मोडलिङ : क्रेज छ, करिअर छैन

गोकर्ण गौतम

पुतलीसडकस्थित भिन्टेज नेपालमा मोडलिङ प्रशिक्षण लिइरहेकी छन्, इष्टु कार्की, १९ । ग्ल्यामरको रंगीन संसारमा पाइला राख्न प्रयासरत इष्टु क्याटवाकदेखि व्यक्तित्व विकास, आत्मविश्वास र ड्रेस सेन्ससम्मका ‘टिप्स’ सिक्न उद्यत छन् । उनले बाँचिरहेको भन्दा चमकधमक छ यो क्षेत्र । तैपनि, उनी जति उत्साही हुनुपर्ने हो, त्यति देखिन्नन् । किनभने, रहर पूरा गर्नुबाहेक यस क्षेत्रमा लामो समय टिक्न सकिन्न भन्ने हेक्का छ उनलाई । प्रशिक्षणका दौरान त त्यो तीतो यथार्थ थप बोध हुँदैछ । मोडलिङ पेसा नबन्नेमा निश्चिन्त पनि छन् । किन त ? स्नातक अध्ययनरत इष्टुले हत्तपत्त जवाफ दिइन्, “फ् युचर नै देखेकी छैन ।”

मोडलिङमा रमाउन कसरत गरिरहेकी इष्टु मात्र होइन, स्थापित मोडल आयुष्मा राज्यलक्ष्मी राणा पनि मोडलिङलाई पेसा बनाउन सक्ने वातावरण अझ नबनेको दुखेसो पोख्छिन् । मिस ग्लोबल, २०११ मार्फत ग्ल्यामरको चहकिलो दुनियाँमा पाइला राखेकी आयुष्माले र्‍याम्प सो र विज्ञापनमा मोडलिङ गर्नुका अलावा विभिन्न कम्पनी र उत्पादनको ब्रान्ड एम्बेस्डरको अनुभव सँगालिसकेकी छन् । मोडलिङ वृत्तमा उनको माग र चर्चा अघिल्लो लहरमै छ तर पनि भन्छिन्, “करिअर बनाउने अवस्था छैन । पार्ट टाइम जबमै सीमित राख्छु मोडलिङलाई ।” सूचना–प्रविधि विषयमा स्नातक अध्ययनरत आयुष्मा मोडलिङलाई हेर्ने सामाजिक दृष्टिकोण पनि अझ साँघुरो रहेको गुनासो गर्छिन् ।

आयुष्मा र इष्टु त प्रतिनिधि पात्र मात्र हुन्, मोडलिङको मोहमा फसेका अधिकांश तन्नेरी यही अवस्थाबाट गुज्रिरहेका हुन्छन् । अर्थात् बाहिरबाट जति चहकिलो देखिन्छ, मोडलिङको भित्री भोगाइ र पीडा त्यत्तिकै कठोर हुन्छ । विकसित मुलुकमा मोडलिङलाई बजार विस्तारको गतिलो आधार मानिन्छ । ग्ल्यामरलाई कलात्मक शैलीमा प्रस्तुत गरिने मोडलिङ वस्तु बिकाउने आधार हो । तर, हामीकहाँ फिल्म र संगीतभन्दा पछि प्रवेश गरेको मोडलिङ भर्खर बामे सर्दैछ ।

बजारले मोडलिङको महत्त्व खासै बुझेको छैन । ब्रान्ड एम्बेस्डर राख्ने चलन आक्कलझुक्कल मात्र देखिन थालेको छ । समाजको दृष्टिकोण फराकिलो र सकारात्मक नहुनु अर्को तीतो यथार्थ हो । यी तत्त्वले मोडलिङलाई पेसा बन्नबाट रोकेका छन् । न यसमा पैसा छ, न सुरक्षा, न अवसर नै । तैपनि, मोडलिङ एजेन्सीको ढोका ढकढकाउने युवतीको लर्को लामो छ । कति त प्रशिक्षण नलिई हट फोटोसुटको भरमा आफूलाई मोडल कहलाउन मरिहत्ते गर्दैछन् । कोही म्युजिक भिडियोको सहारा लिन्छन् ।

आखिर के कुराले तानेको छ त ? फेसन कोरियोग्राफर तथा सञ्चारकर्मी रोजिन शाक्य भन्छन्, “अधिकांश त सोख र रहर पूरा गर्न आउँछन् तर मोडलिङलाई गम्भीर रूपमा लिएर करिअर बनाउन खोज्नेको संख्या बढेको चाहिँ छ ।”

दुई दशकअघि रोजिनले मोडलिङ सुरु गरेको बेलाभन्दा अहिले अवसर त पक्का बढेको छ । त्यतिबेला महिनामा एकाध फेसन सो हुन्थे, अचेल चार–पाँचवटा हुन्छन् । राजधानीमा मात्र करिब डेढ दर्जन मोडलिङ एजेन्सी छन् । पोखरा, विराटनगर, चितवन, धरानजस्ता प्रमुख सहरमा पनि एजेन्सी खुलेका छन् र आक्कलझुक्कल मोडलिङ गतिविधि हुन्छन् । यसले मोडलिङको दायरा र बजार फराकिलो भएको संकेत गर्छ नै ।

सहरमा यस्ता तन्नेरी भेट्न मुस्किल हुन थालेको छ, जसको रहर मोडल बन्ने नभएको होस् । तर, यससँगै जोडिएको अर्को तथ्य के हो भने मोडलिङ जति व्यावसायिक बन्नुपर्ने हो, त्यतिचाहिँ छँदै छैन । मोजमस्ती र टाइमपासका लागि मोडलिङ अपनाइन्छ । सोख पूरा गर्ने र निहित स्वार्थ लिएर मोडलिङमा आउनेको बाहुल्य रहेकाले मोडलिङ आशातीत सुरक्षित पेसा बन्न नसकेको नेपालको पहिलो मोडलिङ एजेन्सी द र्‍याम्पकी सञ्चालिका जयन सुब्बा मानन्धरको अनुभव छ ।

“फेम कमाउने लोभमा मोडलिङ गर्नेको जमात ठूलो छ । अर्कोतिर, मोडल भन्नासाथ छोटा कपडा लगाउने र रमझममा भुल्ने हुन् भन्ने छाप अझ हटेको छैन,” फेसन स्टाइलिस्ट तथा कोरियोग्राफरसमेत रहेकी जयन भन्छिन्, “यसले गर्दा सिकेर करिअरका रूपमा मोडलिङलाई अगाडि बढाउन चाहनेलाई पनि समस्या परेको छ ।” उनी मोडल र मोडलिङका सरोकारवाला निकाय सचेत भए मात्र यो क्षेत्र थप सम्मानित हुने धारणा राख्छिन् ।

जयनले भनेजस्तै चाहे नयाँ मोडल हुन् वा स्थापित हुन्, संघर्षरत, मोडलिङमार्फत चर्चा कमाउने र रमाइलो गर्ने नियत भएकाकै बाहुल्य छ । हिट हुन आफूलाई जस्तोसुकै हट अवतारमा उदांगो पार्न तयार हुने मोडलको पनि कमी छैन । सुझबुझबिना मोडलिङमा हामफाल्ने यस्ता युवतीलाई अति महत्त्वाकांक्षाले शोषण र भड्खालोमा पार्छ । तर, ती घटना हम्मेसा बाहिर आउँदैनन् । बरू, एकाध फोटोसुट, फेसन सो, विज्ञापन र म्युजिक भिडियोमा देखिएर अलप हुन्छन् । कति त्यस्ता मोडल दुबई, साउदी अरेबिया वा दक्षिणा अफ्रिकाजस्ता मुलुकमा नाच्न पुग्छन्, त कति अर्को पेसामा पलायन हुन्छन् ।

जो यही क्षेत्रमा टिक्न खोज्छन्, तिनलाई झन् गाह्रो छ । किनभने, एक त भनेजति काम पाइँदैन, पाइहालियो भने पारिश्रमिक लिन फलामको चिउरा चपाएसरह हुन्छ । आयुष्मा भन्छिन्, “नयाँ मोडललाई त काम गराएको एकदम कम पैसा दिइन्छ, त्यही दिन पनि आयोजकले महिनौँ झुलाउँछन् । एजेन्सीले धेरै हिस्सा पाउँछ । नाम चलेका मोडलले पनि बाहिर हल्ला गरेजस्तो पेमेन्ट पाउँदैनन् ।”
एजेन्सीमार्फत कुनै मोडलले काम पाएको छ भने कुल पारिश्रमिकको २५ प्रतिशत मात्र उसले पाउँछ, बाँकी एजेन्सी सञ्चालकको खल्तीमा । अनि, एजेन्सीको कार्टेलिङ भएकाले स्वतन्त्र मोडलले काम पाउन हम्मेहम्मे पर्छ । स्थापित मोडललाई केही सहज छ । उसो त मोडल सजग भए भने एजेन्सीसँग जोडिँदा फाइदा पनि हुन्छ किनभने काम र अवसर खोज्ने झन्झट हँुदैन, मोडलिङमा मात्र केन्द्रित भए पुग्छ ।

एल एन्ड एस मोडल म्यानेजमेन्टसँग एकवर्षे सम्झौता गरेकी मोडल साक्षी लम्साल एजेन्सीमार्फत काम गर्दा सुरक्षित महसुस हुने बताउँछिन् । मोडलिङलाई करिअर नै बनाउन कम्मर कसेर लागिपरेकी साक्षी भन्छिन्, “एजेन्सीले क्षमता देखाउने प्ल्याटफर्म दिन्छ । मिसगाइडेड हुन दिँदैन । त्यसैले हामी नयाँ मोडललाई एजेन्सीमार्फत काम गर्दा अझ आत्मविश्वास बढाउँदो रहेछ ।”

त्यसो त एजेन्सीले काम जुटाइदिने पनि केही समयका लागि मात्र हो । नयाँ मोडलको आगमनपश्चात् एजेन्सीको ध्यान त्यतैतिर तानिन्छ किनभने कम्पनीदेखि निर्माता/निर्देशकले ‘फ्रेस फेस’ नै रुचाउँछन् । त्यसैले त भनिन्छ, मनोरञ्जन दुनियाँमा पनि सबैभन्दा छोटो आयु केहीको हुन्छ भने त्यो मोडलिङकै हो । एक त नयाँ मोडललाई स्थापित हुनै मुस्किल छ । बल्लतल्ल स्थापित हुने पनि लामो समय टिकेको उदाहरण पाइँदैन ।

