‘भगवान्’ को इच्छा

नेपाल संवाददाता

फेसन क्षणिक हुन सक्छ तर शैली अनन्तसम्म रहिरहन्छ प्याजी रङको अनारकली पहिरनमा इच्छा कार्की स्टाइलिस देखिन्छिन् क्लासिक रातो टीका रातो लिपिस्टिकमा इच्छा ‘ भगवान्कै इच्छाले बनेजस्ती सुन्दर देखिन्छिन् नागपोखरीस्थित इनोभेटको पहिरनमा उनी फेसेनेबल लाग्छिन्

पुरा पढ्नुहोस्

बदलियो बानी

नेपाल संवाददाता
धेरै फिल्म खेल्दा लोकप्रियतामा असर पर्ने तर्क गर्दै वर्षमा एक फिल्म मात्र खेल्न थालिन् । म्युजिक भिडियोबाट पनि टाढा बसिन् । रामकहानीले अपेक्षाकृत व्यापार नगरेपछि पूजाले भटाभट फिल्म खेल्ने नयाँ रणनीति लिइन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

[पुस्तक समीक्षा] दमित चेतनाको बन्दी वृत्तान्त

यादव देवकोटा
राजा ज्ञानेन्द्रद्वारा मञ्चित शाही कदमका दिनमा सञ्चालित धरपकड, नियन्त्रण र दमनका सिलसिलामा दुई पटक बन्दी रहेका बेला लिखित डायरी हो । नेपाली भाषामाथिको आचार्यको गहिरो पकड, लेखनशैलीको उच्चता र सरलता यो पुस्तकमा खुलेर आएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

’अब कस्तूरी पाल्ने, बिना बेच्ने’

मनबहादुर बस्नेत
कस्तूरीमा विद्यावारिधि गर्ने तेस्रा नेपाली हुन्, पारसविक्रम सिंह । चाइनिज एकेडेमी अफ साइन्सबाट ’कस्तूरीको आनीबानी र पर्यावरण’ शीर्षकमा पीएचडी सकाएर भर्खरै नेपाल फर्किएका उनले हिमालयको दक्षिणी मोहडा केन्द्रित स्थलगत अध्ययन गरेका थिए ।
पुरा पढ्नुहोस्

सोकेसको फूल र दलित समावेशिता

घम्बर नेपाली
आफ्नो जातीय विशेषाधिकार गुम्ने हो कि भन्ने त्रासले वर्णवादीहरुमा घर गरेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

घनचक्कर बाबा

कुमार नगरकोटी
घनचक्कर बाबाले बेयरालाई आफ्नो अर्डर टिपाए : फ्रोजन मिन्ट लेमोनेड । बेयराका जिज्ञासु आँखाले मलाई सोध्यो– तपाईं चैँ के लिन चाहनुहुन्छ ? मेरो आँखाले भन्यो– हुक्का ।
पुरा पढ्नुहोस्

उपराष्ट्रपतिको अंग्रेजी–मोह

योगेश ढकाल
अचेल अंग्रेजी शब्द उपयोगको विस्तारले दैनिक बोलीचालीमा समेत नेपाली शब्द हराउन थालिसके । अर्कातिर मातृभाषा र स्थानीय भाषा–मोह संसारभर बढ्दै छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

विनाशविरुद्ध विमर्श

इन्द्र अधिकारी
लोकतन्त्रलाई परिपक्व, विकसित र समृद्ध पार्न कुनकुन पक्षलाई एकत्रित र समाहित गर्नु जरुरी छ ? लारी डायमन्डले १ सय ७७ देशको अध्ययन गरेका छन्, डेभलपिङ डेमोक्रेसीः टुवार्ड कन्सोलिडेसनमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

सत्र सालका भुइँनायक

राजकुमार बानियाँ
क्रान्तिमा मर्ने र मारिने भुइँतहकै कार्यकर्ता हुन्छन् । विश्वका कुनै क्रान्तिमा अपवादबाहेक नेता मारिएका छैनन् । तर इतिहास तिनै नेताको लेखिएको छ । महान्को पगरी पनि तिनैलाई गुथाइएको छ । इटालेली दार्शनिक अन्टानियो ग्राम्सीका पक्का चेलाजस्ता देखिन्छन्, कृष्णविक्रम नेम्बाङ, ७७ ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

बिजुली सपना

माधव अर्याल/पाल्पा

निस्दी, मित्याल भीरपानीका नर बहादुर गाहा मगर, ६३, ले बिजुली बाल्न पैसा बुझाएको १० वर्ष बितिसक्यो बत्ती चाँडै बल्छ भनेर सुरुमै हजार रुपैयाँ बुझाएका थिए

ग्रामीण विद्युतीकरण कार्यक्रमअन्तर्गत बिजुलीका लागि घरमा गरिएको वायरिङ धूलोधूँवाले कालो घरअगाडि ठेकेदारले गाडेका पोल पनि ढल्ने अवस्थामा पुगिसकेका छन् गाहा दुखेसो पोख्छन्, “बिजुली बाल्ने रहर सपनै हुने हो कि भन्ने लागेको

यस वर्ष पनि निस्दी गाउँपालिकाको मित्यालका ३० घरपरिवारलाई सोलार वितरण गरियो जिल्लाकै दुर्गम भेगमा पर्ने निस्दी गाउँपालिकाका वडा अहिलेसम्म टुकी सोलारमै चित्त बुझाउन बाध्य रहेको प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत शालिकराम बस्याल बताउँछन् भन्छन्, “केन्द्रीय प्रसारण लाइनको अवस्था यस्तै गाउँपालिकाले टुकीरहित कार्यक्रम चलाउन बाध्य

झिरुवास, गल्धा, अर्चले, ज्यामिरे, मित्यालमा वर्षौंअघि उठाएको पैसाले नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको सामुदायिक तथा ग्रामीण विद्युतीकरण विभागबाट टेन्डर भए पनि काम अघि बढेको छैन निस्दी गाउँपालिकामै लालीगुँरास सामुदायिक विद्युत् समितिसमेत गठन भएको

बिजुली बाल्नकै लागि वडाका हजार परिवारले उपभोक्ता संस्थामार्फत डेढ करोड रुपैयाँ बढी पैसा उठाएका थिए सुरुमा व्यक्तिगत खातामा पैसा राखेको विवाद केही पदाधिकारीले पैसा चलाएको आरोप पनि लाग्यो  

