फरक तर रसिलो प्रेमकथा

गोकर्ण गौतम

फिल्ममा मायाप्रेमका कथा सामान्य हो । तर, प्राय: अविवाहित वा लक्काजवान केटाकेटीको प्रेम सम्बन्धलाई मात्र प्राथमिकता दिइएको हुन्छ । जबकि, प्रेम त हरेक उमेर समूहमा हुन्छ । यत्ति हो, उमेर ढल्किएकाको मायामा फिल्मको परम्परागत आँखाबाट हेर्दा ‘रोमान्स’ हुन्न । तर, वास्तविकता त्यस्तो होइन । रोमान्सको आयाम भिन्न होला । तर, अधबैँसे प्रेम पनि उस्तै रोचक हुन्छ । 

पत्यार लागेन ? करिब–करिब सिंगल हेरे हुन्छ । तनुजा चन्द्र निर्देशित यस फिल्मका मुख्य दुई पात्र ४० वर्षको हाराहारीमा छन् । तैपनि, तिनको सम्बन्ध प्रेमिल लाग्छ । इरफान खान र पार्वती थिरुवोधको जोडी परिपक्व त छ नै, प्रेमको मामला टिनएजर केटाकेटीझैँ चकचके र अस्थिर पनि । पर्दामा उनीहरूलाई हेरिरहँदा लामो अन्तरालमा भेटिएका पुराना साथीजस्तै आत्मीय लाग्छन् । 

फरासिलो स्वभावको योगी (इरफान)को तीनपटक प्रेम वियोग भइसकेको छ । एउटा इन्टरनेट डेटिङ साइटमार्फत उसको जया (पार्वती)सँग भेट हुन्छ । उनले पनि प्रेम वियोग खेपेकी छन् । कम बोल्छिन्, शिष्टाचारमा ध्यान दिन्छिन् । स्वभाव विपरीत भए पनि उनीहरू यात्रामा निस्कन्छन्, साथीका रूपमा । ऋषिकेशदेखि गान्तोकसम्म पुग्दा एकअर्कालाई नजिकबाट चिन्छन् । कहिले टाढा हुन्छन्, कहिले एकदमै नजिक । तर, उनीहरू साँच्चै प्रेममा पर्लान् त ? ‘क्लाइमेक्स’ फिल्मी होइन, वास्तविक र विश्वसनीय लाग्छ ।

योगी र जयाको चारित्रीकरण अनि उनीहरूबीचको रसायन फिल्मको सबल पक्ष हो । योगी बडो बिन्दास छ, मनमा लागेको बोलिहाल्छ । हवाईजहाज र रेल छुट्दा पनि चिन्तित हुँदैन । बेलामौकामा कविता लेख्छ, रसिक छ तर जयाचाहिँ संवदेनशील छिन् । उनी आफूलाई बुझ्ने समझदार केटाको खोजीमा छिन् । जोडी योगीलाई पनि चाहिएकै छ । तर, गम्भीर छैन ।

निर्देशक, यी दुवै पात्रलाई मायालु तवरबाट एक ठाउँमा ल्याउँछन् र यात्रा गराउँछन् । यात्रा जति बढ्दै जान्छ, उनीहरूले एकअर्कालाई मात्र होइन, दर्शकले पनि उनीहरूलाई नजिकबाट नियाल्न पाउँछन् । अर्थात्, पात्रसँगै आफू यात्रारत रहेको भान हुन्छ । तर, दृश्यभन्दा संवादमा केन्द्रित हुनुचाहिँ समस्या हो । उनीहरू एकोहोरो बोलिरहँदा बेलाबेला झर्को लाग्छ । खास गरी योगीले आफ्नो विगतका सम्बन्धबारे बोल्दा रोचक लाग्दैन । त्यस्तै, साँघुरो सोचमा हुर्किएकी जया सुरुमै अन्जान केटासँग यात्राका लागि राजी हुनु पत्यार लाग्दैन ।

योगी जहाँ पुग्छन्, आफ्ना पूर्वप्रेमिकालाई भेट्छन् । जयाचाहिँ विगतका सम्बन्धबारे केही बोल्दा रिसाउँछिन् । यहाँ निर्देशकले अप्रत्यक्ष रूपमा पुरुषवादी सोचलाई प्रतिविम्बित गरेका छन् । दुवै पात्र नयाँ सम्बन्धका लागि उति विघ्न उत्साही छैनन् । तैपनि, जीवनसाथीबिना जीवन कटाउन मुस्किल हुन्छ भन्ने निधोमा पुगेका हुन्छन् । यसले हाम्रो सामाजिक मनोविज्ञानलाई प्रस्टाएको छ । जति स्वावलम्बी होस्, पति/पत्नी त चाहिन्छ नै । 

मध्यान्तरपछिको आधा घन्टा ज्यादै सुस्त लाग्छ । निर्देशकले उही र उस्तै शैलीका कथा भन्न दृश्यहरू खर्चिएका छन् । तर, मसलावाला बनाउने मोहचाहिँ देखिन्न । हिन्दी मिडियमबाट वाहवाही कमाएका इरफान करिब–करिब सिंगलको चरित्रमा पूरापूर ‘फिट’ छन् । बोल्ने शैली, हुलिया, भावभंगिमाले जो कोहीलाई आकर्षित गर्छ । यो उनको करिअरको अर्को सम्झनलायक फिल्म बन्नेमा शंकै छैन । दक्षिण भारतीय फिल्मकी हिरोइन पार्वती यस फिल्मबाट बलिउडमा पाइला टेकेकी छन् । भर्खर २९ वर्षकी पार्वती अधबैँसे महिलाको भूमिकामा देखिनु आफैँमा चुनौती हो, जसलाई उनले अवसरमा बदलेकी छन् । इरफानजस्तो खारिएको अभिनेताका सामु उनको अभिनय रत्तिभर कमजोर लाग्दैन । नेहा थुपिया, ब्रजेन्द्र कालालगायतका सहायक कलाकारको काम पनि प्रशंसनीय छ । त्यस्तै, ‘खत्तम कहानी...’, ‘जाने दे...’जस्ता गीतको प्रयोग सान्दर्भिक लाग्छ । 
इरफानका फ्यानले मात्र होइन, फरक तर रसिलो प्रेमकथा रुचाउनेले पनि करिब–करिब सिंगल नछुटाउँदा उत्तम हुन्छ । 

पुरा पढ्नुहोस्

संविधान निर्माणको सकस

रेवतीरमण खनाल
यसरी ०४७ को संविधानको खेस्रामा उत्पन्न भएको असमझदारी टुंग्याउने काम भएको थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

शेरबहादुरको सुरुवाल

रविन्द्र मानन्धर
देउवाले फुस्केको सुरुवाल मिलाएर लगाउलान् कि सुरुवाल फुकालेरै दौड्लान् ?
पुरा पढ्नुहोस्

'साथी चाहिएला तर जीवनसाथी नभए नि हुन्छ'— भुवन केसी

सन्तोष आचार्य
कहिलेकाहीँ ‘एक्लै भएकाले श्रीमती चाहिन्छ’ भन्ने सोच आउँदैन ?
पुरा पढ्नुहोस्

अपेक्षाका विरोधी बाबा

सन्तोष आचार्य
नेपालबाट पाएको ध्यानविधि नेपालमै फैलाउन चाहन्छन् एक गुरु
पुरा पढ्नुहोस्

के छ सहमति ?

माधव बस्नेत
ओलीले सरकार र प्रचण्डले पार्टी हाँक्ने
पुरा पढ्नुहोस्

अस्थिरता तर जिम्मेवार को ?

बाबुराम विश्वकर्मा
करिब तीन दशकको लोकतान्त्रिक कालमा अस्थिरता सिर्जना गर्नेहरू नै स्थिरताका पक्षधर
पुरा पढ्नुहोस्

मतको मर्म

पी चन्द्र न्यौपाने
माछापुच्छ्रे गाउँपालिका कास्की–८ का रामप्रसाद बास्तोला, ९६, को निधन भएको केवल आठ दिन मात्र भएको थियो । तर, २१ मंसिरमा सम्पन चुनावमा मताधिकार प्रयोग गर्न शोकलाई थाती राखेर शोकाकुल परिवार नै आए ।
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण कथा» स्थायित्वको अपेक्षा

रामबहादुर रावल
आमनिर्वाचनपछि राजनीतिक स्थिरता कति सम्भव, कति असम्भव ?
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

के छ सहमति ?

माधव बस्नेत

आगामी सरकारको स्वरूप कस्तो होला ? कसको नेतृत्वमा सरकार बन्ला ? प्रस्ट चित्र आइसकेको छैन । वाम गठबन्धनलाई मौका आएको अवस्थामा सरकारको नेतृत्व कसले गर्ला ? अनि, लोकतान्त्रिक गठबन्धनले मौका पाए को प्रधानमन्त्री होला ? तर, यसभन्दा पनि बढी वाम गठबन्धनको भविष्य के होला ? नेकपा एमाले र माओवादी केन्द्रका बीच हुने भनिएको एकताले मूर्तता पाउला कि नपाउला ? मुलुकको राजनीति अहिले यिनै प्रश्नका वरिपरि घुमिरहेको छ ।

एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’बीच कति गम्भीर सल्लाह र सहमति भएको छ, त्यही अनुसार नै आगामी समीकरण बन्नेमा विवाद छैन ।
भनिरहनै परेन, वाम गठबन्धनका मुख्य सूत्रधार एमालेका उपाध्यक्ष तथा वामदेव गौतम हुन् । माओवादी शान्ति प्रक्रियामा आएदेखि नै गौतमले एमाले र माओवादीबीच पटक–पटक एकताको प्रयास गर्दै आएका थिए । तर, एमाले–माओवादी केन्द्र गठबन्धन र प्रस्तावित एकता प्रयासले त्यतिखेर चमत्कारी रूप लियो, जतिबेला ओली र प्रचण्डले विभिन्न चरणमा एक्लाएक्लै लामो छलफल चलाए । यो बाक्लो संवाद गौतमले नै गराएका थिए । 

स्रोतका अनुसार ओली र प्रचण्ड यो म्याराथन संवादपछि यसरी हौसिए कि दुवैको एकअर्को पार्टीलाई हेर्ने दृष्टिकोणमा नै १ सय ९० डिग्रीको बदलाव आयो । पदीय भागबन्डा कसरी गर्ने, एकतापछि कसलाई कस्तो जिम्मेवारी दिने, पार्टी एकीकरणको मोडल कस्तो अपनाउने, एकता कहिलेसम्म गरिसक्ने जस्ता विषयमा ओली–प्रचण्डबीच सहमति भइसकेको स्रोतको दाबी छ । त्यस अनुसार वाम गठबन्धनको बहुमत आएको अवस्थामा तत्कालका लागि ओली नै प्रधानमन्त्री हुने र प्रचण्ड एकीकृत पार्टीको कार्यवाहक अध्यक्ष हुने सम्भावना प्रबल छ । 

माघ ०६९ मा माओवादी केन्द्रले हेटौँडामा महाधिवेशन गरेको थियो भने असार ०७० मा एमालेले काठमाडौँमा । यस हिसाबले यही माघ र आउँदो असारमा दुवै पार्टीले महाधिवेशन गरेर वैधानिक रूपमा नयाँ नेतृत्व नवीकरण गर्नुपर्छ । यसर्थ, तदर्थ रूपमै सही, यही माघभित्रमा पार्टी एकीकरण गरी ओलीले प्रचण्डलाई कार्यवाहक अध्यक्ष बनाउने सोच बनाएको उनीनिकट एक नेता बताउँछन् । “दुई नेताहरूबीचको कुराकानीमा एक जनाले सरकार र अर्कोले पार्टी चलाउने सहमति भएको बुझिन्छ,” उनी भन्छन्, “अढाई वर्षमा त्यो जिम्मेवारी पनि आलोपालो गर्न सकिने उनीहरूबीच सहमति भएको छ । यो सहमतिपछि नै दुवै नेता एकअर्कामा ढुक्क र विश्वस्त देखिन्छन् ।” प्रचण्डलाई अहिले कार्यवाहक अध्यक्ष दिएर आउँदो वर्षको पुससम्ममा महाधिवेशन गर्ने सोचमा ओली रहेको उनको भनाइ छ । यसो भएमा उनीहरूले केही समय महाधिवेशन सार्ने सुविधा पाउनेछन् ।

