झारफुके जिन्दगी

छम गुरुङ

लेकको गाउँ हो, सालाङ उपल्लो गोरखाको झुरुप्पै गुरुङ गाउँ अहिले पनि यहाँ बच्चा मात्रै होइन, जोसुकै बिरामी भए धामीकहाँ लगिन्छ यहाँको जनविश्वासअनुसार कुखुरा पनि औषधी नै हो यसलाई पुजेर, चढाए या मन्साइएपछि बिरामी ज्यान ठीक हुन्छ यसरी धामीमा लगेको कुखुरा घरभन्दा बाहिर बाटोमै पूरै खाएर सिध्याउनुपर्छ पहिलेपहिले लोकल कुखुरा साना हुन्थे, दुई जना गयो, खायो फर्कियो तर अहिले ब्रोइलर, त्यो पनि ठूलो, मासु खानैपर्ने दुई जनाले खाएर सक्नै मुस्किल स्थानीयको गुनासो , “त्यही भएर थप एकदुई जना पनि साथै लैजाने गर्छौं धामीकहाँ अहिले

गाउँलाई चारैतिरबाट बजारले कब्जा गरेको अहिले बच्चा पनि तयारी जंकफुडमा पल्किसके घरको अन्नमा मन गर्दैनन्, दोकानको खाएर पेट भर्छन् ! यस्तोमा सानोतिनो बिरामी लाग्ने भइहाले अस्पतालको ढोका दोस्रो पालिमा, पहिलो प्राथमिकता यस्तै बलि या भाकललाई दिन्छन्, गाउँले

रोगप्रतिको संस्कृति या दृष्टिकोण खासै बदलिएको पाइँदैन यहाँका वासिन्दा पहिले आफैँसानो रोगठूलो रोगछुट्याउँछन् सानो रोग हो, यतै यसै ठीक भइहाल्छ भन्ने गरिन्छ यहाँको अर्को स्वास्थ्य समस्या हो, औषधी पसललाई नै अस्पतालका रुपमा बुझ्नु औषधी किन्यो, खायो गाउँगाउँमा औषधी पसल खुल्न थालेपछि जडीबुटीको प्रयोग पनि कम हुन थालेको

बालबच्चाको मौलिक अधिकारबारे के वास्ता ? बाल या जनस्वास्थ्यमाथि खुलै खेलवाड ! राज्य पनि कहाँ कहाँ ? अझै पनि झारफुकमै निर्भर छन् दूरदराजका गाउँ गम्भीर बिरामी भए उस्तै कठिन, खर्चिलो पनि सहर छिटो आउनुपरे हेलिकप्टर मात्र एक विकल्प रहन्छ गाडी बाटो छैन धेरैलाई अझैसम्म पनि राजधानी भनेको थाहै छैन

केही वर्षअघिको एक घटना स्मरणीय ०७२ को भूकम्पलगत्तै छिमेकी गाउँ लाम्रामा नि:शुल्क स्वास्थ्यशिविर सञ्चालन गरिएको थियो वरिपरिका गाउँले लामो पंक्तिमा उभिएका थिए बिरामी नभएका भएका सबैलाई जँचाउनुपर्ने आह्वानअनुसार सबै आएका थिए अचम्म के भने बिरामीले आवश्यकभन्दा बढी औषधी मागे उनीहरुको भनाइ थियोफेरि बिरामी हुँदा खाने हो, सधैँ औषधी कहाँ पाइन्छ ? पाउँदा लगेर राख्ने हो शरीर ठीक भएकाहरु झन् औषधी नपाएकामा तीतो पोख्दै फर्किए यसबाट बुझ्न सकिन्छ, बल्लबल्ल पाएको औषधीको समेत गलत प्रयोग भइरहेछ अहिले पनि यसैगरी कुखुरा बोकेर झारफुकेसामु पुग्छन्, गाउँले

शब्द/तस्बिर : छम गुरुङ

पुरा पढ्नुहोस्

असल सिनेमा, खराब सिनेमा

जीवन क्षत्री
वैचारिक पक्ष वा सन्देश खराब लाग्दैमा त्यसलाई खराब भन्न मिल्छ कि मिल्दैन ? आम रुपमै कुनै कला वा साहित्यलाई असल–खराबको वर्गीकरणमा कैद गर्न मिल्छ कि मिल्दैन ?
पुरा पढ्नुहोस्

सांस्कृतिक खोजीमेली

राजकुमार बानियाँ
प्रकाण्ड विद्वान् पन्त निबन्धहरुमा भरतखण्डमै लोप भइसकेका बिस्केट, इन्द्रजात्रा, घोडेजात्रा आदि पुराना रीतिस्थिति नेपालखाल्डोभित्र चलाइराख्नमा नेवारहरुको ठूलो अवदान रहेको धारणा राख्छन् भने चन्द्रशमशेरको पालामा अर्थात् विसं १९६१ मा तिथिको ठाउँमा गते लेख्न थालिएको प्रसंग उप्काउँछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

एकान्तको आनन्द

मेरी डेशेन
परिवर्तनशील विश्वमा ऐतिहासिक विकासको दृष्टिकोणबिना बुझाइ अपूर्णप्राय: हुँदो रहेछ । त्यसैले इतिहास धेरै पढ्छु । साहित्यबाहेक अचेल वनस्पति, परिस्थिति विज्ञान, जैविक कृषि र भूमण्डलीकृत पुँजीवादबारे पढिरहेकी हुन्छु ।
पुरा पढ्नुहोस्

नेकपाको नाम फेरौँ

अच्युत वाग्ले
शक्तिशाली जनमतको यो सरकार आफैँले ल्याएको बजेट कार्यान्वयनको अर्धवार्षिक सूचकांक बाहिर आउन थालेका छन् । यी सूचकांक प्रधानमन्त्रीले २ फागुन ०७५ मा राष्ट्रका नाममा सम्बोधनका क्रममा जनतालाई सुनाएका उपलब्धिको फेहरिस्तसँग पटक्कै मेल खाँदैनन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

दिशाविहीन प्रतिपक्ष

भास्कर गौतम
प्रतिपक्ष आफ्नो आधारभूत भूमिकाबाट च्यूत हुँदा सरकार बिस्तारै निरंकुशतन्त्रतर्फ लम्कने हो । सामाजिक सन्जाललाई नियन्त्रण गर्न ल्याइएको व्यवस्था त्यही यात्राको पछिल्लो दृष्टान्त हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

१२ देश, १२ महिना, १२ बिहे

नेपाल संवाददाता
एकपटक बिहे गर्दा त झमेला हुन्छ भने क्यालिफोर्नियाको जोडी केन्जी र टेलर तानिगुचीले १२ पटक बिहे गर्न भ्याए । त्यो पनि १२ देशमा महिनैपिच्छे ।
पुरा पढ्नुहोस्

रंगमञ्चकी रेनुका

गोकर्ण गौतम
उनी नाटक खेल्नै राजधानी आएकी थिइन् तर पत्रिका बेचेर बस्नुपरेको थियो । पत्रिका छाडेर गार्मेन्ट कम्पनी रोजिन्, त्यहाँ पनि रम्न सकिनन् । पार्लर सिकिन्, ब्युटिपार्लरमा काम सुरु गरिन् । तलब ठीकै थियो तर मन रित्तो–रित्तो ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘कलाक्षेत्रकै महँगो पुरस्कार’

मनबहादुर बस्नेत
सुरुमा रेलवे बेलायतीहरुले नेपालका काठपात लैजान बनाए । बिस्तारै रेलमै जन्ती जाने–आउने भएसँगै भारतसँग सांस्कृतिक सम्बन्ध आदानप्रदान भयो । चित्रमा सीतालाई विवाह गरेर रेलबाट लैजाँदै गरेको देखाएको छु ।केही स्थानीय विषयवस्तु पनि छन् । खासगरी मधेसमा ५०–६० प्रतिशत अंगीकृत नागरिक महिलाबारे ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

कमसल कमान्ड

मनबहादुर बस्नेत

तत्कालीन विद्रोही पक्ष माओवादी एक दशक लामो द्वन्द्व बिसाएर मूलधारे राजनीतिमा छिर्यो, ०६२/६३ को आन्दोलनपछि लगत्तै उसले आफ्नो औपचारिक सैनिक संरचनालाई शिविरमा थन्काएर योङ कम्युनिस्ट लिग (वाईसीएल) खडा गर्यो, जुन लडाकू प्रकृतिकै युवा दस्ता थियो सरकारविरोधी प्रदर्शनमा यही दस्ता अग्रभागमा हुन्थ्यो माओवादीको जुलुस देखेपछि प्रहरीसमेत हच्किन्थ्यो त्यसबखत गृहसचिव रहेका गोविन्द कुसुमको अनुभवमा वाईसीएल देखेपछि भीड नियन्त्रण गर्नै प्रहरी डराउँथ्यो भने एमाले समर्थित प्रदर्शनी भए मुकाबिला गथ्र्यो नेपाली कांग्रेसको जुलुस भए छिनमै जाइलागेर तितरबितर पारिहाल्थ्यो

अर्थात्, हारेको मनस्थितिबाट गुज्रिएको थियो, प्रहरी संगठन त्यसबेला वाईसीएल हतियार लिएरै निर्वाध सडकमा हिँड्ने गर्थे, जसबाट प्रहरी स्वयं त्रसित थियो भन्ने कुसुमको अनुभवले बताउँछ त्यसपछि गृह मन्त्रालयले हतियारधारी वाईसीएललाई नियन्त्रणमा लिन सुरक्षा निकायलाई निर्देशन दियो बाँकेमा समातिएका एक वाईसीएल लडाकूलाई हातहतियार खरखजानामा मुद्दा नै चल्यो अप्ठेरो परे आफैँ झेल्छु भनेर सबै प्रहरी प्रमुखलाई विश्वस्त तुल्याएको थिएँ,” कुसुम सम्झन्छन्, “त्यसपछि उनीहरूको मनोबल ह्वात्तै माथि उठिहाल्यो

