापछि प्रधानमन्त्री बनेका प्रचण्डले ६ भदौ ०६५ मा राष्ट्रका नाममा सम्बोधन गर्दै भनेका थिए, ‘लोकतन्त्रलाई मुठ्ठीभर हुनेखाने र टाठाबाठाहरूका औपचारिक लोकतन्त्रमा मात्र सीमित राख्ने प्रवृत्तिका विरुद्ध लोकतन्त्रलाई बहुसंख्यक श्रमिक जनताको वास्तविक लोकतन्त्रमा विस्तारित गर्न विशेष जोड दिइनेछ । देशलाई छोटोभन्दा छोटो अवधिमा आर्थिक–सामाजिक रूपले समुन्नत बनाइने र भ्रष्टाचार निर्मूल पारिनेछ ।’ प्रचण्डको त्यो सम्बोधन कति कार्यान्वयन भयो भन्ने सूचकांक फेला पार्न गाह्रो छ । आर्थिक वृद्धिदरलाई हेर्ने हो भनेचाहिँ ०७२/७३ मा समेत ०.७ प्रतिशतमै छ ।

प्रचण्डपछि प्रधानमन्त्री निर्वाचित भएका एमाले नेता माधवकुमार नेपालले १२ जेठ ०६६ मा राष्ट्रका नाममा सम्बोधन गरे, ‘बाटामा आउँदा फोहोरले मलाई पोल्यो, गिज्यायो र लाज पनि लाग्यो । प्रत्येक सहरलाई सफा राख्नु पहिलो दायित्व बनाउनु पर्‍यो । ...सरुवा बढुवाका लागि ट्राफिक जाम हुने गरी नेताहरूकहाँ नदौडनू ।’ तर, उनै नेपाल प्रधानमन्त्री भएका बेला राजधानीको फोहोर निकै दिनसम्म उठेन । राजनीतिक आधारमा हुने सरुवा, बढुवा र नियुक्तिलाई निरुत्साहित गर्नुपर्ने भाषण गर्ने उनै नेपालले त्यसका लागि पद्धति स्थापित गर्नु त परै जाओस्, आफ्नै भाइ सरोज उपाध्यायलाई नियमावली सच्याएर हङकङका लागि महावाणिज्यदूत नियुक्त गरे ।

नेपालपछिका प्रधानमन्त्री झलनाथ खनालले ६ फागुन ०६७ मा राष्ट्रका नाममा सम्बोधन गरे । उनी पनि के कम † कालोबजारी, महँगी रोक्ने प्रतिबद्धता उनको सम्बोधनमा पनि छुटेन र आजसम्मकै स्थिति हेर्ने हो भने लाग्छ, यी कहिल्यै पूरा गर्नु नपर्ने प्रतिबद्धता हुन् । खनाललगत्तै प्रधानमन्त्री बनेका भट्टराईले गरेको एक अर्को महत्त्वपूर्ण घोषणा थियो, ‘सुरक्षाकर्मीहरूलाई व्यक्तिगत सुरक्षाका नाममा घरेलु कामदारका रूपमा राखेको भए तत्काल हटाउने र अब आइन्दा सो कार्यमा नखटाउने, व्यक्तिगत सुरक्षाका नाममा बहालवाला तथा पूर्वपदाधिकारीहरूको निवासमा सुरक्षाकर्मीहरूलाई घरेलु कामदारका रूपमा राख्ने र खटाउने कर्मचारीउपर विभागीय कारबाही गरिनेछ ।’ तर, अहिले पनि सेना/प्रहरीका उच्च अधिकारीहरूकहाँ तीन हजारभन्दा बढी सुरक्षाकर्मी खटाइएका छन् र तीमध्ये सबैजसो कामदारकै रूपमा रहेको प्रहरीका एक नायब महानिरीक्षक (एआईजीपी) बताउँछन् । र, हालसम्म यस्ता घरेलु कामदार राख्ने वा खटाउने कुनै पनि सेना–प्रहरीका अधिकारीलाई कारबाही भएको छैन ।

भट्टराईपछि अन्तरिम चुनावी मन्त्रिपरिषद्का अध्यक्ष बन्न पुगेका तत्कालीन प्रधानन्यायाधीश खिलराज रेग्मीको प्रमुख दायित्व निर्वाचन गराउने थियो । त्यो उनले पूरा गरे । शासकीय सुधारका लागि उनले राष्ट्रका नाममा के सम्बोधन गरे र त्यसमा के प्रगति भयो भनेर लेखाजोखा गर्ने हो भनेचाहिँ उनी पनि विगत र त्यसपछिका कुनै पनि सरकार प्रमुखभन्दा फरक भएनन् । ४ मंसिर ०७० को दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनपछि प्रधानमन्त्री बनेका सुशील कोइरालाले पनि एक वर्षभित्र संविधान जारी गरिसक्ने प्रतिबद्धता जनाएका थिए । उनको त्यो प्रतिबद्धता व्यवहारमा उत्रिन २० महिना लाग्यो । उनले आर्थिक–सामाजिक क्षेत्रमा गरेका प्रतिबद्धता बोलीमै सीमित भए । कोइराला नेतृत्वको सरकारले जनताका पक्षमा जे जति राहतका कार्यक्रम घोषणा गरेको थियो, ती सबै कार्यान्वयन हुन नसकेको त्यस सरकारका सञ्चारमन्त्री मिनेन्द्र रिजाल स्वीकार्छन् । भन्छन्, “राज्यको रूपान्तरणका लागि जे जति घोषणा गरिएको थियो, त्यो पूरा हुन नसकेकै हो ।”

विकास, समृद्धि र राहतका कार्यक्रममा सबैभन्दा बढी सपना देखाउने प्रधानमन्त्रीका रूपमा चर्चित छन्, केपी शर्मा ओली । उनले २९ कात्तिक ०७२ मा राष्ट्रका नाममा सम्बोधन गर्दै ‘भूकम्पपीडितलाई राहतस्वरूप दिने घोषणा गरिएको दुई लाख रुपियाँको किस्ता तत्काल उपलब्ध गराइने, एक वर्षभित्र लोडसेडिङ मुक्त र दुई वर्षभित्र खाद्यान्नमा आत्मनिर्भर हुने योजना ल्याइने’ घोषणा गरेका थिए । तर, उनको त्यो घोषणा अनुरूप देखाउनलायक प्रगति कतै देखिँदैन । 

किन हुन्नन् कार्यान्वयन ?
हालका प्रधानमन्त्री प्रचण्डले जे–जति वाचा गरेका छन्, ती उनको पहिलो कार्यकाल वा उनकै पार्टीबाट प्रधानमन्त्री बनेका भट्टराईका भन्दा खासै भिन्न छैनन् । बरू, नौ महिनापछि सत्ता हस्तान्तरण गर्ने सर्तसहित सरकारको नेतृत्व गर्न पुगेका छन् । त्यसैले उनले यस अवधिमा चमत्कारपूर्ण कार्यसम्पादन गर्छन् र उपलब्धि देखाउँछन् भन्ने भरपर्दो आधार छैन । नयाँ प्रधानमन्त्री चुनिएसँगै केही समय आफू मातहतका निकाय निरीक्षण गर्ने, निर्देशन दिने, सुधारको प्रतिबद्धता गर्ने परम्परालाई पछ्याउनेबाहेक उनले कुनै नयाँ शैली वा क्षमता प्रदर्शन गर्न सकेका छैनन् ।
समय बित्दै जाने र प्रधानमन्त्रीले गरेका सम्बोधन कार्यान्वयन गर्ने निकायहरू त परै जाओस्, सम्बोधनकारी स्वयंले नै ती वाचा भुल्दै जाने नियतिकै शृंखलामा प्रधानमन्त्री प्रचण्ड पनि जोडिने त होइनन् ? आशाभन्दा आशंका नै गर्ने ठाउँ बढी छन् । 

प्रशासकहरूको भनाइमा छिटोछिटो सरकार परिवर्तन हुने र नेतृत्व फेरिएसँगै प्राथमिकता फेरिने भएकाले अघिल्लो सरकारका सम्बोधन कार्यान्वयन हुन नसकेका हुन् । तर, राजनीतिक नेताहरू भने सुस्त प्रशासन संयन्त्रका कारण सरकार प्रमुखका प्रतिबद्धताहरू कार्यान्वयन हुन नसकेको बताउँछन् । वर्तमान सरकारका एक जना मन्त्री आफ्नो अनुभव सुनाउँछन्, “कर्मचारीतन्त्र यति लोसे रहेछ कि आफैँ रचनात्मक/सिर्जनात्मक भएर गर्नु त कता हो कता ! लाए/अह्राएको काम गर्नसमेत आलटाल गर्दा रहेछन् । अनि, कसरी होस् निर्णय कार्यान्वयन ?” 