फेसन कोरियोग्राफर रोजिनका अनुसार एउटा हिट मोडल बढीमा तीन वर्ष टिक्छ । भन्छन्, “पुरानोभन्दा ताजा अनुहारको खोजी हुन्छ । त्यसैले मोडल छिटोछिटो परिवर्तन भइरहेका हुन्छन् तर व्यक्तित्व विकास र जनसम्पर्क भएका मोडलले एयर होस्टेस, बैंकिङ वा कुनै क्षेत्रमा आफूलाई सुरक्षित रूपान्तरण गर्न सक्छन् ।” तर, यस्ता सजग र सचेत मोडलको खडेरी छ हामीकहाँ । बरू, एकाध म्युजिक भिडियो वा विज्ञापनमा खेलेपछि आफूलाई सुपरस्टार ठान्ने भ्रम पाल्नेको हुल छ । मोडलिङका अन्तरपीडालाई आत्मसात् नगर्ने र रातारात हिट हुने सपना पाल्ने मोडलको सिकार हुन पुग्छन् ।

पत्रिका वा टीभीमा आफूलाई देख्दा दंग पर्ने, एकाध दिन काम नपाउँदा हतास हुने मोडल लामो समय टिक्न नसकेको तथ्य मोडलिङबाटै ग्ल्यामर दुनियाँमा प्रवेश गरेकी जयनको अनुभव छ । दर्जनौँ ब्युटी प्याजेन्टमा फेसन स्टाइलिस्ट र निर्णायकको भूमिका निभाएकी जयन भन्छिन्, “छिट्टो हिट हुनुपर्ने तर निरन्तरता दिन नसक्ने युवती शोषण र निराशाको सिकार हुने खतरा रहन्छ । दु:खको कुरा, हामीकहाँ यस्तै मोडलको संख्या अधिक छ । आफ्नै क्षमतामा विश्वास राख्ने मोडल कम छन् ।”

कतिपय बान्की परेको जीउडाल हुने र ‘कसैले तिम्रो फिगर त मोडल बन्नुपर्ने रहेछ’ भनेर उकास्दैमा मोडलिङतिर हामफाल्छन् । मोडलिङसम्बन्धी काम गर्ने फलो फोकसकी प्रबन्ध निर्देशक मनिता ढुंगेल भन्छिन्, “सिक्न खोज्ने र अध्ययनलाई निरन्तरता दिनेलाई मोडलिङबाट अवसरका नयाँ ढोका खुल्न सक्छ । तर, क्षणिक आत्मरतिमा रमाउनेसँग पलायन हुनुको विकल्प बाँकी रहँदैन ।”

पुरा पढ्नुहोस्

पुन:निर्माणको परम्परावादी सुस्त यात्रा

केशव दाहाल
भूकम्पपछिको १२ महिनामा के भयो ? कति बजेट आयो र सकियो ? किन सुस्त र लाचार छ सरकार ? यी यस्ता प्रश्न हुन्, जो चिसा त्रिपालबाट छिरेर मान्छेको मुटु घोच्न आइपुग्छन् । यो कस्तो नियति हो, न सरकारसँग जवाफ छ, न त पुन:निर्माण प्राधिकरणसँग नै ।
पुरा पढ्नुहोस्

लेखामा बेहाल

सुरेशराज न्यौपाने
कर्मचारी युनियनहरुका कारण निरीह लेखा प्रशासन
पुरा पढ्नुहोस्

अश्रुताल

रवि मानन्धर
अहिले त्यस ठाउँमा मनमोहक ताल बनेको छ । तालको बीचमा दुईवटा घर आधा डुबेका देखिन्छन् । यहाँ आइपुगेपछि यात्रुहरू केहीछिन रोकिएर फोटो खिच्ने गर्छन् अनि ताल हेरेर रमाउँछन् पनि । तर, पहिरोमा परेर आफन्त र घरबार गुमाएकाहरूका आँखा अझै ओभाएका छैनन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

वीरगन्जको विकल्प

माधव ढुंगाना/भैरहवा
मधेस आन्दोलनपछि उद्यमी र व्यवसायीको रोजाइमा भैरहवा नाका
पुरा पढ्नुहोस्

गणराज्य संवाद » धरापमा संविधान

श्रीकृष्ण अनिरुद्ध गौतम
प्रदेशहरू र केन्द्रीय प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन हुन सकेन भने जस्तासुकै सार्वभौमले बनाएको र ९० के, सय प्रतिशतले नै पारित गरेको संविधान किन नहोस्, त्यो निष्क्रिय हुन्छ, विफल हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

मिस नेपालको नेटबल नाता

कौशल अधिकारी
अस्मिको अर्को परिचय पनि छ, राष्ट्रिय महिला नेटबल खेलाडी । श्रीलंकामा सन् २०१२ मा सम्पन्न आठौँ एसियाली नेटबल प्रतियोगितामा सहभागी राष्ट्रिय टोलीमा अस्मि पनि थिइन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

मुद्दाको भय

माधव बस्नेत
द्वन्द्वकालीन मुद्दामा फैसला भएपछि माओवादीहरुबीच कार्यनीतिक एकता
पुरा पढ्नुहोस्

बदल्ने/बदलिने सुरसार

सीताराम बराल
संघीयताको कार्यान्वयनलगत्तै सुरक्षा संयन्त्रमा फेरबदलको तयारी
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

मुद्दाको भय

माधव बस्नेत

एमाओवादी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ ११ वैशाखमा नेपालगन्ज पुगेर ‘जनयुद्ध’कालीन सम्पूर्ण घटनाको जिम्मेवारी आफूले लिने घोषणा गरे । त्यसको दुई दिनपछि अर्थात् १३ वैशाखमा पूर्व र वर्तमान माओवादीहरूका तर्फबाट एमाओवादी ओखलढुंगा जिल्ला अध्यक्ष तथा अखिल नेपाल ट्ेरड युनियन महासंघका पूर्वउपाध्यक्ष बाबुराम गौतमको नेतृत्वमा ‘जनयुद्धका मुद्दामा अदालत पीडित संघ’ गठन भयो । 

त्यसअघि माओवादी पार्टीहरूले द्वन्द्वकालीन मुद्दामा अदालतले हस्तक्षेप गरेको भन्दै ९ वैशाखमा संयुक्त विज्ञप्ति जारी गरेका थिए । विज्ञप्तिमा एमाओवादी अध्यक्ष प्रचण्ड, नेकपा क्रान्तिकारी माओवादीका अध्यक्ष मोहन वैद्य, नयाँ शक्तिका संयोजक बाबुराम भट्टराई, नेकपा (माओवादी)का संयोजक मातृका यादव, क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट पार्टीका महासचिव मणि थापाले हस्ताक्षर गरेका थिए । यो विज्ञप्ति सार्वजनिक गर्नु अघिल्लो दिन माओवादीका सबै घटकहरू एमाओवादी मुख्यालय पेरिसडाँडामा जम्मा भई बैठक गरेका थिए, जसमा एमाओवादीबाट प्रचण्ड, वैद्य माओवादीबाट देव गुरुङ, नयाँ शक्तिबाट हिसिला यमी, माओवादीका संयोजक मातृका यादव, क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट पार्टीका महासचिव मणि थापालगायत सहभागी थिए । ५ असार ०६९ मा औपचारिक रूपमा एमाओवादी विभाजित भएपछि प्रचण्ड र मोहन वैद्य नेतृत्वको पार्टीबीच पानी बाराबारको अवस्था थियो । 
सर्वोच्च अदालतले द्वन्द्वकालीन उज्वन श्रेष्ठको मुद्दामा पुष्कर गौतमलाई जेल सजाय सनाएपछि २९ फागुन ०७० मा एमाओवादी अध्यक्ष प्रचण्ड र नेकपा–माओवादीका अध्यक्ष वैद्यले पहिलोपटक यसै गरी संयुक्त वक्तव्य निकालेका थिए । 

सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोग र बेपत्ता छानबिन आयोगले आफ्नो काम सुरु गरिसकेपछि पनि सर्वोच्च अदालतले ‘जनयुद्ध’कालीन मुद्दामा कारबाही अघि बढाएको भन्दै माओवादीहरूबीच प्रतिकारको रणनीतिबारे छलफल सुरु भएको छ । पछिल्लो संयुक्त विज्ञप्ति र अदालत पीडित संघको गठन त्यसैको प्रतिक्रिया हो । स्मरणीय छ, गत २ चैतमा सर्वोच्च अदालतले ०६० सालमा माओवादीले ओखलढुंगाको घोराखरीमा हत्या गरेका शिक्षक गुरूप्रसाद लुइँटेलको मुद्दामा आरोपितहरूलाई पक्राउ गरी अनुसन्धान गर्न पाउने फैसला गरेको थियो । त्यस घटनामा प्रचण्ड, बाबुरामसहित २४ माओवादी कार्यकर्ताविरुद्ध मुद्दा छ ।

“अदालतको नियतमा गम्भीर शंका देखेरै हामीले संयुक्त बैठक गरी विज्ञप्ति जारी गरेका हौँ,” क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट पार्टीका महासचिव मणि थापा भन्छन्, “सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोगले आफ्नो काम अघि बढाउन थालेपछि अदालतले मुद्दा ब्यूँताउन हतारो गर्नुमा ठूलै षड्यन्त्र छ भन्ने हाम्रो ठम्याइ हो । अदालती निर्णयले विभाजित माओवादीहरू एकताबद्ध भएर प्रतिरोध गर्नुपर्ने सन्देश दिएको छ । त्यसैले हामी एकताका लागि जुटिरहेका छौँ ।” प्रचण्डको हतारोले पनि यस्तै संकेत गर्छ । जस्तो : १६ वैशाख बिहान लाजिम्पाटको प्रचण्ड निवासमा भएको एमाओवादी स्थायी समिति बैठकले माओवादीहरूबीच एकताको प्रयासलाई घनिभूत बनाउने निर्णय लियो ।