अहिले प्रहरीको मनोबल डेढ दशकअघिजस्तै पुन: गिरेको फरक के भने प्रहरीलाई धाप दिने बलियो गृह प्रशासन देखिँदैन अनुसन्धानमा खटिएका प्रहरी नै धमाधम कारबाहीमा पर्न थालेपछि एकातिर जोखिम मोलेर जटिल प्रकृतिका अनुसन्धान गर्ने सुरक्षा जनशक्ति भेट्टाउन मुस्किल पर्ने अवस्था उब्जिएको भने अर्कोतिर सुरक्षा व्यवस्थापनको तालुकदार गृह प्रशासनको क्षमतामाथि समेत प्रश्न उठ्न थालेको १० साउनमा बलात्कारपछि हत्या गरिएकी किशोरी निर्मला पन्त ३३ किलो सुन तस्करी/हत्याको अनुसन्धान प्रहरीबाट खोसेपछि समेत यी प्रकरण किनारा नलाग्दा गृहको कदम कति कच्चा रहेछ भने छर्लंग हुन्छ

यस्तो अपरिपक्व निर्णय नतिजाको केन्द्रमा देखिन्छ, गृह प्रशासन क्रमश: अनुभवविहीन जनशक्तिले भरिँदै गएको गृह प्रशासनका कारण यस्तो पिरलो निम्तिएको हो आन्तरिक शान्ति सुरक्षाको व्यवस्थादेखि तीन दर्जन हाराहारीका ऐन कार्यान्वयन गराउने जिम्मेवारी बोकेको गृह प्रशासन कमजोर बन्दै गइरहेको घटनाक्रमले पुष्टि गर्छ अन्य प्रशासनिक निकायका भन्दा गृहको कार्यप्रकृति फरक खालको हुने भए पनि त्यसअनुरूप जनशक्ति तयार पार्ने संयन्त्र भत्किएको

पूर्वगृहसचिव भोजराज पोखरेलका अनुसार गृह प्रशासन अन्यभन्दा बोझिलो किसिमको हुन्छ नेपाल सरकार कार्यविभाजन नियमावली, ०७४ अनुसार गृह मन्त्रालयले सम्पादन गर्ने कार्यसूची ५१ वटा छन् त्यसमाथि कुनै निकायको जिम्मामा नपरेका सबै कार्यभार यही मन्त्रालयको थाप्लोमा हुन्छ गृह प्रशासनका तोकिएका जिम्मेवारी धेरै छन् त्यसमाथि जुनसुकै मन्त्रालयको पनि समस्याको भारी बिसौनी हो,” पोखरेल भन्छन्, “त्यसैले यसलाई छुट्टै किसिमको जनशक्ति चाहिनेमा उल्टो भइरहेको

यसरी बिग्रियो

प्रजातन्त्र स्थापनासँगै विसं ००८ मा जन्मिएको गृह प्रशासन पञ्चातकालमा सशक्त प्रभावी मानिन्थ्यो पञ्चायतको मध्यतिर यसलाई छुट्टै सेवा समूह बनाउने परिकल्पनासमेत गरिएको थियो ०३१ मा पञ्चायतले जिल्ला प्रशासन योजनाको थालनी गर्यो योजनाले गृह मामलाका लागि छुट्टै जनशक्ति उत्पादन गर्ने अपेक्षा गरिएको थियो त्यसअनुसार पञ्चायत विकास अधिकृत (पीडीओ) बाट जागिरमा छिरेर गृहको सचिवसम्म पुग्ने जीवनवृत्तिको मार्गचित्र कोरिएको थियो पीडीओमा निश्चित अवधि काम गरेपछि उसको कार्यक्षमताका आधारमा प्रमुख जिल्ला अधिकारी (सीडीओ) बनाइन्थ्यो अर्थात्, सीडीओ हुन पीडीओको अनुभव अनिवार्य थियो त्यसपछि अञ्चलाधीश हुँदै गृहसचिवसम्म पुग्ने बाटो तय गरिएको थियो काबिल विश्वासिला व्यक्तिले चलाएको गृह प्रशासन चुस्त हुन्छ भनेर त्यस्तो नीति लिइएको थियो,” पोखरेल भन्छन्

पीडीओ हुनुअघि महिनाको तालिमसमेत गर्नुपथ्र्यो साइक्लिङ, घोडचडी, ड्राइभिङ, स्विमिङ, फायरिङ तालिमका अभिन्न अंग थिए पञ्चायत व्यवस्था कार्यान्वयनको मूलभूत जिम्मा कर्मचारीको थियो गृह प्रशासनले त्यसलाई मार्गदर्शन गथ्र्यो त्यसैले गृह प्रशासनलाई शक्तिशाली इकाइ मानिन्थ्यो भलै गृह प्रशासनको जनशक्ति विकास हुबहु निर्धारित ढाँचामा भने अगाडि बढेन जिल्ला प्रशासन योजना आएलगत्तै प्रजातन्त्र प्राप्तिको आन्दोलन बढेर गएकाले त्यसले अपेक्षित नतिजा दिएन शतप्रतिशत योजनाअनुसार काम भएन तर धेरै हदसम्म कार्यान्वयनमा गयो,” पोखरेल भन्छन्

०४६ अघिसम्म गृहअन्तर्गतका कर्मचारीलाई अन्यत्र सरुवा गर्नुपरे अपवादबाहेक गृहसचिवको स्वीकृति चाहिन्थ्यो यसले गर्दा गृह प्रशासनमा दक्खल भएका अनुभवी कर्मचारीको हम्मेसी अभाव हुँदैनथ्यो तर बहुदलीय व्यवस्थाको प्रारम्भमै यो अभ्यासलाई भत्काइयो पञ्चायत खेमाका भन्दै त्यसपछिका सरकारले कर्मचारीलाई यताउता सरुवा गरेर धमाधम आफूअनुकूल कर्मचारी भित्र्याउन थाले

तारानाथ रानाभाट सभामुख छँदा संसद् सेवाका समेत गृहमा सरुवा भए त्यसमध्ये केहीले सीडीओको भूमिका पनि पाए ०६२/६३ को दोस्रो जनआन्दोलनपछि गृह प्रशासनलाई झनै लथालिंग पारियो शिक्षा सेवाका आधा दर्जनलाई गृहमा काज सरुवा गर्न बाध्य भयो, सरकार अहिले गृहमा जुनसुकै सेवा समूहबाट समेत ल्याउने रीति बसेको

एक पूर्वप्रशासकको अनुभवमा यस्तो परिपाटीका कारण सुरक्षा अंगका पदीय सोपान ढाँचाबारे ज्ञान नभएकाहरू नै क्षेत्रीय प्रशासक भए यस्ता व्यक्तिले कसरी सुरक्षा अंगको कमान्ड कन्ट्रोल गर्छन् ?” ती अधिकारी भन्छन् गृहअन्तर्गत दुई सुरक्षा निकाय छन्, नेपाल प्रहरी सशस्त्र प्रहरी त्यसबाहेक सीडीओ जिल्ला सुरक्षा समितिको अध्यक्षसमेत हुन्छ जिल्लाका सबै सुरक्षा निकायका प्रमुख उक्त समितिमा रहने भएकाले सीडीओको कमान्डमा सेनासमेत पर्छ सुरक्षाका मानक नबुझेकाहरू सीडीओ बने भने पहिलो दिनदेखि नै प्रहरीको प्रभुत्वमा पर्न सक्छ,” पूर्वगृहसचिव कुसुम भन्छन्, “अनि कसरी सुरक्षा अंग कर्मचारीको नियन्त्रणमा चल्छन् ?”

अपरिहार्य तर असफल

पञ्चायतकालमा पीडीओबाट छिरे पनि भोजराज पोखरेल कहिल्यै सीडीओको भूमिकामा देखिएनन् ०४९ मा गृहसचिव बनेपछि उनले बुझे सुशासनको मुटु रहेछ, गृह मामिला तर अनुभव कम भएकाले आफूमा केही कमी भएको महसुस गरे यति महत्त्वपूर्ण निकायमा कर्मचारी यताउता गरिँदा अस्थिरता भए व्यावसायिकता हुँदैन व्यावसायिकता भएन भने गृह प्रशासन प्रभावी हुँदैन बलियो व्यावसायिक निकाय बनाउन मैले गृह सेवा समूह बनाउन खोजेँ,” पोखरेल सम्झन्छन्

तर मन्त्रिपरिषद्ले अस्वीकृत गरिदिएपछि गृहको छुट्टै क्याडर तयार पार्ने प्रजातान्त्रिक कालको पहिलो प्रयास त्यत्तिकै तुहियो गृहलाई शक्तिशाली निकाय मानिन्छ ७० हजारको नेपाल प्रहरी झन्डै ४० हजारको सशस्त्र प्रहरीको फौज यही मन्त्रालयअन्तर्गत पर्ने तथा जिल्लाको सम्पूर्ण जिम्मेवारी सीडीओको भएकाले गृहलाई प्रभावी थलो ठानिन्छ अझ दायाँबायाँ प्रहरी लिएर हिँड्न चाहनेका लागि सामाजिक प्रतिष्ठाको अतिरिक्त सुविधासमेत मिल्छ जिल्लामा अन्य कर्मचारीलाई भन्दा सीडीओको खातिरदारी भिन्न हुन्छ सीडीओले आफूलाई प्रभावी महसुस गर्छ यही कारण भरसक गृह प्रशासनमा फड्को मार्ने कर्मचारीको ध्येय हुन्छ

त्यसबाहेक अध्यागमन, कारागार व्यवस्थापन विभागजस्ता कार्यालयसमेत गृहअन्तर्गत नै पर्छन् पदको संख्या अन्यत्रभन्दा बढी भएकाले यहाँ चाँडो करिअर विकास हुने भयो अन्य मन्त्रालयका साथीहरूले विरोध गरे त्यो योजना अगाडि बढाउन सकिएन,” पोखरेल भन्छन् सहसचिव तहसम्म गृहइतरका निकायमा सरुवा नहुने गरी कानुनी मस्यौदा तयार भएको थियो