छैन अभिलेख

प्रधानमन्त्रीहरूले राष्ट्रका नाममा गरेका सम्बोधन अनुसार प्रगति भएको छैन, त्यसैले यो लुकेको पनि छैन । तर, प्रधानमन्त्री वा मुलुकको कार्यकारीबाट भएका त्यस्ता सम्बोधनको अभिलेख सरकार स्वयंसँग छैन । कतिसम्म लाजमर्दो अवस्था छ भने प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयमै त्यसको रेकर्ड वा अभिलेख छैन । प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयका प्रवक्ता तथा सहसचिव दामोदर रेग्मी नै स्वीकार्छन्, “प्रधानमन्त्रीहरूले राष्ट्रका नाममा गरेका सम्बोधनहरूको अभिलेख हामीसँग छैन ।”

 

पुरा पढ्नुहोस्

कद घटाउने काम

बाबुराम विश्वकर्मा
गरिमा र मर्यादाविपरीत १० महिनामा १ सय ५० औपचारिक कार्यक्रममा राष्ट्रपतिको सहभागिता
पुरा पढ्नुहोस्

दुर्घटना खण्ड अर्थात् नारायणगढ–मुग्लिन सडक

विमल खतिवडा
साँघुरा सडकमा ओभरटेक गर्दा र चालक निदाउँदा बढी दुर्घटना
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण कथा» बर्दीको आडमा बलजफ्ती

सीताराम बराल
पारदर्शी र जवाफदेही बन्न जंगी अड्डाको आनाकानी
पुरा पढ्नुहोस्

अविश्वास र अपेक्षाको दोसाँधमा

सीताराम बराल
प्रचण्ड असफल हुँदा ओली झन् बलशाली हुने भारतको ठम्याइ
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

अब समुन्नत समाजवाद

केशव दाहाल
कांग्रेसको खैरो र उदास समाजवाद । कम्युनिस्टहरूको रातो र उद्दण्ड समाजवाद । यी दुवै को विकल्पमा समाजवादको चौथो धार, नीलो र समुन्नत समाजवाद ।
पुरा पढ्नुहोस्

पहुँचवालका पन्जा

कुमार पौडेल
दुर्लभ वन्यजन्तु संरक्षणसम्बन्धी ऐन र नियमबारे सरकारका जिम्मेवार अधिकारी नै सचेत नरहेको अवस्थामा साधारण नागरिकसँग जिम्मेवारीको आशा कसरी गर्ने ?
पुरा पढ्नुहोस्

टिस्टुङ देउराली» नयाँ सेता बाघहरू

विवेक पौडेल
के अब कश्मीर र बलुचिस्तान विवादमा पनि नेपाल चीनको विरुद्ध हो ? चीनले नेपालमा समेत लगानी गर्न भनेर करोडौँ डलर छुट्याएको बहुउद्देश्यीय ‘वान बेल्ट वान रोड’ अभियानमा भारत जस्तै के नेपालको पनि असहमति हो ?
पुरा पढ्नुहोस्

छद्मयुद्धको रणमैदान

अच्युत वाग्ले
नेपाली राजनीति चीनपरस्त र भारतपरस्त खेमामा बााडिइसके को छ । यस्तो अवस्थामा काठमाडौँ यो छद्मयुद्धको मुख्य रणमैदान बन्ने खतरा ह्वात्तै बढेको छ  । यो जोखिम सन्निकट र वास्तविक हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

नेपालमा भारतीय नीतिको नियति

रूपक सापकोटा
भारतीय पक्षले बुझ्नुपर्ने हो, नेपाल–भारत सम्बन्धका आयाम केवल सुरक्षामा सीमित छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

हामी सक्छौं, हामी गर्छौं

लीलामणि पौड्याल
विकास भनेको जनताको स्वाभिमान र जागरणको जगमा मात्र सम्भव छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

समृद्धिको वैकल्पिक मोडेल

बाबुराम भट्टराई
नेपाली इतिहासकै कुरा गर्दा, करिब अढाई सय वर्ष पहिले त्यतिबेलाका नेपालीहरू पनि विकास र समृद्धिकै खोजीमा थिए ।
पुरा पढ्नुहोस्

मादल महात्म्य

पदमसिंह कार्की
मादलको आकारजस्तै बोल र तालमा पनि स्थानपिच्छे फरक पाइन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

सुधीराको तस्बिर पुस्तक

नेपाल संवाददाता
शाह भन्छिन्, “यसमा अस्ट्रेलियाका नेपालीको इतिहास झल्किन्छ ।”
पुरा पढ्नुहोस्

पाँच पियक्कड

राजकुमार बानियाँ
साहित्यकार, पत्रकार र कलाकारको पिउने शैली
पुरा पढ्नुहोस्

पक्का यायावर

राजकुमार बानियाँ
“नेपाल र भारतमा कविलाई महान् बनाइन्छ तर आर्थिक रूपमा उनीहरूलाई केही दिइन्न ।”
पुरा पढ्नुहोस्

कृत्रिम सुन्दरताको चाह

गोकर्ण गौतम
कस्मेटिक सर्जरी गरेर सौन्दर्य बढाउने प्रवृत्ति
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

कसले भन्छ लगानीको वातावरण छैन ?

सुरेशराज न्यौपाने

राजनीतिक अस्थिरता, ऊर्जा संकट र असहयोगी राज्य संयन्त्रलगायतका कारण देखाउँदै नेपालको निजी क्षेत्रले देशभित्र औद्योगिक र व्यावसायिक वातावरण प्रतिकूल रहेको गुनासो गर्दै आएको छ । हरेकजसो मञ्चमा निजी क्षेत्रका प्रतिनिधिहरूले यस्तो गुनासो पोख्ने गरेका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले सार्वजनिक गरेका प्रतिवेदनहरूले पनि नेपालमा लगानीका लागि अनुकूल वातावरण नभएको उल्लेख गर्दै आएका छन् । तथ्यांक विभाग र अर्थ मन्त्रालयले बर्सेनि जारी गर्ने प्रतिवेदनहरूबाट पनि नेपालको उत्पादनशील क्षेत्र क्रमश: खुम्चिँदै गएको प्रस्ट हुन्छ । अर्थ मन्त्रालयले सार्वजनिक गरेको सर्वेक्षणले आर्थिक वर्ष ०६२/६३ मा कुल गार्हस्थ उत्पादनमा उत्पादनशील क्षेत्रको योगदान ७.६ प्रतिशत रहेकामा ०७२/७३ मा आइपुग्दा त्यो घटेर ५.५ प्रतिशतमा सीमित भएको तथ्य बाहिर ल्याएको छ ।

जबकि, यस अवधिमा वित्तीय च्यानलबाट भित्रिने रेमिट्यान्सको आप्रवाह भने पाँच गुणाले वृद्धि भएको छ । आव ०६३/६४ मा १००.१४ अर्ब रुपियाँँ रेमिट्यान्स भित्रिएकामा ०७२/७३ मा त्यो बढेर ६ सय ६५ अर्ब रुपियाँँ नाघेको छ । रेमिट्यान्सको वृद्धिका कारण भएको बजार विस्तारको मौका छोप्न नेपाली उद्योगी–व्यवसायी सफल नभएको पुष्टि हुन्छ । जबकि, सोही अवधिमा आयात व्यापार भने सवा खर्ब रुपियाँँबाट बढेर ७ सय ७४ अर्ब नाघेको छ । तर, विदेशी लगानीमा देशभित्र सञ्चालित कतिपय उद्योग व्यवसायले गरेको मुनाफा र प्रगतिलाई हेर्ने हो भने निजी क्षेत्रका ती गुनासा सहजै पत्याउन गाह्रो पर्छ । राजस्व तिर्ने कम्पनीहरूको सूचीमा पनि तिनै कम्पनीको बाहुल्य रहँदै आएको छ । कतिपय कम्पनी त विगत केही वर्षदेखि सबैभन्दा बढी कर तिर्नेमा दरिँदै आएका छन् । 

मुनाफा र कारोवार विस्तारका हिसाबले उत्पादनशील क्षेत्रदेखि टेलिकम र वित्तीय क्षेत्रमा पनि विदेशी लगानीका कम्पनीहरू नै अगाडि रहेका छन् । लगानीकर्तालाई दिएको आकर्षक प्रतिफलदेखि राज्यबाट उत्कृष्ट करदाताबाट सम्मानित भएका घटनाले पनि त्यो पुष्टि गर्छन् । गत वर्ष सबैभन्दा बढी कर तिर्ने कम्पनीमा एनसेल थियो । हालै मात्र मलेसियाको एक्जिएटामा स्वामित्व हस्तान्तरण भएको एनसेलले गत वर्ष सबैभन्दा बढी आयकर तिरेको थियो । उद्योगहरूमा पनि विदेशी लगानीकै कम्पनीहरूको प्रतिफल अधिक रहेको छ ।

गत वर्ष डाबर नेपाल निर्यातजन्य उद्योगहरूमध्ये सबैभन्दा बढी कर तिर्ने उद्योग बन्नुले पनि त्यो प्रस्ट्याउँछ । त्यसै गरी सन् १९८६ देखि सञ्चालनमा रहेको भारतीय, बेलायती र नेपाली साझेदारी रहेको सूर्य नेपाल पनि गत वर्ष सबैभन्दा बढी अन्तशुल्क तिर्ने कम्पनी बनेको थियो । सूर्य नेपालले चुरोट, गार्मेन्ट्स, अगरबत्ती उत्पादन गर्दै आएको छ । साउनको अन्तिम साता युनिलिभरले प्रतिकित्ता सेयर १ हजार २० रुपियाँँ लाभांश दिने घोषणाले पनि लगानीकर्ताको त्यस्तो आकर्षणलाई सही ठहर्‍याउँछ । यसले कम्पनीको मुनाफा कुन हिसाबले उकालो लागिरहेको छ भन्ने 
पनि प्रस्ट हुन्छ । 

पूर्वअर्थसचिव रामेश्वर खनाल विश्वभर नै सफल र सुदृढ बैंक तथा वित्तीय संस्थाले जहिले पनि स्वामित्व र व्यवस्थापनबीच परस्पर सन्तुलन कायम गर्ने गरेको बताउँछन् । नेपालका बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा जसले यो सन्तुलन कायम गर्न सकेको छ, त्यो सफल भएको उनको ठहर छ । भन्छन्, “स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड र एभरेस्टलगायतका बैंकले त्यही अभ्यासलाई अनुसरण गरेका हुन् ।” हुन पनि नेपालमा बैंकको स्वामित्व र व्यवस्थापनबीचको ‘स्वार्थको द्वन्द्व’ विगत लामो समयदेखि विवादको विषय बन्दै आएको छ । संस्थाको अध्यक्ष र प्रमुख कार्यकारी एउटै व्यक्ति रहने र आफू अनुकूल क्षेत्र र व्यक्तिलाई कर्जा प्रवाह गर्ने प्रवृत्तिबाट नेपाल वित्तीय क्षेत्र आक्रान्त नै बनेको थियो । त्यसको प्रत्यक्ष असर वित्तीय क्षेत्रमा देखा पर्‍यो ।