एमाओवादीबाट छुट्टिएर गइसकेकाहरू पनि यतिबेला रणनीतिक रूपमा एकजुट बन्दैछन् । र, त्यसको छनक बाबुराम गौतम नेतृत्वमा गठन भएको ‘जनयुद्धका मुद्दामा अदालत पीडित संघ’मा विभाजित सबै माओवादीका नेता–कार्यकर्ता सहभागी भएबाटै पनि मिल्छ । माओवादी शीर्ष नेताहरूकै सल्लाहमा यो संघ गठन भएको हो । संघमा वैद्य माओवादीका केन्द्रीय सदस्य तथा जिल्ला संयोजक मोहन खड्का, नयाँ शक्तिका केन्द्रीय सदस्य तथा पूर्वसभासद् केशव राई, एमाओवादी केन्द्रीय सदस्य तथा पूर्वसभासद् बालकृष्ण ढुंगेल, गोरखाको फुजेल घटनामा मुछिएकी जानुका पौडेल, द्वन्द्वकालीन मुद्दामा अदालतले दोषी ठहर गरेपछि दुई वर्षदेखि केन्द्रीय कारागारमा बन्दी जीवन बिताइरहेका पुष्कर गौतमका दाजु नारायण गौतमलगायत आबद्ध छन् भने यसका सल्लाहकार हुन्, नेत्रविक्रम चन्द नेतृत्वको नेकपा माओवादीका नेता एकराज भण्डारी । त्यसैले यो बुझ्न कठिन छैन कि माओवादीहरूमा द्वन्द्वकालीन घटना ब्यूँतिएर कारबाहीमा पर्न सकिने त्रासले घर गरेको छ । 

त्रास नहोस् पनि किन ? प्रचण्ड, बाबुराम भट्टराई, वर्षमान पुन, गृहमन्त्री शक्तिबहादुर बस्नेत, वन तथा भू–संरक्षण मन्त्री अग्नि सापकोटालगायत करिब ६ हजार नेता–कार्यकर्ताका नाममा विभिन्न अदालतमा मुद्दा भएको प्रारम्भिक रिपोर्ट आएको संघका संयोजक गौतम बताउँछन् । यी सबै मुद्दा अदालतले नै छिनोफानो गर्न थाल्ने हो भने माओवादीहरूलाई त्यसको मूल्य चर्कै पर्नेछ ।
संघका सल्लाहकार तथा अधिवक्ता एकराज भण्डारीका दाबीमा द्वन्द्वकालमा ज्यान मुद्दाको किटानी जाहेरी दिएकालाई पक्रन पाउने अधिकार सर्वोच्चले दिएको छ । भन्छन्, “यो धेरै ठूलो योजना अनुसार आएको आदेश हो । त्यसैले माओवादीहरू सिरियस देखिएका हुन् । विभाजित माओवादीहरू एकताका लागि हतारिनुको एउटा प्रमुख कारण यो पनि हुन सक्छ ।” अदालतमा प्रवेश गरिसकेको मुद्दा सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोगमा पठाउन नमिल्ने/नसकिने भनेर सर्वोच्चले गरेको फैसला ‘ग्रयान्ड डिजाइन’ अनुसार आएको दाबी पनि गर्छन् उनी । “जनयुद्ध राजनीतिक विषय थियो । आपराधिक मामिला थिएन,” उनी थप्छन्, “त्यसैले यस्ता मुद्दा अदालतबाट होइन, सत्य निरुपणबाटै हल गर्नुपर्छ । 

द्वन्द्वकालीन समयका करिब तीन सय मुद्दा यतिबेला देशभरका अदालतहरूमा विचाराधीन छन् । तिनमा हत्या, लुटपाट, चोरी डकैती उल्लेख्य छन् । संघका संयोजक गौतम भन्छन्, “जनयुद्धकालका मुद्दा अदालतबाट भकाभक ब्यूँताउन थाल्ने हो भने अन्तत: विद्रोहका योजनाकार प्रचण्ड, वैद्य, बाबुराम, रामबहादुर थापा, नेत्रविक्रम चन्द सबै तानिन्छन् ।” 
सरकार–माओवादीबीच ५ मंसिर ०६३ मा भएको विस्तृत शान्ति सम्झौतामा ‘दुवै पक्ष विभिन्न व्यक्तिहरूलाई राजनीतिक कारणले लगाइएका आरोप, दाबी, उजुरी र विचाराधीन रहेका मुद्दामामिला फिर्ता लिन र थुनामा राखिएका बन्दीहरूको स्थिति तत्कालै सार्वजनिक गरी तुरुन्त रिहा गरिने ग्यारेन्टी गर्छन्’ उल्लेख छ । माओवादीहरू यही बुँदा अन्तर्गत द्वन्द्वकालमा राज्यका तर्फबाट दायर गरिएका सम्पूर्ण मुद्दा निसर्त फिर्ता हुनुपर्ने जिकिर गरिरहेका छन् ।

फेरि, द्वन्द्वकालका घटनामा माओवादी मात्र दोषी छैन, राज्य पक्षले गरेका ज्यादती पनि उत्तिकै छन् । काठमाडौँको भैरवनाथ गण होस् वा रामेछापको दोरम्बा घटना, सिन्धुलीको अमले होस् वा जाजरकोटको लह, नियन्त्रण लिइसकेपछि यातना दिएका, बेपत्ता पारिएका, हत्या गरिएका घटना दर्जनौँ छन् । माओवादीहरू पनि प्रतिकारस्वरूप ती घटनालाई ब्यूँताउने रणनीतिमा छन् । यही संकेत गर्छन्, एमाओवादी पोलिटव्युरो सदस्य तथा केन्द्रीय कार्यालयका मुख्य सचिव प्रल्हाद बुढाथोकी । भन्छन्, “षड्यन्त्रमूलक ढंगले अदालतबाट मुद्दा ब्यूँताइँदै जाने हो भने हामी पनि द्वन्द्वकालमा पक्राउ, यातना, बेपत्ता, हत्यामा निर्देशन दिने, परिचालित हुने, सुराकी गर्ने विरुद्ध मुद्दा हाल्ने तयारी गरिरहेका छौँ ।”

पुरा पढ्नुहोस्

बदल्ने/बदलिने सुरसार

सीताराम बराल
संघीयताको कार्यान्वयनलगत्तै सुरक्षा संयन्त्रमा फेरबदलको तयारी
पुरा पढ्नुहोस्

दोब्बर होलान् बाघ !

नवराज चापागाईं/अब्दुल्लाह मियाँ
बाघ संरक्षणका मुख्य दुई चुनौती छन् । पहिलो, वासस्थान विनाश र खण्डीकरण, दोस्रो चोरी सिकार र तिनका अंगप्रत्यंगको बढ्दो माग कम गर्नु । यी दुई चुनौतीका कारक तथा प्रेरक तत्वसँग सशक्त रूपले जुध्न नसकेमा बाघको संख्या दोब्बर हुनु त परै जाओस्, हालको उपलब्धि पनि गुम्ने देखिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

पुन:निर्माण अझै कागजमै

जनकराज सापकोटा
भूकम्पपीडितको कहर वर्षदिनसम्म उस्तै
पुरा पढ्नुहोस्

अावरण -- किन भयो परिवर्तनको रथ कमजोर ?

प्रा कृष्ण खनाल
१० वर्षअघि यही समयमा हामी सडकमा गणतन्त्रका नारा लगाइरहँदा गोली ठोक्न आदेश दिने कमल थापा आज गणतन्त्रको संविधान कार्यान्वयन गर्ने सरकारमा उपप्रधानमन्त्री छन् । आफ्ना कार्यकर्ता र आफन्तहरूलाई भटाभट राजनीतिक नियुक्ति दिइरहेका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

पुन:निर्माणको परम्परावादी सुस्त यात्रा

केशव दाहाल
भूकम्पपछिको १२ महिनामा के भयो ? कति बजेट आयो र सकियो ? किन सुस्त र लाचार छ सरकार ? यी यस्ता प्रश्न हुन्, जो चिसा त्रिपालबाट छिरेर मान्छेको मुटु घोच्न आइपुग्छन् । यो कस्तो नियति हो, न सरकारसँग जवाफ छ, न त पुन:निर्माण प्राधिकरणसँग नै ।
पुरा पढ्नुहोस्

गणराज्य संवाद » धरापमा संविधान

श्रीकृष्ण अनिरुद्ध गौतम
प्रदेशहरू र केन्द्रीय प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन हुन सकेन भने जस्तासुकै सार्वभौमले बनाएको र ९० के, सय प्रतिशतले नै पारित गरेको संविधान किन नहोस्, त्यो निष्क्रिय हुन्छ, विफल हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

योग्यताहीनहरूको भीड

अच्युत वाग्ले
लामो समयदेखि यति धेरै, खास गरी रणनीतिक महत्त्वका आधा दर्जन मुलुकमा दूतहरू नहुँदा नेपालको कूटनीतिक परिचालन दयनीय छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

लोकतन्त्र र सडक

जैनेन्द्र जीवन
थिति बसाउने इच्छाशक्तिचाहिँ नदेखाउने बरू ट्राफिक जाम हुने राजधानीका सडकमा आफू मात्र छिटो र निर्वाध हुँइकिनकै लागि साइरन बजाउँदै हिँड्ने ‘पछुवा’को अनावश्यक एस्कर्ट सुविधा लिने यो देशका शासक र ‘इलिट’ वर्गका गाडी रोक्ने काम पनि आवश्यक परे नागरिकका तहबाट गरिनुपर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

एक निष्काम जनसेवक

पदमसिंह कार्की
झाले न त राजालाई गुहारेर आफ्ना पुत्रहरूलाई जागिरमा हाले, न त अकूत सम्पत्तिको लप्काले पुत्रीहरूलाई दहेजसम्पन्न बनाउन सके । ब्रह्मलुटको वृक्षमा झटारो हानेर फल टिप्नु त कता हो कता, हावा–हुरीले उडाएर पोल्टामा हालिदिएका कन्दमूललाई समेत जुगाड गर्न चाहेनन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

टिस्टुङ देउराली » किन सक्दैनन् नेपालीले ?