त्यसपछि यो विषय उठान हुन छाड्यो फलत: गृहमा सुरक्षा मामलासम्बन्धी बुझ्दै नबुझेका व्यक्तिको हालिमुहाली चल्न थाल्यो जिल्लाका सुरक्षा प्रमुख सीडीओ दलीय नेताहरूको प्रभावमा बन्न थाले यसमा पञ्चायतकालीन छापले समेत काम गरेको पञ्चायती सरकारले चाहेको व्यक्तिलाई राष्ट्रिय पञ्चायतको चुनावमा जिताउन/हराउन सीडीओ प्रहरीको सहयोग एक हदसम्म निर्णायक हुन्थ्यो यस्तो विगत देखेका दलहरूले प्रजातान्त्रिक कालखण्डमा समेत त्यसलाई निरन्तरता दिन खोजे आफूअनुकूलका व्यक्ति ल्याउन जुनसुकै कार्यालयदेखि गृहमा तान्ने प्रवृत्ति मौलाएको ,” अर्का पूर्वगृहसचिव खेमराज रेग्मी भन्छन्

गृह मामला विशेष प्रकृतिको भएकाले यसका लागि स्थायी प्रकृतिको विज्ञ जनशक्ति चाहिने रेग्मीको ठम्याइ गृहले बाह्य मुलुकसँग समेत सुरक्षा मामलामा छलफल, सहमति गर्नुपर्छ अनुभवहीनताले बाह्य शक्तिसँगकोडिलसमेत कमजोर बन्ने जोखिम हुन्छ सुरक्षा निकायको कार्यप्रकृति, गम्भीरतालाई नबुझ्ने प्रशासन भए त्यसले अपेक्षित नतिजा नदिनु स्वाभाविक हो गृह प्रशासनले तत्काल अप्रिय खालका निर्णय सुझबुझपूर्ण रूपमा लिन सक्नुपर्छ

शान्ति सुरक्षा कायम गर्ने सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न संघीय संसदमा दर्ता भएको विधेयकले सीडीओलाई संघीय प्रदेश सरकार दुवैतिर उत्तरदायी हुनुपर्ने बनाएको अर्थात्, संघीय स्वरूपमा गइसकेपछि गृह प्रशासन झनै चुस्त प्रभावी हुनुपर्नेछ फोर्सको आफ्नै कमान्ड कन्ट्रोल हुन्छ यसलाई व्यवस्थापन गर्ने गृह प्रशासनसँग छुट्टै खालको कौशल चाहिन्छ,” पोखरेल भन्छन् तर शक्तिशाली निकाय सामान्य शैलीबाट चलिरहेको

पुरा पढ्नुहोस्

स्थानीय सरकार : विकास नै बाँडेर खाने !

योगेश ढकाल
जनप्रतिनिधिको डेढ वर्ष सिकाइभन्दा घुमाइमै फासफुस
पुरा पढ्नुहोस्

सिक्टामा दोषी को ?

जनक नेपाल
मूल नहर भत्किएपछि सिँचाइ मन्त्रालय, संसदीय समिति र अख्तियारका परस्पर विरोधी प्रतिवेदन
पुरा पढ्नुहोस्

महत्त्वाकांक्षा उच्च सरकार सुस्त

विजयराज खनाल
पानीजहाज, रेल, वृद्ध बिमा, प्रमाणपत्र कर्जा र रोजगार कार्यक्रम कछुवा चालमा
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

असल सिनेमा, खराब सिनेमा

जीवन क्षत्री
वैचारिक पक्ष वा सन्देश खराब लाग्दैमा त्यसलाई खराब भन्न मिल्छ कि मिल्दैन ? आम रुपमै कुनै कला वा साहित्यलाई असल–खराबको वर्गीकरणमा कैद गर्न मिल्छ कि मिल्दैन ?
पुरा पढ्नुहोस्

दिशाविहीन प्रतिपक्ष

भास्कर गौतम
प्रतिपक्ष आफ्नो आधारभूत भूमिकाबाट च्यूत हुँदा सरकार बिस्तारै निरंकुशतन्त्रतर्फ लम्कने हो । सामाजिक सन्जाललाई नियन्त्रण गर्न ल्याइएको व्यवस्था त्यही यात्राको पछिल्लो दृष्टान्त हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

मिलनसार समाजको खोजी

केदारभक्त माथेमा
राज्य आर्थिक रूपले कमजोर रहेको अवस्थामा निजी क्षेत्रको सहयोग लिन सकिएला तर राज्यबाट निजी संस्थाहरूलाई राम्रो निगरानी नगर्ने हो भने जनता अचाक्ली महँगो र कमसल सेवाको चेपुवामा पर्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

व्यग्र प्रधानमन्त्रीको आधार–निर्माण वर्ष

कुन्दन अर्याल
पहिले नहिँडेको बाटोमा अल्मलिन पनि सकिन्छ । संक्रमणकालमा केही असहज भएको मात्र हो । गलत प्रवृत्ति पनि होला । तर रातरातभर काम गरेको, खटेको देखिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

आकांक्षा र प्रहसनको त्रिशंकु

अजयभद्र खनाल
प्रधानमन्त्री केपी ओलीलाई मन पराउने धेरै छन् । मन नपराउने पनि धेरै छन् । अनेक मतान्तरबीच उनको व्यक्तित्वले नेपालको राजनीतिक प्रक्रियामा गम्भीर छाप पारिरहेको तथ्य निर्विवाद छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[सम्पादकीय] पहिलो वर्ष– प्रतिलोकतन्त्रतिर

सम्पादकीय
ओली सार्वजनिक स्थलमा निषेधाज्ञा लगाउन उद्धत भए । सञ्चारमाध्यमलाई यो वा त्यो बहानामा कस्ने नीति लिए । कुनै मन्त्रीलाई मुखाले भएको भन्दै राजीनामा मागिन्छ, कुनै फुक्काफाल ।
पुरा पढ्नुहोस्

एकीकृत सेवा आयोग : विश्वविद्यालयका लागि गलत

देवेन्द्र उप्रेती/प्रत्यूष वन्त
विश्वविद्यालयका प्राध्यापक तथा जनशक्तिको नियुक्ति विश्वविद्यालभन्दा बाहिर गठन हुने छुट्टै निकायले गर्ने पछिल्ला बहस र प्रस्तावित नीतिगत प्रावधान विश्वविद्यालयका लागि संवेदनशील र धेरै हदसम्म त्रुटिपूर्ण देखिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

सूचना–दोहनको शक्तिशाली उद्योग

भास्कर गौतम
दाताहरुले सीमान्तकृत समुदायलाई केही ठाउँ दिएर शोषितहरुको मनस्थितिमा मलम लगाएजस्तो गरे । सारमा भने हिजोको केन्द्रीकृत, अपारदर्शी, दण्डहीनतालाई बलियो बनाउने कार्यलाई निरन्तरता दिने मान्यतालाई सघाए ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

गन्धर्वको गीतियात्रा

पर्वत पोर्तेल
सारंगी रेट्दै दार्जिलिङ, सिक्किम, असमदेखि भुटानसम्म
पुरा पढ्नुहोस्

वेलनेसमा आनन्द

नेपाल संवाददाता
मेट्रोपार्क भवनको पाँचौँ तलामा रहेको छ यो क्लब । खाना, स्वाद र आतिथ्यका लागि जति चिनिन्छ, स्पा, सैलुन र जिमको उच्चस्तरीय सेवाले पनि मन लोभ्याउँछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

दोस्ती दुई दीपकको

गोकर्ण गौतम
संगीतकार दीपक जंगम र गायक दीपक खरेलको सांगीतिक सहयात्रा
पुरा पढ्नुहोस्

सेक्रेट स्टार

विभु लुइटेल
युट्युब च्यानलका गीतबाट लाखौँ प्रशंसक र आम्दानी
पुरा पढ्नुहोस्

मेसीको पेन्टिङले चर्चित

विभु लुइटेल
संसारभरबाट हजारौँ कलाकारले आफ्ना प्रिय खेलाडीको चित्र बनाए । अन्त्यमा विजेता भए बागबजार, काठमाडौँका सनिल चित्रकार ।
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

नेकपाको नाम फेरौँ

अच्युत वाग्ले

प्रधानमन्त्री केपी ओलीलेप्रधानमन्त्री रोजगार कार्यक्रम (पिमेप)’ उद्घाटन गरे, फागुनमा बेरोजगारको पहिचान एवं सूचीकरण गर्ने उनीहरूलाई एक वर्षमा न्यूनतम एक सय दिनको रोजगारी प्रत्याभूत गर्ने उद्देश्य कार्यक्रमले राखेको यो बराबरको रोजगारी नपाए सरकारले बेरोजगार परिवारका एक जनालाई ५० दिनको ज्याला बराबर निर्वाह भत्ता दिने प्रस्ताव गरेको

कार्यक्रमको स्वरूप उद्देश्यबारे धेरै चर्चा गरिरहनु आवश्यक छैन किनभने, यसको उद्देश्य प्रस्तावित विधि मूलत: भारतमा सन् २००५ मा महात्मा गान्धी राष्ट्रिय रोजगारी ग्यारेन्टी ऐन (एमजीनरेगा) मार्फत सञ्चालित कार्यक्रमको फोटोकपीजस्तै यसलाई विश्व बैंक (२०१४), संंयुक्त राष्ट्रसंघ (२०१५) आदिका प्रतिवेदनले संसारकै ठूलो सामाजिक सुरक्षा प्रत्याभूति अभियानका रूपमा चर्चा गरेका छन् चाखलाग्दो पक्ष के पनि भने राष्ट्रसंघको विश्व मानव विकास प्रतिवेदन२०१५ लेनरेगालाई सन् २००६ मा नेपालमा सुरु भएकोकर्णाली रोजगार योजनाजस्तैभन्ने विशेषण दिएको अहिलेपिमेपले कर्णाली रोजगार योजनाको विस्तार नगरेरनरेगाको नक्कल गर्ने मोह देखाएको