करिब एक दर्जन बैंक तथा वित्तीय संस्था बेथितिको सिकार भए । जोखिम व्यवस्थापनका सिद्धान्त सबैका लागि उही हो । व्यवस्थापन र स्वामित्वबीचको फरक र अन्त्य कति छ भन्ने मात्र अलग कुरा हो । त्यो बढी फरक भयो, व्यवस्थापन चुस्त हुन्छ । एभरेस्ट र स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंकमा स्वामित्वको विषय खासै चर्चामा आउँदैन । जबकि, अन्य कतिपय बैंकमा अध्यक्ष र सीईओ अलग रहने व्यवस्था लागू भएको भर्खरै मात्र हो । त्यो लागू हुनुअघि कतिपय निजी बैंकमा अध्यक्ष र सीईओ एउटै थिए । यसले जोखिम व्यवस्थापनलाई चुनौती दिएको थियो ।

समस्याग्रस्त घोषणा गरिएका बैंक तथा वित्तीय संस्था डुब्नुको मूल कारण त्यो नै हो । त्यसको प्रस्ट उदाहरण नेपाल विकास बैंक हो । बैंकका अध्यक्ष उत्तम पुनले व्यवस्थापनमा सीधै हस्तक्षेप गर्ने गर्थे । बैंक पूरै धराशयी भएपछि मात्र ती विकृतिहरू बाहिर आए । सरकारी स्वामित्वका नेपाल राष्ट्रिय बाणिज्य बैंक र नेपाल बैंक लिमिटेड धराशयी हुनुका पछाडि पनि तिनै कारण मानिन्छन् । स्वामित्व भएको समूहले कर्जा प्रवाहका लागि व्यवस्थापनमा हस्तक्षेप गरेका कारण नै यी धराशयी भएका हुन् । त्यसैले यस्तो विचलनबाट बचाउन पनि स्वामित्व र व्यवस्थापनबीच परस्पर सन्तुलन हुनुपर्ने पूर्वअर्थसचिव खनालको तर्क छ । 

त्यसै पनि राजनीतिक र आर्थिक कारणले पनि वित्तीय क्षेत्रका लागि पछिल्लो दशक निकै उतारचढावपूर्ण रह्यो । राजनीतिक अस्थिरता, घरजग्गा कारोबारमा देखिएको उतारचढावका बाछिटाबाट वित्तीय क्षेत्र अछूतो रहने कुरै भएन । त्यसमा थप चोट दियो वित्तीय संस्थाभित्र व्याप्त सुशासन अभाव र बेथितिले । विशेष गरी संस्थाका लगानीकर्ताहरूले व्यवस्थापनमा प्रत्यक्ष हस्तक्षेप गर्दा वित्तीय क्षेत्रका प्रचलित मान्यता र अभ्यास पनि उल्लंघन भए । त्यस्ता बेथितिका परिणाम सार्वजनिक हुन धेरै समय लागेन । दर्जनौँ बैंक तथा वित्तीय संस्था समस्याबाट गुज्रिए । १३ वटालाई त नेपाल राष्ट्र बैंकले समस्याग्रस्त नै घोषणा गर्‍यो । जसमा रहेको सर्वसाधारणको १६ अर्बभन्दा बढीको निक्षेप जोखिममा छ । तर, विदेशी लगानी र स्वामित्वका बैंकहरूले त्यस अवधिको दबाब र तनाव खासै बेहोर्नु परेन ।

किनभने, यी संस्थामा न त स्वामित्व र व्यवस्थापनबीच विवाद रह्यो, न प्रचलित वित्तीय अभ्यासको उल्लंघन नै गरिए । आइपरेका बाह्य उतारचढावलाई पनि बडो सुझबुझ ढंगले ह्यान्डल गरे । जसले गर्दा ती संस्थाहरूको बासलातमा मुनाफाको अंक बढिरह्यो । वित्तीय क्षेत्रका विज्ञ तथा नेसनल बैंकिङ इन्स्टिच्युटका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सञ्जीव सुब्बाका अनुसार संस्थागत सुशासन, सुदृढ वित्तीय अभ्यास र प्रविधिको भरपूर उपयोग गरेका कारण ती बैंकमा प्रभाव नपरेको हो । भन्छन्, “पछिल्लो दशकमा संस्थागत सुशासनमा धेरै सुधार भएको छ । तर, पढेर भन्दा पनि परेर सिक्ने नेपालीहरूको संस्कारले मूल्य भने चुकाउनुपरेको छ ।” नेपाली उद्यमीहरूमा दीर्घकालीन सोच, लक्ष्य, संरचनागत ज्ञान नहुनुलाई पनि उद्योग–व्यवसायको विस्तारको बाधक ठान्छन् जानकारहरू । 

नेपाली व्यवसायीहरूले आन्तरिक क्षमता सुदृढ गर्दै बजार र साख विस्तारका लागि बाह्य क्षमता बढाउन पनि उत्तिकै ध्यान दिनुपर्ने आर्थिक क्षेत्रका जानकारहरूको तर्क छ । हुन पनि बर्सेनि करिब ६ सय ६५ अर्ब रुपियाँको रेमिट्यान्स आप्रवाह र त्यत्ति नै हाराहारीमा हुन्डीलगायतका अनौपचारिक माध्यमबाट भित्रिने रकमले नेपालको बजार ह्वात्तै विस्तार गरेको छ । रेमिट्यान्स प्रवाहमा भएको वृद्धिले दैनिक उपभोग बढाउनुका साथै गाडी, घर–जग्गामा कर्जा प्रवाह उल्लेख्य मात्रामा वृद्धि भएको छ । वित्तीय संस्थाहरूबीच रिटेल बैंकिङमार्फत यो मौका छोप्न हानाथाप छ । यो प्रतिस्पर्धामा पनि विदेशी साझेदारीका बैंकहरू नै अब्बल ठहरिएका छन् । भारतको पन्जाब नेसनल बैंकको साझेदारी रहेको एभरेस्ट बैंकले विगत केही वर्षयता रिटेल बैंकिङको पोर्टफोलियोमा गरेको वृद्धिले त्यसलाई पुष्टि गर्छ । त्यही सफलताकै कारण एभरेस्ट बैंक पनि उत्कृष्ट १० बैंकको सूचीमा परेको थियो । 

राम्रो मुनाफा भएकै कारण यी कम्पनीका सेयरप्रति पनि लगानीकर्ताको आकर्षण बढिरहेको देखिन्छ । लोभलाग्दो प्रतिफल पाइने भएकै कारण लगानीकर्ता झुम्मिने हो । बर्सेनि आकर्षक प्रतिफल दिएकै कारण एक सय रुपियाँँ अंकित मूल्य रहेको युनिलिभरको सेयरको कारोवार प्रतिकित्ता ३० हजार रुपियाँँभन्दा बढीमा हुँदै आएको छ । प्रतिसेयर आम्दानीका हिसाबले एभरेस्ट बैंक पनि विगत केही वर्षदेखि अग्रपंक्तिमा छ । आकर्षक प्रतिफलकै कारण युनिलिभर, एभरेस्ट बैंक, स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड र एसबीआई बैंक सेयर ‘ब्लु चिप’का रूपमा चिनिन्छन् । 

खेतान समूह र डेनमार्कको बहुराष्ट्रिय कम्पनी काल्सर्बग ब्रुअरीको साझेदारी रहेको गोर्खा बु्रअरी पनि नेपाली कम्पनीहरूमा सफलमध्येमा पर्छ । आव ०७२/७३ मा सबैभन्दा बढी कर तिर्ने कम्पनीमध्ये ब्रुअरी चौथो नम्बरमा रहनुले पनि त्यो पुष्टि हुन्छ । 

हुँदाहुँदा नेपाली आकाशबाटै हरेक वर्ष विदेशी एअरलाइन्सले मनग्ये आम्दानी गर्दै आएका छन् । वैदेशिक रोजगारी, उच्च शिक्षा र पर्यटकहरूको संख्यामा भइरहेको वृद्धिले हवाई यात्रुको संख्यामा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ । गत वर्ष नेपाली वायु सेवा कम्पनीहरूले बोकेको यात्रु संख्यामा अघिल्लो वर्षको तुलनामा ६ प्रतिशतले कमी आएकामा विदेशी कम्पनीहरूको भने ११.८२ प्रतिशतले वृद्धि भएको थियो । विगत १३ वर्षयता विदेशी वायु सेवा कम्पनीहरूले बोक्ने यात्रु संख्यामा लगातार वृद्धि हुँदै आएको छ । यो उपलब्धिका पछाडि विदेशी एअरलाइन्स कम्पनीहरूको चुस्त व्यवस्थापन र भिजनको योगदान रहेको जानकारहरूको दाबी छ । 

मुलुकभित्र बढ्दो उपभोग संस्कृतिको दोहन गर्दै आकर्षक प्रतिफल हासिल गर्न पनि नेपाली उद्यमी–व्यवसायीहरूले निर्यातभन्दा आयात प्रतिस्थापनमा आफूलाई केन्द्रित गरेको खण्डमा उल्लेख्य विस्तार सम्भव रहेको सुब्बा बताउँछन् । श्रम समस्या सहज हुने र मूल्य प्रतिस्पर्धात्मक बनाउने हो भने नेपाली उद्योगी–व्यापारीका लागि छलाङ मार्न धेरै दिन पर्खनु पर्दैन । त्यसबाहेक जलविद्युत् र पर्यटनजस्ता तुलनात्मक लाभका क्षेत्रमा नेपाली व्यवसायीहरूको राम्रो सम्भावना छ । भारतका उत्तरी राज्यहरू बिहार र उत्तरप्रदेशको बजारलाई लक्षित गर्दै सिमेन्ट उद्योगहरूको संख्यामा भएको उल्लेख्य वृद्धिलाई नेपाली व्यवसायीहरूमा देखिएको सुझबुझ र परिपक्वताको राम्रो नमुना ठान्छन् सुब्बा । डाबर र युनिलिभरको मुनाफाका पछाडि उनीहरूको व्यावसायिक क्षमताका अलावा भारतीय बजारमा सहज पहुँचको पनि योगदान रहेको उनको तर्क छ । भन्छन्, “भारतीय लगानीका कम्पनी नभएका भए त्यति सहज बजार पहुँच हुँदैनथ्यो । जुन अन्य नेपाली उत्पादनहरूले बेहोर्नुपरेको झन्झटबाट पनि पुष्टि हुन्छ ।” सरकारले व्यापार क्षेत्रमा रहेका घरेलु र बाह्य अवरोधहरू हटाउने हो भने नेपालीको स्वामित्वमा रहेका उद्योग–व्यवसायका पनि सुनौला दिन टाढा छैनन् । अहिलेको वार्षिक सात सय अर्ब रुपियाँँभन्दा बढीको ऋणात्मक व्यापारको परिस्थिति उल्टिएर धनात्मक हुन धेरै वर्ष कुर्नु पर्दैन । 