माओवादी केन्द्रका एक सचिवालय सदस्यका भनाइमा पार्टी एकताका लागि जतिसुकै लचक देखिए पनि कुनै न कुनै कार्यकारी पद नपाए एकीकरणका निम्ति प्रचण्ड तयार हुने छैनन् । उनलाई माओवादी केन्द्रको नेतृत्वको पंक्तिले यस्तो दबाब दिइसकेको छ । । दबाबै नदिए पनि प्रचण्ड कार्यकारी पदका साह्रै ‘क्रेजी’ नेता हुन् । उनको यस्तो मनोविज्ञान बुझेरै ओलीले कार्यकारी पद आपसमा सल्लाह गरी बाँडफाँट गरौँला भन्ने प्रस्ताव गरेका छन् । 

हुन त अर्को पक्ष के भने प्रचण्डको स्थान कहाँ हो भन्ने कुरा धेरै हदसम्म ओलीले कस्तो राजनीतिक चुनौतीको सामना गर्नुपर्छ, त्यसमा पनि भर पर्छ । जस्तो : कांग्रेस, माओवादी, मधेसवादीलगायतको गठबन्धन बनिदियो भने एमाले–माके एकता प्रक्रिया त भाँडिन्छ नै, वाम गठबन्धन पनि अस्तित्वविहीन हुन्छ । यो त्यतिबेला मात्रै सम्भव हुन्छ, जतिबेला कांग्रेसलगायतका तर्फबाट प्रचण्डलाई प्रधानमन्त्री प्रस्ताव गरिन्छ र उनले त्यसलाई स्वीकार्छन् । प्रचण्डले यसरी मन बदल्दैनन् भन्ने आधार उनका विगतका राजनीतिक निर्णयहरूले पनि दिँदैनन् । 

यस्तो सम्भावना बढ्दै गए ओलीमाथि प्रचण्डलाई छिट्टो व्यवस्थापन गर्नुपर्ने हतारो पर्नेछ । अनुमान गर्न गाह्रो छैन, त्यतिखेर ओलीको छटपटी बढ्नेछ । र, तत्काल पार्टी एकीकरणको घोषणा गरेर उनलाई कार्यवाहक अध्यक्ष दिन ओलीमाथि दबाब पर्न सक्छ । यही कुरा ख्याल गरेरै प्रचण्डसँग भएको संवादमा ओलीले उनलाई चारवटा प्रस्ताव राखेका थिए । प्रचण्डसँग निकटस्थ एक माओवादी नेताका अनुसार ओलीले राखेको पहिलो प्रस्ताव महाधिवेशनअघि प्रचण्डलाई कार्यवाहक अध्यक्ष चलाउन दिने हो । दोस्रो, प्रधानमन्त्रीको कार्यकाल बाँड्ने प्रस्ताव । तेस्रो, राष्ट्रपति बन्न चाहे प्रचण्डका लागि बाटो खुला रहने प्रस्ताव । र, चौथो हो, पाँचवर्षे कार्यकालको अन्त्यतिर संविधान संशोधन गरी अर्कोपटक प्रचण्डलाई कार्यकारी राष्ट्रपति बन्न मार्ग प्रशस्त गर्ने प्रस्ताव । 

पार्टीको कार्यवाहक अध्यक्ष अथवा भावी कार्यकारी राष्ट्रपति बन्ने बाटो खुला भए प्रचण्ड रोकिन सक्छन् भन्ने कांग्रेसले नसोचेको पनि हुन सक्छ । त्यसैले कांग्रेसलाई चित पार्नका लागि ओलीले प्रचण्डलाई विभिन्न विकल्प दिएका हुन् । ओली निकटस्थ एक एमाले नेता भन्छन्, “अब एमालेको मन नजिती राजनेता बन्न सकिन्न भन्ने बुझाइमा पुगेपछि नै प्रचण्ड ओलीको प्रस्तावमा सहमत भएका थिए ।”
ओलीले प्रचण्डलाई एकीकृत पार्टीको कार्यवाहक अध्यक्षको कुर्सीमा राखेपछि उनलाई लगाम लगाउन महाधिवेशनअघि वामदेव गौतमलाई वरिष्ठ उपाध्यक्ष बनाउने छन् । तर, यसमा ओली अलिकति सशंकितचाहिँ छन्, कतै प्रचण्ड र गौतम मिलेर आफैँलाई किनारामा धकेल्ने त होइनन् भन्नेमा । 

स्रोतका अनुसार पार्टी एकताका लागि ओली, प्रचण्डका अतिरिक्त एमाले शीर्ष नेताहरू माधव नेपाल, झलनाथ खनाल, वामदेव गौतम, माओवादी केन्द्रका नेताहरू रामबहादुर थापा, पम्फा भुसाल, नारायणकाजी श्रेष्ठहरूबीच पदको समेत करिब–करिब भागबन्डा भइसकेको छ । ओली–प्रचण्डले ‘वान टू वान’ छलफलमा नेपाल, खनाल, अमिक शेरचनलगायतलाई वरिष्ठ नेताको उपाधि दिने, नारायणकाजी श्रेष्ठलाई उपाध्यक्ष र माओवादीका अर्का प्रभावशाली नेता रामबहादुर थापालाई ईश्वर पोखरेलसरह महासचिव बनाउने सल्लाह गरेका थिए । 

प्रचण्डले पार्टी अध्यक्ष, प्रधानमन्त्री बाँडफाँट तथा अर्कोपटक कार्यकारी राष्ट्रपति बन्ने कुरामा ध्यान दिएका छन् । तर, यसैपटक आलंकारिक राष्ट्रपति हुने प्रस्तावलाई उनले प्राथमिकतामा राखेका छैनन् । पुत्र वियोगपछि पनि प्रचण्डले कम्तीमा १० वर्ष सक्रिय राजनीति गर्ने भनिसकेका छन् । राष्ट्रपति बन्ने चाहना भए उनले त्यसो भन्ने थिएनन् । फेरि प्रचण्डको स्वभाव आलंकारिक राष्ट्रपतिमा खुम्चिने खालको पनि छैन । “प्रचण्डले ओलीजी र म दुवै कार्यकारी भन्नुको अर्थ या त म पार्टी अध्यक्ष उहाँ प्रधानमन्त्री भन्ने हो,” माओवादी सचिवालयका एक सदस्य भन्छन्, “या त प्रधानमन्त्री आधा–आधा कार्यकाल चलाउँछौँ भन्ने हो । यो अभिव्यक्तिको यसभन्दा बाहेक अर्थ निस्कँदैन ।” 

पुरा पढ्नुहोस्

अस्थिरता तर जिम्मेवार को ?

बाबुराम विश्वकर्मा
करिब तीन दशकको लोकतान्त्रिक कालमा अस्थिरता सिर्जना गर्नेहरू नै स्थिरताका पक्षधर
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण कथा» स्थायित्वको अपेक्षा

रामबहादुर रावल
आमनिर्वाचनपछि राजनीतिक स्थिरता कति सम्भव, कति असम्भव ?
पुरा पढ्नुहोस्

बेवारिसे रत्न मन्दिर

लालप्रसाद शर्मा
तत्कालीन राजा–रानीको ‘विन्टर प्यालेस’को उपयोग कसरी गर्ने भन्नेमै अन्योल
पुरा पढ्नुहोस्

पृथकतावादी धारमा !

बाबुराम विश्वकर्मा
राष्ट्रिय अखण्डतामाथि प्रश्न उठाउनेदेखि दाइजो प्रथालाई प्रोत्साहन गर्नेसम्मको घोषणा
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

बहुमतको सरकार कि स्थायित्व ?

अजयभद्र खनाल
राजनीतिक स्थिरताको अर्थ पाँचवर्षे शासन होइन, निरन्तर सुशासन र निरन्तरको विकास हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

कस्तो समृद्धि ? कस्तो समाजवाद ?

केशव दाहाल
लेनिनवाद र माओवादको सम्मिलनबाट कस्तो कम्युनिस्ट पार्टी बन्ला  ?
पुरा पढ्नुहोस्

संघीयताको फूलबारी

हस्त गुरुङ
अबको नेपाल चार वर्ण र छत्तीस जातको पुरानो नीतिबाट बाहिर आएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

प्रपञ्च रच्ने प्रचण्ड कि पिता पुष्पकमल ?

अच्युत वाग्ले
एकपटक नि:स्वार्थ पिता पुष्पकमल मात्रै भएर साँचो बोल्न जरुरी छ । राजनीतिक प्रपञ्च रचिरहने प्रचण्ड भएर होइन ।
पुरा पढ्नुहोस्

कर्मचारीका संगठन कसका विरुद्ध ?

चन्द्रदेव भट्ट
कब्जामा रहेको राज्यले नीति बनाउँदा समूहको स्वार्थभन्दा बाहिर जान सक्दैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

घोषणापत्रका गतिविज्ञान र दोषरेखा

जैनेन्द्र जीवन
हाम्रोजस्तो निम्न शैक्षिकस्तर भएका गरिब देशमा हुने चुनावमा घोषणापत्रका आधारमा भन्दा बढी भोज, पैसा, दलीय आबद्धता र जातीयताजस्ता कुराका आधारमा भोट खस्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

परीक्षणको कठघरामा वाम एकता

श्रेय पौडेल
अहिलेलाई र दीर्घकालसम्म दुवै पार्टीले सँगै सत्ता प्राप्तिको अस्त्रका रूपमा कम्युनिस्ट एकतालाई प्रयोग गरेका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

चुनावी प्रतिस्पर्धाका परिहासहरू

अच्युत वाग्ले
यतिखेरको समग्र चुनावी वातावरणले नेपाल द्रुत गतिमा ‘पाखण्ड प्रजातन्त्र’ (साम डेमोक्रेसी)मा सीमित हुन लागेको देखिँदैछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

अपेक्षाका विरोधी बाबा

सन्तोष आचार्य
नेपालबाट पाएको ध्यानविधि नेपालमै फैलाउन चाहन्छन् एक गुरु
पुरा पढ्नुहोस्

अधुरो गीतगंगा

राजकुमार बानियाँ
स्वर सम्राट्को सुरमय सपना अझै अलपत्र
पुरा पढ्नुहोस्

अजिब सञ्जीव

राजकुमार बानियाँ
एक शताब्दीको चौथाइ भाग बिताएपछि सञ्जीव उप्रेतीलाई लाग्यो– एउटै काम कति गर्ने ? सिद्धान्त पढाएर कति बस्ने ?
पुरा पढ्नुहोस्

बडी बिल्डर आमा

राजकुमार बानियाँ
ननिता महर्जनको रोल मोडल बडी बिल्डर कोही छैन । कसैको शैली पछ्याउन पनि चाहन्नन् । आफैँलाई रोल मोडल बनाउन चाहन्छिन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

काठमाडौँका चुल्ठे कवि

राजकुमार बानियाँ
विप्लव प्रतीकको हुलिया, कविता र जीवनशैली अरू कविसित मिल्दैन । कवि र कविताबीच डरलाग्दो दूरी छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

फिल्मकर्मीका अमेरिका आशक्ति

गोकर्ण गौतम
नाम अनुुसार दाम नहुनु कलाकर्मीको साझा पीडा
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