मुलुकमा भयावह बन्दै गएको बेरोजगारी समस्या सम्बोधन गर्न सार्थक रोजगार प्रदायक, अझ रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्ने कार्यक्रम अपरिहार्य भएको लामो समय बितिसक्यो यस दृष्टिले, ‘पिमेपएउटा प्रस्थानबिन्दु हुन सक्छ यस क्षेत्रमा कुनै पनि गतिविधि तथा व्यवस्था नभएको संविधानले नै मौलिक हक मानेको रोजगारीसम्बन्धी व्यवस्था गर्ने जिम्मेवारी सरकारको काँधमा आएका बेला यो कदम अनिवार्य नै थियो सरकारले यस्तो कार्यक्रम घोषणा गर्दा यसको लक्ष्य, लक्षित वर्ग लक्ष्य हासिल गर्ने मार्गचित्र प्रस्ट बनाउन आवश्यक थियो कुनै कार्यक्रमको भद्दा नक्कल गर्नु आवश्यक थियो, सस्तो प्रचारको माध्यम बनाउनु नै

भर्खर सुरु भएको यो कार्यक्रमको आलोचना गर्नु हतार भएको मानिन सक्छ तर केही मूलभूत आधारलाई आत्मसात् नगरी त्यहीअनुरूप यसलाई कार्यान्वयनमा नलगी यसले अर्थतन्त्रलाई कुनै सकारात्मक परिणाम दिँदैन केवल एउटा थप कार्यान्वयन हुन नसकेको सरकारी महत्त्वाकांक्षी घोषणामा मात्र सीमित हुनेछ २४ वर्षअघि अहिलेकै कार्यक्रमको जस्तो उद्देश्य राखेर राष्ट्रिय रोजगार आयोग गठन भएको थियो त्यसका परिकल्पनाकार त्यसमा जागिर हत्याउनेबीचको अपेक्षा कार्यशैली नमिलेका कारण अल्पायुमै विघटन भयो पछि अनेकौँ रङरूपका रोजगार स्वरोजगार कोष कार्यक्रम घोषणा गरिए तिनको () प्रभावकारिता हामी सबैसामु

पहिलो, यो कार्यक्रमको प्रमुख उद्देश्य रोजगारी सिर्जना नभएर बेरोजगार युवाको निर्वाह व्यवस्थापनमा केन्द्रित सामाजिक सुरक्षा योजनाजस्तो देखिन्छ यदि त्यसो हो भने, यसलाई केही साताअघि घोषित सामाजिक सुरक्षा योजनाको एउटा अंग बनाइनुपथ्र्यो दोस्रो, वास्तविक रोजगारी उत्पादनशील गतिविधिसँग नजोडी सिर्जना हुन सम्भव छैन नेपाली युवाको परम्परागत कृषि अथवा यही कार्यक्रमले प्रस्ताव गरेजस्तो शारीरिक श्रमयुक्त रोजगारीमा संलग्न हुने बिल्कुलै इच्छा देखिएको छैन औद्योगिक उत्पादन सेवा क्षेत्रमा अत्यन्त कम मात्र अवसर सिर्जना भएका छन् अदक्ष अर्धदक्षका लागि अवसर नै छैनन्

यसर्थ, रोजगारी दिने नाममा सरकारले फेरि चरम वितरणमुखी कार्यक्रम ल्याएर मात्र बेरोजगारी समस्या समाधान हुँदैन सरकारी नीति व्यावसायिक वातावरण नै लगानीका लागि आकर्षक बनाएर उत्पादकत्व बढाउनु पर्याप्त रोजगारी सिर्जनाको पूर्वसर्त हो सरकारको प्राथमिकताले यहीँनिर बाटो बिराएको तेस्रो, सरकारले जसरी स्थानीय तहसम्म रोजगार सेवा केन्द्र स्थापना गर्न केन्द्रबाटै लोकसेवा आयोगजस्ता संस्था स्थानीय सरकारहरूलाई कुनै भूमिका नदिई पार्टीका सयौँ कार्यकर्तालाई जागिर दिँदैछ, त्यसले सरकारको नियत यसको वास्तविक उद्देश्य दुवैमा प्रश्नचिह्न लागेको त्यसलाई कार्यक्रमको प्रभावकारिता निष्पक्षता प्रदर्शन गरेर हटाउने नैतिक दायित्व सरकारका काँधमा यस्ता कनिका छर्ने योजनामा पैसा लगाउन नसकिने अर्थ मन्त्रालयको अडानसामु यो कार्यक्रम कसरी अगाडि बढ्छ, त्यो पनि समयको गर्भमै

आधा वर्षको आर्थिक अनुहार

नेकपा सरकार बनेको ठीक एक वर्ष भएको शक्तिशाली जनमतको यो सरकार आफैँले ल्याएको बजेट कार्यान्वयनको अर्धवार्षिक सूचकांक बाहिर आउन थालेका छन् यी सूचकांक प्रधानमन्त्रीले फागुन ०७५ मा राष्ट्रका नाममा सम्बोधनका क्रममा जनतालाई सुनाएका उपलब्धिको फेहरिस्तसँग पटक्कै मेल खाँदैनन् ओली नेतृत्वको सरकारले शासन हातमा लिँदा गत आर्थिक वर्षको अर्धवार्षिक समीक्षा आएको थियो तिनै तथ्यांकलाई ताजा तथ्यांकसँग तुलना गर्दा यो सरकारको वास्तविक कार्यप्रदर्शनी प्रस्टसँग देखिन्छ सरकार महँगी नियन्त्रण गरेको दाबी गर्दै तर सरकारी तथ्यांक भन्छ, गत वर्ष यही समयमा . प्रतिशत रहेको उपभोक्ता मुद्रास्फीति अहिले . प्रतिशत पुगेको निर्यात व्यापारको वृद्धिदर घटेको मात्र छैन, चीनसँगको सम्बन्ध इतिहासमै अद्वितीय असल भएको दाबी गरिएका बेला त्यसतर्फको निर्यात व्यापारमा ३० प्रतिशतले कमी आएको आधा वर्षमै व्यापार घाटा सय ७९ अर्ब रुपैयाँ पुगेको यो इतिहासमा पहिलो पटक हो

घाटाको चिन्ता आफ्नो ठाउँमा साथमा, अरू दुई चिन्ता छन् एक, सरकारसँग व्यापार प्रवद्र्धनको कुनै कार्ययोजना छैन चार वर्षअघि ल्याइएको वाणिज्य नीति असफल भएको नयाँबारे कुनै सार्थक बहस भएको छैन दुई, नेपालले थोरै प्रयास गर्दा आयात प्रतिस्थापन गर्न सम्भव खालका कृषि, पशु फलफूलजन्य उत्पादनको आयात पनि बढेर आधा वर्षमै दुई खर्ब रुपैयाँ नाघेको यो प्रवृत्ति उल्ट्याउन गम्भीर चासो, योजना तिनको कार्यान्वयन आवश्यक पर्छ गत वर्ष पहिलो महिनामा १४ अर्ब ३० करोड प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी भित्रिएको थियो त्यो घटेर अहिले अर्ब ३६ करोड रुपैयाँमा झरेको शोधनान्तर, चालू खाता विदेशी मुद्रा सञ्चिति सबै घटेका छन् सरकारले पुँजीगत खर्च गर्न नसकेर एकातर्फ सरकारी ढुकुटीबाट पैसा वित्तीय प्रणालीमा प्रवाहित हुन सकेको छैन अर्कोतर्फ, आन्तरिक ऋणको मात्रा बढेको सरकारको प्राथमिकता यी गम्भीर समस्यालाई सम्बोधन गर्नमा भन्दा सस्तो लोकप्रियताका लागि कनिका छर्ने कार्यक्रम थप्दै लैजाने देखिएको आन्तरिक लगानीको अवस्था झन् दयनीय बन्दै गएको , जुन सरकारका लागि थप चुनौती हो

समस्याको स्वीकारोक्ति

अर्थ मन्त्रालयमा हालै आयोजितनिर्देशनकार्यक्रममा अर्थमन्त्री युवराज खतिवडाले भने, “उच्च आर्थिक वृद्धिदर हासिल गर्न आन्तरिक स्रोतको परिचालन मात्र पर्याप्त हुँदैन बाहिरबाट पैसा आउनैपर्छ बाह्य स्रोत परिचालनलाई सहजीकरण गर्न सबैलाई निर्देशन दिन्छु यो यथार्थपरक मूल्यांकन हो बाह्य स्रोत भित्रिने वातावरण निर्माणका लागि उनले निर्देशन दिने होइन, सत्तारुढ दलका अध्यक्ष प्रधानमन्त्रीबाट निर्देशन लिने हो किनभने, अहिले विदेशी विकास साझेदार लगानीकर्ता दुवै यो सरकारको आर्थिक प्राथमिकता, प्रणालीगत चुस्तता (आर्थिक) कूटनीति सञ्चालनप्रति आश्वस्त छैनन् सशंकित नै छन् त्यही कारण वैदेशिक नगद प्रवाह लगानी दुवै घटेको हो सरकारको प्राथमिकता उत्पादनमा भन्दा बढी वितरणमा देखिएको

यो सरकारले संघीयता खारेज गर्न चाहेको हो ?’ यतिखेर सबै विदेशीले सोध्ने नियमित प्रश्न भएको बेला कुबेला, भेनेजुएलासरकारको कूटनीतिक तदर्थवादको मानक बनेको बाह्य स्रोत परिचालन गर्ने हो भने आर्थिक कूटनीतिलाई क्रियाशील बनाउन अपरिहार्य त्यसका लागि प्रस्ट कार्ययोजना चाहिन्छ त्यसलाई कार्यरूप दिन सक्षम कूटनीतिक व्यक्तित्वले जिम्मेवारी पाउनुपर्छ

सरकारमा बस्नेहरूका लागि नियमित गनगन लाग्न थालेका छन् प्रधानमन्त्री नेकपाका अध्यक्षद्वयले पहिले सच्चिएर अर्थमन्त्रीलाई ठीक निर्देशन दिनु आवश्यक त्यसपछि अरू धेरै विषय आफैँ ठेगानमा आउँछन्

कसरी सच्चिने ?