पुरा पढ्नुहोस्

६ हजार मेगावाट होल्ड

सुरेशराज न्यौपाने
दुई छिमेकी मुलुकका कम्पनी आयोजना निर्माणभन्दा कब्जामै राखिरहन सक्रिय
पुरा पढ्नुहोस्

डलरको अभर

सुरेशराज न्यौपाने
पर्यटक आगमनमा कमी र अवैध कारोबारका कारण अमेरिकी डलर अभाव
पुरा पढ्नुहोस्

विमान परिचारिकामा मनपरी मापदण्ड

सुरेशराज न्यौपाने
न्यूनतम उचाइ योग्यता दुई वर्षमै घटाएर संशोधन
पुरा पढ्नुहोस्

आयल निगम आफैँ हडताली

मनबहादुर बस्नेत
सरकारले अत्यावश्यक वस्तुका रूपमा सूचीकृत गरे पनि पेट्रोलियम पदार्थको आपूर्तिमा बाधा/अवरोध
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

‘अबको फोकस साना लगानीकर्ता’

नेपाल संवाददाता

दुई महिनाको अवधिमा मात्र गैरआवासीय नेपालीहरूको विश्वव्यापी छाता संस्था गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए)का तीनवटा क्षेत्रीय बैठक र एउटा क्षेत्रीय सम्मेलन भएका छन् । मध्यपूर्व क्षेत्र, अस्ट्रेलिया न्युजिल्यान्डसहित ओसियाना क्षेत्र र युरोप क्षेत्रका क्षेत्रीय बैठक भएका छन् भने अमेरिकाको चाहिँ क्षेत्रीय सम्मेलन नै भइसकेको छ । यिनै क्षेत्रीय बैठक र सम्मेलनको सन्दर्भ पारेर संघका उपाध्यक्ष एवं जर्मनीका उद्यमी कुमार पन्तसँगको कुराकानी : 

क्षेत्रीय बैठक र सम्मेलनको सन्देश वा निचोडलाई एकीकृत रूपमा कसरी भन्नुहन्छ ?
क्षेत्रीय बैठकमा समस्याहरूबारे मात्रै धेरै छलफल हुन्छ, भयो । अमेरिकामा भएको सम्मेलन क्षेत्रीय अधिवेशन पनि थियो । त्यसमा हामीले सन् २०२० सम्म र त्यस पछाडि एनआरएन अभियान कस्तो हुनुपर्छ र त्यसको सांगठनिक संरचना कस्तो हुनुपर्छ भनेर छलफल सुरु गरेका छौँ । हाम्रो लक्ष्य भनेको नेपालको समृद्धि र विकासका निम्ति गैरआवासीय नेपालीहरूलाई प्रभावकारी ढंगले कसरी अगाडि बढाउने भन्ने एउटा र त्यसका लागि चाहिने संगठन कस्तो हुनुपर्छ भन्ने चाहिँ अर्को हो । 

एनआरएन अभियानको मुख्य उद्देश्य हो, नेपाल नै समृद्ध हुनुपर्छ, नेपालमै रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्नुपर्दछ । त्यसका निम्ति गैरआवासीय नेपालीहरू तयार छन् । गैरआवासीय नेपालीको थप लगानी भित्र्याउन नेपालमा वातावरण अझै नबनेको र त्यसका लागि नेपाल सरकारसँग मिलेर काम गर्नुपर्ने देखिएको छ । 

जहिल्यै लगानीको वातावरण नबनेको भन्नुहुन्छ, कस्तो वातावरण हो त्यो ? 
व्यक्तिगत रूपमा धेरै गैरआवासीय नेपालीले नेपालमा लगानी गर्नुभएको छ । तर संस्थागत रूपमा लगानी गर्नका निम्ति यस्तो वातावरणको कुरा उठाइएको हो । जस्तो, लगानीको सुरक्षाकै प्रसंग छ । शान्तिसुरक्षाको स्थिति, प्रशासन यन्त्रमाथिको बढी निर्भरता, स्थायी सरकार नभएको अवस्था आदिका कारण लगानी डुब्ने हो कि भन्ने चिन्ता व्याप्त छ । 

हुन त संविधान आएको छ तर अब यो कसरी कार्यान्वयन हुन्छ भन्ने चिन्ता छ । यथासम्भव छिटो संविधान कार्यान्वयन हुन सके सरकारसँगको सहकार्यमा संस्थागत रूपमै ठूला–ठूला लगानीका परियोजनाहरू अघि बढाउने हाम्रो चाहना छ ।

तपाई आफैं पनि एक लगानीकर्ता हुनुभएको नाताले अहिलेसम्मको अनुभवबाट लगानीको सुरक्षा नभएको अनुभूत गर्नुभएको छ ?
व्यक्तिगत रूपमा लगानी गर्दा हामी चिन्तित हुन्नौँ । तर संस्थागत रूपमा ठूलो लगानी गर्नका लागि चाहिँ धेरै भन्दा धेरै गैरआवासीय साथीहरूलाई सहभागी गराउनुपर्ने हुन्छ । कतिपय साथीहरू अझै पनि आश्वस्त नहुनुभएको हामीले पाएका छौँ ।

करिब चार वर्षअघि गैरआवासीय साथीहरूलाई एउटा जलविद्युत् योजनामा लगानी गर्न भनेर हामीले आह्वान गर्‍यौँ । त्यो आह्वानमा झन्डै नौ सय जना साथी सहभागी हुनुभयो र अहिले करिब करिब त्यो लगानीले मुनाफा दिने स्थिति छ । अब थप साथीहरू पनि नयाँ परियोजनामा लगानी गर्ने भनिरहनुभएको छ । यसले गैरआवासीय नेपालीहरू नेपालमा लगानीप्रति उत्सुक छन् भन्ने देखाउँछ । त्यसैले उहाँहरूको लगानी सुरक्षित हुन्छ भनेर आश्वस्त पार्ने वातावरण नेपालमा हुनुपर्छ ।
त्यो नौ सय जनाको लगानीमै पनि जटिलता बेहोरिरहेका छौँ । त्यसभन्दा ठूलोमा जानेबित्तिकै अझै जटिलता थपिन्छन् भन्ने हामीलाई थाहा छ । त्यसका निम्ति पनि अलिकति विश्वासिलो सरकार र सरकारसँगको सहकार्यचाहिँ हाम्रा लागि महत्त्वपूर्ण छ । 

ठूला मात्र होइन कि साना लगानीकर्ता खासगरी मध्यपूर्व, मलेसिया अनि युरोप अमेरिका र अस्ट्रेलियामा मध्यम आय गर्नेहरूलाई नेपालमा लगानी गरेर आम्दानी गर्न सकिन्छ भनेर आकर्षित गर्ने के योजना छ, तपाईहरूसँग ? 
ठूला लगानीकर्तालाई केमा र कस्तो ठाउँमा लगानी गर्ने वा नगर्ने भनेर हामीले भन्नु पर्दैन । हामीले ‘फोकस’ गर्ने र लगानीको वातावरण बनाउने र बनाउनुपर्छ भनेको नै साना लगानीकर्ताका लागि हो । 
रेमिट्यान्सले नै नेपालको अर्थतन्त्र धानेको छ । तर त्यो रेमिट्यान्स पठाउने मुख्य ठाउँ भनेको अमेरिका युरोप होइन कि खाडी मुलुक र मलेसिया हो । त्यहाँका साथीहरूलाई आकर्षित गर्ने वातावरण बनाउनुपर्छ भन्ने हाम्रो उद्देश्य छ । 

साना लगानीकर्ताको सन्दर्भ पहिलेदेखि नै उठेको हो, यसमा ठोस काम चाहिँ कहिलेदेखि हुन्छ ? 
साना लगानीकर्ताहरू आकर्षित गर्न कोसिस गरिरहेकै छौँ । हाम्रै प्रयासमा पनि साना लगानीकर्तालाई एक लाख रुपियाँसम्म र ठूला लगानीकर्ताले एक करोड रुपियाँभन्दा बढी लगानी गर्न नपाउने भनेर अभ्यास गर्‍यौँ । त्यो एक लाख पनि दस जनाको एक समूह बनाएर १०–१० हजार रुपियाँका दरले लगानी गर्न सकिने अवसर हामीले सृजना गर्‍यौँ । यसको अर्थ साना लगानीकर्ताहरू बढीभन्दा बढी सहभागी होऊन् भन्ने चाहना हो ।

साना लगानीकर्तालाई आकर्षित गर्न सकिएन भने सफलता हात पार्न सकिँदैन । किनकि मलेसिया लगायत खाडी मुलुकको धेरै कमाइ नेपालमा घरजग्गा किन्नमै उपयोग भइरहेको छ । नेपालमा लगानीको वातावरण निर्माण गर्ने र सकेसम्म धेरै लगानी भित्र्याउने भनेर हामीले कार्ययोजना बनाएका थियौँ । तर दुर्भाग्यवश भूकम्पले गर्दा हाम्रा धेरै योजना पछाडि परेका छन् । हाम्रो मुख्य सरोकार भनेको नेपाल सरकारसँग मिलेर साना लगानीकर्ता समेतलाई लिएर नेपालमा लगानी लैजाने नै हो ।

गैरआवासीय नेपाली संघको विश्व सम्मेलन हुन एक वर्ष बाँकी छ, त्यो बेलासम्म यसमा केही काम भइसक्छ त ?
हामी गृहकार्य गर्दैछौँ । त्यसबेलासम्ममा हामीले धेरै उपलब्धि हासिल गर्न सक्छौँ । 