वित्तीय प्रणालीमा गम्भीर हमला

मनबहादुर बस्नेत

तिहार बिदाको छेको पारेर एनआईसी एसिया बैंकको स्विफ्ट कोड ह्याक भयो । कुकुर तिहार र लक्ष्मी पूजा (२ र ३ कात्तिक) का दिन ह्याकरले बैंकको स्विफ्ट सिस्टममा छिरेर ठूलो रकम अपचलन गरेको सार्वजनिक भए पनि ठ्याक्कै त्यो कति हो भन्ने प्रस्ट भएको छैन । त्यसैले नेपाल राष्ट्र बैंक र एनआईसी एसियाकै आँकडा फरक–फरक छ । नियामक निकाय राष्ट्र बैंक र ह्याकरको पासोमा परेको बैंकबीचको फरक–फरक विवरणले ह्याकरले बैंकिङ प्रणालीमा ठूलै क्षति पुर्‍याइदिएको अनुमान गरिएको छ । 

राष्ट्र बैंकका प्रवक्ता नारायण पौडे लले ३१ करोड रुपियाँ रकम मात्र ह्याकरले हिट गरेकामा १६ करोड रुपियाँ भुक्तानी भएको र बाँकीको भुक्तानी भई नसक्दै राष्ट्र बैंकले रोकिदिएको बताएका छन् । तर, एनआईसी एसिया बैंकले नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान व्युरो (सीआईबी)लाई अनुसन्धानका लागि १३ कात्तिकमा दिएको उजुरीमा भने योभन्दा ठूलो रकम अपचलन भएको उल्लेख छ ।

एनआईसीले सीआईबीमा दिएको निवेदनमा करिब ४६ करोड रुपियाँ भुक्तानी अर्डर भएको देखिन्छ । त्यसमध्ये ३३ करोड रुपियाँ गइसक्यो । त्यसमध्येको २६ करोड रूपियाँ फिर्ता आइसकेको छ भने सात करोड रुपियाँ ‘रिकभर’ भएकै छैन । तर, राष्ट्र बैंक र एनआईसी एसिया बैंकको तथ्यांकमा किन झन्डै दोब्बरले फरक पर्‍यो, अर्थपूर्ण मानिएको छ ।

ह्याकरले बंैकको स्विफ्ट कोड, जो बैंकपिच्छे फरक हुन्छ, ह्याक गरेर ‘युजर नेम’ र पासवर्ड कब्जामा पार्छ । त्यसपछि बंैकको भाषामा रकम ट्रान्सफर गर्न अनलाइन सन्देश पठाउँछ । यस्तो सन्देश आएपछि यताको बैंकले उताबाट भने अनुसारको खातामा रकम जम्मा गरिदिन्छ । र, उता रकम जम्मा भएपछि त्यसलाई त्यहाँबाट पनि कमजोर सुरक्षा प्रणाली भएका मुलुक खास गरी अफ्रिकातिर त्यो रकम ट्रान्सफर गरिन्छ । यसपटक पनि अमेरिका, बेलायत, जापान, जर्मनी, मलेसिया, सिंगापुरबाट अनलाइन सन्देश (भुक्तानी अर्डर) आएको नेपाल राष्ट्र बैंकको अनुसन्धानबाट खुलेको छ । ती देशबाट अन्यत्र ट्रान्सफर भई नसकेको रकम भने फिर्ता आइसकेको छ । तर, अन्यत्र ट्रान्सफर भइसकेको रकम भने कहाँ गयो, पत्ता लाग्न सकेको छैन । 

स्विफ्ट ह्याक गरेर नेपालबाट बाह्य मुलुकतिर पैसा चोरिएको यो पहिलो घटना भए पनि बैंकिङ प्रणालीमै अपचलन गरेको भने नयाँ होइन । यसअघि फागुन ०७१ मा सानिमा बैंकको इन्टरनेट बैंकिङ प्रणालीमा अनधिकृत रूपमा छिरेर ह्याकरहरूले खातामा भएको रकमको अंक नै तलमाथि पारिदिएका थिए । 

बंगलादेशी नागरिक अकमेद विन मुसाले सानिमा बैंकको केन्द्रीय कार्यालयमा खाता खोलेर तीन सय रुपियाँ जम्मा गरेका थिए । खाता खोलेको भोलिपल्टै उनको खातामा १० हजार रुपियाँ मौज्दात देखियो । तर, कहीँबाट खातामा पैसा राखेको देखिएन । अनलाइनमार्फत खातामा गैरकानुनी रूपमा छिरेर अंक थपेर उनले आफ्नो रकम बढाएका थिए । खासमा यो ‘ट्रायल’ मात्रै थियो । घटनाको अनुसन्धान गरेका सीआईबीका प्रहरी निरीक्षक गोविन्द थापा भन्छन्, “ह्याकिङ सिस्टमले काम गर्‍यो कि गरेन भनेर सानो रकम मात्रै बढाएका थिए । काम गरेमा त्यो रकम उच्च बनाउने उनीहरूको योजना थियो ।” 

तर, बैंकको सूचना प्रविधि शाखाले यसलाई शंकास्पद कारोबार ठम्याएपछि व्युरोमा खबर पुग्यो । त्यसपछि प्रहरीको अनुसन्धानले मुसासहित अर्का बंगलादेशी नागरिक साह मोआजिमले बैंकको विद्युतीय सञ्जालमा पसेर गडबडी गरेको पुष्टि गर्‍यो । बैंकको सफ्टवेयरमै छिरेर उनीहरूले रकम तलमाथि गर्न सक्ने यो घटना भएको एक महिना पनि नबित्दै अर्को बैंकको आन्तरिक प्रणालीमा ह्याकरहरू छिरे । वैशाख ०७२ मा बिजनेस युनिभर्सल डेभलपमेन्ट बैंक (हाल सिद्धार्थ बैंकमा गाभिएको)को खातामा ह्याकरहरूले अनधिकृत पहुँच बनाएर रकमको मौज्दात बढी देखाएनन् मात्रै, भटाभट पैसा निकालियो पनि । सीआईबीले पाँच जनालाई पक्राउ गरेपछि घटनाको अर्को अध्याय खुुल्यो, बाह्य मुलुकबाट ह्याकरले यस्तो पहुँच बनाएको । 

पक्राउ परेका अमिर महर्जन, राजेश श्रेष्ठ, सरोजन श्रेष्ठ, सञ्जय पौडेल र जनक कार्कीले जर्मनीमा बस्ने जेनफिर र लर्ड क्यास्ट्रो नामक व्यक्तिको निर्देशनमा खाता खोलेको प्रहरी बयानमा खुलाएका थिए । तर, प्रहरीले काम अह्राउने मुख्य अभियुक्तलाई पक्राउ गर्न भने सकेन । जिल्ला अदालत काठमाडौँले पाँचै जना नेपालीलाई २ जेठ ०७२ मा प्रतिव्यक्ति २ लाख ६५ हजार रुपियाँ धरौटी लिनुपर्ने फैसला सुनाएको थियो । 

नेपालको बैंकिङ प्रणाली जोखिमपूर्ण रहेका यी घटनाक्रमले देखाउँछन् । अझ, एकपछि अर्को गम्भीर प्रकृतिको घटना भएको देखिन्छ । पहिले खाता खोलेर बैंकको प्रणालीमा अनधिकृत रूपमा छिरेकाले प्रहरीले खातावालको पहिचान गरेर सहजै पक्राउ गरेको थियो । अहिले त बैंकको स्विफ्ट प्रणाली नै ह्याक गरेकाले कसले अनधिकृत पहुँच बनाएर रकम चोर्‍यो भन्ने खुल्न जटिल छ । 

कमजोर साइबर सुरक्षा
नेपालका वित्तीय संस्थाहरू साइबर सेक्युरिटीका हिसाबले जोखिमपूर्ण अवस्थामा रहेको हालै मात्र सार्वजनिक एक अध्ययनले देखाएको छ । अमेरिकामा रहेको रेकर्डेड फ्युचर नामक थ्रियट इन्टेलिजेन्स कम्पनीले गत १ अप्रिलदेखि ६ जुलाईसम्मको इन्टरनेट गतिविधिको विश्लेषण गर्दा नेपाललाई समेत असुरक्षित राष्ट्रमा राखेको हो । उक्त अध्ययन रिपोर्ट अनुसार उत्तर कोरियाली ह्याकरहरूले नेपालसहित भारत, मलेसिया, न्युजिल्यान्ड, केन्या, मोजाम्बिक र इन्डोनेसियामा छद्म सूचनाहरू भारी मात्रामा पठाउन सक्रिय रहेका छन् । 

हरेक बैंकको सर्भर र स्विफ्ट गु्रपबीच भर्चुअल प्राइभेट नेटवर्क (भीपीएन) हुन्छ । सामान्यत: सुरक्षाका दृष्टिले सर्भरसँग प्रत्यक्ष जोडिएका भीपीएन कम्प्युटरमा इन्टरनेटको पहुँच दिइएको हुँदैन । एक जना आईटी विज्ञका अनुसार सर्भरसँग सोझै जोडिएका कम्प्युटरमा इन्टरनेट हुँदा ह्याकरले सहजै त्यो डाटामा पहुँच बनाउन सक्ने भएकाले उक्त कम्प्युटरमा इन्टरनेट जोडिँदैन । 

तर, एनआईसी एसिया बैंकले भने भीपीएन कम्प्युटरमै सोझै इन्टरनेटको पहुँच दिएको राष्ट्र बैंकको अनुसन्धानबाट खुलेको छ, जसले गर्दा ह्याकरले सोझै उक्त कम्प्युटरमा पहुँच बनाएर युजर नेम र पासवर्ड हात पार्‍यो । युजर नेम र पासवर्डमा ह्याकरले पहुँच कसरी बनायो भन्नेमा भने प्रहरी र राष्ट्र बैंक दुवैले अनुसन्धान गरिरहेका छन् । “बैंकको स्विफ्ट नै ह्याक हुनु भनेको धेरै गम्भीर कुरा हो,” सीआईबीका निर्देशक एवं प्रहरी नायब महानिरीक्षक (डीआईजी) पुष्कर कार्की भन्छन्, “बैंकको सेक्युरिटी भनेको गार्ड राख्नु मात्र होइन । आफ्नो वित्तीय प्रणालीको सुरक्षा कसरी गर्ने भनेर उनीहरूले अब त्यसमा समेत लगानी गर्नु अनिवार्य भइसक्यो ।” 

एउटा वाणिज्य बैंकमा काम गर्ने आईटी विभागका अधिकारी त अधिकांश बैंकका आईटी शाखा बैंकको दैनिक प्रशासनिक कार्यलाई सघाउने काममा मात्र प्रयोग भइरहेको बताउँछन् । साइबर सेक्युरिटीका लागि प्रविधिमा लगानी गर्नुपर्ने र त्यसले तत्काल देखिने स्वरूपमा कुनै आर्थिक फाइदा नदिने हुँदा बहुसंख्यक बैंक व्यवस्थापक र लगानीकर्ता यसमा लगानी गर्न इच्छुक देखिँदैनन् । यद्यपि, बैंकहरूले इन्टरनेट, मोबाइल, ई–सेवा बंैकिङजस्ता विद्युतीय सञ्जालबाट सञ्चालित हुने सेवाहरू भने बढाइरहेका छन् । “तर, यस्तो सेवालाई सुरक्षित पार्ने प्रविधिको विकास किन बैंकहरूले गर्दैनन् ?” सूचना प्रविधिमा दख्खल राख्ने विनय बोहरा बताउँछन् । 