अचेल केही नेकपा नेताहरू आफूहरू सच्चिन चाहेको तर बाटो फेला नपरेको कथा सुनाउन थालेका छन् यदि सच्चिने असल नियत नै हो भने केही हिम्मतिला सांकेतिक दृढ कदम चाल्नु आवश्यक पहिलो, यदि सकिन्छ भने नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) को नाम फेरेर उदार लोकतान्त्रिक समाजवादी सन्देश दिने नाम राखौँ त्यसै पनि, सत्तामा बस्नेहरू सर्वहाराको चिन्ता गर्ने कोटिका कम्युनिस्ट हुन्, कम्युनिस्ट पुच्छर झुन्ड्याउँदैमा मुलुक उनीहरूलाई कुनै लाभ पुगेको जति गरेको , हानि मात्रै दोस्रो, यसको नेतृत्वमा बस्नेहरूको निकोलास मदुरो वा सकेसम्म किम जोङ उन नै बन्ने मोह अक्सर मस्तिष्कमा बल्झिरहनु भएन हिजो ती आदर्श थिए भने पनि त्यो एउटा खराब सपना थियो भन्ने स्वीकार्न मानसिक रूपले तयार हुनुपर्यो नामै फेर्न लज्जाबोध हुन्छ वा हिम्मत पुग्दैन भने नीति शासन शैली फेरिनैपर्छ भियतनाम कम्युनिस्ट पार्टीले अपनाएका उदार आर्थिक नीति, निजी सम्पत्तिको अधिकारको सुनिश्चितता अर्को कम्युनिस्ट शासित मुलुक लाओसले गरिरहेको नीतिगत संरचनागत सुधारबाट सिक्न निश्चय नै सकिन्छ बाह्य स्रोत तब मात्र भित्रिन सुरु गर्छ

टवीटर : @DrAchyutWagle

पुरा पढ्नुहोस्

अर्थराजनीतिक दृष्टिमै अन्योल

अच्युत वाग्ले
अर्थतन्त्र गलत बाटोमा दौडिएको दर्साउने ‘भेरिएबल’ हरूको सूची वास्तवमा निकै लामो छ, जुन आफैँमा गम्भीर चिन्ताको विषय हो । तर त्योभन्दा पनि गम्भीर चिन्ताको विषयचाहिँ यसरी भयावह बन्दै गएको अर्थतन्त्रको अवस्थाबारे मुख्यत: यो सरकार र यसका निर्णायक सरोकारवालामा पटक्कै चिन्ता नदेखिनु हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

दायरा नाघेर ठाडो हस्तक्षेप

विजयराज खनाल
स्वायत्त निकाय र निजी क्षेत्रको उल्लेख्य लगानी रहेका कम्पनीमा समेत अर्थमन्त्रीको हस्तक्षेप
पुरा पढ्नुहोस्

स्थिर सरकार निम्छरो अर्थतन्त्र

बाबुराम विश्वकर्मा, विजयराज खनाल
स्थिर सरकारसँगै अर्थतन्त्र चलायमान बन्ने आम अपेक्षामा गतिरोधका संकेत
पुरा पढ्नुहोस्

सशंकित निजी क्षेत्र

बाबुराम विश्वकर्मा, विजयराज खनाल
विरोधपछि सरकार एक कदम पछाडि, व्यवसायीमा अझै अविश्वास
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

‘पारमाणविक भट्टीको अर्कै आशय’– डा महेश मास्के

नेपाल संवाददाता

डा महेश मास्के | चिकित्सक, पूर्वराजदूत

पारमाणविक तथा रेडियोधर्मी पदार्थसम्बन्धी विधेयकको विरोध किन ?

पारमाणविक पदार्थ र रेडियोधर्मी पदार्थलाई छुट्याएर बुझ्नुपर्ने हुन्छ । नेपालमा चिकित्सा सेवामा डाइग्नोसिस र विशेषत: क्यान्सर उपचारमा रेडियोधर्मी पदार्थ प्रयोग हुँदै आएको छ ।  रेडियोधर्मी पदार्थ पनि वर्गीकरण गरिएको हुन्छ, जोखिमयुक्त, खतरनाक र अधिक खतरनाक । नेपालमा प्रयोग हुने कोबाल्ट सिक्स्टी अत्यधिक खतरनाक रेडियोधर्मीमा पर्छ । रेडियो विकिरणले मानिसको कोष र डिएनएमा समेत असर पर्छ र क्यान्सरजस्ता रोग उत्पन्न गर्न सक्छ । विगतमा तिनीहरूको सुरक्षित विसर्जन नगरेका घटना पनि छन् । त्यसकारण रेडियोधर्मी पदार्थको सुरक्षित उपयोग र विसर्जनका लागि ऐन चाहिएको छ । तर अहिले मस्यौदा गरेको विधेयकमा पारमाणविक पदार्थ अर्थात् युरेनियम र प्लुटोनियमको प्रशोधन, उत्पादन, उपयोग, पैठारी र निकासीसम्मको उद्देश्य राखियो । नेपालको पारवहन सुविधा प्रयोग गरेर तेस्रो देशमा लग्न सकिने प्रावधान पनि राखियो । यसले नेपालमा पारमाणविक अनुसन्धान भट्टी र युरेनियम प्रशोधनका लागि लाइसेन्स वितरण गरेर उद्योग र व्यापारका रूपमा विकास गर्ने खोजेको देखिन्छ । त्यसैले विरोध भएको हो ।

रेडियोधर्मी पदार्थ उत्पादनमा भट्टी स्थापना गर्ने कुरा छ नि ?

नेपाललाई चाहिने रेडियोधर्मी पदार्थको मात्रा अत्यन्त थोरै छ । त्यसका लागि रिसर्च रियाक्टर आवश्यक पर्दैन । विभिन्न क्षमताका चुम्बकबाट चल्ने सस्ता र सुरक्षित, कम प्रदूषण गर्ने साइक्लोट्रोन पर्याप्त छन् । हिजो रियाक्टर प्रयोग गरेका क्यानडाजस्ता देश साइक्लोट्रोन प्रविधिलाई अगाडि बढाइरहेका छन् । विधेयक मस्यौदा गर्ने विद्वान् वैज्ञानिकलाई यति सामान्य कुरा थाहा हुनुपर्ने हो । यो विधेयकको मूल उद्देश्य नै पारमाणविक पदार्थ र प्रविधि उत्पादन तथा प्रयोगलाई प्रोत्साहन गर्ने हो, यसका विकल्पलाई होइन । विधेयकमा उल्लिखित क्रियाकलाप, अभ्यास, संयन्त्र, निकासी, पैठारी आदिको परिभाषाले युरेनियम कच्चा पदार्थको प्रशोधनदेखि परिमार्जनसम्म र उत्पादनदेखि निकासीसम्मको आयाम समेटेको छ । त्यसैले विधेयक अर्कै आशयले आएको हो कि भन्ने लाग्छ । २६ पृष्ठको विधेयकमा परमाणु विज्ञानको अध्ययन, अध्यापन र अनुसन्धानबारे कतै उल्लेख नहुनु तर यस्ता भट्टीको लाइसेन्स र नियमनकारी व्यवस्थामा पृष्ठहरू खचिर्नुले यो विधेयक केका लागि ल्याइएको हो भन्ने अनुमान गर्नु कठिन छैन ।

विधेयकमा शान्तिपूर्ण उपयोगका लागि मात्रै पारमाणविक भट्टी सञ्चालन गर्न पाउने तर हातहतियार प्रयोग गर्न/बनाउन नपाउने व्यवस्था डराउनुपर्ने कारण किन ?

आईएईएको सदस्य राष्ट्र भएपछि शान्तिपूर्ण प्रयोजनका लागि मात्रै पारमाणविक प्रविधि प्रयोग गर्न पाइन्छ । तर यस्तै भट्टीबाट कतिपय देशहरूमा लुकाइछिपाइ पारमाणविक बम बनाउने पदार्थ उत्पादन गरिएका उदाहरण छन् । जस्तो कि, भारतको साइरस । मानवीय गल्ती, प्राकृतिक दुर्घटना वा आतंककारी गतिविधिबाट त्यस्ता भट्टी विस्फोट भए कस्तो क्षति पुग्न सक्छ भन्ने उदाहरण पनि चेर्नोबिल र फुकुसिमाले देखाएका छन्, त्यसमा मात्रात्मक अन्तर भए पनि । 

तपाईंको डर भूराजनीतिसँग पनि जोडिएको हो ?

नेपालजस्तो भूसामरिक देशमा यसप्रति ध्यान नपुर्‍याएको देख्दा अचम्म लाग्छ । छिमेकी मात्रै होइन, प्रतिस्पर्धी ठूला देशसमेतको ध्यान नेपालतर्फ मोडिनेछ, जसको बोझ देशका लागि प्रीतिकर हुने छैन ।

यो पनि पढ्नुहोस्→ विपद् निम्त्याउने विधेयक

पुरा पढ्नुहोस्

‘त्यसो भन्ने विज्ञहरू व्याख्यासहित आउनुपर्यो’–अर्थमन्त्री खतिवडा

नेपाल संवाददाता
हाम्रो चासो के भने निर्यात भनेजति बढेन । त्यसमा विगतमा निर्यात प्रवद्र्धनका लागि के–के काम भए हेरिनुपर्छ । अहिले ११ प्रतिशतले निर्यात बढेको छ, जुन आफैँमा पर्याप्त होइन । निर्यातमा अनुदान प्रक्रिया भर्खरै सुरु गरिएको छ, त्यसको प्रभाव देखिन बाँकी छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘खोजी–खोजी विवाद निकाल्छन्’– मेयर शाक्य

गोकर्ण गौतम
नेपाल सरकारले पुरानो धरहरालाई संरक्षण गर्ने र नयाँ भूकम्पप्रतिरोधी बनाउने निर्णय गर्‍यो । मैले के भन्न सक्छु र ? खोजी–खोजी विवाद निकाल्छन् यहाँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘मेराविरुद्ध ठूलै गिरोह लागेको छ’– विवादित राजदूत शेर्पा

नेपाल संवाददाता
केही एजुकेसन कन्सल्टेन्सी पनि मेराविरुद्ध लागेका छन् । कन्सल्टेन्सीहरूले पठाएका विद्यार्थीले धेरै दु:ख पाएका छन । आत्महत्या गर्ने विद्यार्थीको संख्या बढेको छ । ‘फेक म्यारिज’ बढेको छ । त्यसलाई व्यवस्थित गर्ने प्रयास गरेकी थिएँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