नेपालमा लगानीको कुरा गर्दा आर्थिक लगानीको मात्रै चर्चा हुन्छ, बौद्धिक लगानी वा ज्ञान र सीपको लगानीबारे किन हुँदैन ?
लगानी भन्नेबित्तिकै पैसाको लगानी मात्रै भनेर सोच्नु हुँदैन । ‘नलेज ट्रान्सफर’ पनि महत्त्वपूर्ण पक्ष हो । साथीहरूमा भएको ज्ञान र बुद्धिलाई विदेशमा सिकेको सीपलाई देश हितमा लागि कसरी उपयोग गर्ने भन्नेतर्फ हाम्रो शक्ति केन्द्रित हुनेछ । 

यसपटकका बैठकमा पनि वैदेशिक रोजगारी कल्याणकारी कोषको प्रसंग उठेका छन्, यसमा के प्रगति छ ? 
विदेशमा कल्याणकोषमा रकम जम्मा गर्ने काम सुरु गरिसकेका छौँ । वैदेशिक रोजगारीमा गएका साथीहरू विभिन्न परिवेशमा अंगभग हुने र मृत्यु हुनेको सख्या बढेको छ । अझ खाडी र मलेसियामा बढी छ । उहाँहरूकै हित र कल्याणका लागि यो कोष स्थापना गरिएको हो । अक्षयकोषको ब्याजमार्फत आएको रकम पीडितलाई दिने सोच हो । अहिले यसमा हामी सुरुआती चरणमा छौँ । केही रकम संकलन पनि भइसकेको छ । 

अर्को कुरा, हरेक एनआरएन बैठक र सम्मेलनमा दूतावास थप्न माग गरिन्छ । तर नेपालमा चाहिँ दूतावास अनावश्यक ठाउँमा भए, काम हुन सकेन, भागबन्डाको साधन मात्रै बन्यो भन्ने आलोचना छ नि ? 
राजनैतिक भागबन्डामा चल्ने परम्पराको अन्त्य हुनुपर्छ । कुरीति र कुप्रथा हो, त्यो । जसले नेपाललाई माया गर्छन्, नेपालको विकासमा सहयोग गर्न खोज्छन् र जहाँ नेपाली धेरै छन, त्यहाँ दूतावास माग गरेका हौँ । कहीँ कहीँ नेपाली नै नभएको ठाउँमा दूतावास छ, नेपाललाई खासै ठूलो योगदान नगरेको देशमा पनि छ । हामीले छरपस्ट रूपमा होइन, आवश्यकता भएको देशमा मात्र दूतावास राख्न भनेका हौँ । 

भूकम्प पीडितका लागि एक हजार घर निर्माण गर्ने भनिएको थियो, कहिलेदेखि गर्ने ?
यो घोषणा एनआरएनए अन्तर्राष्ट्रिय समन्वय परिषद्ले भूकम्प आउनेबित्तिकै गरेको हो । युरोपमा २७ वटा राष्ट्रिय समन्यव परिषद् छन, ती सबैले एक हजार घर बनाउने अभियानमा सहयोग गर्न चाहन्छौँ भनेर यसपालि प्रतिबद्धता जाहेर गरे । यो अभियानका लागि लाग्ने रकम हामीले संकलन गरिसकेका छाँै । सरकारसँग सहकार्य गरेर गोरखाको लाप्राकमा घर बनाउन कागजी प्रक्रिया पूरा भएको छ, केही दिनभित्रै घर बनाउने काम सुरु हुँदै छ । 

क्षेत्रीय बैठकमा नेपालको पर्यटन प्रवद्र्धनबारे पनि छलफल भयो, यो अभियानले के गरेको छ त्यसका लागि ?
नेपाली धेरै भएको ठाउँमा, नेपाल जाने इच्छुकहरू धेरै भएका ठाउँमा ‘नेपाल डे’ भनेर फेस्टिभल गर्छौँ । कला संस्कृति, झाँकी, तस्बिरमार्फत नेपालबारे जानकारी गराउँछाँै । हाम्रा साथीहरू दूत र पर्यटन मेलामार्फत नेपाल चिनाउनुहुन्छ । बाँकी धेरै कुरा लगानीमै आएर ठोकिन्छ । त्यसैले पर्यटन पूर्वाधारमा गैरआवासीय नेपालीले लगानी गर्न सक्छन् कि भनेर साथीहरूलाई उत्प्रेरित गर्नुपर्ने भएको छ । 

दोहोरो नागरिकताको अभियान कहाँ पुगेको छ नि ?
विदेशमा बसेका नेपालीलाई राजनीतिक अधिकारबाहेकको नागरिकता दिनुपर्छ भनेर नेपालका प्राय: सबै दल सहमत भएर संविधानमा लिपिबद्ध भएको छ । अब गैरआवासीय नेपालीले नागरिकता पाउनेमा कुनै शंका रहेन । तर ऐन र कानुन कसरी बन्छ भन्नेमा सचेत छौँ । 

अलिकति प्रसंग बदलौँ, एनआरएनएको सांगठनिक संरचना भीमकाय हुँदै गएजस्तो लाग्दैन ?
यसमा पनि हामीले छलफल गरेका छाैँ, यति ठूलो र साथीहरूको प्रतिनिधित्व हुने संस्थामा काम गर्ने तौरतरिकालाई चुस्तदुरुस्त बनाउनुपर्छ भनेर सोचेका छौँ । 

एनआरएनए विश्व सम्मेलनलाई जहिल्यै राजनीतिबाट मुक्त राखिने भनिन्छ तर कहिल्यै हुन्न । यसलाई कसरी हटाउने वा घटाउने ?
धेरैले सुझाव दिएका छन्, एनआरएन अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन नेपालबाहिर गर्न भनेर । कारण, सम्मेलन काठमाडौँमा हुने भएकाले राजनीति प्रभावित भयो । कतिपयले उम्मेदवारको प्रतिस्पर्धा र मतदानले गर्दा राजनीति भएकाले अनलाइनमार्फत मतदानको व्यवस्था गर्न सल्लाह पनि दिएका छन् । कुरा के हो भने जसरी हुन्छ, राजनीतिकरणलाई कम गर्न छलफल चलिरहेको छ । यो, संगठन सुदृढीकरणभित्रै पर्छ । 

पुरा पढ्नुहोस्

‘निन्दाको भाषा सरल हुँदैन, नरम पनि हुँदैन’

सीताराम बराल
जो जो अधोगतितिर लागे, ती सबै मेरो छिमलछिमलको प्रहारमा परेका छन् । आज माओवादी परेजस्तै हिजो एमाले पर्‍यो, अस्ति कांग्रेस ।
पुरा पढ्नुहोस्

प्रा हेमांगराज अधिकारीलाई ११ प्रश्न

राजकुमार बानियाँ
‘दीनानाथ शर्मालाई गोजीमा हाल्दैमा सबथोक भइहाल्छ ?’
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

पाँच दशक शून्य पदक

ज्ञानेन्द्र आचार्य

ब्राजिलमा चलिरहेको ३१ओैँ गृष्मकालीन ओलम्पिकमा नेपालका तर्फबाट पाँच खेलमा सात खेलाडी सहभागी छन् । सन् १९६४ को टोकियो ओलम्पिकबाट सहभागिता सुरु गरेको नेपालको यो १४औँ सहभागिता हो । ओलम्पिकमा प्रतिस्पर्धा गर्न सुरु गरेको ५२ वर्ष पुगिसक्दा पनि नेपाल अहिलेसम्म पदकविहीन छ । त्यसो त सन् १९८८ को सियोल ओलम्पिकमा विधान लामाले तेक्वान्दोमा काँस्य पदक जितेका थिए । तर, त्यतिबेला तक्वान्दोलाई ओलम्पिकमा प्रदर्शनी खेलका रूपमा मात्रै राखिएको थियो । यसै कारण आजसम्म आधिकारिक रूपमा ओलम्पिकमा नेपालको नाममा कुनै पदक छैन । 

अहिले समग्र नेपाली खेलकुद नै खस्किँदो अवस्थामा छ । प्रतिभावान् खेलाडी उत्पादन र व्यवस्थापनदेखि घरेलु प्रतियोगिताका सेट अप, सबै क्षेत्रमा समस्या छन् । खेलकुद संघभित्रका आन्तरिक विवादले पनि खेल क्षेत्र माथि उठ्न सकेको छैन । यस्तोमा ओलम्पिकमा नेपालले चुनौती दिनसक्ने खेल अवश्य पनि कुनै छैन । नेपालका लागि ओलम्पिकमा सहभागिता जनाउन पाउनु नै ठूलो कुरा भइसक्यो । छनोट चरण पार गरेर ओलम्पिकसम्म पुग्न नेपालका लागि झन्पछि झन् गाह्रो हुँदै गइरहेको छ । १४औँ पटकको सहभागितासम्म आइपुग्दा सन् २००४ मा संगीना वैद्य र २००८ मा दीपक विष्टबाहेक अरू कसैले छनोट चरण पार गर्न सकेका छैनन् । यी दुवैले तेक्वान्दोमा छनोट चरण पार गरेर ओलम्पिकका लागि छानिएका थिए । तेक्वान्दोमै पनि नेपाल कमजोर भइरहेको छ । ओलम्पिक त परै जाओस्, दक्षिण एसियाली खेलकुदमै पनि नेपालको साख खस्किँदो छ । 

वाइल्ड कार्डको भर
संगीना वैद्य र दीपक विष्टबाहेक नेपालबाट सबैले वाइल्ड कार्डमार्फत ओलम्पिकमा सहभागिताका लागि मौका पाएका हुन् । रियो ओलम्पिकमा नेपालका तर्फबाट सहभागी सातै जनाले वाइल्ड कार्ड इन्ट्री पाएका हुन् । वाइल्ड कार्डमार्फत छानिएकाबाट पदकको आश गर्नु मूर्खता नै हो । ओलम्पिककै इतिहास हेर्ने हो वाइल्ड कार्डबाट सहभागी भएका खेलाडीले पदक जितेको घटना कमै छ । सन् १९९६ मा दक्षिण कोरियाका के सुन ह्वीले जुडोमा स्वर्ण जितेका थिए । वाइल्ड कार्डबाट छानिएर ओलम्पिकमा पदक जितेको घटना सम्भवत: यही मात्रै हो । 