विवेक पौडेल
जनसंख्याको हिसाबले विश्वको ४०औँ स्थानतिर पर्ने सानो देश नेपालका नागरिक संसारभर र विकसित समाजमा पनि गरी खान र अघि बढ्न सक्छन् भने स्वयं उनीहरूको आफ्नै समाज भने किन अधिकांश सूचकांकमा १००औँ देशभन्दा पछिको स्थानमा छ त ?
पुरा पढ्नुहोस्

गणराज्य संवाद » नयाँ चुनौती नेपाल–भारत सम्बन्ध

श्रीकृष्ण अनिरुद्ध गौतम
चीनसँग जतिसुकै उच्चस्तरको व्यावसायिक सम्बन्ध स्थापित गरे पनि नेपालले आफ्नो भू–रणनीतिक अवस्थितिका कारण भारतसितको सम्बन्धलाई जीवन्त राखिरहनु अनिवार्य छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

देउवाको अबको बाटो

अच्युत वाग्ले
देउवाका लागि यो दोहोरो विजय वास्तवमा आधा सफलता हो । यसले कांग्रेसको वैचारिक उद्वोधन गराउन सक्यो भने मात्र यो जित पूरा हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

मिस नेपालको नेटबल नाता

कौशल अधिकारी
अस्मिको अर्को परिचय पनि छ, राष्ट्रिय महिला नेटबल खेलाडी । श्रीलंकामा सन् २०१२ मा सम्पन्न आठौँ एसियाली नेटबल प्रतियोगितामा सहभागी राष्ट्रिय टोलीमा अस्मि पनि थिइन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

थारू–कर्णाली संगम

जनक नेपाल
एउटै भान्सा र आँगनमा हिमालदेखि तराईसम्मका भिन्न परिकारको स्वाद, विविध भेषभूषा र सांस्कृतिक रहनसहन भेटिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

बैकिनीका आँसुमा डुबेको सुदूरपश्चिम

विमल आचार्य
राजधानीमा महिलाको भव्य चित्र बनिरहँदा उता सुदूरपश्चिम अर्थात् प्रदेश नम्बर ७ मा भने त्यही चित्र झन्झन् टुक्रिरहेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

गाउँ नै बन्धकी !

राजकुमार राउत/लहान
घर, जमिन, सुन, चाँदी बन्धकी राखिएको सुनिरहेका हामीलाई गाउँ नै बन्धकी लिएको कुरा पत्यार नलाग्न सक्छ । तर, डोम समुदायमा बाँसका सरसामान बेच्न बस्ती किन्नुपर्ने अनौठो प्रथा सदियौँदेखि चल्दै आएको परम्परागत व्यवहार हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

आजीवन आत्मनिर्भर

कुम्भराज राई
छोराछोरीको भर नपरी पनि बुढेसकालमा बाँच्न सकिन्छ भन्ने उनीहरूको आत्मविश्वासले बुढेसकालको क्रियाशीलता त झल्काएको छ नै, कामप्रतिको सम्मानलाई पनि बढावा दिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

लेखामा बेहाल

सुरेशराज न्यौपाने

चालू आर्थिक वर्ष सकिन अब तीन महिना पनि बाँकी छैन । तर, साढे नौ महिनामा मुलुकको पुँजीगत ( विकास) खर्च १९ प्रतिशत मात्रै छ । विकास खर्चको यस्तो हविगतले राज्य संयन्त्रको स्रोतसाधन परिचालन क्षमता प्रस्टिन्छ । यसका पछाडि आयोजना छनोटदेखि निर्णय प्रक्रियामा ढिलाइलगायतका कारणको लामो फेहरिस्त छ । तर, त्यसमा पनि सबैभन्दा संवेदनशील र चिन्ताजनक कारण हो, सरकारी स्रोतसाधनको परिचालन गर्ने जिम्मेवार प्रशासकहरूको पदस्थापन नहुनु ।

सरकारी अड्डामा आर्थिक अनुशासन कायम गर्दै लक्ष्य अनुसारको पुँजीगत खर्चलगायतको स्रोत परिचालनको लक्ष्य हासिल गर्ने जिम्मेवारी नेपाल प्रशासन सेवा, लेखा समूहका उपसचिव, लेखा अधिकृत, लेखापाल र सहलेखापालहरूको हो । तर, यस्तो संवेदनशील जिम्मेवारी पाएका कर्मचारीहरूको आवश्यक ठाउँमा पूर्ति र पदस्थापन हुन सकेको छैन ।

विशेष गरी विकास निर्माणसँग सरोकार राख्ने र पुँजीगत खर्चको परिचालन अधिक हुने सडक, कृषि, सिँचाइ, स्वास्थ्यका सरकारी अड्डा र ठूला परियोजनाले लेखा कर्मचारीको व्यवस्थापन समस्या भोग्दै आएका छन् । जसका कारण पर्याप्त मात्रामा पुँजीगत खर्च परिचालन नहुने र भएकामा पनि पारदर्शी नहुने विकराल परिस्थिति निर्माण भएको छ ।

सार्वजनिक कार्यालयमा आर्थिक अनुशासन कुन हदसम्म कमजोर छ भन्ने पुष्टिको आधार महालेखा परीक्षकको कार्यालयले गत चैतको अन्तिम साता सार्वजनिक गरेको वार्षिक प्रतिवेदन नै हो । त्यस अनुसार आर्थिक वर्ष ०७१/७२ मा मात्र करिब ५७ अर्ब रुपियाँले बेरुजु बढेको छ । यति ठूलो धनराशिको बेथितिले राज्यका निकायमा विद्यमान आर्थिक अपारदर्शिता र अनुशासनहीनता छर्लंग पार्छ ।

सडक विभाग अन्तर्गतका कार्यालयमा यस्ता समस्या बढी देखिन्छन् । सरकारले महत्त्व दिएका कतिपय आयोजनामा समेत लामो समयदेखि लेखा अधिकृत छैनन् । काठमाडौँ डिभिजन सडक कार्यालयमा गएको साउनदेखि नै लेखापाल छैनन् । ललितपुर, डोटी, इलाम, हेटौँडा, जनकपुर, विराटनगर र संखुवासभाका सडक डिभिजन कार्यालयले लेखा अधिकृत नपाएको महिनौँ भयो ।
सरकारले नौ सय मेगावाट क्षमताको अरूण तेस्रो आयोजना विकासका लागि भारतीय कम्पनी सतलजसँग सम्झौता गरिसकेको छ । आयोजनाको प्रवेशमार्ग नेपाल सरकारले निर्माण गरिदिने र त्यसको खर्च सतलजले बेहोर्ने सहमति भए अनुरूप कार्यालय स्थापना गरिएको छ । तर, यति संवेदनशील र प्राथमिकताप्राप्त आयोजनामा समेत अहिलेसम्म लेखा अधिकृत पुगेका छैनन् ।

भारतको अघोषित नाकाबन्दी र तातोपानी नाका बन्द भएको अवस्थामा उत्तरतर्फको केरुङ नाकालाई सबैभन्दा राम्रो विकल्पका रूपमा हेरिएको छ । सरकार पक्षले पनि त्यसको स्तरोन्नति गर्न विशेष पहल गरेको दाबी गर्दै आएको छ । तर, त्यही खण्ड अन्तर्गतको रसुवा–स्याफ्रुबेसी सडक परियोजनामा लेखा अधिकृतको दरबन्दी भएर पनि अहिलेसम्म पूर्ति हुन सकेको छैन ।

कृषिमा आश्रित अर्थतन्त्र भएकाले पनि सिँचाइ विभाग र त्यस अन्तर्गतका परियोजना र कार्यालयबाट हुने कार्यसम्पादन र स्रोत परिचालनले ठूलो महत्त्व राख्छ । सिँचाइ विभाग अन्तर्गतका दर्जनौँ परियोजना र कार्यालयले लेखा अधिकृत र लेखापालको अभाव झेलिरहेका छन् । पछिल्लो जानकारी अनुसार विभाग अन्तर्गतका परियोजना र कार्यालयमा मात्र ५२ जना लेखा अधिकृत, ३२ लेखापाल र ५० सहलेखापालको दरबन्दी खाली छ । ४८ वटा जिल्ला डिभिजन कार्यालयमा लेखा अधिकृतको दरबन्दी रहे पनि लेखापाल र सहलेखापालकै भरमा चलिरहेका छन् ।

लेखापालको मात्र दरबन्दी रहेका भैरहवा लुम्बिनी भूमिगत जल सिँचाइ व्यवस्थापन डिभिजन, नारायणी सिँचाइ व्यवस्थापन डिभिजन, बबई–राजापुर सिँचाइ व्यवस्थापन डिभिजनलगायत कार्यालयमा समेत पदपूर्ति भएको छैन । विभागको जावलाखेलस्थित मुख्यालयमै पनि दुई जना लेखापाल र एक सहलेखापालको दरबन्दी रिक्त छ ।

विशेष गरी दुर्गम पहाडी जिल्ला र तराईका जिल्लामा लामो समयदेखि लेखा कर्मचारीहरूको अनुपस्थिति छ । यस्तै समस्या बेहोरिरहेका छन् विकाससम्बन्धी अन्य कार्यालयहरूले पनि । महालेखा नियन्त्रक कार्यालयका अनुसार देशभर यस्ता ३ सय २ पद रिक्त छन् ।

लेखा समूहका कर्मचारीहरूको आवश्यक व्यवस्थापन गर्ने जिम्मेवारी महालेखा नियन्त्रकको कार्यालय र त्यस मातहतका क्षेत्रीय र जिल्लास्थित कार्यालयहरूको हो । तर, राजनीतिक शक्ति केन्द्रहरूदेखि कर्मचारी युनियनहरूको दबाबका कारण महालेखा नियन्त्रक कार्यालय नै अनिर्णयको बन्दी बन्न पुगेको छ ।

अवस्था जतिसुकै विकराल भए पनि विद्यमान कानुनी व्यवस्थाका कारण महालेखाले आफूखुसी निर्णय गर्न सक्दैन । निजामती ऐनमा कर्मचारीको सरुवा भदौमा मात्र गर्न पाउने व्यवस्था छ । त्यसबाहेक सरुवा गर्नुपरेको खण्डमा सामान्य प्रशासनको अनुमति लिनुपर्ने हुन्छ । जसले गर्दा भदौ महिनामा सरुवा नभएको खण्डमा बाँकी ११ महिना कुनै कारणवश कर्मचारी सरुवा वा पदस्थापन गर्नुपरेमा महालेखाले ठूलै कसरत गर्नुपर्ने स्थिति छ । “लेखा समूहका कर्मचारीको आफ्नै मापदण्ड छ,” उपमहालेखा नियन्त्रक गजेन्द्रबहादुर श्रेष्ठ भन्छन्, “त्यसकै अधिनमा रहेर सरुवा हुने हो । कसैको दबाब तथा सामान्य घटनाले फरक पर्दैन ।”

महालेखा नियन्त्रक कार्यालय कति निरीह छ भने गत पुसमै महालेखा नियन्त्रक कार्यालयले ५८ जना लेखा समूहका कर्मचारीको सरुवाका लागि सहमति माग गरेकामा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयले दिएन । सरुवा अवधि पुगेका र सरुवा माग गरेका कर्मचारीमध्येबाट निजामती सेवा नियमावलीबमोजिम १४ फागुन ०७२ मा ३३ जना लेखा अधिकृतको सरुवाका लागि फेरि अर्को पटक कार्यालयले सहमति मागेकामा त्यसमा पनि मन्त्रालयले सहमति दिएन ।