बिजुलीमा भएको ढिलाइप्रति ठेकेदार सामुदायिक तथा ग्रामीण विद्युतीकरण विभागमा डेलिगेसन गइसकेको गाउँपालिका अध्यक्ष मुक्तबहादुर सारु सुनाउँछन् भन्छन्, “विद्युत् प्राधिकरणको अटेरीपन समन्वयमा कमजोरी देखियो सिंगो निस्दी गाउँपालिकामा केन्द्रीय प्रसारण लाइन विस्तार हुन सकेको छैन

विद्युत् प्राधिकरण बुटवल क्षेत्रीय कार्यालय प्रमुख भानुभक्त भट्टराई भने लसुने (सिद्धार्थ राजमार्ग)–सिलुवा प्रसारण लाइन निर्माणमा भएको ढिलाइले निस्दीमा बिजुली नबलेको बताउँछन् भन्छन्, “अब विवाद समाधान भएको अवस्था निर्माण व्यवसायीलाई बोलाएर काम अगाडि बढाउँछौँ

लसुनेदेखि सिलुवासम्मको प्रसारण लाइनमा जग्गा विवाद भएपछि ठेकेदारले अन्य क्षेत्रमा काम अघि बढाएका छैनन् पूर्वखोला गाउँपालिकाको सिलुवामा बनेको सवस्टेसन पनि वर्षौंदेखि अलपत्र उक्त स्टेसनमा लगेपछि निस्दीमा बिजुली बाल्ने योजना रहेको विद्युत् प्राधिकरण पाल्पा वितरण केन्द्र प्रमुख रामु श्रेष्ठ बताउँछन्

रम्भा गाउँपालिका प्रमुख विष्णुप्रसाद भण्डारीका अनुसार लसुने क्षेत्रको समस्या समाधान भइसकेको भन्छन्, “निर्माण व्यवसायी नै नआउँदा काम अघि नबढेको हो हाम्रोमा विवाद भन्नुभन्दा ठेकेदारलाई ल्याएर काम गराउनुपर्छ

विद्युत् प्राधिकरणले केन्द्रीय प्रसारण लाइन निर्माणमा ढिलाइ गरेपछि गाउँपालिकाले हावाबाट बिजुली निकाल्ने प्रक्रिया अगाडि बढाएको यसअघि हजार सय वाट ( सय सोलार सय हावा) बिजुली निकालेर परीक्षण गरेको गाउँपालिकाले अब २५ किलोवाट निकाल्ने तयारी थालेको हो

निस्दी गाउँपालिका अध्यक्ष सारुका अनुसार ठेकेदारले सोलार प्यानल, मुख्य पोललगायत ल्याएर काम थालेको सिद्धार्थ राजमार्गबाट ४५ किलोमिटरपूर्व बेलडाँडाबाट मित्याल पुग्न पुनः १४ किलोमिटर कच्ची सडक वैकल्पिक ऊर्जा प्रवर्द्धन केन्द्रमार्फत कृष्ण ग्रील एन्ड इन्जिनियरिङ वर्क्स प्रालि, विराटनगरले यहाँ कामको ठेक्का लिएको थियो

हावा सोलार पावरको ब्याकअपबाट अहिले पनि हजार सय वाट बिजुली निस्केको हावा बिजुलीबाट सय ५० घरले बत्ती बाल्न पाउनेछन्

पुरा पढ्नुहोस्

हचुवामै घोषणा अनि ब्याक गियर

जनक नेपाल
अपरिपक्व निर्णय गर्ने हुँदा सरकार बारम्बार प्रतिरक्षात्मक
पुरा पढ्नुहोस्

कानुन मिच्दै निर्देशिका

यम बम
प्रत्यायोजित अधिकारको पुनः प्रत्यायोजन, कानुनसँग साइनो नै नगाँस्ने दस्तावेज
पुरा पढ्नुहोस्

मोहनापारिका गुमनाम बस्ती

मोहन बुढाऐर/हौसलपुर
राज्यको केही पनि सुविधा नपुर्‍याएपछि भारतमै निर्भर
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

सोकेसको फूल र दलित समावेशिता

घम्बर नेपाली
आफ्नो जातीय विशेषाधिकार गुम्ने हो कि भन्ने त्रासले वर्णवादीहरुमा घर गरेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

घनचक्कर बाबा

कुमार नगरकोटी
घनचक्कर बाबाले बेयरालाई आफ्नो अर्डर टिपाए : फ्रोजन मिन्ट लेमोनेड । बेयराका जिज्ञासु आँखाले मलाई सोध्यो– तपाईं चैँ के लिन चाहनुहुन्छ ? मेरो आँखाले भन्यो– हुक्का ।
पुरा पढ्नुहोस्

खण्डित हुँदैछ संघीय प्रणाली

अच्युत वाग्ले
विकास, समृद्धि र जनताको जीवनस्तरमा पछाडि परेका संसारका सबै मुलुकका लगभग समान पीडादायी कथा छन् । उत्साहप्रद महक्त्वाकांक्षा र ठूला त्रान्तिकारी ठानिएका परिवर्तनपछि स्थापित शासन प्रणाली क्रमशः विधि र जनअपेक्षाअनुरूप सञ्चालन हुन छाड्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

लाइटर

कुमार नगरकोटी
स्वामी कृष्णानन्द क्याफेको गार्डेनमा ब्लु अम्ब्रेलामुनि सिगार पिउँदै थिए । लेकाली झरनाजस्तो सेताम्मे केशराशिलाई रबर ब्यान्डले बाँधेका उनको मुहार सिगारको बाक्लो धूवाँमा छेलिएको थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

०१४ सालको अवज्ञा

शिशिर वैद्य
नेपाली राजनीतिमा अनेक उथलपुथल भए ०१४ सालमा । तिनै उथलपुथलमध्ये इतिहासमा बिर्सिनै नहुने दिन हो, २२ मंसिर ०१४ । राजनीतिक दलहरूले भद्र अवज्ञा आन्दोलनको आयोजना गरेका थिए, यस दिन ।
पुरा पढ्नुहोस्

ज्ञानमा बन्देज

भास्कर गौतम
सरकार भन्छ, प्रकाशन उद्योगलाई संरक्षण गर्ने हेतुले यस्तो नीति अँगालिएको हो । तर यस्तो ऐतिहासिक भूमिका निर्वाह गर्न हिजो सरकार असमर्थ थियो । आज पनि समर्थ छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