ओलम्पिकमा नेपाली खेलाडीको लक्ष्य भनेकै राष्ट्रिय कीर्तिमान तोड्नु हो । जबकि, छिमेकी राष्ट्र भारत र चीनले ओलम्पिकमा पदककै लागि प्रतिस्पर्धा गर्छन् । चीनलाई त ओलम्पिकको दाबेदारकै रूपमा हेरिन्छ । 

चीनलाई चिनौँ
पदकका दाबेदार रहेका अन्य देशका खेलाडीले ओलम्पिककै लागि भनेर लामो तयारी गरिरहेका हुन्छन्, जुन नेपाली खेलाडीले पाउँदैनन् । विश्व खेलकुदमा चीनको उदय यसैको एउटा राम्रो उदाहरण हो । चीनले सन् २००८ को बेइजिङ ओलम्पिकको तयारी सन् २००१ देखि नै सुरु गरेको थियो । सन् २००१ मै २९औँ ओलम्पिक आयोजनाको अधिकार पाएपछि चीनले विशेष तयारी सुरु गर्‍यो ।

ओलम्पिकमा चीन कमजोर मानिएको ११९ इभेन्टमा पदक जित्नका लागि चीनले प्रोजेक्ट ११९ ल्यायो । नभन्दै प्रतिफल २००८ मै आयो । र, चीन ५१ स्वर्ण, २१ रजत र २८ काँस्यसहित पदक तालिकाको शीर्ष स्थानमा रह्यो । त्यसबेला चीन एथलेटिक्स र पौडीमा कमजोर मानिन्थ्यो । प्रोजेक्ट ११९ पछि चीन यी विधामा पनि निकै माथि आइसकेको छ । नेपाललाई प्रोजेक्ट ११९ जस्तै दीर्घकालीन योजनाको जरुरी छ । र, यो काम व्यवस्थापन पक्षबाट हुनुपर्ने हो । तर, लामो समय विवादमा अल्झेको नेपाल ओलम्पिक कमिटी र राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् को यसतर्फ ध्यान गएको कुनै छनक देखिँदैन । १० वर्षअघि राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्ले सन् २०२० सम्म नेपालको खेल क्षेत्रलाई उकास्न भिजन २०/२० योजना ल्यायो । तर, त्यो सब योजनामै सीमित छ । 

व्यवस्थापन त परै जाओस्, नेपालमा खेलाडी उत्पादनमै समस्या छ । सानो उमेरमै प्रतिभावान् खेलाडीको पहिचान गरी भविष्यमा ठूला प्रतियोगिताका लागि तयार पार्ने एउटै कार्यक्रम छैन । जबकि, चीनमा पाँच–सात वर्षमै सम्भावना भएका खेलाडीको पहिचान गरिन्छ । त्यस्ता प्रतिभावान् खेलाडीलाई स्पोटर््स स्कुलमा राखेर दैनिक प्रशिक्षण गराई भविष्यमा ओलम्पिकका लागि तयार पारिन्छ । अमेरिकी एक प्राध्यापक सुसन ब्राउनवेल चीनको यस्तो नीतिबाट निकै प्रभावित भएकी थिइन् । बेइजिङ ओलम्पिकका बेला यिनी चीनमा अनुसन्धान गर्दै थिइन् । एक जिम्न्यास्टिक ट्ेरनिङ सेन्टरमा देखेको दृश्य उनले कहिल्यै भुल्न नसक्ने बताएकी थिइन् । त्यहाँ निकै साना बालबालिकाले प्रशिक्षण लिइरहेका थिए । उनका अनुसार डाइपर लगाउने उमेरमा उनीहरूले आफ्नो शरीर सहजै बटार्न सक्थे । चीन यस्तै सशक्त योजनासाथ खेलकुद क्षेत्रमा निकै तीव्र गतिमा अघि बढिरहेको छ । 

सफलताको आधार लगानी
नेपालमा नियमित प्रतियोगिता पनि समयमा हुँदैन । यस्तोमा खेलाडीमा भएको सीप र सम्भावना पनि हराएर जान्छ । अचेल नेपालमा खेलकुद प्रतियोगिता त्यतिबेला मात्रै हुन्छ, जब कुनै अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताका लागि खेलाडी छनोट गर्नुपर्छ । अन्तिम समयमा खेलाडी छनोट गरेर मात्रै एक–दुई महिनाको प्रशिक्षणबाटै पदकको आश गर्नु पनि मूर्खता हो । यही परिपाटीका कारण नेपाल दक्षिण एसियामा पनि कमजोर बन्दै गएको छ । नेपाली खेलाडीले अरूले जस्तै प्रतियोगिताअगाडि चाहिने पर्याप्त एक्स्पोजर पनि पाउँदैनन् । जबकि, अन्य देशका खेलाडी वर्षभरि नै अन्य प्रतियोगितामै व्यस्त रहन्छन् । 

नेपाली खेलकुदमा लगानीको पनि कमी छ । नियमित हुनुपर्ने प्रतियोगिता हुन नसक्नुमा पर्याप्त बजेट नहुनु पनि एक कारण हो । निजी क्षेत्रलाई नेपाली खेलकुदले अझै लोभ्याउन सकेको छैन । खेलकुदमा लगानीबिना सफलताको आश गर्न पनि सकिँदैन ।

नेपालमा सरकारले खेलाडीमा लगानी गर्ला भनेर आश गर्ने ठाउँ पनि छैन । र, खेलाडीलाई नेपालमै खेलेर बाँच्न सक्ने अवस्था पनि छैन । त्यसैले सुरक्षित भविष्यको खोजीमा खेलाडी पलायन हुनु पनि ठूलै समस्याका रूपमा देखापरेको छ । ओलम्पिक र एसियाडमा सहभागितामै सीमित हुने नेपाली खेल क्षेत्रलाई पदककै दाबेदार बनाउन चीन र अमेरिकाबाट पाठ सिक्नुपर्छ । दीर्घकालीन योजनासहित लगानी, नियमित घरेलु प्रतियोगिता अनि खेलाडी उत्पादन र व्यवस्थापनलाई चुस्त बनाउनुपर्छ । 

पुरा पढ्नुहोस्

अलराउन्डर सरिता

केशव थापा
सरिता नेपाली महिला क्रिकेट टिमकी अलराउन्डर हुन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

रोमाञ्चविहीन युरोकप

ज्ञानेन्द्र आचार्य
प्रतिस्पर्धात्मक नहुनुमा साना टिम दोषी
पुरा पढ्नुहोस्

वाह ! वेल्स

ज्ञानेन्द्र आचार्य
सानो टिमको अपत्यारिलो युरोयात्रा
पुरा पढ्नुहोस्

कलात्मक शैलीको सरुवा

राजु घिसिङ
दक्षिण अमेरिकीले हराएको लय युरोपतिर
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

सडकमा म जहिल्यै निर्दोष

सुबिन भट्टराई

एकादेशको कुरा हो । बाल्यकालको कुरो भनौँ, अझ । मध्यम स्तरको स्कुलमा पढ्थेँ । स्कुलसँग बस थिएन । घरबाट करिब ४५ मिनेट हिँडेर जानुपथ्र्यो । केही गल्ली पर्थे । अलिकति मूल सडकको भाग पनि पथ्र्यो । कतै पेटी भएको सडक पथ्र्यो त कतै पेटी नभएको । कतै ठूलठूला खाल्डा हुन्थे र बर्खायाममा तिनमा पानी जम्थे ।

हिँड्दै गर्दा परपरबाट हर्न बजाउँदै गाडी आउँथे । कानका जाली नै फुट्लाझैँ हुन्थ्यो । झनक्क रिस उठ्थ्यो । तर, रिसलाई पनि आफूलाई झैँ साइड लगाउन म विवश हुन्थेँ । पेटी नभएको सडकमा म सतर्क भएर किनारा लागिहाल्थेँ । सडक धेरै नै व्यस्त हुँदा कर्कश हर्नले माहौल र मुड दुवै बिथोलिरहेको हुन्थ्यो । त्यसरी कर्कश हर्न बजाउनेहरूलाई गाली गरिन्थ्यो ।

रफ्तारमा आइरहेका गाडीहरूको चक्का कहिलेकाहीँ सडकको खाल्डोमा पर्दा केही नजिकै हिँडिरहेको मेरो युनिफर्ममा हिलो छ्यापिन्थ्यो । म झनै रिसाउँथेँ । ढुंगै टिपेर हानिदिउँझैँ रिस उठ्थ्यो । गाडी कहाँ पुगिसकेको हुन्थ्यो । त्यसैले त्यो गाडीतिर फर्केर सत्तोसराप गरेरै काम चलाउँथेँ । गर्न पनि के नै सक्थेँ र ? जहाँ उभिएको हुन्थेँ, त्यहीँ मुर्मुरिएर उभिएको उभियै हुन्थेँ ।

हाई स्कुल पढ्ने हुँदा मेरा लागि एउटा साइकलको व्यवस्था भो । साइकल देखेर म दंग । साइकलमै स्कुल आउजाउ गर्न थालेँ । आफ्नै तालमा, सुसेल्दै मूल सडकमा समेत चलाउँदै हिँड्थेँ । सुरुसुरुमा अनावश्यक ठाउँमा किर्लिङ किर्लिङ घन्टी बजाउँदै हिँड्थँे, पैदल हिँड्नेहरूलाई अनावश्यक ध्वनिआतंक सिर्जना गर्दै । म नयाँनयाँ जोगी, खुब घस्थेँ खरानी । वास्तविकतामा साइकल, सपनामा साइकल, दूध लिन जा साइकिल, तरकारी किन्न जा साइकल, मेरो प्रिय साथी भएर निस्कियो साइकल ।