न जनशक्ति, न संरचना
अनधिकृत रूपमा बैंकको खातामा प्रवेश गरी रकम थपघट गर्न सक्ने घटना बाहिरिएपछि चार वर्षअघि सीआईबीले नेपालको वित्तीय संस्थाहरूमाथि साइबर हमला हुनसक्ने भन्दै त्यसका लागि अनुसन्धान गर्ने जनशक्ति तयार गर्नुपर्ने प्रस्ताव गृह मन्त्रालयमा पठायो । सीआईबीले प्रहरी मुख्यालय हुँदै पठाएको प्रस्तावमा नेपाल प्रहरीको अगुवाइमा सञ्चालन हुने गरी कम्प्युटर इमरजेन्सी रेस्पोन्स टिम (सर्ट) स्थापना गर्नुपर्ने उल्लेख थियो । सर्ट, कुख्यात अपराधी खोज्न सहजीकरण गरिदिने विश्वभर नेटवर्क भएको प्रहरीको इन्टरपोलजस्तै एउटा अन्तर्राष्ट्रिय सञ्जाल हो, जसले साइबर अपराधका घटनामा अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा सूचना आदान–प्रदान र अनुसन्धान गर्छ । यसमा आईटी, इन्टरनेटका विज्ञदेखि अपराध अनुसन्धानमा दख्खल राख्नेहरूको टिम रहेको हुन्छ । घटना हुनासाथै रेस्पोन्स गर्नुपर्ने भएकाले २४ सै घन्टा ड्युटीमा रहने प्रहरीले यसको कमान्ड गर्नुपर्ने विश्वव्यापी प्रचलन हो । भारतमा यस्तो जनशक्ति भए पनि नेपालमा भने छैन । 

पूर्वडीआईजी हेमन्त मल्लका अनुसार नेपालमा १२ वैशाख ०७२ को भूकम्पलगत्तै सीआईबीले अमेरिकास्थित सर्टको कार्यालयसँग सहयोग मागेको थियो, जहाँबाट नेपालमा ह्याकरहरूको सक्रियता बढेको सूचना सीआईबीले पायो । “महामारी, विपत्ति, संकटका बेला राज्यका मेसिनरीहरू कमजोर हुने भएकाले त्यस्तो बेला ह्याकरहरूले आक्रमण गर्ने भय बढी हुन्छ,” मल्ल भन्छन्, “त्यसैले हामीले अनुरोध गरेर सहकार्य गरेका थियौँ । त्यसले राम्रो सहयोग पुगेको थियो ।” उनका अनुसार नेपालमा सर्टको टिम हुने भए साइबर अपराधसम्बन्धी सूचनाहरू पाइराख्ने र त्यसले घटना हुनुअगावै सजग बनाउन तथा घटनालगत्तै अनुसन्धान गर्न सहयोग पुग्छ । 

अर्कोतिर राष्ट्र बैंकले समेत बैंकहरूको साइबर सुरक्षाका लागि प्रस्ट मापदण्ड बनाएको छैन । सेक्युरिटी गाइडलाइन्सकै भरमा चलिरहेको छ । यसमा सेक्युरिटीका लागि अवलम्बन गर्नुपर्ने कुराहरू उल्लेख भए पनि त्यसको मापदण्ड भने तोकिएको छैन । “सिस्टम सुरक्षित राख्न गर्नुपर्ने कामहरू राखिएको छ,” राष्ट्र बैंकका प्रवक्ता नारायण पौडेल भन्छन्, “त्यसैका आधारमा हामीले नियमन गर्ने हो ।” 

अर्कोतिर सेक्युरिटी अडिटलाई समेत राष्ट्र बैंकले कडाइका साथ लागू नगरेको राष्ट्र बैंककै एक अधिकारी बताउँछन् । सेक्युरिटी अडिटले साइबर सुरक्षाको समीक्षा गरेर सबल र निर्बल पक्ष निक्र्योल गरिदिन्छ । त्यही अनुसार बैंकहरू प्रविधिमा अपडेट हुन सक्छन् । “तर, पछिल्लो प्रविधि जडान गर्न हाम्रा वित्तीय संस्थाहरूले आर्थिक रूपमा सक्छन् वा सक्दैनन्, त्यो राष्ट्र बैंकलाई भन्दा सम्बन्धित बैंकलाई थाहा हुन्छ । त्यसैले नियमनकारी निकायले यही सफ्टवेयर वा प्रविधि प्रयोग गर भन्न सक्दैन । तर, सुरक्षाको हैसियत कस्तो छ भनेर नियमनचाहिँ गर्नुपर्छ,” बैंकका पूर्वगभर्नर दीपेन्द्रबहादुर क्षत्री भन्छन् । 

वित्तीय प्रणालीमा हमला गरेर ह्याकरहरूले देशको आर्थिक व्यवस्थालाई कमजोर बनाएपछि सिंगो राज्य संयन्त्र नै कमजोर बन्न पुग्छ । एक वर्षअघि बंगलादेशको केन्द्रीय बैंकको स्विफ्ट ह्याक भएर १ सय १ मिलियन अमेरिकी डलर चोरी भएपछि त्यहाँका गभर्नर अतिअर रहमानले राजीनामा नै दिनुपर्‍यो । यो चोरीबाट त्यहाँको अर्थतन्त्रमै गम्भीर धक्का लाग्यो । तर, पूर्वडीआईजी मल्ल भन्छन्, “यति गम्भीर कुरामा नेपालमा भने बहस नै भएको छैन ।” 

पुरा पढ्नुहोस्

विदेशी सहायताको बिजोग

रामबहादुर रावल
सरकारी संयन्त्रको चरम लापरबाहीका कारण तीन अर्बको योजना अलपत्र, विदेशी अनुदान फिर्ता जाने अवस्थामा
पुरा पढ्नुहोस्

एनसेलको खेलोफड्को

रामबहादुर रावल
पुँजीगत लाभकर नतिरी लाभांश लैजाने दाउ
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थमन्त्रीका तीन एजेन्डा

रामबहादुर रावल
विवादित व्यापारी तथा कम्पनीको स्वार्थमा निर्णय गर्न दबाब
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

'साथी चाहिएला तर जीवनसाथी नभए नि हुन्छ'— भुवन केसी

सन्तोष आचार्य

साढे तीन दशकदेखि नेपाली फिल्मी क्षेत्रका सदाबहार नायक हुन्, भुवन केसी, ६१ । आफ्नो फिल्मी प्रतिभाका कारण उनी जति प्रशंसित छन्, उति नै बेलाबखत आफैँले निम्त्याएका विवादका कारण पनि आलोचित हुन्छन् । ताली र गाली उनका लागि नौलो कुरा रहेन । आफ्नो जीवनको आरोह–अवरोहका सम्बन्धमा आत्मकथा लेखिरहेका उनी आगामी चार महिनासम्ममा पुस्तक सार्वजनिक गर्ने प्रयासमा छन् । महिलामैत्री आफ्नो छविका सम्बन्धमा उनी लुकाउनुपर्ने केही देख्दैनन् । महानायकको उपाधिका बारे सोधिएको प्रश्नमा उनी उत्तेजित हुन्छन् । १९ मंसिरमा उनले नेपालसँग खुलस्त कुरा गरे, त्यसैको सम्पादित अंश :

यसपटकको निर्वाचनमा त तपाईंको सक्रियता देखिएन नि ?
हो, यसपटक म विगतमा जस्तो सक्रिय रहन सकिनँ । आगामी माघमा मेरो फिल्म रिलिज हुँदैछ, त्यसकै तयारीमा व्यस्त रहेँ । तापनि, एक–दुई ठाउँमा गएर मैले आफ्नो उपस्थिति जनाएको छु । 

तपाईं अहिले पनि एमालेसँग नै आबद्घ हुनुहुन्छ कि दल परिवर्तन गरिसक्नुभयो ?
म एमालेमै छु । अरू कतै गएको छैन । 

दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनताका तपाईंले काठमाडौँ–१ बाट टिकट पाउने हल्ला थियो तर पाउनुभएन । पछि समानुपातिक उम्मेदवारका रूपमा पनि तपार्इंको नाम चर्चामा आयो, त्यसबेला पनि भएन । अहिले त झन् तपाईंको नामसम्म पनि आएन । एमालेले तपार्इंलाई नपत्याएको हो ?
टिकट पाउनका लागि म राजनीतिमा लागेको होइन । मैले नै टिकट पाउनुपर्छ भन्ने पनि छैन । वरिष्ठ कमरेडहरूले नै ‘तपार्इंले प्रत्यक्षतर्फ लड्दा बेस होला’ भन्नुभएको हो । मैले पाएको पनि हो । तर, त्यसकै भोलिपल्ट काठमाडौँ–१ का केही आकांक्षीहरूले मलाई टिकट दिएकामा विरोध गरेपछि मैले पनि सहमतिमै ठाउँ छोडिदिएको हुँ । यसपछि नेताहरूले नै ‘तपार्इंलाई जसरी पनि समानुपातिक सभासद् बनाउनुपर्छ, पार्टीले कलाकारको सम्मान गर्छ भन्ने राम्रो सन्देश जान्छ’ भन्नुभयो । मलाई समानुपातिक सभासद् बनाउने कुरालाई मैले पनि स्वीकार गरेँ । तर, पछि समानुपातिकको सूचीमा पनि परिनँ । म किन परिनँ भन्ने कुरा नेताहरूलाई नै थाहा होला । 

तपाईंलाई राजनीतिक चस्का किन लागेको ? कि झन्डावाल गाडी चढ्ने रहर हो ?
म राजनीतिमा आउनुको कारण मन्त्री बन्न, झन्डा हालेको गाडी चढ्न होइन । समाजका विभिन्न तप्काका व्यक्तिहरू राजनीतिमा जानुपर्ने रहेछ । कला क्षेत्रको समग्र विकासका लागि मैले केही योगदान गर्न सक्छु कि भन्ने उद्देश्यले म राजनीतिमा आएको हुँ । 

कलाकारलाई राजनीतिले ‘युज एन्ड थ्रो’ गरेको देखिन्छ, कतै तपाईंका सन्दर्भमा पनि यही भएको हो कि ?
‘कलाकार राष्ट्रका गहना हुन्, यिनीहरूको पनि भूमिका हुनुपर्छ’ भनेर राजनीतिमा ल्याउने तर कुनै महत्त्वपूर्ण भूमिका नदिने प्रवृत्ति देखियो । तर, मैले अवसर पाइनँ भन्ने कुनै गुनासो छैन । 

६० वर्ष पार गरिसक्नुभयो । तर, तपार्इंको उमेरका धेरै नेपाली तीर्थ–व्रत, योग, ध्यान, मन्दिर, नाति–नातिना यस्तै यस्तै चक्करमा हुन्छन् । तर, तपाईं त्यस्तो देखिनुहुन्न, किन हो ? 
फिल्मी क्षेत्रलाई संसारभर चिनाउने मेरो लक्ष्य छ । त्यसलाई उमेरले केही फरक पारेको छैन । केही काम अझै बाँकी छ । म आफ्नो कामप्रति सधैँ समर्पित रहेँ । सायद आफूले मन पराएको क्षेत्र र आफूलाई दर्शकहरूले दिएको निरन्तरको मायाले पनि होला, त्यसले मेरो जीवनमा ‘टनिक’को काम गरेको छ । दु:ख र अप्ठ्याराका दिनमा पनि खुसीका साथ बाँच्ने आधार सायद यही हो । आफ्नो जीवनबाट असन्तुष्ट हुनुपर्ने कुनै कारण देख्दिनँ । 