[सम्पादकीय] विकासको विनाशकारी भ्वाङ

बसन्त बस्नेत
विकासले नागरिकलाई खुसी बनाउनुपर्ने, उनीहरू उल्टै त्रस्त पो छन् । पूर्वाधार निर्माणका नाममा राज्य जनताको जीवनप्रति बेपर्वाह हुँदा जहाँतहीँ ‘विकासका पासो’ थापिएका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

‘भगवान्’ को इच्छा

नेपाल संवाददाता
फेसन क्षणिक हुन सक्छ तर शैली अनन्तसम्म रहिरहन्छ । प्याजी रङको अनारकली पहिरनमा इच्छा कार्की स्टाइलिस देखिन्छिन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

डल्लेको लाम्चो पनिर मःम

नेपाल संवाददाता
प्राकृतिक उज्यालो र रंगीन सेटिङ मन पर्छ भने तपाईंका लागि हुन सक्छ, डल्ले रेस्टुराँ । पिरो डल्ले खुर्सानीको नाममा रेस्टुराँ खोले पनि यहाँ परिकार भने स्वादिष्ट छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

तीनपुस्ते होनचा

नेपाल संवाददाता
तीनपुस्ते होनचाको शानै बेग्लै । छोयला, स्यः, यमरी, बारा, छ्याङ के खाने ? सबै पाइन्छ, तीनपुस्ते होनचामा ।
पुरा पढ्नुहोस्

गर्मीको साथी क्रिमबेल

नेपाल संवाददाता
बच्चा होस् कि वृद्ध, महिला होस् कि पुरुष । सबैको रोजाइमा पर्छ, आइसक्रिम । स्ट्रबेरी, भेनिला, चकलेट । पहेँलो, सेतो, नीलो, हरियो, गुलाबी कुन रङको खाने ?
पुरा पढ्नुहोस्

भुटानी स्वादमा रम्दै

नेपाल संवाददाता
रातो चामलको भात, गहुँबाट बनेको चताम्पा सुप, पोर्क या बफको करी, भुटानी सेटमा । इच्छाअनुरुप खान सकिन्छ, लिटल टिबेट रेस्टुरेन्ट एन्ड बार, ठमेलमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

उत्तरी स्वाद

नेपाल संवाददाता
चिनियाँ परिकार कत्तिको मन पर्छ ? गुलियो र अमिलो स्वादको मिश्रणमा बनेको बंगुरको मासु र सिचुवान सहरमा पाइने चिकेन ।
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

अभावमा खेलोफड्को

विजयराज खनाल

भक्तपुर, चाँगुनारायण नगरपालिका की सानु पुर्कोटी तीन सातादेखि मल लिन सल्लाघारीस्थित जिल्ला सहकारी संघ कार्यालय धाइरहिन् तर, बिक्री केन्द्रका अधिकारीहरूले उनलाई हरेक चोटि मल सकिएको जानकारी दिइरहे १० असारमा उनले मल पाइन् तर मागेभन्दा आधा मात्रै, अर्थात् २५ किलो

सो दिन १० बजेभन्दा पछि पुग्नेलाई संघको बिक्री केन्द्रले पूरै एक बोरा युरिया मल दिन नसक्ने बताइरहेको थियो एक बोरा लिन चाहनेले दुईवटा रसिद काटी खुद्रा मूल्यदरमा मात्रै पाइरहेका थिए खुद्रा मूल्यमा मल बिक्री गर्दा केन्द्रलाई प्रतिकिलो रुपैयाँ थप नाफा हुन्छ

अहिले सरकारले अनुदानमा दिने मलको अभाव यही अभावमा यस्ता सहकारीहरूले समेत च्याँखे दाउ थाप्न थालेका छन् पछिल्लो समय यस्तै लाभ लिने दाउमा रहेको मकवानपुर थाहा थानाबजारको रुद्र एग्रोभेट सोही स्थानको ढम्कीमा रहेको जनशक्ति कृषक सहकारी वाणिज्य आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागको कारबाही प्रक्रियामा आएको गत साता मात्रै कृषि मन्त्रालयका अधिकारीहरूले गरेको अनुगमनपछि गोरखाको एक सहकारीको बिक्री केन्द्रले सय बोरा मल लुकाएर राखेको पाइयो सो मल अनुगमनकै दिन किसानहरूलाई बाँडियो तर त्यो सहकारीलाई कुनै कारबाही भएन यो जानकारी दिने मन्त्रालयका अधिकारीहरूले सो सहकारीको नामै सार्वजनिक गर्न मानेनन्

खुद्रे नाफाखोर

मलको अभाव भइरहेका बेला यसमा ठूला आयातकर्ता व्यवसायीहरूबाट भन्दा पनि खुद्रे नाफाखोरहरूबाट खेलोफड्को भइरहेको घटनाक्रमले पुष्टि गरिरहेका छन् साल्ट ट्रेडिङ कृषि सामग्री लिमिटेडहरूबाट वितरण भइरहेको मलमै खेलोफड्को हुँदै आइरहेको , जसमा यी निकायबाट अनुमति लिएका कतिपय सहकारीका बिक्री केन्द्र अन्य स्थानीय व्यापारी तथा एग्रोभेटहरूको संलग्नता देखिन्छ

नियमअनुसार एग्रोभेटहरूले अनुदानको मल बिक्री गर्नै पाउँदैनन्,” कृषिविज्ञ तथा साल्ट ट्रेडिङका पूर्वपरामर्शदाता भगवान खतिवडा भन्छन्, “सहकारी तिनका डिलरले बुझेको मल नै एग्रोभेटमा पाइनुले सहकारीहरूबाटै मलमा अनियमितता हुने गरेको स्पष्ट हुन्छ

सहकारीहरूले नै मल लुकाएको त्यहीँका अधिकारीहरू पनि स्वीकार्छन् जिल्ला सहकारी संघ भक्तपुरका एक अधिकारी भन्छन्, “प्रति बोराकै दर पनि जिल्लाभरि लगभग उही मूल्य हुनुपर्ने हो तर त्यस्तो छैन सहकारीमै छापा मार्ने हो भने पनि धेरै मल भेटिन्छ मल बिक्रेता सहकारीहरूले केही किलोमिटर दूरी बढ्नेबित्तिकै प्रतिबोरा ५० देखि ८० रुपैयाँसम्म बढी असुल्ने गरेका छन्