अनि, आफूले पाउने आतंक पनि कम कहाँ थियो र ? कति गाडीहरूले ठक्कर देलाझैँ लाग्थ्यो । बालबाल धेरैपटक ज्यान जोगिएको थियो । उनीहरू ‘स्पिड’मा हुन्थे । उनीहरूको हर्न सुनेर साइकल छेउ लगाउन नपाउँदै नजिकै आइसकेका हुन्थे । घटेको स्पिडको गाडीको झोँकमा उनीहरू मुख छाड्दै अघि लाग्थे । उनीहरूका अभद्र र सहिनसक्नु गाली चुपचाप पचाउनु मेरो अर्को विवशता हुन्थ्यो । 

उस्तै साइज देखिए तापनि रफ्तारका आधारमा कम देखिने साइकलवालाहरूलाई मोटरसाइकलवालाहरू हेप्ने गर्थे, ‘साइड दिनुपर्दैन !’ साइकलभन्दा मोटरसाइकल बलियो हुन्छ । र, बलियो हुन्थ्यो, साइकलवालाभन्दा मोटरसाइकलवाला पनि, मलाई यस्तो लाग्थ्यो । त्यसैले कहिल्यै जोरी खोजिनँ । 
कोहीकोही अलिक बढी सन्काहा छन् भने भन्थे, ‘मर्न मन लाग्या हो ?’ म साइकल चलाइरहेको हुन्थेँ एउटा कुनोमा आठ इन्चको धर्सोजति बाटो लिँदै । तर, त्यत्रो विशाल सडकमा त्यति बाटो पाउन पनि मुस्किल । मेरो साइकलमा गियर थिएन । उकालोमा डोर्‍याउँथेँ । उकालो त्यसमाथि पेटीहीन सडकमा गाडीको घनत्व बढ्ता हुँदा, मैले प्रयोग गरेको आठ इन्च बाटोका कारण ब्रेक लगाउनु परेकामा मोटरबाइकवाला मतिर हेरेर आँखा तथ्र्यो र दाह्रा किट्थ्यो । 

व्यस्त सडकमा बाइकहरू अत्यधिक जाम भएका बेला सडकले नपुगेर त्यसको पेटीपेटी हुँदै घोडा चढेझैँ बाइक चढाउँदै अघि बढ्थे, आमाको दूधले नपुगेर बाबुको घुँडो चुसेजस्तै । साइकल चलाउने भएर पनि मैले आमाकै दूध चुसिरहेँ । तर, त्यसरी बाबुको घुँडो चुस्ने धृष्टता गर्न सकिनँ ।

कठै ! आफ्नै सुरमा एउटा सानो कुनो समातेर गन्तव्यतर्फ सुस्तरी हिँडिरहेको साइकललाई तिनीहरूले किन हेपेका होलान् ? म सोचिरहेको हुन्थेँ ।

समय पनि बदलियो । साइकलको रफ्तारले दगुरिरहेको मलाई जमानासँग तालमेल मिलाउन गाह्रो भो । मलाई धेरै अघि बढ्नु थियो । थोरै समयमा धेरै ठाउँ पुग्नु थियो । हतारो थियो । तर, मलाई थाहा थिएन यो हतारो के के हो ? मेरो व्यस्तता बढेको थियो । तर, केको ? कहाँ पुग्नु छ मलाई ? के गर्नर्ु छ मलाई ? के भेट्टाउनु छ ? अथवा केले लखेटिरहेछ ? मलाई आफैँलाई थाहा थिएन । मानौँ, कुनै स्पर्धा गर्न आँटिरहेछु । दु:खसुख, सरसापटी गरेर एउटा मोटरसाइकल जोडियो । मोटरसाइकल जोडिनेबित्तिकै साइकलसँगको बलियो नाता चटक्कै तोडियो ।

मेरो पनि रफ्तार बदलियो । ढंग बदलियो । रंग बदलियो । म अब साइकलवाला रहिनँ । मेरो बढुवा भयो । म मोटरसाइकलवाला भएँ । मेरो आफ्नै रफ्तार भयो । हिजो आठ इन्च सडकको त्यान्द्रो पाउन संघर्ष गर्थें । अब मेरो संघर्ष बाह्र इन्च सडकसँग हुने भो । संघर्ष नै गर्नु परेपछि अलिक ठूलो कुरासँग गर्नु परोस् न † हिजो साइकलले मलाई तान्थ्यो कि मैले साइकल तान्थेँ, थाहा थिएन, आज म ढुक्कसाथ भन्न सक्छु कि मोटरसाइकलको इन्जिनले मलाई सहजतापूर्वक तानिरहेको छ ।

म एउटा रफ्तारमा हुन्थेँ । रफ्तारसँगै मेरो हतार बढेको थियो । मानौँ, हरदिन म कुनै अपराध गरेर भागिरहेछु, कसैले भेट्ला भन्ने त्राहिका साथ । मजस्तै दुब्लोपातलो मान्छे साइकल चलाएर सडकमा हिँडिरहेको हुन्थ्यो । मैले पछिल्तिरबाट बजाएको हर्न नसुनेर ऊ मलाई साइड दिँदैनथ्यो । मलाई अनावश्यक ब्रेकको प्रयोग गर्नुपरेकामा रिस उठ्थ्यो । मेरो गतिमा बाधक बन्न आउने, चाहे साइकलवाला हुन्, चाहे पैदलयात्री सबैसँग रिस उठ्न थाल्यो । म यस्ताको छेउमा पुगेर ‘आँखा छैन ?’ वा ‘मर्न मन लाग्या हो ?’ भनेर हपार्दै आफ्नो गति पक्रिन्थेँ । 

भयानक जाममा पर्दा एकै ठाउँमा अड्किरहन मलाई पनि मन लाग्दैनथ्यो । लुसुलुसु सानासाना च्यापहरूमा छिराउँदै लैजान्थेँ । आमाको दूधले नपुग्ने नै भयो । बाबुको घुँडो मलाई पनि चाहियो । त्यस्तै ठाउँहरूमा ट्राफिकको आँखा छलेर पेटीपेटी बाइक कुदाउन थालेँ । ट्राफिक नियम पालना गर्नुसँग कुनै सरोकार थिएन । सरोकार थियो त केवल ट्राफिकको उपस्थिति र त्यसलाई छल्ने ध्याउन्न ।
समस्या यतिखेर पनि थियो । कहिलेकाहीँ जाममा अगाडि ठूलो गाडी रोकिएको हुन्थ्यो । बाइक टसमस गर्न नपाइने गरी थुनिन्थ्यो । त्यतिबेला गाडीहरूदेखि भरमार रिस उठ्थ्यो । उनीहरू पानी पर्दा पनि निस्फिक्री गाडीभित्रै गीत सुनेर बस्थे । मलाई औडाहा हुन्थ्यो । उनीहरू चर्को घाममा पनि एसी खोलेर शीतल माहौलमा गाडी चलाइरहेका हुन्थे । ईष्र्या लाग्थ्यो । म एउटा ठूलो गाडीको पछिल्तिर छु र पिल्सिएको छु भन्ने ठान्थेँ । म यो कहिल्यै ठान्दिनथेँ कि त्यत्रो जाममा मेरा पछिल्तिर अझै थुप्रै गाडी छन् भनेर । मजस्तै बाइकवालाहरू पनि पछिपछिसम्म छन् भनेर मलाई ख्याल गर्ने फुर्सद नै भएन । हरेक मान्छेको आ–आफ्नो किसिमको व्यस्तता छ भन्ने मैले कहिल्यै बुझ्न चाहिनँ । मलाई आफ्नो मात्र ख्याल भयो । 

समय अझै बदलियो । म पनि फेरि अलिकति उक्लिएँ । हिजोआज म पनि कहिलेकाहीँ गाडी चलाउँछु । अहिले मेरा पीडाहरू आफ्नै ठाउँमा छन् । जेब्रा क्रसिङ पाँच–दस पाइलाअगाडि हुँदाहुँदै पनि अनावश्यक ठाउँमा दगुर्दै मान्छेहरू बाटो काटिदिन्छन् । घ्याच्च ब्रेक लगाएर गाडी उठाउनुपर्दा म हैरान हुन्छु । गलत साइडबाट पनि मोटरसाइकलहरू ‘ओभरटेक’ गरिदिन्छन् । सडक सधैँ व्यस्त हुन्छ । गाडी अगाडि बढाउँm भन्छु र अलिकति बढाउन खोज्छु, कताकताबाट हो मोटरसाइकल छिरिदिएर त्यो ठाउँ ओगटिदिन्छन् । हर्न बजायो नसुनेझैँ गर्छन् । फेरि बजाउँछु, वास्तै गर्दिदैनन् । कति बाइकले गाडीको पछिल्तिरको बम्परमा हानेर फरार भएका छन् । साइकलहरू गल्लीगल्ली छिराएर गन्तव्यमा पुगिछाड्छन् । बाइकहरू पेटीपेटी कुदाएर पनि अघि बढाउँछन् । तर, सबैभन्दा धेरै जाम खेप्नुपर्ने गाडीले नै हो ।

आफ्नो ठाउँमा हरेक मान्छेलाई आफू सही लाग्दोरहेछ । तर पनि, समस्या आफैँमा ज्यादा हुन्छ । लुखुरलुखुर पैदल हिँड्दा पछाडिबाट मोटरसाइकल र गाडीहरूले दिएको हर्न नसुन्दा वा स्पिडमा आइरहेको गाडीलाई उछिनेर बाटो काट्दा पनि मैले गल्ती गरेको मान्न सकिनँ । हिजो साइकलै चलाउँदा पनि अनावश्यक घन्टी बजाउँदै हिँड्दा गरेको बदमासी, बदमासीजस्तो लाग्दैनथ्यो । पेटीबाटै मोटरसाइकल कुदाउँदा पनि गलत गरिनँजस्तो लाग्थ्यो । गाडी चलाउँदा म बाटो काट्ने मान्छे, ओभरटेक गर्ने मोटरसाइकल र साइड नदिने ट्रकहरूमा बढी दोष देख्छु । म आफैँलाई दोष कहिल्यै दिन्नँ । 
र, मेरो सबैभन्दा ठूलो दोष पनि यही हो कि मैले आफैँमा कहिल्यै दोष देखिनँ । 