यसपटक भने आधिकारिक ट्रेड युनियनको निर्वाचनअघि कर्मचारीहरूको सरुवा नगर्नू र नगराउनू भन्ने पुनरावेदन अदालत पाटनले ७ चैत ०७२ मा जारी गरेको आदेशलाई कारण बताएको थियो । आधिकारिक ट्रेड युनियनको निर्वाचन पहिलो पटक २८ चैतमा र दोस्रो पटक १० वैशाखमा तोकिएको थियो । तर, कर्मचारीहरूको चुनाव संगठनहरूबीचको विवादका कारण पुन: स्थगित भएको छ ।
खासमा विकास निर्माणसँग सम्बन्धित कार्यालयमा सवारी साधनलगायतका सुविधा पर्याप्त हुने र ‘आर्थिक चलखेल’का लागि समेत प्रशस्त ‘अवसर’ भएकाले ती अड्डामा जान कर्मचारीहरूबीच प्रतिस्पर्धा चल्छ । 

एकपटक सरुवा वा काजमा त्यस्ता कार्यालय पुगेका कर्मचारी आफूलाई टिकाइराख्न वा त्यस्तै अन्य कार्यालयमा जान राजनीतिक शक्तिकेन्द्रदेखि कर्मचारी संगठनहरूको शरणमा पुग्ने गरेका छन् ।
तर, एमालेनिकट नेपाल निजामती कर्मचारी संगठनका अध्यक्ष पुण्यप्रसाद ढकाल भने यसलाई सामान्य र महालेखाको व्यवस्थापनको कमजोरी ठान्छन् । भन्छन्, “कार्यालय र परियोजनामा महालेखाले सहमति मागेपछि सामान्यले नदिनुको कुनै अर्थ छैन । सरकारले कर्मचारी खटाउन नसक्ने अनि खर्च भएन भनेर कोकोहोलो मच्चाउने ?”

उसो त लेखाका कर्मचारीमा देखिएको सामान्य प्रशासन मन्त्रालयको अडान अन्य मन्त्रालयहरूको हकमा भने लागू भएको देखिँदैन । त्यसैले होला, महालेखाका अर्का एक उच्च अधिकारी चुनावलाई बहाना मात्र बताउँछन् । भन्छन्, “समयमा सरुवा हुन नदिनुमा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय र कर्मचारी संगठनहरूको स्वार्थ लुकेको छ । चुनाव त देखाउने बहाना मात्र हो ।”

पुरा पढ्नुहोस्

वीरगन्जको विकल्प

माधव ढुंगाना/भैरहवा
मधेस आन्दोलनपछि उद्यमी र व्यवसायीको रोजाइमा भैरहवा नाका
पुरा पढ्नुहोस्

अनुभव प्रशासनको, जिम्मेवारी कूटनीतिको

सुरेशराज न्यौपाने
राजनीतिक पहुँच र भागबन्डाका आधारमा परम्परा मिचेर अर्कै पृष्ठभूमि भएकाहरुलाई महावाणिज्यदूतमा नियुक्ति
पुरा पढ्नुहोस्

नाम मात्रको निकासी व्यापार

सुरेशराज न्यौपाने
वर्षभरिको निर्यातले डेढ महिनाको आयातसमेत नधान्ने दुरावस्था
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

‘मेरै देशलाई केही योगदान दिनु छ’

सिपी अर्याल

चिकित्सक विनोदकुमार साह, ३८, टर्कीस्थित अस्पतालमा सिनियर कन्सल्ट्यान्टका रुपमा कार्यरत छन् । सिरहा, गोलबजारका साहलाई भर्खरै टर्की सरकारले ‘२०१५ का उत्कृष्ट चिकित्सक’को रुपमा सम्मान गर्‍यो ।

टर्की कहिले जानुभएको थियो ?
शिक्षा मन्त्रालयबाट एमबीबीएस पढ्न छात्रवृत्ति पाएको थिएँ । त्यही सिलसिलामा सन् २००० मा टर्की आएँ ।

कहाँ कार्यरत हुनुहुन्छ ?
टर्कीको हेकिम अस्पतालमा डक्टर अफ पेडियाट्रिक्स एन्ड नियोनाटल इन्टेन्सिभ केयर युनिटमा सिनियर कन्सलट्यान्टका रूपमा काम गर्दैछु ।

तपाईंले भर्खरै पाएको पुरस्कार कस्तो हो ?
सन् २०१४ मा पनि मैले टर्कीको एउटा स्टेटमा काम गर्दा ‘बेस्ट डक्टर अफ स्टेट’का रूपमा सम्मान पाएको थिएँ । भर्खरै पनि टर्की सरकारले सन् २०१५ का लागि ‘बेस्ट डक्टर अफ इयर’का रूपमा सम्मानित गरेको छ ।

पुरस्कार पाएपछि कस्तो प्रतिक्रिया पाउनुभयो ?
मेरा परिवारका सदस्य साह्रै खुसी भए । गोलबजारका गाउँलेहरू पनि यो सफलतामा खुसी र दंग छन् ।

नेपाल नफर्किने त ?
मलाई टर्की सरकारले एमडी पढ्न छात्रवृत्ति दिएको हो । त्यसै कारण पनि यहाँका मानिसको सेवा गर्नु कर्तव्य ठान्छु ।

उतै बस्ने ?
होइन । म नेपाल आएर त्यहाँका बालबच्चाको उपचारमा रमाउन चाहन्छु । त्यता आउने प्रक्रियामा छु । तीन महिनाभित्र आइसक्छु ।

प्रतिष्ठित पुरस्कार जित्नुभएको छ । नेपाल सरकारबाट के अपेक्षा छ ?
मैले पुरस्कारका लागि काम गरेको होइन । आफ्नै सन्तुष्टिका लागि हो । मेरै देशले मलाई केही दिनुपर्छ जस्तो पनि लाग्दैन । मैले मेरै देशलाई केही दिनु छ ।

--सिपी अर्याल

पुरा पढ्नुहोस्

‘महाभियोग लगाए भइहाल्यो नि !’

नेपाल संवाददाता
गम्भीर विषय छन् भने महाभियोग लगाए भइहाल्यो नि ! नत्र जथाभावी प्रश्न उठाउनु उचित होइन ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘त्यो पत्याइनसक्नु क्षण थियो !’

विनोद घिमिरे/धनकुटा
रोजिता बुद्धाचार्य साहित्यकार झमक घिमिरेको मदन पुरस्कार विजेता पुस्तकमा आधारित चलचित्र जीवन काँडा कि फूलमा ठूली झमकको भूमिकामा देखिने छिन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

केबी रोकाया : क्रिस्चियन नाताले माओवादीप्रति पश्चिमाको समर्थन जुटाएँ

रामबहादुर रावल
नेपालमा पश्चिमाको काम मुख्यत: एनजीओ र आईएनजीओमार्फत हुने हो । ३५–४० हजार एनजीओ र चार सयजति आईएनजीओमध्ये ९० प्रतिशत युरोपेली र अमेरिकी सहयोगमा चलेका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘अब पछाडि फर्कनु भनेको कांग्रेस मास्ने कुरा हो’

नारायण अमृत
नेपाली कांग्रेसको १३औँ महाधिवेशनमा खुलातर्फ विजयी एक मात्र नेतृ सुजाता कोइराला आफ्ना पिता गिरिजाप्रसाद कोइरालाको नेतृत्वमा भएको ०६२/६३ को जनआन्दोलनका उपलब्धिलाई जोगाउनुपर्ने तर्क गर्छिन् । कांग्रेस पछि फर्कन नहुने र नयाँ कोर्सको अगुवा हुनुपर्ने धारणा राख्ने सुजातासँग नेपालले गरेको कुराकानी :
पुरा पढ्नुहोस्

खेलकुद

प्रिमियर लिगमा चमत्कार

ज्ञानेन्द्र आचार्य

अगस्टमा इंग्लिस प्रिमियर लिगको सिजन सुरु हुँदा सट्टेबाजमाझ विलियम हिलले लेस्टर सिटीको लिग जित्ने सम्भावनालाई ५,०००–१ को भाउ लगायो । विलियम हिल लन्डन स्टक एक्सचेन्जमा दर्ता भएको बेटिङ कम्पनी हो । लेस्टर सिटीको सम्भावनालाई यति ठूलो भाउ विलियम हिलले गल्तीले लगाएको होइन । अघिल्लो सिजन लेस्टरले चौधौँ स्थानमा पूरा गरेको थियो । त्यसभन्दा अगाडि लेस्टर प्रिमियर लिगमै थिएन । २०१४ मा दोस्रो श्रेणीको लिग (लिग च्याम्पियनसिप)बाट प्रिमियर लिगमा उक्लिएको थियो । लेस्टर न त कुनै धनाढ्यको क्लब हो, जसले महँगो मूल्य तिरेर स्टार खेलाडी भित्र्याउन सक्थ्यो ।

अहिले लेस्टरको त्यो भाउले तहल्का मच्चाउँदै छ । किनभने, मात्र सात खेल बाँकी रहँदा लेस्टर अंक तालिकाको शीर्ष स्थानमा छ । विलियम हिलले तोकेको त्यो भाउमा दुई जनाले मात्रै पैसा लगाए । लेस्टरले यो सिजन लिग जिते, मात्र १० पाउन्ड लगानी गरेका ती दुवैले ६६ हजार ६ सय ७० पाउन्ड कुम्ल्याउने छन् ।

यो सिजन लेस्टर सिटीले प्रिमियर लिगमा जुन नतिजा निकालिरहेको छ, फुटबलमा त्यो विरलै भेटिन्छ । लिग जिते लेस्टरका लागि अद्भुत सफलता हुनेछ । साना क्लबका लागि यो ठूलै प्रेरणा हुनेछ । गत अगस्टमा अधिकांश फुटबल पण्डितहरूले लेस्टर यो सिजन रेलिगेट हुन्छ भनेका थिए । डिसेम्बरमा आधा सिजन सकिँदा लेस्टरलाई दोस्रो स्थानमा देख्दा उनीहरू चकित भए । तर पनि, सिजनको दोस्रो हाफमा लेस्टरले त्यही लय कायम गर्नेमा उनीहरूलाई कत्ति विश्वास थिएन । उनीहरूले लेस्टरलाई २००८–०९ सिजनको हल सिटीसँग तुलना गरे । डिसेम्बरसम्म छैटौँ स्थानमा रहेको हल सिटी सिजन सकिँदा सत्रौँ स्थानमा झरिसकेको थियो ।