मुलुकमा खेतीयोग्य जमिन त्यसमा आवश्यक मलको आधारमा प्रतिवर्ष लाख मेट्रिक टन मलको माग रहेको कृषि मन्त्रालयको आकलन व्यवहारतः कति मल आवश्यक हो भन्ने हिसाबकिताब गरिएकै छैन यही कारण माग लाख मेट्रिक टनको भनिए पनि वार्षिक सालाखाला साढे लाख मेट्रिक टन मल आपूर्ति हुँदा अभाव हुने गरेको सुनिँदैन तर मन्त्रालयका अनुसार चालू आवमा भने लाख ३१ हजार मेट्रिक टन अनुदानको मल आयात भएको

मन्त्रालयका अनुसार पहिलो चरणमा अर्ब ९९ करोड रुपैयाँ बजेट विनियोजन भएपछि आवश्यक परिमाणमा मल खरिद गर्न रकम अभाव देखियो दोस्रो चरणमा ३१ वैशाख मन्त्रिपरिषद्को निर्णयबाट अर्ब रुपैयाँ थपिएको ग्लोबल टेन्डर गर्नुपर्ने पछिल्लो व्यवस्थापछि निकासा भएको अर्ब रुपैयाँबाट सबै मल आइपुग्न मंसिरमा सम्भव हुनेछ

अहिलेको खरिद प्रक्रियाले मल आयात हुनै महिना लाग्ने गरेको यस आधारमा ५२ हजार मेट्रिक टन मलको अभाव भएको पनि हो सरकारले भारत सरकारसँग समझदारी (जीटूजी) गरेर तत्काल मल आयातको प्रयास गरे पनि सफल भएन

मुलुकमा अहिले सरकारबाट अनुदानप्राप्त मल साल्ट ट्रेडिङ कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेडले माक्र बित्री गर्दै आएका छन् आएको अनुदानको मल कृषि सामग्री कम्पनीका हजार सय वटा साल्ट ट्रेडिङका हजार सय सहकारी डिलरबाट बिक्री हुँदै आएको तर, सहकारीहरूमा पुगेको मलसमेत कृषकले पाउन सकेका छैनन्

स्थानीय स्तरका एग्रोमा मल पाइए वा सहकारीहरूमै मूल्यमा मनपरी भए आवाज उठाउनुपर्ने त्यहीँका जनताले हो,” खतिवडा भन्छन्, “आफ्नै क्षेक्रका व्यत्तिहरूले लुट्न थाल्दा प्रतिकार सोही क्षेत्रका बासिन्दाले गर्न सक्छन् नि

खतिवडाले भनेजस्तो प्रतिकार स्थानीय स्तरमा नभएको पनि होइन गोरखामै कृषकहरूको दबाबमा कृषि मन्त्रालयका अधिकारीहरूले अनुगमन गरेर सय बोरा मल बाँडेको थियो २० जेठमा धादिङका कृषकहरूले जिल्ला प्रशासनसमेत घेरे सबै स्थानमा यस्तै प्रतिकार हुन सम्भव छैन भक्तपुरका साथै अन्य तराईका जिल्लामा कृषकहरूले महँगोमा भए पनि मल किनिरहेका छन्

एक हदसम्म यो पहिलेका नियमनका पूर्वसंयन्त्र विघटन भएपछिको परिणाम पनि हो संघीयता कार्यान्वयनअघिका जिल्ला कृषि कार्यालयहरू अहिले खारेज भएका छन् सो समयका कृषि सेवा केन्द्रहरू पनि खारेज भएका छन् कृषि सेवा केन्द्रको सिफारिस निगरानीमा मल वितरण हुँदै आएको थियो तर, हाल सरकारले सात प्रदेशमा ५१ वटा मात्रै कृषि ज्ञान केन्द्र स्थापना गरेको जिल्ला समन्वय समितिले सहकारीहरूलाई मलको सिफारिस दिने गर्छ समितिले जिल्लामा अन्य कामसमेत गर्नुपर्ने भएकाले नियमन कमजोर ज्ञान केन्द्रमा समेत आवश्यक मात्रामा प्राविधिक जनशक्ति नभएकाले हाल अनुगमन नै हुन नसकेको वितरण प्रणाली खलबलिएको खतिवडा बताउँछन्

कृषि सामग्री कम्पनीका नायब प्रबन्धक विष्णु पोखरेल भने वितरण प्रणालीमा समस्या रहेको मान्न तयार छैनन् भन्छन्, “मलको आपूर्ति नै कम भएकाले समस्या भएको हो, हामीले समन्वय समितिको सिफारिस सहकारीहरूले मल बिक्री गरेको विवरण पेस गरेपछि मात्रै सोही सहकारीलाई थप मल दिने गरेका छौँ पोखरेल मलमा अनियमितता भएका छिटपुट घटनालाई आधार मानेर धारणा बनाउन नमिल्ने दाबी गर्छन्

मलमा भइरहेको यस्तो अभावमा साना खेलाडीहरू सार्वजनिक भइरहेका छन् तर, ठूला आयातकर्ता व्यवसायी चोखो रहन्छन् भन्ने होइन उनीहरूले अनुदानकै मलमा खेलोफड्को गरेको खबर सार्वजनिक भएको छैन यद्यपि संकटको समयमा मल आयात गरेर नाफा कमाउने बाटो भने समात्ने गरेका छन्

अनुदान गैरअनुदानित विभिन्न ३२ प्रकारका मल भने साल्ट ट्रेडिङसहित ६० निजी व्यापारीले आयातको अनुमति लिएका छन् दुईदुई वर्षमा यस्तो अनुमति नवीकरण गर्नुपर्छ मन्त्रालयसँग भने आयातकर्ताको अन्तिम सूचीसमेत तयार छैन निजी आयातकर्ताहरूले गैरअनुदानका युरिया, डाइमोनियम फस्फेट (डीएपी) मलसमेत ल्याउन अनुमति लिएको मन्त्रालयको विवरणबाट देखिन्छ यद्यपि निजी क्षेत्रले कति मल ल्याए भन्ने तथ्यांक मन्त्रालयसँग छैन

निजी क्षेत्रले मल आयात गर्दा बैंकमार्फत प्रतीतपत्र खोल्छन्, मन्त्रालयमा सो पत्रको जानकारी गराउनुपर्ने भए पनि हालसम्म आएको छैन,” मन्त्रालयका वरिष्ठ अधिकृत नेत्र भण्डारी भन्छन्, “निजी क्षेत्रबाट आयात नभएको हुन सक्छ वा भए पनि पत्रको जानकारी आउन समय नतोकिएकाले आउन बाँकी पनि हुन सक्छ