'इन्डो-प्यासिफिक रणनीति नेपालको एजेन्डामा पर्दैन’– परराष्ट्रमन्त्री ज्ञवाली

बसन्त बस्नेत, योगेश ढकाल
\'इन्डो-प्यासिफिक क्षेत्र\' र \'इन्डो-प्यासिफिक रणनीति\' दुई भिन्न विषय हुन् । \'इन्डो-प्यासिफिक रणनीति\' नेपालको चासोको विषय होइन । दुई देशबीच छलफल हुने एजेन्डा पनि होइन । \'इन्डो-प्यासिफिक क्षेत्र\' वास्तविकता हो, जहाँ नेपाल छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

पूर्वाधारमा फड्को

जे पाण्डे/नेपालगन्ज

दाङ देउखुरी उपत्यकास्थित लमहीमा महिला क्रिकेट मैदान निर्माण भएसँगै सुदूरपश्चिम प्रदेशकी क्रिकेटर मन्जु बोगटी उत्साहित छिन् पहाडी जिल्ला बैतडीकी मन्जुले देउखुरी क्रिकेट मैदानमा छक्कासमेत हानिसकिन् क्रिकेट मैदान भारतीय स्तरको थोरै लगानी थपे अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड चुम्न सक्छ वरपरको प्राकृतिक सौन्दर्यले मैदानलाई झनै मनमोहक तुल्याएको क्युरेटर प्रफुल्ल प्रधान भन्छन्, “यसले व्यावसायिक क्रिकेट खेलको मार्गप्रशस्त गरेको , दक्षिण एसियाकै नमुना बन्न सक्छ

सुपादेउराली, अर्घाखाँचीको प्रख्यात धार्मिक स्थल हो सडकबाट निकै माथि चट्टानमा लाहुरे टाँसिएको निशान देखिन्छ तल अर्को पहरो त्यही पहरो खुर्केर भलिबल मैदान बनाइएको , जहाँ बाँसका दुई खम्बामा जाली झुन्डाएर खेलाडीहरू आफ्नो सीप तिखार्छन् यसले खेल विकासप्रतिको भावना लगाव छर्लंग पार्छ

दाङको कराँते एकेडेमी खोलामाथि सानो खोलाको प्राकृतिक प्रवाह अवरुद्ध नहुने गरी करोड लागतमा एकेडेमी निर्माण थालिएको हो तुलसीपुर उपमहानगरपालिका स्थित एकेडेमीमा अन्य खेलका स्पर्धासमेत हुन सक्छन् जिल्ला खेलकुद विकास समितिका अध्यक्ष डिल्ली डाँगी भन्छन्, “खोलामाथिको एकेडेमीमा इन्डोर सबै खेल खेल्न मिल्छ

बर्दिया भुरिगाउँस्थित हात्ती, गैँडा बाघजस्ता वन्यजन्तु विचरण गर्ने जंगलछेउ खोखो एकेडेमी निर्माणपछि खेलाडी गोपीप्रसाद तिमिल्सिना अचम्मित छन् भन्छन्, “कि राजधानी कि सहर, सबै लगानी उतै केन्द्रित हुन्थ्यो यसपालि सपनामा पनि सोच्न नसक्ने कुरा भयो

महेन्द्र राजमार्ग नजिकैको जंगलछेउमा करोड ७६ लाख लगानीमा खोखो एकेडेमी निर्माणले ठाकुरबाबा नगरपालिकाअन्तर्गतका २५ विद्यालयका विद्यार्थी पनि हौसिएका छन्

नेपालगन्जस्थित महेन्द्र रंगशालाको स्वरूपै फेरिएको फुटबल मैदान होस् वा प्यारापिट, सबै नयाँ त्यसमाथि पनि चीनबाट ल्याइएको ग्रान्ड स्ट्यान्ड प्यारापिटले खेलाडी दर्शकको मनै लोभ्याउँछ हजार सय दर्शक क्षमताको उक्त प्यारापिट नेपालकै पहिलो हो

यी केही उदाहरण मात्र हुन् खेल इतिहासमै प्रदेश का बाँके, बर्दिया, दाङ, कपिलवस्तु, रूपन्देही, पाल्पालगायतका जिल्लामा खेलकुदका धेरै पूर्वाधार जोडतोडसाथ निर्माण भइरहेका छन् अधिकांश पूर्वाधार सम्पन्न भइसकेका छन् भने कुनै निर्माणाधीन अवस्थामा छन् खेलकुद समीक्षकहरू भन्छन्, “शरदचन्द्र शाहले १४ वर्षमा नगरेको विकास वर्षमा भयो

आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद प्रतियोगिता लक्षित भौतिक पूर्वाधार निर्माणलाई तीव्रता दिँदा प्रदेश खेलमा छलाङ मार्ने भाग्यशाली भएको झन्डै डेढ अर्ब रुपैयाँ यसै प्रदेशमा खन्याइएको बुटवलमा लङटेनिस कोर्ट निर्माण भएको भने दाङमा बास्केटबलको पहिले काठमाडौँलाई केन्द्र मानेर गरिने खेल विकासको बजेट अहिले समानुपातिक रूपमा बाँडफाँट गरिएको जहाँ जुन खेलका खेलाडी बढी छन्, त्यहाँ त्यसैको पूर्वाधार निर्माण गर्दै छौँ,” राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्का सदस्यसचिव केशवकुमार विष्ट भन्छन्, “बितेका ५० वर्षमा अर्ब रुपैयाँ खेलमा लगानी भएको इतिहास छैन, अहिले वर्षमा अर्ब लगानी भएको

विष्टका अनुसार प्रदेश कै गुल्मीमा ५० करोड रुपैयाँभन्दा बढीको लगानीमा ३० हजार दर्शक क्षमताको लखन थापा रंगशाला निर्माण भइरहेको त्यसका लागि करोड रुपैयाँ विनियोजन गरिएको भने तीन वर्षभित्र सबै भौतिक पूर्वाधार निर्माण गर्ने लक्ष्य राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् प्रदेश का अध्यक्ष भीम ओली भन्छन्, “पूर्वाधार निर्माणमा छलाङ मारेकै छौँ पदक चुम्ने प्रतिस्पर्धामा पनि अग्रगामी हुने दौडमा छौँ

पुरा पढ्नुहोस्

‘म्यान अफ द सिरिजमा मेरो नाम बोलाउँदा विश्वासै लागेन’– अविनाश बोहरा

मनबहादुर बस्नेत
चार वर्षदेखि निरन्तर मिहिनेत साथ क्रिकेट खेलिरहेको छु । घरेल लिग खेल्दा राम्रा टिम र खेलाडी प्रतिस्पर्धी थिए । यसले आत्मबल दियो । सिक्ने मौका मिल्यो । पारस खड्काले सधैँ सकारात्मक कुरा मात्रै सिकाउनुभयो ।
पुरा पढ्नुहोस्

विख्यात बडिबिल्डर रोली नेपालमा

नेपाल संवाददाता
विश्वकै सबैभन्दा ठूलो ज्यान भएका व्यक्ति हुन्, रोली विङ्कलार । उनको हातको पाखुरा २४ इन्च छ भने थाई ४८ इन्चको । शारीरिक तौल १ सय ३० किलो ।
पुरा पढ्नुहोस्

सन्दीपको निरन्तर जादू

नेपाल संवाददाता
अस्ट्रेलियामा जारी विग बासमा उनले एकपछि अर्को जादू देखाइरहेका छन् । लिगको तीन चरणका खेल चलिरहँदा उनी विग बास लिगकै कम रन खर्चेर सर्वाधिक विकेट लिने खेलाडी भए ।
पुरा पढ्नुहोस्

घरेलु मैदानमै बिरानो

विनोद पाण्डे
ट्वान्टी–२० विश्वकप खेल्न खेलाडीले आफैँलाई निखार्न जरुरी
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

सांस्कृतिक खोजीमेली

राजकुमार बानियाँ

पौने दुई सय वर्षभन्दा बढी छुट्टै राज्यका रूपमा रहेछ काठमाडौँ सोह्रौँदेखि उन्नाइसौँ शताब्दीसम्म काठमाडौँका १४ राजामध्ये सबैभन्दा प्रख्यात छन्, प्रताप मल्ल हनुमानढोका दरबारदेखि अनेक देवस्थल तिनैनेपालेश्वरका लेख कलाकृतिले सिँगारिएका छन् केही वर्ष पहिलेसम्म काठमाडौँ सहरको सौन्दर्यका रुपमा रहेको रानीपोखरी पनि उनकै प्रताप हो

प्रताप मल्ल कस्ता राजा भने चार छोरालाई एकएक वर्ष राज्यभोग गराए कान्छा चक्रवर्तीन्द्र मल्ल एक अहोरात्र (२४ घन्टा) मात्र राजा हुन पाए तिनको सम्झनामा प्रताप मल्लले मोहर मात्र छापेनन्, गंगा, शोण, सरस्वती, यमुना, गण्डकी, कावेरी, कोसीलगायत नेपाल भारतका ५१ तीर्थस्थलको जल मिसाएर पोखरी बनाए जमल, विद्युत् प्राधिकरण असनको सेरोफेरोमा रहेको त्यो न्ह्यु: पखु उनकै नातिनी बुहारी भुवनलक्ष्मीले संस्कार गरेपछि रानीपोखरीका रुपमा चिनियो यद्यपि यो पोखरी काठमाडौँमा गोर्खाली शासनपछि चलनचल्तीमा आएको व्यहोरा , पुरातत्व, इतिहास संस्कृति मर्मज्ञ महेशराज पन्तकृत किताब, जनैपूर्णिमादेखि रानीपोखरीसम्ममा

किताबका १७ ऐतिहासिक सांस्कृतिक निबन्धमध्ये अन्तिम पाठ हो, ‘रानीपोखरी तर विसं ०७२ को भूकम्पपछि सबैभन्दा चर्चा विवाद हुँदै अहिले चौरमै बदलिएको कुनै बेला रानीपोखरीमा डुबाएर अपराधी निरपराध छुट्याउनेदिव्यपरीक्षासमेत हुने गरेको इतिहासकार हेनरी एमब्रोस ओल्डफिल्डले लेखेका छन् प्रताप मल्लले त्यतिखेरैआत्महत्या आदि कसैले केहि पाप यो पोषरिमहा गर्नु नाहिभनी शिलापत्र राखेको रानीपोखरी सुलभसुसाइड स्टेसनसमेत भयो राणा प्रधानमन्त्री जंगबहादुरले १९०८ मा इँटको पर्खाल अनि जुद्धशमशेरले १९९४ मा फलामे घेरा हाले पनि त्यो क्रम रोकिएन