अहिले मार्च महिनासम्म आइपुग्दा लेस्टर, दोस्रो स्थानको टोटन्ह्यामभन्दा पाँच अंकले शीर्षमा छ । सिजन सुरु हुँदा लेस्टर रेलिगेट हुन्छ भन्ने फुटबल पण्डितहरूले अहिले बोली फेरिसके । अहिले उनीहरू शीर्ष चार स्थानमा रहेर लेस्टर अर्को सिजन च्याम्पियन्स लिगका लागि छनोट हुनेमा ढुक्क छन् । तीमध्ये केहीले यो सिजन लेस्टरले नै लिग जित्छ भनिरहेका छन् । कतिले त अर्को सिजन लेस्टर कस्तो होला भनेर आकलन गर्न सुरु पनि गरिसके ।

फुटबल पछ्याउनेहरूको ध्यान अहिले अन्य लिगभन्दा इंग्लिस प्रिमियर लिगमै केन्द्रित छ । किनभने, त्यहाँ एउटा सानो र नचिताएको क्लबले लिग जित्ने सम्भावना देखिएको छ । फुटबल फ्यानहरू लेस्टरले लिग जित्नु राम्रो कि नराम्रो भनेर बहस नै चलाउन थालिसके । एकथरीले लेस्टरले लिग जित्नु हुँदैन भनिरहेका छन् । किनभने, लेस्टरको उदय दिगो नहुन सक्छ । अर्को सिजन पनि लेस्टर उपाधिको दाबेदार नहुन सक्छ । टोटन्ह्यामका समर्थकहरू पनि यही भन्छन् । किनभने, लेस्टर बाँकी सात खेलमा चिप्लिए टोटन्ह्यामकै सम्भावना बलियो हुन्छ । प्रिमियर लिग लेस्टरकै पोल्टामा जानुपर्छ भन्नेमा चेल्सी समर्थकहरू थपिएका छन् । लन्डनका छिमेकी क्लब टोटन्ह्याम र आर्सनलले लिग जिते उनीहरूका लागि त्यो असह्य हुनेछ । उपाधि होडमा लेस्टर र टोटन्ह्यामसँगै आर्सनल र म्यानचेस्टर सिटी पनि छन् । एक खेल कम खेलेका उनीहरू टोटन्ह्यामभन्दा क्रमश: ६ र १० अंक पछि छन् ।

लेस्टरको विपक्षमा रहेकाहरूले भनेझैँ साना क्लबको जोसिलो खेल दिगो नहुन पनि सक्छ । अर्को सिजन लेस्टरले यस्तै नतिजा निकाल्ने कुनै निश्चित छैन । साना क्लबलाई खेलाडी जोगाउनै गाह्रो हुन्छ । जुन समस्या सायद लेस्टरले पनि अहिले भोगिरहेको हुनुपर्छ । सिजन सुरु हुँदा लेस्टरसँग कुनै स्टार खेलाडी थिएनन् । अहिले क्लबलाई शीर्ष स्थानमा पुर्‍याउन राम्रो खेलेकाहरूलाई अन्य धनी क्लबले ताकिरहेका छन् । फुटबल बजारमा सुनिएको गाइँगुइँ अनुसार लेस्टरका मिडफिल्डर एनगोलो कान्टेलाई चेल्सीले किन्न खोजेको छ । स्ट्राइकर जेमी भार्डी पनि प्रिमियर लिगकै अन्य क्लबको आँखामा परेका छन् । लगातार राम्रो खेलेपछि खेलाडी पनि बढी महत्त्वाकांक्षी हुन्छन् । जस्तै : मिडफिल्डर रियाद महारेज । महारेजले खुलेयाम आफू बार्सिलोनाबाट खेल्न चाहेको बताइरहेका थिए । पटक–पटक यही कुरा दोहोर्‍याएका महारेजलाई एकपटक प्रशिक्षक क्लाउडियो रानेरीले फेरि पनि बार्सिलोनाको कुरा निकाले कारबाही गर्ने चेतावनी दिए ।

साना क्लबका राम्रा खेलाडीलाई महँगो मूल्य र बढी पारिश्रमिक दिएर ठूला र धनी क्लबले लोभ्याउनु स्वाभाविक हो । कडा प्रतिस्पर्धा र च्याम्पियन्स लिगजस्तो ठूलो र प्रतिष्ठित प्रतियोगिता खेल्न पाइने लोभले पनि राम्रा खेलाडीले क्लब छोड्न सक्छन् । जनवरी ट्रान्सफर विन्डोमा लेस्टरले राम्रा खेलाडी जोगाउन सफल रह्यो । अर्को सिजनका लागि उनीहरूलाई जोगाउन लेस्टरलाई ठूलै समस्या हुने देखिन्छ ।

तर, प्रशिक्षक क्लाउडियो रानेरी अर्को सिजनका लागि खेलाडी जोगाउनभन्दा पनि यही सिजन लिग जित्न केन्द्रित देखिन्छन् । डिसेम्बरमा लेस्टर भाग्यले दोस्रो स्थानमा पुगेको भन्नेहरूका लागि रानेरीले गलत साबित गरिदिएका छन् । उनको टिमले एकनासे खेलिरहेको छ । पाँच महिनायता लिगमा लेस्टरले मात्रै ११ गोल खाएको छ । ३१ खेलसम्म लिगमा सबैभन्दा बढी जित निकाल्ने र कम खेल हार्ने लेस्टर नै हो । १९ जित, नौ बराबर र मात्र तीन हारसहित लेस्टरले अहिलेसम्म ६६ अंक बटुलेको छ ।
लेस्टरको यस्तो अद्भुत प्रदर्शनका मुख्य नायक हुन रियाद महारेज । दुई वर्षअघिसम्म उनको नाम सुन्ने कमै थिए । अहिले लेस्टरको हरेक जितको आधार उनले नै बनाइरहेका छन् । चाहे त्यो गोल गरेर होस् वा गोलका लागि एसिस्ट दिएर अथवा गोलका मौका सिर्जना गरेर ।

महारेजले अहिले जुन प्रदर्शन गरिरहेका छन्, उनले प्रिमियर लिगमा यो सिजन उत्कृष्ट खेलाडी बन्न आर्सनलका ओजिललाई पछि पार्ने सम्भावना बलियो छ । महारेजको जादुयी खेललाई स्ट्राइकर जेमी भार्डीको गोल गर्ने क्षमताले पनि राम्रै साथ दिइरहेको छ । भार्डी १९ गोलसँगै सबैभन्दा बढी गोल गर्नेमा दोस्रो नम्बरमा छन् । यही सिजन उनले प्रिमियर लिगका लगातार ११ खेलमा गोल गरेर रेकर्ड बनाएका छन् । भार्डीको यो लय इंग्ल्यान्डका लागि पनि खुसीको खबर हो । किनभने, दुई महिनापछि हुने युरोकपमा इंग्ल्यान्डको अग्रपंक्ति सायद उनले नै सम्हाल्नु पर्नेछ ।

केही महिनायता लेस्टरको डिफेन्स कडा देखिएको छ । फेब्रुअरीमा म्यानचेस्टर सिटीसँग ३–१ को जित निकाल्दा उनीहरूले विपक्षीलाई गोल गर्ने कमै मौका दिएका थिए । त्यसयता लेस्टरले मात्र चार गोल खाएको छ । सम्भावना बलियो भए पनि प्रिमियर लिग जित्न सजिलो हुने छैन लेस्टरलाई । अन्तिम तीन खेलमा लेस्टरले म्यानचेस्टर युनाइटेड, एभरटन र चेल्सीको सामना गर्नुपर्नेछ । प्रिमियर लिगमा अन्तिमतिर नतिजा जे पनि निस्कन सक्छ । त्यसमाथि प्रशिक्षक रानेरीको विगत पनि ठीक छैन । लिग जित्ने सँघारमा पुगेर पनि अन्तिममा चिप्लिएको इतिहास छ उनको । ३० वर्ष लामो करियरमा उनको टिम नौपटक शीर्ष चारमा भएर पनि लिग जितेको छैन ।

लेस्टरको अपत्यारिलो प्रदर्शनपछाडि एउटा रमाइलो प्रसंग पनि लुकेको छ । सिजन सुरु हुँदा लेस्टर रेलिगेसनबाट जोगिए अर्थात् १७औँ स्थानमा लिग पूरा गरे प्रत्येक खेलाडीलाई एक लाख पाउन्ड बोनस दिने घोषणा गरेको थियो । १७औँदेखि १२औँसम्म जति माथि पुगे, बोनस रकम त्यति लाख थपिनेछ । बोनस सिस्टममा १२ भन्दा माथिल्लो स्थान उल्लेख छैन । र, अहिले लेस्टर लिग जित्ने सँघारमा छ ।

लेस्टर सिटीका समर्थकहरूले अर्को सिजन च्याम्यिन्स लिग खेल्ने सपना देख्न थालिसके । हालै क्रिस्टल प्यालेसलाई हराएपछि समर्थकहरूले गत सिजनको च्याम्पियन्स लिग जितेको बार्सिलोनालाई चेतावनी दिए । खुसी हुँदै उनीहरू भन्दै थिए, ‘अर्को सिजन च्याम्पियन्स लिगमा भेटौँला । भार्डीले गोल गरेको पत्तो पाउने छैनौ किनभने महारेजले सजिलै तिमीहरूलाई छक्याउने छन् ।’ यी समर्थकका लागि अर्को पनि खुसीको खबर छ । बार्सिलोनासँग भिड्न च्याम्पियन्स लिग कुर्नु पर्दैन । किनभने, अर्को सिजनअघि यही जूनमा बार्सिलोनाले लेस्टरसँग प्रि–सिजन गेम खेल्ने पक्का गरेको छ । 

पुरा पढ्नुहोस्

क्यानमा कचकच

नवीन अर्याल
नेपाललाई तुरुन्त विवाद सुल्झाउन आईसीसीको दबाब
पुरा पढ्नुहोस्

सागमा १२ वर्षयताकै सबभन्दा कमजोर प्रदर्शन

नवीन अर्याल
अंक तालिकाका हिसाबले यसपालिको साग नेपालको १२ वर्षयताकै सबैभन्दा कमजोर प्रदर्शन हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

साग र साफमा लगभग उस्तै टिम, तर कसरी आयो फरक नतिजा ?