स्वदेशी बैंकले आयात हुने देशमा रहेको बैंकलाई निर्यातकर्ताको भुक्तानी सुनिश्चितताको लागि प्रतीतपत्र खोल्छन् रासायनिक मल नियन्त्रण आदेशले आयातकर्ताका लागि बैंकहरूले प्रतीतपत्र खोलेपछि मन्त्रालयमा यसको जानकारी गराउनुपर्छ

भन्सार विभागको तथ्यांकअनुसार गत जेठसम्ममा मुलुकमा लाख ५८ हजार टन युरिया मल आयात भएको गत जेठसम्ममा साल्ट ट्रेडिङले ४९ हजार सय ३५ मेट्रिक टन कृषि सामग्री केन्द्रले ६१ हजार सय मेट्रिक टन युरिया मल ल्याएको भन्सारको तथ्यांककै आधारमा पनि ४७ हजार मेट्रिक टन निजी क्षेत्रबाट आयात भएको देखिन्छ युरिया मलको विकल्पमा कृषकहरूले एमोनियम सल्फेटसमेत प्रयोग गर्छन् साल्ट ट्रेडिङले जेठसम्म १२ हजार सय २६ टन एमोनियम सल्फेट आयात गरेको थियो यो मलमा भने अनुदान छैन

साल्ट ट्रेडिङ कृषि सामग्री केन्द्रले ९७ हजार सय ७६ टन अनुदानित डीएपी मल आयात गरेका छन् भन्सारको तथ्यांकले भने लाख १५ हजार टन डीएपी मल आयात भएको देखाउँछ जेठसम्ममा मुलुकमा सबै किसिमका कुल लाख हजार मेट्रिक टन (१४ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँको) मल आयात भएको किसानलाई अनुदानमा समेत बिक्री गरिने युरिया, डीएपी पोटासियम क्लोराइड मल कुल १३ अर्ब ४३ करोड बराबर आयात भएको

यस आधारमा अभावमा मल ल्याएर ठूला आयातकर्ताहरूले पनि लाभ लिइरहेको भने पुष्टि हुन्छ केही मल भने औद्योगिक प्रयोजनका लागि समेत आयात भएको कृषि मन्त्रालयका अनुसार कपिलवस्तुको बालाजी जय अम्बे प्लाई उद्योगले चालू आवमा सय ३२ मेट्रिक टन युरिया मल आयात गर्ने अनुमति लिएको थियो

निजी क्षेत्रले समेत रासायनिक मल खरिद तथा वितरण गर्न सकिने व्यवस्था ०५४ कात्तिकमा गरिएको थियो यसको मुख्य उद्देश्य मल अभाव हुँदा बढी रकम तिर्न चाहने कृषकले समेत समस्या व्यहोर्न नपरोस् भन्ने थियो त्यस्तै, औद्योगिक प्रयोजनको लागि समेत मल ल्याउन सकिने व्यवस्था गर्नु रहेको थियो

सम्भव छैन कारखाना

कृषि मन्क्रालयमा रासायनिक मलको कमिसन चत्र तोड्ने पहिलो प्रयास ०४८ को जननिर्वाचित सरकारकी मन्त्री शैलजा आचार्यले गरेकी थिइन् उनले आफ्नै मन्त्रालयमा भ्रष्टाचार रहेको अभिव्यक्ति दिएपछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाले बोली सच्याउनु भन्दा पनि नमानी राजीनामा दिएकी थिइन् त्यही समयदेखि नै मुलुकमा रासायनिक मल उद्योग हुनुपर्ने आवाज पनि उठ्दै आयो

हालसम्मका विभिन्न अध्ययनले भने मुलुकमा रासायनिक मल उद्योग सञ्चालनको सम्भावना नै देखाएको छैन पछिल्लो समय मल उद्योग सञ्चालन सम्बन्धमा लगानी बोर्डले अध्ययन गरेको थियो युरिया मल उत्पादनको लागि भएको बोर्डको अध्ययनले कोइला आयात गरेर मल उत्पादन गर्नु परे खर्ब रुपैयाँ लागत १५ मेगावाट विद्युत् खपत हुने उल्लेख गरेको यदि युरिया उत्पादन गर्न प्राकृतिक ग्यास नै आयात गर्न परेमा लागत ७० अर्ब रुपैयाँ हुने विद्युत् १५ मेगावाट लाग्ने देखिएको थियो विद्युत्को प्रयोगबाट ग्यास उत्पादन गरेर युरिया मल बनाउन भने कम्तीमा खर्ब ३० अर्ब रुपैयाँ लगानी सय ५० देखि सय मेगावाट विद्युत् चाहिने देखिन्छ

नेपाली व्यवसायीहरूको मल उद्योग खोल्न सक्ने लगानी क्षमता नै छैन,” अर्थविद् रामेश्वर खनाल भन्छन्, “अर्को समस्या भनेको एउटै उद्योगका लागि सय मेगावाट विद्युत् उपलब्ध गराउन सरकारले सक्दैन पनि

भारतले समेत साउदी अरबलगायत मध्यपूर्वी राष्ट्रबाट प्राकृतिक ग्यास आयात गर्छ भारतमै वार्षिक करोड ५४ लाख मेट्रिक टन युरिया खपत हुन्छ ९९ प्रतिशत युरिया मलका लागि करिब प्रतिशत औद्योगिक प्रयोजनमा प्रयोग हुन्छ

भारतले आयात सहजताका लागि समुद्र नजिकका सहरमा उद्योग सञ्चालन गरेको नेपालले पहिलो दोस्रो विकल्पमा काम गर्ने अठोट नै गरे पनि भारतबाट हुने नाकाबन्दीजस्ता समस्याले समेत प्रभाव पार्न सक्ने देखिन्छ सरकारले भारत, बंगलादेश चीनबाट मलका लागि लगानी आउन सक्ने अपेक्षामा समेत केही महिनाअघि सम्पन्न लगानी सम्मेलनमा रासायनिक मल उद्योगको प्रस्तावसमेत राखेको थियो तर, हालसम्म उद्योगका लागि कुनै पनि विदेशी लगानीकर्ताले चासो देखाएका छैनन् युरिया मात्र नभई डीएपी पोटासमा समेत यस्तै समस्या

भविष्यमा प्रचुर विद्युत् उत्पादन भएमा रासायनिक मल उद्योग स्थापनाको सम्भावनासमेत बन्ला तर, उत्पादित मल नेपालमा मात्रै पूर्ण खपत हुँदैन निर्यातको ठूलो सम्भावनासमेत देखिँदैन अन्तिम विकल्प भनेको रासायनिक मलको प्रयोगलाई क्रमशः घटाउँदै लैजाने आयात हुने मलको सहज वितरण तथा वितरणको अनुगमन गर्नु नै हो संघीयताअघिका संरचना ब्युँताउन सकिँदैन नै तर हालका संरचनाहरूलाई व्यवस्थित गरेर कृत्रिम अभाव गराउने, अभावमा चलखेल गर्नेहरूको अनुगमनमा ढिलाइ गर्न नहुने सरोकारवालाहरूको सुझाव