अलिकति फरक प्रसंग, मलाई माफ गर्नुहोला, यदि म गलत छैन भने तपाईं आफ्नो ३५ वर्षे फिल्मी जीवनमा महिला, मदिरा र पैसाको नजिक रहनुभयो । तपाईंलाई लाग्छ, यो ‘थ्री डब्लु’ (वुमन, वाइन र वेल्थ)ले तपार्इंको व्यक्तिगत जीवन पनि प्रभावित भयो ? 
आर्मीको एउटा अफिसरसँग बन्दुक नजिक हुन्छ । बन्दुकबिनाको आर्मी अफिसर हुँदैन । त्यसैगरी मनोरञ्जन दिने मेरो पेसा हो । यो क्षेत्रमा नायक–नायिका हुन्छन् । कलाकारको ‘फ्यान फलोइङ’ भएन भने उसको दिन सकिएछ भन्ने बुझे हुन्छ । पुरुष कलाकारका महिला र महिला कलाकारका पुरुष फ्यान हुनु स्वाभाविक हो । मेरो हकमा पनि महिला फ्यानहरू जीवनमा आएको सत्य हो । वाइनको सन्दर्भमा म रक्सी त्यति पिउँदिनँ । चुरोट भने अलि बढी हो, त्यो पनि छोड्ने प्रयासमा छु । संसारमा कोही पनि मानिस सर्वगुण सम्पन्न छैनन् । कमी–कमजोरी त सबै मानिसमा हुन्छन् । कुनै पनि व्यक्तिले राष्ट्रका लागि के गर्‍यो भन्ने कुरा महत्त्वपूर्ण हुन्छ । उसका व्यक्तिगत जीवनका झिनामसिना गल्तीले उसले गरेको ठूलो योगदानलाई छेक्दैन । 

तपाईंको छवि अलि ‘वुमनाइजर’को छ, कतिले त तपाईंलाई ‘प्लेब्वाय’ नै भन्छन्, कतिले रोमान्सका राजा पनि । यस्तो छवि कसरी बन्यो तपार्इंको ?
मलाई कसले के भन्यो भन्ने कुरामा कुनै गुनासो छैन । मलाई हरेक मान्छेले मायाले जे पनि भन्न सक्छन् । कुरा यति हो, मलाई फ्यानहरूले पछ्याउँछन् । फ्यानमा पनि महिलाहरू नै बढी छन् । अर्को कुरा, मेरा सबै शुभचिन्तक हुन्छन् भन्ने पनि छैन । 

आफ्नो छवि ‘वुमनाइजर’को छ भन्ने स्वीकार्नुहुन्छ ? 
मेरो डाह गर्ने मानिसहरूले अलि नराम्रो नाम दिएका मात्र हुन् । मेरा महिला फ्यान बढी छन् भन्ने म उहाँहरूलाई जानकारी गराउन चाहन्छु । 

तपाईंको व्यावसायिक जीवन सफल भए पनि व्यक्तिगत जीवन भताभुंग र लथालिंग भयो भनेर चिन्ता गर्नेहरू पनि छन् । किन परिवार व्यवस्थापनमा चुक्नुभयो ?
मैले तीन करोड नेपालीको मन जितेँ । तर, आफ्नै श्रीमतीको मन जित्न सकिनँ । श्रीमतीसँग राम्रो भएन । श्रीमान्–श्रीमती घरमा सौहार्दपूर्ण वातावरणमा मन मिलाएर बस्ने हो । तर, जहाँ खुसी भएन, मन मिलेन भने छुट्टिएर बस्नु नै वेश हुन्छ । कलह गरेर बस्दा त्यसले अर्को दुर्घटना निम्त्याउन सक्छ । त्यसैले हामी अलग भयौँ । चाहँदा चाहँदै पनि घर मिलाएर बस्न सकिएन । तर, कुनचाहिँ श्रीमान् होला, बिहे गरेर ल्याएको श्रीमतीसँग छुट्टिन चाहने ? यसमा म पनि दु:खी छु । तर, हाम्रो सम्बन्धविच्छेद मेरो कारणले मात्र भएको होइन । ताली दुवै हातले बज्छ । 

कहिलेकाहीँ ‘एक्लै भएकाले श्रीमती चाहिन्छ’ भन्ने सोच आउँदैन ?
अहिले मैले यस्तो सोच बनाएको छैन । किनभने, मेरा बच्चाहरू ठूला भइसके । जुन बेला मलाई, अझ मलाई भन्दा पनि उनीहरूका लागि मैले जीवनसाथी ल्याउनुपथ्र्यो, त्यसबेला त मैले फेरि बिहे गरिनँ भने अब त्यो सम्भावना छैन । निश्चय नै साथी चाहिन्छ होला तर जीवनसाथी नभई हुँदैन भन्ने सोचचाहिँ मेरो छैन । 

अर्को प्रसंग, तपार्इं र राजेश हमालका बीचमा ‘महानायक’को विवाद भइसकेको छ, पटक–पटक । खासमा भएको के हो ?
महानायक जो भए पनि हुन्छ । तर, उसमा राम्रो फिल्म खेलेर आगामी पिँढीलाई मार्गनिर्देश गर्ने क्षमता हुनुपर्छ । आफूलाई महानायक भन्दै पैसाका लागि जस्तोसुकै फिल्म नखेल्दिए हुन्थ्यो । बरू, अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा हामीलाई चिनाउने फिल्म खेलिदिए हुन्थ्यो । तर, आफू चर्चामा आएँ भन्दै संख्या बढाउने उद्देश्यले फिल्म भन्न नसुहाउने फिल्म खेल्दैमा महानायक भइँदैन । आफैँले आफ्नो टाउकोमा महानायकको पगरी गुथेर के हुन्छ र ! यो त बोझ हुन्छ । राम्रो काम गरेपछि ‘म महानायक हुँ’ भन्दै हिँड्नै पर्दैन । 

तपार्इं सफल नायक, निर्माता, निर्देशक हो । र पनि, तपाईं ‘सोसल आइकन’ बन्न सक्नुभएन । बरू, अरू नै बने, किन होला ?
मैले तपाईंका हरेक प्रश्नको जवाफ मनबाटै दिइरहेको छु । कूटनीतिक ढंगले बोलिरहेको छैन । कोही व्यक्ति हरेक प्रश्नको जवाफ दिँदा यसको असर के पर्छ भनेर बोल्छन् । जनताको नजरमा पनि एकदम ‘इन्टेलेक्चअुल’ रहेछ भनेर भान पार्छन् । म भने सफा हृदयले कुरा गर्छु । सबैसँग घुलमिल हुने र घमण्डी स्वभाव नभएकाले पनि यस्तो भएको हुन सक्छ । 

३५ वर्षअघि जुनी फिल्ममा सयौँको बीचबाट छानिएर संघर्षका विभिन्न चरण पार गरेर अहिलेको स्थितिसम्म आइपुग्नुभयो । तर, अहिले संघर्षभन्दा पनि आर्थिक लगानी गरेर नायक–नायिका बन्ने प्रवृत्ति देखिएको हो ? 
तपस्या नगर्ने हो भने सफल भइँदैन । यही क्षेत्रमा बाँच्छु, यही क्षेत्रमा मर्छु भन्ने भावना चाहिन्छ । यसरी लाग्दा कहिले सफलताको चुचुरो पनि देखिन्छ । कुनै बेला असफलताको पातालमा पनि पुग्नुपर्ने हुन्छ । धैर्य, निरन्तरता र लगनशीलता जरुरी छ । पैसा हालेर स्टार बन्छु भन्नेहरू लामो दौडका घोडा हुँदैनन् । 

पुरा पढ्नुहोस्

‘महाभियोग प्रकरण अलौ पर्वजस्तो’

सन्तोष आचार्य
हामीकहाँ न्यायपालिकामाथि कार्यपालिकाको हस्तक्षेप कुन विन्दुबाट प्रारम्भ भयो ?
पुरा पढ्नुहोस्

‘त्यसैले देशलाई पाकिस्तानजस्तो बनाउनु भएन’

सन्तोष आचार्य
राज्यले जुन–जुन ठाउँमा ‘डेलिभर’ गर्न सकेको छैन, त्यहाँ–त्यहाँ सेना पुग्दै जाने हो र ?
पुरा पढ्नुहोस्

समयका आधारमा मात्रै सर्ट फिल्म हो कि यसभित्र खास भिन्न चीज हुन्छ ?

मनबहादुर बस्नेत
छोटो समयमा धेरै कुरा देखाउनुपर्ने हुँदा यसमा विशेष केही न केही त हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘अब सात करोड पर्ने मूर्ति’

मनबहादुर बस्नेत
यति गज्जबको मण्डला बनाउनुभयो तर बनाउनेको भन्दा पहिरिनेको बढी चर्चा भयो नि ?
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

मैदानबाहिर महारथी

ज्ञानेन्द्र आचार्य

विश्वकप कसले जित्छ भनेर पत्ता लगाउने कुनै गणितीय सूत्र हुन्थ्यो भने यसपटक इटाली फाइनलमा पुग्नुपथ्र्यो । सन् १९७० को विश्वकपपछिका नतिजाले यस्तै देखाउँछ । आठौँ विश्वकपदेखि इटाली प्रत्येक १२ वर्षमा फाइनल पुगेको छ । २४ वर्षमा विश्वकप जितेको छ । यस अनुसार २००६ मा विश्वकप जितेपछि इटाली २०१८ मा फाइनल पुग्नुपर्ने हो । इतिहास जस्तोसुकै होस्, यसपटक इटाली फाइनल पुग्छ भन्ने भविष्यवाणी विश्वकप सुरु हुनुभन्दा अघि नै गलत भएको छ । किनभने, इटाली यसपटक छनोट हुनै सकेन । 

चारपटकको विश्वविजेता हो, इटाली । त्यसैले विश्वकपमा उसको छुट्टै प्रभाव छ । यसकारण इटालीका समर्थकलाई आउँदो विश्वकप केही नरमाइलो लाग्न सक्छ । इटालीको समर्थक नभए पनि फुटबल मन पराउने धेरैका लागि इटाली छनोट हुन नसक्नुभन्दा बढी दु:ख जियानलुइजी बुफन यसपटक विश्वकपमा नहुनुमा लागेको हुन सक्छ । ३९ वर्षको उमेरमा पनि अब्बल प्रदर्शन गरिरहेका बुफन यस्ता भलादमी खेलाडी हुन्, जसलाई विपक्षी टिमका खेलाडीले पनि सम्मान गर्छन् । यसै विश्वकपपछि फुटबलबाट सन्न्यास लिने मनसाय बनाएका थिए बुफनले । इटाली छनोट नभएपछि बुफनको अन्तर्राष्ट्रिय खेल जीवन विश्वकप सुरु हुनुभन्दा करिब सात महिनाअघि नै समाप्त भएको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलमा इटालीलाई निकै रणनीतिक टिमका रूपमा चिनिन्छ । निकै अनुशासित डिफेन्स, त्यसमाथि गोलपोस्टमा बुफन भएपछि जस्तोसुकै बलियो टिमलाई पनि इटालीसँग जित निकाल्न गाह्रो हुन्थ्यो । सधैँ अब्बल रणनीतिका लागि चिनिने इटाली यसपटक फितलो रणनीतिकै कारण चुक्यो । 

२००६ मा विश्वकप जितेपछि २०१० मा समूह चरणबाटै बाहिरिएको थियो । त्यतिबेलै विश्लेषकहरूले इटालीको खेदो खन्न सुरु गरिसकेका थिए । तर, २०१२ को युरोकपमा फाइनल पुगेर इटालीले ऊ अझै पनि फुटबलमा शक्तिशाली रहेको साबित गरेको थियो । २०१६ को युरोकपमा पनि इटाली राम्रै थियो । ६० वर्षयता पहिलोपटक विश्वकपमा छनोट हुन नसकेको इटालीको दुर्दशा २०१६ को युरोकपपछि सुरु भयो । युरोकपपछि प्रशिक्षक एन्टोनियो कोन्टेले छाडे । र, त्यहाँको फुटबल संघले जियान भेन्टुरालाई राष्ट्रिय टिमको जिम्मा लगाउने अनौठो निर्णय गर्‍यो । त्यतिबेलै भेन्टुरालाई राम्रो प्रशिक्षक मान्ने विश्लेषक कमै थिए । इटालियन लिगमा पनि उनले पुछारका क्लब मात्रै सम्हालेका थिए । अरू टिमहरूले आक्रामक शैली अपनाउँदा भेन्टुरा पुरानै रक्षात्मक शैलीमा रहे । 