ज्ञानेन्द्र आचार्य
लगभग उस्तै टिम तर यी दुई प्रतियोगितामा फरक नतिजा निस्किनुको कारणमध्ये एक हो, खेलाडीको फरक आत्मविश्वास ।
पुरा पढ्नुहोस्

सागका स्टार

नवीन अर्याल
उसुकी निमा घर्तीमगर र पौडीकी गौरिका सिंहको सानदार सफलता
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

पुस्तक >> बाहिरियाको बलिउड–यात्रा

गोकर्ण गौतम

मुम्बई त्यस्तो स्वप्न नगरी हो, जहाँ बर्सेनि हजारौँ नवअभिनेता, गायक र डान्सर आफ्नो क्षमता र भाग्यको परीक्षा दिन ओइरिन्छन् । सन् २००१ मा भित्रिएको त्यही भीडमा थिए, आयुष्मान खुराना । पहिलो मुम्बई भ्रमणमा उनले च्यानल भीको रियालिटी सो पपस्टार्समा भाग लिए, फाइनलमा पुग्न सकेनन् । लुरुक्क गृहनगर चन्डीगढ फर्किए र अध्ययनलाई निरन्तरता दिए ।


त्यसको तीन वर्षपछि एमटीभीको रोडिज सिजन २ मा भाग लिन फेरि मुम्बई पसे । यसपटक आउट भएनन्, उपाधि नै जिते । तैपनि, चुपचाप चन्डीगढ नै फर्किए । जबकि, रोडिज विजेता हुनुको नाताले फिल्ममेकरको आँखामा पर्न सक्थे । त्यही लोभले उनका कति प्रतियोगी साथी मुम्बई सिफ्ट भए । तर, रोडिजको फेम क्यास गर्न आयुष्मान किन मुम्बईमै बसेनन् ? जवाफ दिन आत्मकथा नै 
लेखेका छन्, क्र्याकिङ द कोड : माई जर्नी टू बलिउड ।

खासमा यो पुस्तक यसको जवाफमा मात्र सीमित छैन, बरू एउटा आउटसाइडर (बाहिरिया)ले बलिउडमा मौका पाउन कति पापड बेल्नुपर्छ भन्ने पीडाको फेहरिस्त हो । पुस्तक पढेपछि थाहा हुन्छ, कपुर र खानहरूको बोलवाला रहेको बलिउडमा उनीजस्तो सानो सहरको पहिचानविहीन परिवारको सदस्यको भोगाइ सिनेमाको पटकथाभन्दा कम नाटकीय र मर्मस्पर्शी हुँदोरहेनछ ।

रोडिज जितेपछि चन्डीगढ फर्कनुका कारण यसरी खोतलेका छन्, ‘बुबाले भन्नुभयो, म बलिउडका लागि तयार भइसकेको छैन । बलिउडमा ट्यालेन्टको खाँचो छैन, खाँचो छ त केवल क्षमतावान् ट्यालेन्टको । त्यसैले पढाइ नत्याग्नू ।’ बुबाको यो वचन उनले शिरोधार्य गरे । आखिर फाइदा उनैलाई भयो, प्रचूर आत्मविश्वास र क्षमता लिएर सन् २००४ मा मुम्बई पसेपछि उनले कहिल्यै पछाडि फर्कनु परेन । 
यसको मतलब के होइन भने उनले सुरुमै फिल्म खेल्न पाए । बरू, बलिउडमा दरिलो प्रवेश पाउन उनको रणनीतिक संघर्ष आफैँमा चाखलाग्दो र प्रेरणादायी छ । किनभने, उनलाई बन्नु त हिरो नै थियो तर त्यहाँसम्म पुग्न उनले आरजे, भिजे, टीभी होस्टदेखि टेलिसिरियल केही बाँकी राखेनन् । गायक र कम्पोजर पनि बने । बिग एफएमबाट करिअर सुरु गरेको तीन वर्ष नबित्दै दिल्लीको सर्वाधिक महँगा आरजे र त्यसको दुई वर्षपछि महँगा भिजेका रूपमा स्थापित भए ।

सन् २०१२ मा विक्की डोनर रिलिज भएपछि त उनी बलिउडको ‘हटकेक एक्टर’मा दरिए । वीर्यदाताको कथामा बनाइएको सानो बजेटको यस फिल्मलाई उनको करिअर मात्र होइन, बलिउडकै कोसेढुंगा मानिन्छ । त्यसपछि उनी अभिनीत नौटंकी साला, हवाइजादे, बेबकुफिया, दम लगाके हैसालगायतका फिल्म रिलिज भए ।

अचम्म त के रहेछ भने सामान्य पन्जाबी लड्कालाई बलिउडको सितारा बनाएको विक्की डोनर आयुष्मानले काकतालीमा खेल्न पाएका रहेछन् । सुरुमा यस फिल्ममा विवेक ओवरायले लगानी र खेल्ने करिब तय भएको थियो, अन्तिम समयमा अर्का निर्माता रोनी स्क्रिवालाको मुड बदलियो, विवेक आउट भए । त्यसपछि शरमन जोशीलाई अफर गरियो तर वीर्यदाताको भूमिका उनले अस्वीकार गरेपछि बल्ल आशुष्मानको भाग्यको दियो बलेछ । उनले पनि त्यसपछि दुई फिल्म रिजेक्ट जो गरेका थिए । उनी लेख्छन्, ‘कहिलेकाहीँ पाएको अवसर गुमाइन्छ किनभने त्यसभन्दा ठूलो अवसर प्रतीक्षा गरिरहेको हुन सक्छ । यो भनाइ किताबी र दार्शनिक सुनिन सक्छ तर यदि मैले तीन थे भाइ वा आई हेट लभ स्टोरिज खेलेको भए विक्की डोनर कहिल्यै पाउँदैनथेँ ।’ र, उनले भन्न नसकेको कुराचाहिँ, विक्की डोनर नखेलेको भए सायदै उनी आफ्नो सफलता र संघर्ष सुनाउन यो आत्मकथा लेख्न सक्थे ।

पुस्तकमा आरजे भइसकेपछि शाहरुख खानलाई लेखेको लाजमर्दो पत्र, करण जौहरको अफिसको ल्यान्डलाइन नम्बर पाउँदाको खुसी, फिल्ममेकरले दिने आश्वासनको चाङ, लामो दूरीको प्रेम सम्बन्धको पीडालाई आयुष्मानले नलुकाईकन पोखेका छन् । तर, उनी अझ संघर्षशील अभिनेता भएकाले हुनुपर्छ, बलिउडभित्रका फोहोरी खेल र नवकलाकार माथिको दुव्र्यवहार उनको पुस्तकमा पढ्न पाइन्न । पत्नी ताहिरा कश्यपसँग मिलेर लेखेको पुस्तक ११ खण्डमा विभक्त छ । हरेक खण्डमा उनले आफ्नो भोगाइको चुरो कुरोलाई महत्त्व दिएका छन् ।

अक्सर आत्मकथा सफलताको शिखर चुमेकाले लेख्छन्, त्यो पनि आफ्नो कमजोरी ढाकछोप गरेर । तर, क्र्याकिङ द कोड आत्मकथाको यो आमसंक्रमणबाट करिबन मुक्त छ । किनभने, यो त सपनाको राजमार्ग पछ्याइरहेको एउटा संघर्षशील तन्नेरीको मसिनो भोगाइ हो, अझ यसलाई संघर्षको ताजा कथा भन्न सकिन्छ । त्यसैले लुकाउनै पर्ने त्यस्तो खास केही थिएन आयुष्मानसँग । जे छ, उनले नलजाई र इमानदारीपूर्वक भनेका छन् । त्यसैले पुस्तक पठनीय छ । अझ फिल्मी भूत सवार नयाँ पुस्ताका लागि त पाठ्यपुस्तक नै हो ।
 


क्र्याकिङ द कोड : माई जर्नी टू बलिउड

लेखक        :    आयुष्मान खुराना/ताहिरा कश्यप
प्रकाशक     :    रुपा
पृष्ठ             :    १३६
मूल्य         :    १९५ भारु

पुरा पढ्नुहोस्

पुस्तक -- कवितामा देशको तस्बिर

रमण घिमिरे
यी चार जना कवि २०३८–०४० बीच सम्पर्क र सम्बन्ध दुवैले नजिक थिए । कवितामा नयाँ खालको प्रयोग गर्न उत्साहित यी कविले त्यसैताका आ–आफ्ना स्वरमा कविता रेकर्ड गरी श्रव्य कविताका रूपमा कविताको मौसम पनि प्रकाशित गरेका थिए । यही परिवेश र समयमा जन्मेको कवितासंग्रह हो, एउटा बस्तीको कथा ।
पुरा पढ्नुहोस्

निबन्ध -- ओझेल अनुहार

राजा पुनियानी
पूर्वोत्तर भारतमा उनी र उनका समकालीनहरूले छाडिराखेको नेपाली साहित्यको दुमो अहिले हौसिँदै गएको छ । असम नेपाली साहित्यको एउटा केन्द्र हो । त्यही भूगोलको साहित्य संसारमा एक प्रतिनिधि नाम हो, भविलाल लामिछाने ।
पुरा पढ्नुहोस्

माझी समाजको मुद्दा

कार्तिकेय घिमिरे
नुवाकोटको तादी नदीको किनारमा बसाइँ सरेको मार्मिक कथा छ, महेश पौड्यालकृत उपन्यास तादी किनारको गीतमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

माओवादी झगडाको फेहरिस्त

माधव बस्नेत
पुस्तक पढी सिध्याउँदासम्म के प्रस्ट हुन्छ भने आपसमै मिल्न नसक्ने माओवादी नेताहरूले समतामूलक समाज स्थापनाको नाममा सशस्त्र द्वन्द्वमा देशलाई हेल्दा उपलब्धिभन्दा बढी क्षति पुगेको बुझ्न सकिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

नोटबुक

रामबहादुर रावल

कस्मेटिक शक्ति
बाबुराम भट्टराईको नयाँ शक्ति कति नयाँ हुन्छ, त्यो बेग्लै पक्ष छ । तर, उनले आफूलाई नयाँ देखाउन के के गर्दै छन्, त्यो भने हेर्नलायक छ ।

सुरुमा हेरौँ, बबरमहलस्थित नयाँ शक्तिको मुख्यालय । पुरानो घरलाई उनले यसरी चम्काएका छन् कि त्यहाँभित्र पस्ने जो कोहीले भन्छ, यो त हिजोअस्ति मात्र बनेको हो । ढोकाहरूमा कलात्मक आकृति कुँदिएका छन् । भुइँमा महँगा कार्पेट बिछ्याइएका छन् । माथि सेतो कलात्मक फल्स सिलिङ र त्यसमा मिल्दा बिजुलीका बल्ब झुन्ड्याइएका छन् । घुम्ने कुर्सी, टेबुल र सोफासेटहरूको सजावट उस्तै लोभलाग्दो छ । पुरानो घरलाई यति व्यवस्थित, आकर्षक र कलात्मक बनाउनु सायद बाबुरामको वास्तुचेत मात्रै होइन, उनको जोडजाड (एसेम्बल्ड) शैलीको उम्दा विम्ब पनि हो ।