पुरा पढ्नुहोस्

कार्यान्वयनमा कन्जुस्याइँ

विजयराज खनाल
केन्द्र सरकारको बजेट वित्तीय संघीयता लागू गर्न उदासीन
पुरा पढ्नुहोस्

[नेपाल बजेट विश्लेषण] कमरेडहरूका नाउँमा

विजयराज खनाल
गत वर्ष थिति बसाउने बजेट ल्याएका अर्थमन्त्रीले यसपल्ट भने पार्टीपंक्तिको दबाब खेप्न सकेनन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

सांसदलाई बजेट [समानान्तर सत्ताको अभ्यास]

योगेश ढकाल
कानुन निर्माण र सरकारलाई खबरदारी गर्नुपर्ने माननीयहरु निर्वाचन क्षेत्रको बजेट माग्दै
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

’अब कस्तूरी पाल्ने, बिना बेच्ने’

मनबहादुर बस्नेत

कस्तूरीमा विद्यावारिधि गर्ने तेस्रा नेपाली हुन्, पारसविक्रम सिंह चाइनिज एकेडेमी अफ साइन्सबाटकस्तूरीको आनीबानी पर्यावरणशीर्षकमा पीएचडी सकाएर भर्खरै नेपाल फर्किएका उनले हिमालयको दक्षिणी मोहडा केन्द्रित स्थलगत अध्ययन गरेका थिए

नेपालमा कस्तूरीको संख्या कति ?

सूर्य अस्ताएपछि उदाउनुअघि मात्रै क्रियाशिल हुने जन्तु भएकाले ठ्याक्कै संख्या निकाल्न गाह्रो बास बस्ने ठाउँमा भेटिएको दिसाको घनत्व हेर्दा हजारदेखि २५ सयको संख्यामा हुन सक्छ

संरक्षण नभएर कम संख्या देखिएको हो ?

दुर्लभ वन्यजन्तु भएकाले संरक्षण स्वाभाविक हो संरक्षित वन्यजन्तु हेर्न पर्यटक आउँछन् तर यस्ता वन्यजन्तुको संख्या घटिरहेकाले संरक्षणको परम्परागत धारणा बदल्नुपर्छ

संख्या कसरी बढाउने ?

विभिन्न कारणले लोपोन्मुख दुर्लभ वन्यजन्तुको संख्या घटिरहेको संख्या घट्नुको मुख्य कारण चोरी सिकारी हो अब प्रकृति पालन दुवै माध्यमबाट यसको संरक्षण गर्नुपर्छ

पालनबाट कस्तूरी संरक्षण कसरी हुन्छ ?

पालेपछि एकातिर संरक्षण हुन्छ भने अर्कोतिर चोरी सिकारी रोकिन्छ फेरि वन्यजन्तुको संरक्षण मात्र होइन, उपयोग पनि जरुरी कस्तूरीको बिना महँगो मूल्यमा बेच्न सकिन्छ यसको नाभिमा हरेक वर्ष सुगन्धित गोलो थैली अर्थात् बिना निस्कन्छ एउटा निकालेपछि फेरि अर्को पलाउँछ कस्तूरी १५ देखि २० वर्ष बाँच्छ एक वर्षको उमेरदेखि भाले कस्तूरीको बिना निकाल्न मिल्छ एउटा कस्तूरीले औसतमा १५ वटा बिना दिन सक्छ

कस्तूरीको बिना कहाँ बेच्ने ?

चीनले सन् १९५० देखि नै कस्तूरी पाल्न थाल्यो थुप्रै कस्तूरी फार्म छन् कस्तूरीपालनका लागि मात्र थुप्रै अनुसन्धान संस्था छन् तैपनि त्यहाँ मागअनुसार बिना उत्पादन हुन सकिरहेको छैन प्रतिवर्ष हजारदेखि हजार सय किलो माग भएको चीनमा ७० किलो मात्रै उत्पादन हुन्छ सन् २०२५ सम्म प्रतिवर्ष सय किलो पुर्याउने उसको लक्ष्य हामीलाई बजारको चिन्तै छैन

चीनमा बिनाको मूल्य कति पर्छ ?

सुनभन्दा तीनदेखि पाँच गुणा बढी मूल्यमा बिक्री हुन्छ नेपालमा पाइने हिमाली कस्तूरी सबैभन्दा ठूलो जातको हो हिमाली कस्मिरी कस्तूरीपालन अहिलेसम्म भएको छैन यसैले हाम्रो कस्तूरीका बिना अझ बढी मूल्यमा बेच्न सकिन्छ ठूलो जातको कस्तूरीको बिनामा मस्कोन नामक तरल रसायन बढी हुन्छ

बिनाको उपयोग केमा हुन्छ ?

चिनियाँ परम्परागत पद्धतिमा बन्ने औषधीमा यो खपत हुन्छ जडीबुटीबाट बन्ने औषधीमा त्यो मिसाइन्छ चार सय किसिमका औषधीमा यो प्रयोग हुने चिनियाँले पत्तो लगाइसकेका छन् यसबाहेक युरोपमा बिना मिसाएर महँगा अत्तर बन्छन्

नेपालमा यसको उपयोग हुँदैन ?

मैले पुराना व्यक्तिसँग कुरा गर्दा नेपालमा बिना टनिकका रुपमा प्रयोग हुन्थ्यो भन्ने थाहा पाएँ खासगरी बच्चालाई खुवाउँदा रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढ्छ

कानुनी रुपमा कस्तूरी पाल्न मिल्छ ?

यसबारे वन मन्त्रालयमा पटकपटक छलफल गर्यौँ पाल्न सकिने जनावरको सूचीमा कस्तूरी पनि राख्ने हिसाबले कानुन संशोधनको तयारी भइरहेको

यसको पालन कुन क्षेत्रमा गर्नु उपयुक्त हुन्छ ?

चिसो ठाउँमा बस्ने भएकाले २५ डिग्रीभन्दा बढी तापक्रम हुनुहुँदैन हाम्रो हिमाली क्षेत्रमा यो एकदमै फस्टाउन सक्छ

कस्तूरी पालेपछि नियमन जटिल नहोला ?