भेन्टुरा कतिसम्म रक्षात्मक मानसिकताका प्रशिक्षक हुन् भन्ने प्ले अफमा स्वीडेनसँगको अन्तिम खेलबाट थाहा हुन्छ । इटालीलाई गोल गर्नैपर्ने बाध्यता थियो । आक्रामक रणनीति अपनाउनुको विकल्प थिएन । त्यसमाथि अन्तिम र निर्णायक खेल घरेलु मैदानमा खेल्न पाउनुको फाइदा आक्रामक खेलेरै उठाउनु पथ्र्यो । तर, भेन्टुरा उनले जानेको रक्षात्मक शैलीमा अडिए । र, त्यसैको नतिजा हो– इटाली छनोट नहुनु । 

लोरेन्जो इन्सिनीय अहिलेको पुस्ताका सबैभन्दा क्रिएटिभ इटालियन खेलाडी हुन् । भेन्टुराको रक्षात्मक रणनीतिमा इन्सिनीयले खासै मौका पाएनन् । गोल आवश्यक रहेको स्वीडेनसँगको अन्तिम खेलमा पनि भेन्टुराले इन्सिनीयजस्ता चतुर र आक्रामक खेलाडीलाई खेलाएनन् । बरू डिफेन्सिभ मिडफिल्डलाई बलियो बनाउन डिरोसीलाई मैदानमा उत्रन तयार रहन इसारा गरेका थिए । 

छनोटमा इटाली स्पेनजस्तो सशक्त टिमको समूहमा पर्नुले उसलाई गाह्रो परेको भन्नेहरू पनि छन् । तर, इटालीको स्तर निकै खस्किएको छनक स्पेनसँग ३–० ले हार्दा नै देखिएको थियो । दुई वर्षअघि युरोकपमा इटालीले स्पेनलाई २–० ले हराउँदा स्पेनले अब्बल टिमको दर्जामा रहिरहन आफ्नो रणनीति परिवर्तन गर्नु आवश्यक देखिएको थियो । उक्त युरोकप सकिएपछि स्पेनले आफ्नो कमजोरीमा व्यापक सुधार ल्यायो । तर, इटाली उल्टै कमजोर बन्दै गयो । छनोट हुन नसकेपछि भेन्टुरा बर्खास्त भइसकेका छन् र इटालियन फुटबल फेडरेसनका अध्यक्षले पनि कमजोरी स्वीकार्दै राजीनामा दिए । तर, ६० वर्षमा पहिलोपटक विश्वकपमा छनोट नहुँदाको चोट इटालीले त्यसबेला सही तरिकाले महसुस गर्नेछ, जब विश्वकप सुरु हुन्छ । 

इटालीजस्तै रणनीतिका लागि नेदरल्यान्ड्स पनि चर्चित छ । तर, नेदरल्यान्ड्स जुन रणनीतिका लागि चर्चित छ, त्यो इटालीको भन्दा बिलकुल फरक छ । टोटल फुटबल ’७० को दशकमा नेदरल्यान्ड्सबाटै प्रतिपादित फुटबल फिलोसफी हो । जस अनुसार विपक्षीमाथि मैदानको हरेक कुनाबाट लगातार आक्रमण गरेर उनीहरूलाई कमजोर बनाइन्छ । ’७० को दशकका उत्कृष्ट खेलाडी थिए योहान क्रुयफ । पछि प्रशिक्षक बनेर क्रुयफले टोटल फुटबलको फिलोसफीमा हल्का परिमार्जन गरे । बार्सिलोनाको प्रशिक्षक रहँदा उनले छोटो पासमा आधारित टोटल फुटबलको विकास गरे, जसलाई पछि टिकीटाका भनियो । उनकै चेला पेप ग्वार्डिओलाले यही शैली अपनाएर बार्सिलोनालाई सम्भव भएजतिका सबै उपाधि दिलाए । र, अहिले इंग्ल्यान्डमा यस्तै शैलीबाट म्यानचेस्टर सिटीलाई सशक्त बनाइरहेका छन् । 

आधुनिक फुटबलमा अहिले जुन शैलीले जरा गाडिरहेको छ, त्यही शैली सुरु गर्ने देश नेदरल्यान्ड्स भने कमजोर भएको छ । दुई वर्षअघिको युरोकप र अहिले विश्वकपमा पनि छनोट हुन नसक्नु यसैको प्रमाण हो । पछिल्ला दुई विश्वकपमा सेमिफाइनल पुगेको देश अहिले लगातार असफल बनिरहेको छ ।

नेदरल्यान्ड्स कमजोर हुनुमा मुख्य दुई कुरा कारक मानिन्छन् । पहिलो, खेलाडीबीच आपसमै तालमेल नहुनु र अर्को ढल्किँदो उमेरका खेलाडी हुनु । मैदानबाहिर नेदरल्यान्ड्सका खेलाडीबीच एकता नभएका घटना थुप्रैपटक सार्वजनिक भए । ड्ेरसिङ रुममा एकता ल्याउने चक्करमा राष्ट्रिय टिमका प्रशिक्षकहरू पनि परिवर्तन भए । तर, नेदरल्यान्ड्सको समस्या ड्रेसिङ रुमका झगडाभन्दा पनि गहिरो छ । त्यहाँको सिस्टमले काम गरिरहेको छैन । रोबेन, स्नाइडर, भान पर्सीजस्ता महत्त्वपूर्ण खेलाडीले ३३ वर्ष काटिसके । र, सही समयमा यिनलाई स्थानान्तरण गर्ने नयाँ खेलाडीलाई तयार पार्ने काममा डच फुटबल चुकेको छ । अहिले उनीहरूसँग प्रतिभावान् युवा खेलाडी त छन् तर राष्ट्रिय टिमको बागडोर सम्हाल्न अझै तयार भइसकेका छैनन् । यसको नियति भोग्दैछ अहिलेको डच फुटबलले । त्यसमाथि आफँैले सुरु गरेको टोटल फुटबल नेदरल्यान्ड्स आफँैले पछ्याउन छाडेको छ । २०१० मा विश्वकपको फाइनलमा स्पेनसँग शारीरिक खेल खेलेको थियो, जसलाई गैरडच फुटबल फिलोसफी पनि भनिएको थियो । 

छनोटमा बुल्गेरियाजस्तो कमजोर टिमसँगको पराजय नेदरल्यान्ड्सलाई भारी पर्‍यो । अन्तिम खेलमा लग्जेमवर्गलाई आठ गोलले त हरायो । तर, त्यसबेलासम्म उसको समूहबाट विजेताको हैसियतमा फ्रान्स विश्वकप पुगिसकेको थियो भने उपविजेता बन्दै प्ले अफ खेल्ने मौका स्वीडेनले खोसिसकेको थियो । 

इटाली र नेदरल्यान्ड्सपछि विश्वकपमा छनोट हुन नसक्ने अर्को अब्बल टिम हो, चिली । जसले पछिल्ला दुई कोपा अमेरिका जितेको थियो अर्जेन्टिनालाई हराएर । चिलीलाई जुझारु टिमका रूपमा परिचित गराउने प्रशिक्षक थिए– जोर्ज साम्पावली, जो अहिले अर्जेन्टिनामा छन् । २०१५ मा कोपा अमेरिका जितेपछि उनले छोडे र उनको ठाउँमा आए एन्टोनियो पिज्जी । साम्पावलीले छोडेपछि नै चिली हल्का कमजोर भएको भन्नेहरू धेरै छन् । तर, दोस्रोपटक पनि अर्जेन्टिनालाई हराएर कोपा अमेरिका जित्दासम्म पनि चिलीको जुझारूपन बाँकी थियो । 

विश्वकपका लागि दक्षिण अमेरिकी क्षेत्रको छनोटलाई सबैभन्दा गाह्रो मानिन्छ । किनभने, यहाँ एकसे एक अब्बल टिम छन् । तापनि, चिलीका लागि त्यति गाह्रो नहुनुपर्ने हो । किनभने, आर्थुरो भिडाल, एलेक्सिस सान्चेजजस्ता उच्च दर्जाका खेलाडी चिलीका मुख्य हतियार हुन् । छनोट चरणमा चार खेल बाँकी हुँदासम्म चिली राम्रै अवस्थामा थियो । ती चार खेलमध्ये चिली तीनमा पराजित भयो । अन्तिम खेलमा ब्राजिलसँग हारेपछि चिलीले विश्वकप गुमाउने पक्का भएको थियो, जुन उनीहरूका लागि निकै पीडादायी थियो । किनभने, चिली मात्रै एक अंकले छनोट हुन सकेन । अन्तिम चार खेलमा चार अंक मात्रै जोडेको भए पनि चिली छनोट हुन्थ्यो । तर, ऊ तीन अंकमै रोकियो । केही वर्षयता चिलीका जुनियर टिम र घरेलु फुटबलको हालत पनि सन्तोषजनक छैन । यसले चिलीको फुटबल फेरि पुरानै अँध्यारा दिनतिर फर्कने पो हो कि भन्ने डर फैलिएको छ । 

यसपटक विश्वकपमा इटाली, चिली, नेदरल्यान्ड्स र अमेरिकाजस्ता राम्रा टिम छनोट नहुँदा आइसल्यान्ड, पनामा, पेरुजस्ता साना टिमले मौका पाएका छन् । यी साना टिमले छनोट भएका शक्तिशाली टिमलाई रामै्र टक्कर दिए यसपटकको विश्वकप रोचक नै हुनेछ । 

पुरा पढ्नुहोस्

सकसमा अर्जेन्टिना

ज्ञानेन्द्र आचार्य
​अहिलेका खेलाडी व्यावसायिक खेलमा जतिसुकै सफल भए पनि यसपटक विश्वकप पुग्न सकेन भने अर्जेन्टिनी फुटबलको ठूलो दुर्भाग्य हुनेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

नेयमारको बाछिटा

ज्ञानेन्द्र आचार्य
उच्च रकमको ट्रान्सफर कारोबारमा राजनीतिक रंग
पुरा पढ्नुहोस्

अब्बल जिदान

ज्ञानेन्द्र आचार्य
प्रशिक्षकका रूपमा पनि जिनेदिन जिदान सार्वकालिक महान्
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

स्वप्निलको सैना मोह

बिना थिङ तामाङ

स्वप्निल 

ऊ डेढ घन्टाको बाटो हिँडेरै आई । अघिल्लो साँझ पनि त्यही बाटो त्यति नै दूरीबाट हिँडेरै आएकी थिई । बिहान फर्किई र पुन: आई । उसलाई हिँड्नुमा कुनै समस्या छैन । समस्या छ त केवल आफैँसँग छ । आफ्ना रहरसँग छ । आफ्नै अराजक विचारहरूसँग छ । फेरि पनि दिक्कलाग्दा प्रसंग नै उसका लागि प्रिय छन् । अझ भनौँ, सर्वप्रिय । ऊ हो उज्यालोतिर कथासंग्रहकी लेखक अर्थात् कवि स्वप्निल निरव । 

अँ ऊ हिँडेरै आई । यसो किन भनियो भन्दा हामी काठमाडाँैवासीलाई दुई पाइलाको बाटोमा पनि सवारी साधन चढ्नुपर्ने हुन्छ । मिनेट–मिनेटमा बस पाइने ठाउँमा हामीलाई बानी परिसक्यो । तर, पाल्पा, रामपुरवासी स्वप्निलको गाउँमा बस केही घन्टा बिराएर मात्र आउँछ, त्यो पनि स्थानीय होइन– काठमाडाँै एक्सप्रेस । घन्टौँ बस कुर्नुभन्दा हिँड्न रुचाउँछे ऊ । यसो गर्दा समय पनि बचत हुने र शारीरिक व्यायाम पनि हुने । हामीलाई उसले तानसेनको रानीमहल लाने वाचा गरेकी छ । वाचा पूरा गर्न ऊ सानो झोलामा एकसरो कपडा खाँदेर रामपुर बजारमा आइपुगेकी हो । म र डोल्मा हिजै बजारमा बास बसेका थियौँ । स्थानीयवासीका अनुसार रामपुरबाट तानेसन जानका लागि चार घन्टा लाग्छ । बसको टिकट काट्न जाँदा काउन्टरमा भीड देखियो । एउटा बसका लागि सयौँ मान्छेको ठेलमठेल थियो । दसैँ भर्खर सकिएको थियो । भनाभन र हानाहानबीच बसको ढोका छेउकै दुई सिटमा तीन जना खाँदिएर मितव्ययिता देखायौँ । उभिनेहरूको बिजोग वर्णनातीत थियो । 