पहिलो लेखजनैपूर्णिमापढाइसँग गाँसिएका चाडको शीर्षकले नै धेरै कुरा बताउँछ प्राचीनकालमा श्रावण पूर्णिमाका दिन गुरुकहाँ पढ्न जाने परम्परा अहिले जनै फेर्नु डोरो बाँध्नुमा खुम्चिएको लेखकीय टिप्पणी दोस्रो लेखमा उनी बहुसंख्यक नेपालीको चाड दसैँबारे प्राचीन वाङ्मयमा कतै पनि उल्लेख नभएकामा विस्मय पोख्छन् मानदेवको पालाको शिलालेखमा मात्र भगवतीको चर्चा भएकाले दसैँको इतिहास खासै लामो नभएको थाहा हुन्छ

प्रकाण्ड विद्वान् पन्त निबन्धहरुमा भरतखण्डमै लोप भइसकेका बिस्केट, इन्द्रजात्रा, घोडेजात्रा आदि पुराना रीतिस्थिति नेपालखाल्डोभित्र चलाइराख्नमा नेवारहरुको ठूलो अवदान रहेको धारणा राख्छन् भने चन्द्रशमशेरको पालामा अर्थात् विसं १९६१ मा तिथिको ठाउँमा गते लेख्न थालिएको प्रसंग उप्काउँछन् उनको अध्ययनमा पनौती झन्डै १४ सय वर्ष पुरानो सहर हो यो सहरको मौलिक चिनारी भने पुण्यमाता (लीलावती) रोसीखोला (रुद्रावती) को दोभानमा हुने मकर मेला स्नान नै हो गौतम ऋषिपत्नी अहल्यालाई छक्याएर यौन सम्बन्ध राखेका स्वर्गका राजा इन्द्र यहीँ नुहाएर महापातकबाट मुक्त भएको धार्मिक विश्वास

देवमूर्तिका रुपमा मनुष्यमूर्तिको प्रतिष्ठापन लिच्छविकालदेखि नै थालिएको प्रसंगदेखि लाजिम्पाटको १५ सय वर्ष पुरानो तीन फड्का मार्ने मूर्तिको त्रिविक्रम (विक्रान्त) सम्मको इतिवृत्त किताबमा काष्ठमण्डप कहिले बन्यो ? कसले बनायो ? काष्ठमण्डपसँग लीलावज्रको के सम्बन्ध ? यसको खोजीनिती पनि किताबमै इटुंबहालको प्रज्ञापारमिता, फर्पिङको झंकेश्वरीमूर्ति, प्रताप मल्लको तीर्थयात्रा ठ्यासफू पनि आकर्षक पठनीय सामग्री हुन् लेखकले चलिआएका कतिपय विश्वासलाई अस्वीकार गरेका छन् भने कतिपय नयाँ तथ्य उठान गरेका छन्

खासमा यो किताब ४० वर्षे अवधिमा लेखिएका चाडबाड, देवमूर्ति, देवस्थल प्राचीन पुस्तकसम्बन्धी लेख/निबन्धको संकलन हो यसमा महत्त्वपूर्ण चाडबाडदेखि मठमन्दिरबारे प्रामाणिक रुपमा लेखिएको नेपाली संस्कृतिका विविध आयाम बुझ्न चाहनेका लागि यो गहकिलो खुराक हुन सक्छ

पन्तका लेखरचना हाडेओखरजस्ता लाग्छन् यी शास्त्रज्ञले भुस निफनेर कनिकाजस्ता सामग्री एकमुष्ट भेला पारेका छन् यसको विशेषता मूलपाठको भन्दा पादटिप्पणीको लम्बाइ ज्यादा हुनु पनि हो लेखकले पुस्तक तयार पार्दा लिइएका साधनको तालिकाले नै सय १० पृष्ठ ओगटेको यसमा लेखकीय इमानदारी झल्किए पनि नयाँ पाठक भड्किने त्रास हुन्छ

नाम आवरण हेर्दा किताबमा कुनै मौलिकता झल्कँदैन किताबको पहिलो अन्तिम लेखका शीर्षक जोडिएको , बस् एउटा चाड अर्को पोखरीबीच अर्थसंगति नमिलेको लेखक स्वयंले स्वीकारेका छन् फेरि पनि हामीलाई चाहिएको बोक्रा होइन, गुदी हो

चाख नहुने यो किताबमा पस्नै सक्दैन, चाख हुने नपढी निस्कँदैन

पुरा पढ्नुहोस्

एकान्तको आनन्द

मेरी डेशेन
परिवर्तनशील विश्वमा ऐतिहासिक विकासको दृष्टिकोणबिना बुझाइ अपूर्णप्राय: हुँदो रहेछ । त्यसैले इतिहास धेरै पढ्छु । साहित्यबाहेक अचेल वनस्पति, परिस्थिति विज्ञान, जैविक कृषि र भूमण्डलीकृत पुँजीवादबारे पढिरहेकी हुन्छु ।
पुरा पढ्नुहोस्

अखबार (कविता)

रूपेश श्रेष्ठ
देशभरि तापक्रम ख्वातखुत्तै घटेका बेला खुब तातो छ, आजको अखबार
पुरा पढ्नुहोस्

बाजेको शास्त्र–विचलन

प्रमोद मिश्र
मैले कुनै राजवंशीको घरमा स्वास्नीले पकाएको लोग्नेले नखाने चलन देखेको थिएन । स्वास्नी घरमा हुँदाहुँदै लोग्नेले भात पकाएको पनि देखेको थिइनँ । राजवंशी गाउँमा प्रसवकालमा पत्नी गुमाउने विधुर भने प्रशस्तै थिए ।
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य र क्रान्ति

नारायणमान बिजुक्छे
नेपालमा पनि एउटै समुदायका मानिस मात्रै राज्यको कार्यकारी भूमिकामा किन हुन्छन् ? उत्तर उही आउँछ । बहुमतको बलमा अल्पसंख्यकलाई पेलेर जाँदा भयावह नतिजा आइलाग्छ भन्ने बलियो पाठ इन्डिया विन्स फ्रिडमबाट लिन सकिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

सन्दीपका बंगलादेशी फ्यान

पर्वत पोर्तेल

करिब १२ घन्टा लामो रात्रि बस यात्राले थाकेको ज्यान ढाकाको स्यामोली फिल्म हल नजिकैको एउटा होटलमा लगेर बिसाइयो होटल औसत खालको थियो सस्तो/महँगो दुवै भन्न नमिल्ने त्यही भएर होला, नेपालबाट आएको व्यवसायीको जम्बो टोलीले होटलका प्राय: कोठा बुकिङ गरेको रहेछ १५ दिनयता

ढाकामा बर्सेनि आयोजना हुन्छ, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको ट्रेड फेयर फेयरमा टिमुरको छोपदेखि धागोका पस्मिना व्यापारीसम्मको जमघट थियो मैले त्यो होटलको नाम बिर्सिएँ तर होटलका एक कर्मचारी एमडी सान्तो शेखलाई बिर्सन सकिनँ बंगाली मुस्लिम सान्तो हिन्दी पनि राम्रै बोल्थे उनका कारण हिन्दी बोल्दा बंगला नजान्ने नबुझ्ने धेरैलाई राहत मिल्यो

आप लोग कोन सी जगे से ?’, उनले सोधे हाम्रो टिम अगुवा यादव पौडेललेनेपाल सेभनेर जवाफ फर्काएपछि सान्तो शेख थप उत्साहित बने उनको गफको मुख्य केन्द्रमा थिए, नेपाली हिरो क्रिकेटर सन्दीप लामिछाने त्यसपछि बंगलादेशमा सन्दीपको लोभलाग्दो क्रेज थाहा पाउन बेर लागेन सन्दीपले अघिल्लो महिना ढाकामा बंगलादेश प्रिमियर लिग (बीपीएल) खेलेका थिए इन्डियन प्रिमियर लिग (आइपीएल), बिग बास लिग (बीबीएल) मा तहल्का मच्चाएका सन्दीपले पछिल्लो समय धेरै बंगलादेशी फ्यान कमाएछन् सम्भवत: त्यसमध्येकै जब्बर फ्यान हुन् सान्तो सान्तो बंगला मिश्रित हिन्दीमा भन्दै थिए, ‘आप की देशमे प्रधानमन्त्री और राष्ट्रपति कौन है, मेरेको मालुम नही, मै ईन लोगोको नही जानता हुँ लेकिन मै सन्दीपको जरुर जानता हुँ

उनको कुरा सुनेर हाम्रो टिम मख्ख पर्यो मेरो छाती गर्वले फुल्यो हैट ! क्रिकेटको शक्ति

जिरो प्वाइन्टमा परेड

अन्तर्राष्ट्रिय सीमामा हुने दुई देशका सैनिकको परेड प्रत्यक्ष देखेको थिइनँ खासगरी भारतपाकिस्तानको बागा बोर्डरको परेड टीभीतिर मात्रै देखेको थिएँ तर यसपटक आमनेसामने भएर हेरियो, भारतबंगलादेशको जिरो प्वाइन्ट फूलबारीबंगलाबन्धमा संयोगवश त्यही दिन भारतको गणतन्त्र दिवस रहेछ त्यही कारण सैनिक परेड अन्य दिनभन्दा अलि बृहत् भिन्न थियो

भारतीय बंगलादेशी दुवैतर्फका सैनिकको पोसाक उस्तै, रंग फरक थियो दुवैका टाउकोमा सिउर ठाडो थिए तर सिउरको रंग बेग्लै परेड जिरो प्वाइन्टको बीच सडकमा थियो सडक दायाँबायाँ फलामे प्याराफिटमा दुवै देशका दर्शकको बाक्लो हूल थियो सबै परेडमा रमाइरहेका