उनले नयाँ शक्ति अभियान घोषणामा पनि आफूलाई नयाँ देखाउन त्यस्तै अक्कल अपनाए । गैरराजनीतिक व्यक्तिहरूलाई मञ्चमा भेला पारे । यथार्थमा तीमध्ये अधिकांश निजामती र सुरक्षा प्रशासनबाट निवृत्तहरूदेखि कला–मनोरञ्जन क्षेत्रका करिब ‘आउटडेटेड’ सेलिब्रिटीहरू थिए, जो आफैँमा थकित र गलित छन् ।

संगठनलाई चलायमान बनाउन भने उनलाई एमाओवादीबाटै ल्याइएका नेता–कार्यकर्ताको भर पर्नुपरेको छ । मुख्यालयमा हुने भेला र बैठकहरूले यही देखाउँछ । यद्यपि, ‘सो–केस’मा भने सेलिब्रिटी–कस्मेटिक अनुहारहरूलाई कुशलतापूर्वक प्रदर्शन गर्न बाबुराम सफल छन् ।

माओवादी विचार त्यागेको घोषणा गर्दै उनले उदार लोकतन्त्र र समाजवादका दुवै मान्यतालाई ‘एसेम्बल’ गर्ने भनेका छन् । त्यसको परीक्षण समयक्रममा हुने नै छ । तर, प्रधानमन्त्री बनेलगत्तै उनले बढावा दिन खोजेको मुस्ताङ म्याक्स गाडीको उत्पादन नै हुलास कम्पनीले बन्द गरिसकेको छ । चिनियाँ र भारतीय प्रविधिलाई नेपालमा एसेम्बल गर्ने त्यो प्रोजेक्ट फेल हुनुलाई बाबुराम नै फेल भएको भन्न त नमिल्ला । तर, विचार, संगठन, व्यवहार सबै जोडजाड र कस्मेटिक हुने हुन् भने त्यसलाई नयाँ शक्ति नभनी कस्मेटिक शक्ति भने कसो होला ?

पादरीको प्रायश्चित्त !
नेपाली क्रिस्चियन समुदायका अगुवा/प्रचारक केबी रोकाया आफ्ना पूर्वमान्यताहरूबाट अचेल ‘यू टर्न’ देखिन्छन् । विगतमा आफैँले उठाएका र पैरवी गरेका मुद्दा बेठीक भन्दै हिँड्नुपरेको छ उनलाई । र, आफूले पहिला बोलेका कुरामा विश्वास नगर्न आग्रह गर्दैमा उनका दिन बितिरहेका छन् । अझ रोचक के भने संविधान नआउन्जेल उनले जुन मुद्दाको पक्षमा वकालत गरेका थिए, संविधानले ती कुरा सम्बोधन गरेपछि अहिले तिनकै विरोध गर्नुपरेको छ ।
अहिले उनी भन्छन्, “धर्मनिरपेक्षता अधार्मिक/नास्तिक मान्यता हो । संघीयता देशलाई फाप्दैन । माओवादीले देश बनाउँदैन ।” जबकि, धर्मनिरपेक्षताकै लागि उनले निकै जोडबल लगाएका थिए । क्रिस्चियन मिसन, माओवादी आन्दोलन र पश्चिमा शक्तिहरूसँगको त्रिकोणीय सम्बन्ध जोड्न भूमिका खेलेका थिए । अहिले उनलाई सबैभन्दा ठूलो फसाद केमा छ भने आफ्नै धार्मिक समुदायलाई मनाउन हम्मेहम्मे परेको छ ।

उनका यी व्यक्तिगत विचार ठीक वा बेठीक होलान्, त्यसमा भन्नु केही छैन । अथवा उनको यो कन्फेसन (प्रायश्चित्त)को चरण पनि हुन सक्छ । तर, नबुझिएको कुरा के भने अमलेट दिए उसिनेको अन्डा, अन्डा दिए अमलेट चाहियो भन्ने खालको देखिएन र ?

कल्याण–तर्क
प्रधानन्यायाधीशमा बहाल हुनै लाग्दा कल्याण श्रेष्ठले नेपालसँगको संवादमा खिलराज प्रकरणबारे भनेका थिए, “मलाई यसबारेमा धीत मर्ने गरी जवाफ दिन मन थियो तर मुद्दा विचाराधीन भएको कारण बोल्न सक्दिनँ ।” नभन्दै उनकै पालामा त्यो प्रकरणमा फैसला भयो । तर, उनकै राय अल्पमतमा पर्‍यो ।

सर्वोच्च अदालतबाट बिदा हुने दिन नजिकिँदै गर्दा श्रेष्ठलाई बालुवाटारस्थित सरकारी निवासमा भेट्ने मौका मिल्यो । सोधियो, ‘प्रधानन्यायाधीश नै अल्पमतमा पर्ने कस्तो राय दिनुभयो ?’

जस्तासुकै प्रश्नको पनि तर्कपूर्ण उत्तर दिन उनी खप्पिस छन् भन्नेमा भलीभाँती जानकार यो पंक्तिकार धेरै यस्ता प्रश्नको पोको लिएर पुगेको थियो, जुन श्रेष्ठलाई सहज लाग्ने थिएनन् । यो प्रश्न पनि तिनैमध्येको थियो । त्यसबाहेक न्यायाधीश नियुक्तिदेखि न्यायपरिषद् सदस्यहरूका बिदाइसम्मका प्रशासनिक निर्णयबारे विवाद पनि थिए ।

उनले यी धेरै प्रश्नलाई समेट्ने गरी एउटै वाक्यमा जवाफ दिए, “मेरा निर्णय सही वा गलत जे पनि हुन सक्छन् । गलतै निर्णय भए सच्याउने ठाउँ र अवसर हुन्छन्, जुन सच्चिन सक्छन् । अनिर्णय त महाअन्याय हो, जसलाई सच्याउन पनि सकिँदैन । पीडितलाई पीडितै राखिरहने, अत्याचारी र स्वेच्छाचारीलाई जोगाइरहने सजिलो काइदा अनिर्णय भएको छ, हामीकहाँ । म त्यसो गर्न सक्दिनथेँ । गलत भयो भन्नेले सच्याइदिए हुन्छ ।”

कतै प्रधानन्यायाधीश र न्यायाधीश नियुक्तिलाई संसद्मा अनिर्णयमै अड्काइरहनुको पछाडि पनि यस्तै कुनै उद्देश्य लुकेको त छैन ?

पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

सीताराम बराल
विषयवस्तुजस्तै ती कर्णेल पनि निरस खालकै होलान् भन्ने सोचेका थियौँ । तर, उनले सुनाएको जोक र त्यसपछिका कुराकानीबाट थाहा पायौँ, ती कर्णेल त साह्रै रसिला पो रहेछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

प्रदीप बस्याल
मदिराले मात्तिएका पाँच जनाजति मानिस क्याबिनमा एकअर्कालाई धक्का दिँदै नाचिरहेका थिए । म र अन्य यात्रु भने कतिखेर उनीहरूले ड्राइभरलाई धक्का देलान् र गाडी दुर्घटना होला भन्दै आत्तिरहेका थियौँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

सिपी अर्याल
‘यो देशमा सिस्टम त छ नि ! हाम्रा लागि महिला सिट छुट्याइदिएको छ सरकारले । पुरुष बसिदिँदा यो हाम्रो सिट हो उठ्नूस्, हामी बस्छौँ भन्न त हामीले नै सक्नुपर्ने हो...,’
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

जनकराज सापकोटा
रुकमान सुनवारको सानो होटलमा चिया खाँदै गर्दा खाँवामा झुन्डिएको लाइटर अनौठो थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

अश्रुताल

रवि मानन्धर

सिन्धुपाल्चोकको मांखा जुरेमा १७ साउन ०७१ को रात भीषण पहिरो गयो । गडगडाएर बग्ने सुनकोसी नदी एक्कासि थुनियो । अँधेरी रातमा थुप्रै निदाएको निदायै भए । पहिरोमा परेर र नदी थुनेर बनेको तालमा डुबेर मर्नेको संख्या १ सय ५० नाघ्यो । चपेटामा परेका ७५ घरमध्ये केही पुरिए भने केही डुबे । सुनकोसी थुनिएपछि माथि बाह्रबिसेदेखि तल दोलालघाटसम्म भागाभाग भयो । महिनौँसम्म बाटो अवरुद्ध भयो । अहिले त्यस ठाउँमा मनमोहक ताल बनेको छ । तालको बीचमा दुईवटा घर आधा डुबेका देखिन्छन् । यहाँ आइपुगेपछि यात्रुहरू केहीछिन रोकिएर फोटो खिच्ने गर्छन् अनि ताल हेरेर रमाउँछन् पनि । तर, पहिरोमा परेर आफन्त र घरबार गुमाएकाहरूका आँखा अझै ओभाएका छैनन् ।
 

(शब्द/तस्बिर : रवि मानन्धर)

पुरा पढ्नुहोस्

बारपाकी बहादुरी (तस्बिर कथा)

बारपाकी भने सम्हालिएका छन् । उनीहरूको अनुहारमा त्रास कम, आश धेरै देखिन्छ । यहाँ बिहानै स–साना नानी स्कुल जान लागेका भेटिन्छन् । कोही मजबुत घर बनाउन व्यस्त छन् त कोही घर निर्माणका लागि गिट्टी कुट्न ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्बिर कथा » सचिताको शृंगार

शब्द/तस्बिर : श्रुति श्रेष्ठ
उनका लागि यो संसार रंगहीन छ तर रंगीन सारी लगाउन अति रुचाउँछिन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्बिर कथा : सित्तैँको ग्यास

शब्द/तस्विरः केशव थापा
यहाँका केही बासिन्दा भने खाना पकाउने बेला भयो कि सँगै रहेको खुला मैदानतिर लाग्छन् । कारण, यहाँ जताततै प्राकृतिक ग्यास सजिलै उपयोग गर्न पाइन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

बुर्क्याउने बल

मैत्या घर्ती मगर
रुकुमको तकसेरामा हक्की खेलको झल्को दिने अनौठो खेल खेलिन्छ । स्थानीय भाषामा बुक्र्याउने भनिने यो खेल हरेक चैत महिनामा आयोजना गरिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्