कलिलो घाम अनुहारमा बोकेर हिँडेका हामी तानसेन आइपुग्दा हाम्रो अनुहारबाट घाम उप्किएर पर पश्चिमको बाटो हिँडिरहेको थियो । हामी बसबाट ओर्लिएर माथि श्रीनगरको बाटो हिँड्यौँ । श्रीनगरको उद्यानमा पुग्दा त घाम अलप पनि भइहाल्यो । हतारमै सेल्फी लिएको हामीलाई तानसेन बजारको कुनै मध्यम स्तरीय होटलको ढोका ढकढक्याउन उस्तै हतारो पर्‍यो । तानसेन, टुँडिखेलको एक फन्को थकान ओछ्यानमा बिसाउनु थियो तर नयाँ ओछ्यानमा स्वप्निल पटक्कै निदाइन । अनिँदो साथीको कविता लेख्ने अनुरोध आयो । नमान्ने कुरो थिएन । डोल्मा अघि भुसभुुस भइसकी । पूर्णिमाको छेको परेकाले जून झ्यालमै टाँसिएजस्तो देखियो । मैले जूनकै कविता लेखेँ । 

रातको सन्नाटा छ । सन्नाटामा स्वप्निल छ । एक किसिमको काव्यिक माहोल छ । स्वप्निलहरू कविताकै बारेमा सोचिरहन्छन् ? कि स्वप्निलहरूको विचारमा कविता आइदिन्छ ? उनीहरू कविताकै कारण बाँचिरहेछन् ? कि कविता लेख्न उनीहरू बाँचिरहेछन् ? यावत् प्रश्न मेरो दिमागमा रिंगिरहन्छ । स्वप्निल भने आफूले लेखेको असम्पादित पूर्वी परिवेश, प्रेम, हावा र बादलका छोटा–छोटा प्रेमिल हरफहरू सुनाउन उद्यत हुन्छिन् । म उनको अनुहारमा टाँसिएको हैरानी पढ्छु यद्यपि ऊ कविता वाचन गरिरहेकी छे । यसो गर्दा निधारको दायाँ आँखाछेउको खत हल्का तन्किन्छ उसको । यसले अनुहारमा थप चमक थपिन्छ । झल्याँस्स सम्झिन्छु, साँच्चै स्वप्निल त सधैँ पावरवाला चस्मा लाउँथी । आज किन लगाइन ? प्रश्न मैले सोधेँ । ऊ फिस्स हाँसी अनि भनी– स्वर्णिमले भाँचिदियो । स्वर्णिम उसको चार वर्षीय छोरो हो । चस्मा बनाउने समयसम्म जुरेको छैन उसलाई ।

अनि, यतिका दिन तिमी रेडियोमा न्युज कसरी पढिराछौ ? ऊ जम्माजम्मी एक फाँको हाँस्छे । अनि, भन्छे– न्युज पढ्दा एकापट्टिको डन्डी अल्झाएर पढ्छु । बाहिरफेरो निस्किँदा फुकाल्छु । 

अब भने मलाई दिक्दारी सुरु हुन्छ । कस्तो अचम्मकी केटी होली यो ? समस्याको समाधान यसरी नै गरिने हो ? उसको आफ्नै तरिका छ । हाँस्न पनि फारो गरी गरी हाँस्छे । बोल्दा तौलिएर बोल्छे । सम्भवत: बाँच्ने पनि त्यसरी नै पो हो कि ? उफ् !

प्रेम
च्याटमा सधैँ पाल्पा घुम्न आउनूस् भन्ने स्वप्निलको हार्दिक अनुुरोधको सम्बोधन यति प्रेमिल होला, मैले सोचिनँ । जब हामी रानीघाटमा अवस्थित रानी महलको पहिलो खुड्किलो चढ्दै थियौँ, हाम्रो मन–मस्तिष्कले एउटा बेग्लै किसिमको आनन्द अनुभूति गर्‍यो । म महलको भव्यता, वरिपरिको त्यो बागबगियान, त्यसको साज–सज्जावट देखेर हैरान भएँ । कालीगण्डकीलाई साक्षी राखेर खडा गरिएको त्यो प्रेमको अद््भुत सुन्दर महलको सेरोफेरोले जो–कोहीलाई एकपटक आफ्नो प्रिय मान्छेलाई सम्झिन बाध्य पार्छ । परिवेश नै त्यस्तो छ । मिथजस्तो लाग्ने प्रेम कहानीको प्रमुख पात्र खड्गशमशेर जबराले आफ्नी प्रियतमाको सम्झनामा त्यो विकट, निर्जन तर सुन्दर स्थानमा त्यो समयमै भव्य कालीगढीसहितको निसानी स्थापित गरेको रहेछ । भन्नेहरू भन्छन्, खड्गशमशेरले आफ्नो रानी तेजकुमारीलाई सधैँका लागि त्यो महलमा प्रेमको नाउँमा कैद गरे । यो दृष्टिकोणको कुरा हो । कसले कसरी त्यसलाई स्वीकार्ने भन्ने कुरामा छुट छ । यद्यपि, त्यागको कुनै मूल्य हुन्छ भने प्रेमिल हृदयहरूले सदैव यस स्थानलाई आफूसँग तुलना गरेर प्रेमको अभौतिक नै सही अद्भुत महल निर्माणमा अघि सरिरहने छन् । 

प्रेम गर्नेहरू सदैव एकान्त खोजिरहन्छन् । एकान्तमा आफ्नो प्रिय मान्छेको याद गर्नुको आनन्द बेग्लै हुन्छ । जसरी सामीप्यमा प्रेम प्राप्तिको स्खलन हुन्छ, त्यसरी नै दूरीमा पनि प्रेमको स्खलन हँुदो रहेछ । यदि त्यो दूरी कुनै सुन्दर एकान्तले मेट्छ भने । यदि प्रेमानुभूतिको पनि तह हुन्छ भने म त्यतिखेर सबैभन्दा माथिल्लो तहमा थिएँ र सम्झिएँ, आफ्नो प्रेमिल मान्छेलाई जो भौतिक रूपले कोसौँ टाढा छ । 

डोल्मा
डोल्मा आफँैमा प्रेमिल मान्छे । उसले पनि सम्झिहोली, आत्मीयता अनुभूत गर्ने मान्छेलाई । खासमा डोल्मा सदाबहार छ । सुख, दु:ख जस्तोसुकै अवस्थामा पनि तटस्थ बस्ने बानी छ उसको । हत्तपत्त उसको अनुहारको भावभङ्गीमा खासै परिवर्तन देखिँदैन । घामभन्दा चहकिलो चमक उसको निधार हँुदै अनुहारमा खस्यो । तत्क्षण डोल्मा उज्यालो देखिई । सेतो पृष्ठभूमिमा नीलो धर्केवाला सर्ट र नीलो जिन्समा खुब सुहाएकी थिई । खुसीसाथ गुनगुनाइरहेकी थिई ऊ । रानीघाटमा ऊ इलाम सम्झिरहेकी थिई ।

गुडबाई रानीघाट
मानिसहरू उज्यालो हुन खुसी हुनुपर्छ । खुसी ससाना कुरामा प्राप्त गर्न सकिन्छ । जस्तो कि, हामी रानीमहल र त्यसको वरिपरिको सानिध्यताले आल्हादित भइरहेका थियौँ । रानीमहलको शक्ति थियो त्यो । शक्तिको पनि स्वरूप हुन्छ । शक्ति कहिलेकाहीँ विध्वंस गर्न प्रयोग गरिन्छ, कहिलेकाहीँ कोमलता समेट्न प्रयोग गरिन्छ । त्यस समय भने स्वप्निलसँगै मिलेर पारिजातका फूलहरू जम्मा गर्न शक्ति प्रयोग गरी डोल्माले । पारिजात जो भमराको चुम्बन खप्नुको पीडाबाट मुक्त छ । मुक्त छ, प्रेमको नाउँमा कसैबाट ताडित हुन र त सम्भव भएको छ रातमै फुलेर रातमै झर्न ।

वास्तवमा भमराका लागि पारिजात अहं हो । तर, त्यो अहं भमराका लागि सजाय हो, भलै पारिजातहरूले प्रेम भोगेनन्, स्खलित भएनन् । त्यही पारिजातलाई सिरु घाँसमा उनेर डोल्मा र स्वप्निलले एउटा आकार दिए । पारिजातले आकार प्राप्त गरेपछि झन् सुन्दर देखियो । त्यो सुन्दरता हामी आफूमा कायम गर्न हतारियौँ र त केही क्षणपश्चात् पारिजात हाम्रो कपालमा शोभायमान थियो । सम्भवत: हामी पनि सुन्दर देखियौँ । 

स्वप्निलले झोलाबाट सानो डायरी निकाली । ऊ रानीघाटलाई परपरसम्मै नियाल्नमा व्यस्त भई । व्यस्त भई भन्दा पनि टोलाई । मैले पनि उनको शरीरलाई दायाँ पारेर परपरसम्मै नियालेँ । कालीगण्डकीमा डुबेको रानीमहलको जरा पल्लो डिलदेखि स्याङ्जाको सिमाना सुरु हुन्छ । त्यसको पृष्ठभूमिमा थियो कलात्मक हरियो चित्रजस्ता रूखहरूको समूह, जसले तातो घाम ओढेर हामीतिर शीतल बतास हुत्याइरहेको थियो । स्वप्निल प्रकृतिको त्यो सुन्दर क्यानभास अवलोकन गर्दै गर्दा कलमको बिँड कहिले दाँतले हलुकासँग टोक्थी र केके नोट गर्थी, डायरीमा । म भने आफ्नो हुस्सुपना सम्झेर एकैछिन हाँसेँ । त्यति परसम्म पुग्नु थियो त एउटा नोटकपी बोक्नुपथ्र्यो । खै के लेखुलाँ ? के सम्झिउँला ? भावनाका लहर जो उर्लिरहेका थिए, त्यो केमा कैद गरुँला ? थक्थक् लाग्यो ।

मोबाइलमा दृश्यहरू कैद गर्नुपर्छ । यिनै दृश्यहरू नै मेरा लागि भोलि स्मृति हुनेछन्, जसलाई म दोहोर्‍याएर हेर्न सक्छु । पढ्न सक्छु, अदृश्य हरफहरू र केही कोर्न सक्छु सादा पानाहरूमा । दृश्यहरू कैद भए फटाफट । कैद भयौँ हामी पनि । स्वैच्छिक कैदमा दु:ख लागेन, कुनै अपराधबोध भएन । बस्, कैद भइरह्यौँ पालैपालो रानीमहललाई पृष्ठभूमि बनाएर । हामी पाल्पा र स्याङ्जा जोड्ने लामो झोलुङ्गे पुलमाथि दौडियौँ । उफ्रियौँ । वारपार गर्‍यौँ । गीत गुनगुनायौँ । कालीगण्डकीको बहाव पनि एकपटक रोकिएर हामीलाई नै हेर्दैछजस्तो भान भयो । हामीले केहीबेरलाई नै सही आफूलाई नायक ठान्यौँ, जो सुन्दर, शक्तिशाली र भावुक छ । भावुक हामी एकअर्कालाई हेरेर मुस्कुरायौँ । आँखाले शक्तिशाली संवाद गरी तृप्तिको अनुभूति गर्‍यौँ । यही बीचमा स्वप्निलले एउटा मीठो विगत सम्झिई । विगतमा कसैले ऊसँग सैना (मितिनी) लाउने प्रस्ताव राखेको थियो । तर, खै के के भयो, त्यस बखत सैना लगाउनबाट वञ्चित भइछ । उसको लागि परिवेश, माहोल, साइत यस्तै खै के के जुरेन, जुरेन । हित्तचित्त मिलेपछि लाउने हो सैना, जसले सुख–दु:खमा जस्तोसुकै परिवेशमा पनि साथ छोड्दैन । कहावत नै छ– सुख पाए माइती, दु:ख पाए मितिनीकोमा जानुपर्छ । खासमा स्वप्निल त्यतिखेर आफ्नो मनको अन्तरकुनामा रहेका केही खास कुरा बाँड्ने मान्छेको आवश्यकताबोध गरिरहेकी थिई । मैले यत्ति बुभmेँ, स्वप्निल भित्रैबाट दुखेकी छ र ऊ मभन्दा पनि अझ गहिरोसँग उसलाई पढ्न सक्ने साथीको आगमनको प्रतीक्षामा छ ।