यो नियन्त्रित व्यापार हो खुला बजारमा यसलाई प्रवेश गराऊनु हुँदैन क्रेता बिक्रेता दुवैले कारोबारको लाइसेन्स लिएका हुन्छन्, चीनमा लाइसेन्सवालाले मात्रै कारोबार गर्न सक्छन् नियमनबारे चाहिँ सरकारले राम्ररी सोच्नुपर्छ

पुरा पढ्नुहोस्

‘पदमार्ग जोगाउन पर्खाल’

मनबहादुर बस्नेत
६० किलोमिटरमा निर्माणाधीन परियोजना हेलम्बु गाउँपालिकाले ८० मिटर पर्खाल बनाइसकेको छ । यसै विषयमा गाउँपालिका अध्यक्ष दोङ्बा निमा ग्याल्जेनसँग कुराकानी :
पुरा पढ्नुहोस्

‘व्यवस्थापन कहाँ सजिलो छ र !

मनबहादुर बस्नेत
त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल नजिकै हातको इशाराले सवारी साधनलाई निर्देशन दिइरहेकी देखिन्छन्, मनीषा बुढाथोकी ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘आदिवासी नै मूलधारे फिल्म’

मनबहादुर बस्नेत
आदिवासी फिल्म निर्देशनमा सक्रिय छिन्, पोखराकी जसु गुरुङ । २४ देखि २६ जेठसम्म काठमाडौँमा आयोजित नेपाल ‘आदिवासी जनजाति चलचित्र महोत्सव’मा जसु म्ले क्यु फिल्मबाट उत्कृष्ट निर्देशक भइन् । उनीसँग कुराकानी :
पुरा पढ्नुहोस्

‘अब फिल्ममा आउँछु’ – प्रकाश सपुत

मनबहादुर बस्नेत
युट्युबमा तहल्का मच्चाइरहेका छन्, प्रकाश सपुतले । दुई सातामै उनको लोकदोहोरी गीत ‘गलबन्दी’ ले ८० लाखभन्दा बढी दर्शक कमायो ।
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

युरोपेली छायामा कोपा अमेरिका

पवन आचार्य

विश्वको सबैभन्दा पुरानो फुटबल प्रतियोगिता हो, कोपा अमेरिका सय वर्षअघि अर्थात् सन् १९१६ बाट सुरु भएको प्रतियोगिताले १२ औँ संस्करण पूरा गरेपछि मात्रै फुटबलको महाकुम्भ विश्वकप सुरु भएको थियो सन् १९७५ अघि दक्षिण अमेरिकी फुटबल च्याम्पियनसिपको नाममा आयोजना भएको प्रतियोगितामा १९९० पछि मात्रै उत्तर अमेरिका एसियाबाट टिमहरूलाई आमन्त्रण गर्न थालिएको हो सन् १९९३ पछि १० दक्षिण अमेरिकी टिम दुई आमन्त्रित गरी १२ टोलीका सहभागिता हुन थाल्यो कोपा अमेरिकामा आमन्त्रितको रूपमा सर्वाधिक कोपा अमेरिका खेल्ने टोली मेक्सिको हो उसले १० संस्करणमा सहभागिता जनाइसकेको संयुक्त राज्य अमेरिकाले पटक, कोस्टारिकाले पटक, जमैकाले पटक, जापान, हाइटी, पानामाले एकएक पटक प्रतियोगितामा आमन्त्रित टोलीको रूपमा सहभागिता जनाइसकेका छन्

नेपालमा भने कोपाको लोकप्रियता दक्षिण अमेरिकी टोलीले लामो समय विश्व फुटबलमा देखाएको दबदबाको कारण हो फुटबल हेर्ने प्रशंसकलाई कुन टोलीको खेल मनपर्छ भनेर सोध्यो भने ब्राजिल अर्जेन्टिनाको नाम आइहाल्छ तर, उत्कृष्ट फुटबल कहाँ खेलिन्छ भनेर सोधियो भने युरोपको नाम आउनेमा कुनै द्विविधा छैन युरोपको व्यावसायिक फुटबलको विस्तार नेपालसम्म भइसकेको

हुन पनि पछिल्लो समय युरोपेली टोलीले विश्व फुटबलमा गरेको उम्दा प्रदर्शन प्रशंसायोग्य युरोपेली टोलीले पछिल्ला वटा विश्वकपको उपाधि उचालिसकेको सन् २००२ अघि दक्षिण अमेरिकी टोलीले लगातार दुईपटक विश्वकप उचाल्न मात्रै सकेका थिएनन् तर बढी जित्नेमा उनीहरू नै थिए तर, यसपटकको रुस विश्वकपमा स्थिति कस्तोसम्म भयो भने सेमिफाइनल पुग्नै सबै चार टोली युरोपका थिए क्वार्टरफाइनलमा स्थान बनाएका मध्ये टोली युरोपका थिए अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलमा युरोपको बढ्दो प्रभाव यसले पनि देखाउँछ

सन् २०१० अघिसम्म युरोपबाहिर आयोजना भएको विश्वकप उचाल्ने युरोपेली टोली नै थिएनन् पछि सन् २०१० मा दक्षिण अफ्रिकामा आयोजना भएको विश्वकप फुटबलको उपाधि स्पेनले सन् २०१४ मा ब्राजिलमा भएको विश्वकप जर्मनीले जित्यो

समय सधैँ यस्तो थिएन क्लब फुटबलमा युरोपको दबदबा रहे पनि अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलमा दक्षिण अमेरिकी टोलीको एकछत्र राज हुने गर्थ्यो त्यसको एउटै उदाहरण ब्राजिल हो सन् १९५८ देखि ७० सम्म आयोजना भएका वटा विश्वकपमध्ये उसले वटा आफ्नो पोल्टामा पार्यो त्यस्तै सन् १९९४ देखि २००२ मा भएका मध्ये विश्व फुटबलको वटा महाकुम्भको उपाधि ब्राजिलले जित्यो त्यसबीचमा अर्को दक्षिण अमेरिकी टोली अर्जेन्टिनाले सन् १९७८ १९८६ मा विश्वकप उचाल्यो

तर, अहिले समय बदलिएको फुटबल खेल्ने तौरतरिका पनि बदलियो त्यसको प्रभाव दक्षिण अमेरिकी टोलीको नतिजामा देखिन थालेको सन् २०१४ को फाइनल अर्जेन्टिनाले खेले पनि पछिल्ला संस्करणको विश्वकप फाइनलमध्ये वटा युरोपेली डर्बी बन्न पुग्यो हरेक चार वर्षमा ब्राजिली अर्जेन्टिनी फुटबलको व्यापक चर्चा हुने गर्छ यसपटक उनीहरूले केही जादु गर्लान् कि भन्ने आश पनि हुन्छ तर, मैदानमा त्यस्तो केही हुँदैन किन ? दक्षिण अमेरिकी फुटबललाई के भयो ?