आफ्ना देशका सैनिकले बुट बजारेर फर्किंदा उनीहरु कर्तलध्वनिका साथ ताली पिट्थे तालीको तालसँगै सैनिक अझ हौसिन्थे , आक्रोशका साथ बुट बजार्थे बुट बजार्ने छँदै थियो रोचक दृश्य अर्को पनि थियो दुवै देशका सैनिकले एकअर्कातिर पिठ्युँ फर्काएर लात्ती उचाले लात्तीले टाउको नघाए करिब एक घन्टा लामो परेड सकियो दुवै देशका सैनिक हात मिलाएर छुटे  

पायोनियरपन्नालाल

काँकडभिट्टाफूलबारीबंगलाबन्ध व्यापारिक मार्गबाट बंगलादेशसँग व्यापार सुरु भएको दुई दशक नाघिसक्यो यो व्यापारिक नाका सञ्चालन बंगलादेशसँगको व्यापारमा एउटा व्यक्तिको नाम पनि सधैँ जोडिन्छ, झापा धुलाबारीका व्यवसायी पन्नालाल जैन

बंगलादेशसँगको व्यापार थालनीसँगै यिनले एउटा संस्था जन्माए, नेपालबंगलादेश चेम्बर अफ ट्रेडर्स अहिले पनि यो संस्थाले बंगलादेशसँगको व्यापारमा सेतुको काम गरिरहेको नेपालबंगलादेश व्यापार यो अवस्थामा आइपुग्नुका पछाडि पन्नालालजीको प्रत्यक्ष, परोक्ष भूमिका ,” ढाकास्थित नेपाली कार्यवाहक राजदूत धनबहादुर वलीले नेपाली व्यवसायीमाझ भने, “उहाँ बंगलादेशसँगको व्यापारका पायोनियर नै हुनुहुन्छ

पन्नालाल अझै बंगलादेशसँगको व्यापारमा सक्रिय छन् खासमा उनको मूल ध्येय धेरैभन्दा धेरै नेपाली वस्तुलाई बंगलादेशी बजारमा पुर्याउनु थियो तर भइदियो अर्कै नेपाली वस्तु बंगलादेश निकासी कम आयात ज्यादा यसले पन्नालाल ज्यादै निराश छन् बंगलादेशसँगको व्यापार पनि भारतसँगको जस्तै आयातमुखी बन्दै गयो,” पन्नालालले चिन्ता गरे, “हामीसँग निकासी गर्ने वस्तु नै छैन, बंगलादेशले वस्तु थपेको थपै

उनलाई डर अब पनि नेपालले निकासी गर्ने वस्तुको पहिचान गरेर पठाएन भने बंगलादेशसँगको व्यापार सधैँ घाटामै हुनेछ विगतमा दोब्बरतेब्बर नाफाको नेपालबंगलादेश व्यापार अहिले दोब्बरतेब्बर घाटामा यस्तै चाल हो भने भारतसँग जस्तै बंगलादेशसँग पनि मुलुकले अर्बौं व्यापार घाटा बेहोर्ने दिन नआउला भन्न सकिन्न तर त्यो दिन आउन नदिन पन्नालालजस्ता निकासी प्रवद्र्धनमा क्रियाशील अभियन्ताको सक्रियता झनै देखिन्छ

पुरा पढ्नुहोस्

टुटल र पठाओको उल्टै प्रचार

गोकर्ण गौतम
सडकभरि ट्याक्सी हुन्छन् तर भनेको ठाउँमा जाने भेटिनु भाग्यको कुरा हो । मिटरमा जान मरिगए मान्दैनन्, ठाडै ‘यति दिने हो भने मात्र जान्छु’ भन्छन् । कि नचढ्नुपर्‍यो, नत्र नाइँनास्ती गर्न पाइँदैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

इदी अमिनको खहरे राष्ट्रवाद

सन्तोष आचार्य
अमिन कतिसम्म क्रूर थिए भने उनलाई मान्छेको मासु खान असहज लाग्दैनथ्यो । आठ वर्षे शासनकालमा आप्रवासीका लागि कालो प्रेत बनेका यी अमिन युगान्डियनका लागि भने राष्ट्रवादी थिए ।
पुरा पढ्नुहोस्

रङ हराएको सानो टुँडिखेल

गोकुल अर्याल
भूकम्प गएको चार वर्ष पुग्नै लाग्यो । तर देशको एउटा मात्र दशरथ रंगशालामा न खेल भएको सुनिएको छ, न त खेलाडी नै देखिएका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

नेकपा (भारुण्ड)

राजकुमार बानियाँ
भारुण्ड नामक चराको पेट एउटै थियो, टाउको दुइटा । एक दिन समुद्र किनारमा टहलिरहँदा अमृत–फल भेटियो । एउटा टाउकाले आधा आफू खायो, बक्यौता प्रियतमालाई दियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

झारफुके जिन्दगी

छम गुरुङ

लेकको गाउँ हो, सालाङ उपल्लो गोरखाको झुरुप्पै गुरुङ गाउँ अहिले पनि यहाँ बच्चा मात्रै होइन, जोसुकै बिरामी भए धामीकहाँ लगिन्छ यहाँको जनविश्वासअनुसार कुखुरा पनि औषधी नै हो यसलाई पुजेर, चढाए या मन्साइएपछि बिरामी ज्यान ठीक हुन्छ यसरी धामीमा लगेको कुखुरा घरभन्दा बाहिर बाटोमै पूरै खाएर सिध्याउनुपर्छ पहिलेपहिले लोकल कुखुरा साना हुन्थे, दुई जना गयो, खायो फर्कियो तर अहिले ब्रोइलर, त्यो पनि ठूलो, मासु खानैपर्ने दुई जनाले खाएर सक्नै मुस्किल स्थानीयको गुनासो , “त्यही भएर थप एकदुई जना पनि साथै लैजाने गर्छौं धामीकहाँ अहिले

गाउँलाई चारैतिरबाट बजारले कब्जा गरेको अहिले बच्चा पनि तयारी जंकफुडमा पल्किसके घरको अन्नमा मन गर्दैनन्, दोकानको खाएर पेट भर्छन् ! यस्तोमा सानोतिनो बिरामी लाग्ने भइहाले अस्पतालको ढोका दोस्रो पालिमा, पहिलो प्राथमिकता यस्तै बलि या भाकललाई दिन्छन्, गाउँले

रोगप्रतिको संस्कृति या दृष्टिकोण खासै बदलिएको पाइँदैन यहाँका वासिन्दा पहिले आफैँसानो रोगठूलो रोगछुट्याउँछन् सानो रोग हो, यतै यसै ठीक भइहाल्छ भन्ने गरिन्छ यहाँको अर्को स्वास्थ्य समस्या हो, औषधी पसललाई नै अस्पतालका रुपमा बुझ्नु औषधी किन्यो, खायो गाउँगाउँमा औषधी पसल खुल्न थालेपछि जडीबुटीको प्रयोग पनि कम हुन थालेको

बालबच्चाको मौलिक अधिकारबारे के वास्ता ? बाल या जनस्वास्थ्यमाथि खुलै खेलवाड ! राज्य पनि कहाँ कहाँ ? अझै पनि झारफुकमै निर्भर छन् दूरदराजका गाउँ गम्भीर बिरामी भए उस्तै कठिन, खर्चिलो पनि सहर छिटो आउनुपरे हेलिकप्टर मात्र एक विकल्प रहन्छ गाडी बाटो छैन धेरैलाई अझैसम्म पनि राजधानी भनेको थाहै छैन

केही वर्षअघिको एक घटना स्मरणीय ०७२ को भूकम्पलगत्तै छिमेकी गाउँ लाम्रामा नि:शुल्क स्वास्थ्यशिविर सञ्चालन गरिएको थियो वरिपरिका गाउँले लामो पंक्तिमा उभिएका थिए बिरामी नभएका भएका सबैलाई जँचाउनुपर्ने आह्वानअनुसार सबै आएका थिए अचम्म के भने बिरामीले आवश्यकभन्दा बढी औषधी मागे उनीहरुको भनाइ थियोफेरि बिरामी हुँदा खाने हो, सधैँ औषधी कहाँ पाइन्छ ? पाउँदा लगेर राख्ने हो शरीर ठीक भएकाहरु झन् औषधी नपाएकामा तीतो पोख्दै फर्किए यसबाट बुझ्न सकिन्छ, बल्लबल्ल पाएको औषधीको समेत गलत प्रयोग भइरहेछ अहिले पनि यसैगरी कुखुरा बोकेर झारफुकेसामु पुग्छन्, गाउँले

शब्द/तस्बिर : छम गुरुङ

पुरा पढ्नुहोस्

किरिङमिरिङ सडक

विमल खतिवडा
कतै हरियाली त, कतै उराठलाग्दा पाखा । नीला जस्ताले एकनास टल्किएका घर । सिन्धुपाल्चोकको जुगल गाउँपालिका–३ स्थित क्याङसिङ पुग्ने जोकोहीले एकपटक गुम्बाथानतर्फ ननियाली आफ्नो यात्रा तय गर्दैन । कारण– क्याङसिङ डाँडाबाट गुम्बाथानतिर देखिने दृश्य नौलो लाग्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

पढ्नु र लेख्नु मुस्किल छ

मैत्या घर्तीमगर
रुकुम तकसेराका लेकहरूका विद्यार्थीका लागि स्कुल मात्रै दिनचर्या हुने कुरै भएन । बारीमा फल्ने मकै–आलु तिनका गृहकार्य हुन् । चरनका भेडा–बाख्रा तिनका साथीसंगी ।
पुरा पढ्नुहोस्

एक घर एक च्याब्रुङ

गणेश साम्पाङ
पाँचथरमा एक च्याब्रुङको अभियान चलिरहेको छ । गाउँपालिकामा बाक्लो प्रशिक्षण चलिरहेका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

बेनी सेरोफेरो

आरके अदीप्त गिरी
प्राकृतिक सौन्दर्य र अन्य विविधताले गर्दा नै बेनी सेरोफेरो पर्यटकीय दृष्टिकोणले महत्त्वपूर्ण छ ।
पुरा पढ्नुहोस्