पुरा पढ्नुहोस्

स्वस्थ रहने खुराक

माधव बस्नेत
नीतिशास्त्रमा उल्लेख गरिएजस्ता व्यावहारिक ज्ञानगुनका कुरा पनि थुप्रै छन् पुस्तकमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

बेली वृत्तान्त

राजकुमार बानियाँ
सत्य घटनाको औपन्यासिक भर्सन हो, मोडर्न बेली ।
पुरा पढ्नुहोस्

दलित दलिल

विमल आचार्य
लेखक दर्नालको यो पुस्तक नेपालमा संविधानसभाको आवश्यकता, बहस र छलफलबाट सुरु भएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

अनुभूति» द लास्ट बेन्चर

स्नेह सायमि
कुनै बेला जंगबहादुर यो मुलुकको पहिलो बेन्चमा  । त्यसपछि राणाहरूको लामो लस्कर  । शाहवंशका राजाहरू  । बहुदलका नेताहरू  । अहिले गणतन्त्रका नेताहरू । पहिलो बेन्चका मानिसहरू सबै लास्ट बेन्चर का हितका कुरा गर्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

नोटबुक

प्रदीप बस्याल

लेडिज सिट
दसैँमा बसमा कोचिएर घर पुग्ने सोच्दा नै तनाव हुन थाल्छ । तोकिएभन्दा दोब्बर/तेब्बर भाडा तिर्नु त छँदै छ । धन्न, बसको पनि ‘अफ सिजन’ हुन्छ र कहिलेकाहीँ हामी यात्रुले पनि भाउ पाउँछौँ ।  

हालै गृहनगर मणिग्राम जान रात्रि बस चढ्न नयाँ बसपार्क पुगियो । बुटवल–भैरहवा रुटका बसका स्टाफहरुले घेरा हालिहाले । सुरुआत एसीवाल, नन–एसीवाल गाडीका विकल्पबाट भयो । म तत्काल केही बोलिनँ । उनीहरु भाडामा सय/पचास घटाउनतर्फ लागे । म आफ्नै तालले टिकट काउन्टरतर्फ लम्किरहेँ । तन्नेरी छिमलका एक जना मतिर आएर सुटुक्क कानमा भने, “मसँग लेडिज सिट खाली छ ।” प्रतिस्पर्धी अन्य स्टाफले भेउ पाइहाले । अनि, सबैले आ–आफ्नै ढंगबाट आफ्ना महिला सिटका विशेषता भन्न थाले । बस स्टाफका व्याख्या जस्तासुकै होऊन् तर त्यो सार्वजनिक यातायातमा महिलामाथि हुने दुव्र्यवहार नै हो । सिन्डीकेटले यात्रुको अधिकार हनन भइरहँदा धन्न टिकटपछाडि ‘महिला सिटको विशेषता’चाहिँ अहिलेसम्म लेखेका छैनन् ।  

घरघरबाट लाइभ


भर्खर भर्खर घरमा ब्ल्याक एन्ड ह्वाइट टीभी भित्रँदा लाग्थ्यो, टेलिभिजनमा ‘लाइभ’ कि त राजाको भाषण हुन्छ या त फुटबल म्याच । हेर्दाहेर्दै टीभी यति धेरै भए कि रेकर्डेड कम लाइभ कार्यक्रम बढ्ता हुन थाले । सायद उनीहरुलाई सजिलो पनि त्यही हुँदो हो । दिनभर कि अन्तर्वार्तामाथि अन्तर्वार्ता लियो कि त कतै भइरहेको कार्यक्रममा लगेर क्यामेरा तेस्र्यायो । खैर, यो तीजमा फेसबुकमा अचम्मै देखियो, घरघरबाट लाइभ । दर पकाउँदै होस् या तीज गीतमा नाच्दै गरेका । मोबाइल फोनबाटै त्यस्तो सम्भव भएपछि मानिसहरु नगरुन् पनि किन ! 

फेसबुकले ल्याएको यो फिचरलाई धेरैले क्रान्तिकारी छलाङ नै मानेका छन् । सायद सोचिएको थियो, फेसबुक लाइभमा ‘ बर्थडे सेलिब्रेट’ होलान्, कवि गोष्ठी चल्लान् वा आमसभामा कार्यकर्ता जुटाउन नसक्ने साना दलका नेताले मन्तव्य देलान् । तर, फेसबुक लाइभमा त्यस्ता कुरा हुन थाले, जसको आकलन सायद यो फिचर ल्याउनुअघि गरिएको थिएन । हत्या, आत्महत्या प्रयासका घटना फेसबुक लाइभमा आउन थाले । फेसबुकमा फोटो हालेजस्तै लाइभका सुविधा हुन थालेपछि पनि मानिसहरु बढी नै हौसिएका होलान् । अहिलेलाई बढीमा ३० मिनेटसम्म लाइभ गर्न मिल्छ । नत्र मानिसहरु चौबीसै घन्टा आफूलाई लाइभ राख्थे होलान् । प्रतिस्पर्धा जो चलिरहेको छ, ‘नोथिङ टू हाइड’को । 

नेताबाट स्वकीय सचिव ! 

नेता बन्ने कि स्वकीय सचिव ? नेकपा माओवादी केन्द्रका नेताद्वय हिमाल शर्मा र रमेश मल्लले आफैँलाई यो प्रश्न पक्कै थुप्रै पटक सोधे होलान् । त्यसैले होला, समकालीन विद्यार्थी नेता गगन थापा यही सरकारमा मन्त्री बन्दा यी दुवैले चाहिँ स्वकीय सचिव पद रोजे । माओवादीको भ्रातृ संगठन अखिल क्रान्तिकारीको केन्द्रीय अध्यक्ष भइसकेका उनीहरु दुवै अहिले पार्टीको पोलिटब्युरो सदस्य हुन् । जब कि, विद्यार्थी संगठनको केन्द्रीय अध्यक्ष हुनु भनेको भविष्यमा कुनै बेला पार्टी वा देशकै नेतृत्व गर्नसक्ने व्यक्तिका रुपमा बुझिन्छ । त्यस्तो व्यक्तित्व बनाइसकेकाहरु स्वकीय सचिव हुनुलाई पद घटुवाकै रुपमा बुझ्दा हुन्छ । 

स्वकीय सचिव पदलाई कम आँकिएको त होइन तर त्यो एउटा व्यावसायिक दक्षता भएको कर्मचारीले सम्हाल्नेजस्तो पद हो, जसले कम्तीमा प्रधानमन्त्री/मन्त्रीका दैनिकी सहज बनाओस् र मध्यस्थ गरोस् । सल्लाहकार वा विज्ञका रुपमा गएका भए सायद कुरा अर्कै हुन्थ्यो । तर, नजिरहरु हेर्दा लाग्छ, 
स्वकीय सचिवहरुले आफ्नो भूमिकालाई त्यत्तिमै खुम्च्याएका छैनन् । सरुवा, सिफारिस, ठेक्कापट्टाजस्ता काममा समेत आफ्ना हातगोडा फैलाएका छन् । कतै पूर्वअध्यक्षद्वयलाई 
पनि घोषित पदभन्दा त्यस्तै अघोषित भूमिकाकै मायाले हौस्याएको हो कि ! 

पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

विमल आचार्य
३४ वर्षका उनले कहिले विद्यार्थी राजनीतिबाट अवकाश लेलान् ? केही काम नगरी यत्रो वर्ष केले खान पुगेको होला उनलाई ?
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

राजकुमार बानियाँ
मर्सिकोरको रिपोर्टलाई मान्ने हो भने गाँजा–चरेस प्रतिबन्ध लगाइएको चार वर्षमा कम्युनिस्टको संख्या १० प्रतिशतबाट बढेर ६० प्रतिशत पुग्यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

गोकर्ण गौतम
रोजिताले ‘भाइसा’ब, मेरा केश मुन्डन करना है’ भनेपछि त उनी करिब नभर्सजस्तै भए ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग» गगन थापालाई सुझाव

विवेक पौडेल
बुद्धिमानी भनेको अरूलाई समाचारमा आउन वा जस लिन दिएरै भएपनि भित्रभित्रै दीर्घकालिन रुपमा राम्रा हुने कामको जग बसाल्ने हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

पानी–सुट

महेश प्रधान

समुद्री जीवको संरक्षण र प्रवद्र्धनका लागि भनेर अघिल्लो साता सिंगापुरमा सुन्दरी प्रतियोगिता आयोजना गरियो । सिसाले घेरिएको स्विमिङ पुलमा सुन्दरीहरूले आफ्नो सुन्दरताको प्रदर्शन गरे । १२ जना युवतीको सहभागिता रहेको उक्त प्रतिस्पर्धामा सिसाबाहिरबाट पानीभित्र भएका सुन्दरीहरूको फोटो सुट गरिएको थियो । 

पुरा पढ्नुहोस्

श्रद्धाञ्जली नाइन–इलेभन (तस्विरहरु)

कौशलराज सापकोटा
मानवताविरुद्ध निर्मम आक्रमणको १५औं बार्षिकी
पुरा पढ्नुहोस्

रौनक हराएको रंगशाला

भास्वर ओझा
प्यारापिटमा बढेको घाँस र झाडीले रंगशालाकै सौन्दर्यलाई कुरुप तुल्याएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

पन्ध्र तस्विरमा हेर्नुस् ऋषिपञ्चमीको रौनक

केशव थापा
काठमाडौंको पशुपतिनाथमा आज विहानैदेखि ऋषिपञ्चमीको रौनक छाएको थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

बालुवा वरदान

हरिहरसिंह राठौर
​रसुवामा मुहान रहेको र नुवाकोट अनि धादिङ हुँदै बग्ने त्रिशूली गिट्टी र बालुवाको अथाह भण्डार नै हो ।
पुरा पढ्नुहोस्