मानिस जतिसुकै सम्पन्न किन नहोस्, उसलाई आफ्ना कुराहरू सेयर गर्ने मान्छे चाहिन्छ । यसले मानसिक रूपमा जुन उपचार गर्छ, त्यो कुनै औषधीले गर्न सक्दैन । स्वप्निलको सैना मोह टुटेको थिएन । केही महिनाअघि मात्र तीन दिनको आफ्नो सन्तान गुमाउनुको भयंकर पीडाको हुरी छ, ऊभित्र । हुरीको व्यवस्थापन सैनाजस्तै सम्बन्धले मात्र गर्न सक्छ । म सैना हुन सकिनँ ।

उसलाई आधा पनि पढ्न सकेकी छै न । दु:ख छ । सबै सबैको सैना बन्न नसक्दो रहेछ । स्वप्निलको सैना मोह छिट्टै पूरा होस् भन्ने कामना गर्दै रानीघाटलाई गुडबाई भनियो । एक मित्रले गुडबाई कहिले नभन्नु भनेका थिए । गुडबाई कि मरेकाहरूलाई गरिन्छ कि अब कहिल्यै भेट नहुने भन्ने अर्थमा गरिन्छ भन्ने उनको तर्क छ । मेरो एउटा अभ्यास छ । म एकपटक पुगिसकेको स्थानमा सकेसम्म दोहोर्‍याएर जादिनँ । यस अर्थमा मैले पनि गुडबाई रानीघाट भनेँ या अनायासै भनेँ, मलाई थाहा छैन । यद्यपि, मैले दोहोर्‍याएरै भनेकी थिएँ, गुडबाई रानीघाट । 

पुरा पढ्नुहोस्

एक कप चिया

अमर न्यौपाने
त्यसपछि लाग्यो, चिया मुख हुँदै मेरो पेटसम्म मात्र पुगेन, शिरदेखि पैतालासम्म पुग्यो । आन्द्रामा मात्र होइन, नसानसामा पुग्यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

अनुभूति: पुरानै लयतिर

मञ्जुल
मैले दराजबाट एउटा किताब निकालेर पढ्न खोजेँ । के भयो, के भयो ध्यान केन्द्रित गरेर मैले पढ्नै सकिनँ । किताबलाई पोखरी र आफूलाई माछाजस्तो बनाएर बसे को मेरो के हालत भयो, सजिलै अन्दाज गर्न सकिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

कसैले नदेखेको देश

मनबहादुर बस्नेत
नेपालमा काम गरिरहेका कतिपय गैरसरकारी संस्थाले काम देखाउने नाममा जथाभावी गरेको लेखकको कुराले उनीहरूको उपस्थितिमाथि प्रश्न उठाउने बेला आएको सन्देश दिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[अनुभूति] पथपरहेजका पक्षमा

केदार शर्मा
सस्तो मनोरञ्जनका उत्पादकहरू भन्छन्, हामीले टेलिभिजन वा सिनेमाबाट अर्ती–बुद्धि दिने होइन, मनोरञ्जन दिने हो । उनीहरूका लागि मनोरञ्जन भनेको या त हाँस्नु मात्र हो, या त उत्तेजित हुनु मात्र ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

शेरबहादुरको सुरुवाल

रविन्द्र मानन्धर

गत वर्ष २७ फागुनको नेपालमा नेपाली कांग्रेसका सभापति (प्रधानमन्त्री भइनसकेका) शेरबहादुर देउवाको कार्टुन चित्र आवरणमै छापिएको थियो, आवरण सामग्री पनि उनकै बारेमा थियो । त्यस आवरण चित्रमा देउवाको सुरुवाल फुस्किएर झरेको छ । त्यो आवरणको अर्थ थियो, पार्टी एवं सत्ता गठबन्धन सञ्चालनमा देउवाको मनपरीका कारण उनी र पार्टीको छवि ध्वस्त भएको छ । 

सुरुमा देउवाको अहम् र स्वार्थ झल्किने खालको सामान्य ‘क्यारिकेचर’मा रंग भरेर देखाउँदा सहकर्मी साथीहरुले स्टोरीका लागि उपयुक्त भन्दै सहमति जनाए । तर, आवरण डिजाइन तयार भइसक्दा पनि सम्पादकलाई चित्त बुझेको रहेनछ । उनले देउवाको सुरुवाल फुस्काएपछि मात्रै आवरण चित्रले सही सन्देश दिन सक्ने भन्दै त्यही गर्न आग्रह गरे । हामीबीच एकछिन छलफल भयो र मैले सुरुवाल खुस्किएका देउवाको चित्र बनाएँ । यद्यपि, यो कार्टुन चित्र परम्परागत प्रयोग नै थियो, नयाँचाहिँ थिएन । 

नेपालको यो आवरण चित्र र सामग्रीले त्यो हप्ता बजार पिट्यो । देउवा समर्थकहरुले आक्रोश पोखे । तर, विपक्षी र कांग्रेसभित्रै पनि देउवाका आलोचकहरुले भने सराहना गरे । पत्रिकामा व्यंग्यचित्र, कथा वा तथ्य छाप्नुको उद्देश्य पाठकलाई मसला पस्किनु होइन, त्यसले सकारात्मक परिवर्तन पनि ल्याओस् भन्ने हो । तर, देउवाको स्वभावमा सकारात्मकताको लक्षण के देखिनू ? प्रहरी महानिरीक्षक र राजदूत नियुक्ति प्रकरणका कारण उनको छवि थप धूमिल भयो । प्रधानमन्त्री भएपछि त झन् उनको मनपरी उदांगो नै हुन थाल्यो । प्रधानन्यायाधीशमाथि महाभियोगको प्रस्ताव ल्याउनु, भीमकाय मन्त्रिमण्डल बनाउनु र सार्वजनिक बहसहरुमा अशिष्ट रुपमा प्रस्तुत हुनुजस्ता अलोकप्रिय काम गर्न थाले । विम्बात्मक रुपमा उनी आफ्नो सुरुवाल खुस्कँदै गरेको भनेर गरिएको खबरदारीप्रति अनभिज्ञ रही नै रहे । 
देउवाको अलोकप्रिय काम–कारबाहीका कारण जनमानसमा कांग्रेसप्रतिको वितृष्णाको परिणाम हालै सम्पन्न प्रतिनिधि/प्रदेशसभाको चुनावमा देखियो ।

वाम गठबन्धनले ल्याएको प्रचण्ड बहुमत त्यसको साक्षी हो । निर्वाचनमा कांग्रेसले नराम्रो हार बेहोर्नुपर्‍यो, भलै देउवाले जितेका होऊन् । कांग्रेसका निम्ति पार्टी इतिहासमै सर्वाधिक लज्जास्पद पराजय हो यो । 

निर्वाचन परिणामबाट रुष्ट कांग्रेसजनको आक्रोशबाट बच्न अब देउवाले के गर्लान् ? फुस्केको सुरुवाल मिलाएर लगाउलान् कि सुरुवाल फुकालेरै दौड्लान् ? सुरुवाल मिलाएर लगाउन सकेमा उनी र उनको पार्टीका हितमा होला, नभए त जय नेपाल !

पुरा पढ्नुहोस्

फोटो श्रद्धाञ्जली !

रवि मानन्धर
टुक्रुक्क भुइँमा बसेका उनी भन्दै थिए, ‘देशमा यो जति इमानदार खोजेर कहाँ पाइन्छ ? यो जति इमानदार मानिस हुने भए देश स्वर्ग हुन्थ्यो ।’
पुरा पढ्नुहोस्

आवश्यकता ‘डिल’ गर्ने दस्ताको

चन्द्र खतिवडा
साँच्चैको विशेष दस्ता, जसले विषयको प्राविधिक ज्ञान त्यसको समग्र खाकाको खोजी गरोस् । अहिले जस्तो जसलाई पनि विज्ञ बनाएजस्तो होइन ।
पुरा पढ्नुहोस्

असफल कालमा एनआरएनए

चन्द्र खतिवडा
संसारभरिमा सबैभन्दा बढी सदस्य हुने हैसियत राख्ने एनआरएनए अमेरिकामा भने विश्वासकै संकटसँग जुधिरहेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

रामबहादुर रावल
अहिले अदालतमा न्यायाधीशबीचमै जन्मसिद्ध, वंशज र अंगीकृत गरी अनौपचारिक कोटीकरण रहेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

सेती–सम्पत्ति

शब्द/तस्बिर : श्रुति श्रेष्ठ

पोखरा, लेखनाथ महानगरपालिका–९ रामघाटस्थित सेती नदी किनार मा बालुवा, गिट्टी ओसार्दै मजदुरहरु । नगर क्षेत्र हुँदै बग्ने यो नदी कतै गहिरिएर बग्छ त, कतै फैलिएर । आकार बदलेर बग्ने नदीले यस क्षे त्रमा वर्षायाममा ठूलो परिमाणमा बालुवा, गिट्टी थुपार्ने गर्छ । यसरी बगाएर ल्याएको बालुवा, गिट्टी खानीको भन्दा गुणस्तरीय हुन्छ । त्यसैले पोखरा र आसपास क्षेत्रका घर निर्माताहरुको पहिलो रोजाइमा यहाँको बालुवा नै पर्ने गर्छ । अन्य ठाउँको भन्दा महँगो मूल्यमा बिक्री हुने यहाँको नदीजन्य सामग्री हिउँद लागे पछि मजदुरहरुका लागि आम्दानीको गतिलो स्रोत बन्ने गरेको छ । 

शब्द/तस्बिर : श्रुति श्रेष्ठ

पुरा पढ्नुहोस्

मतको मर्म

पी चन्द्र न्यौपाने
माछापुच्छ्रे गाउँपालिका कास्की–८ का रामप्रसाद बास्तोला, ९६, को निधन भएको केवल आठ दिन मात्र भएको थियो । तर, २१ मंसिरमा सम्पन चुनावमा मताधिकार प्रयोग गर्न शोकलाई थाती राखेर शोकाकुल परिवार नै आए ।
पुरा पढ्नुहोस्

चिया चिन्ता

पर्वत पोर्तेल
बगानबाट चिया टिपेर लामबद्ध रुपमा कारखाना फर्कंदै गरेका गिरीबन्धु टी स्टेट बिर्तामोडका श्रमिकहरु
पुरा पढ्नुहोस्

क्रिकेट क्रेज

प्रकाशचन्द्र तिमिल्सेना
दार्चुलाको खलंगामा सैनिक इलाकाभित्र क्रिकेट खेलिरहेको यो तस्बिरले क्रिकेट खेलप्रति आजका युवाहरुको मोह र समस्या छर्लंग पार्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

किसान कर्म

रवि मानन्धर
​जनकपुर उपमहानगरपालिका–२३, बिन्धीका एक किसान भने भैँसी चढेर आफ्नो खेततर्फ लागिरहेका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्