यसको अर्थ के होइन भने दक्षिण अमेरिकी फुटबल तहसनहस भइसक्यो ब्राजिलले विश्वस्तरीय खेलाडी उत्पादन गर्न नसकेको पनि होइन अर्जेन्टिनामा पनि युवा खेलाडीको उत्पादन भइरहेकै तर, मुख्य कारक होभूमण्डलीकरण फुटबल अहिले विश्वमै चर्चाको शिखरमा यही चर्चाले व्यावसायिकतालाई जग हालेको यहाँ पैसाको खोलो बग्न थालेको त्यसको मुहान युरोप युरोपेली क्लब हाँक्ने धनाढ्यहरू हुन्

त्यसो स्वयं दक्षिण अमेरिकीहरू पनि सानै उमेरका फुटबल खेलाडीको युरोपेली क्लबप्रतिको मोहका कारण राष्ट्रिय टोलीको प्रदर्शन खस्केको विश्वास गर्छन् राष्ट्रिय टोली लिगमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्नेहरू पनि लामो समय त्यहीँ टिकिरहन सक्दैनन् फलतः विभिन्न संरचनाका फुटबल खेलेर हुर्किएकाहरूबीच तालमेल मिलाउन कठिन हुन्छ किनकि युरोपेली दक्षिण अमेरिकी फुटबल शैलीमा आकाशजमिनको अन्तर

राष्ट्रिय टोलीमा अटाउने खेलाडीले एकै खाले लिग खेल्दाको परिणाम बुझ्न धेरै टाढा जानु पर्दैन सन् २०१४ मा जर्मनीले विश्वकप उचाल्दा टोलीका अधिकांश सदस्य बुन्डेस लिगाका थिए स्पेनले २०१० मा विश्वकप जित्दा टोलीमा अटाएका खेलाडी ला लिगा खेल्ने अधिक थिए इटालीले २००६ मा विश्वकप जित्दा सिरी का खेलाडीको भर पर्नु परेको थियो यो मामिलामा फ्रान्स अपवाद बन्यो

राष्ट्रिय टोलीका सदस्यको खेल्ने शैलीको एकरूपताले पार्ने प्रभाव दक्षिण अमेरिकी टोलीमा मात्रै सीमित छैन, नेदरल्यान्ड्सको टोली आयाक्स डच फुटबलमा उत्कृष्ट खेलाडी जन्माउने पावरहाउसको रूपमा पनि परिचित थियो अहिले १९ वर्षमुनिका खेलाडीहरूले चाँडै क्लब परित्याग गर्न थालेका छन् परिणाम नेदरल्यान्ड्स फुटबलका महत्त्वपूर्ण प्रतियोगितामा छनोट हुनै सकेन खेलाडीले सानै उमेरमा राष्ट्रिय क्लब छाड्नु ठूलै समस्या हो तर, त्यसको एउटै कारण होपैसा फुटबलमा पैसा युरोपमा त्यसैले दक्षिण अमेरिकी भूमिमा उत्पादन हुने उम्दा खेलाडीहरू आफ्नै माटोमा लामो समय टिक्दैनन् किनकि त्यहाँ पैसा छैन , फिफामा आबद्ध महादेशमध्ये दक्षिण अमेरिकी महादेश भ्रष्टाचारमा लिप्त त्यसैले युवामा उसले लगानी बढाउन सकेको छैन

पछिल्लो विश्वकपमा ब्राजिल, उरुग्वे अर्जेन्टिनाले मैदान उतारेका खेलाडीको उमेर अन्य टोलीभन्दा धेरै बढी थियो दक्षिण अमेरिकी युवा टोलीले ठूला प्रतियोगिता नजितेको धेरै भइसक्यो अर्जेन्टिनाले ११ वर्ष २० वर्षमुनिको विश्वकप जितेको थियो त्यतिबेला टोलीमा सर्गियो एग्युरो एन्जेल डी मारिया सदस्य थिए भन्नुको तात्पर्यपछिल्लो पटक युवा विश्वकप जित्ने दक्षिण अमेरिकी टोलीका सदस्यहरू आफैँ सिनियर टोलीका लागि बूढा थकित भइसकेका छन्

अर्कोतर्फ युरोपेली टोलीहरू युवालाई प्रोत्साहित गर्दै छन् जर्मनीको युवा टोलीले पछिल्लो समय कन्फेडेरेसन कप जित्यो, युवा टोलीमा विश्वास गरेको इंग्ल्यान्ड पछिल्लो विश्वकपको सेमिफाइनलसम्म पुग्यो, बेल्जियमको टोलीमा पनि युवाको बाहुल्य भने विश्वकप विजेता फ्रान्सको टोलीका सदस्यहरू आफ्नो उत्कृष्ट समयमा पुग्न अझै बाँकी कुनै समय थियो, जतिबेला विश्व फुटबललाई दक्षिण अमेरिकी युरोपेलीबीचको घोडादौडको रूपमा परिभाषित गरिन्थ्यो तर, अहिले यो दौडबाट एउटा घोडा गायब भए बराबर

खेल दक्षिण अमेरिकामा नजर युरोपमा

कोपा अमेरिका लियोनेल मेसी, हामेस रोड्रिग्वेज, एलेक्सिस सान्चेज, फिलिप काउटिन्होजस्ता खेलाडीको प्रदर्शनमा मस्त रहने मात्र होइन, केही नयाँ खेलाडीको उदयको पनि प्रतीक्षामा त्यो भनेको उनीहरूलाई क्लबमा भित्र्याउन अब युरोपेली स्काउटहरू गर्ने तँछाडमछाड नै हो क्वार्टर फाइनलसम्मका प्रदर्शनबाट नयाँ सिजन युरोप जान सक्ने पाँच खेलाडीमा छन्

एभर्टन

(ग्रेमियो, ब्राजिल)

२३ सदस्यीय ब्राजिली टोलीमा युरोपेली फुटबल नखेल्ने मध्येका एक खेलाडी हुन्, एभर्टन विश्वकपमा राम्रो प्रदर्शन गर्न नसके पनि २९ वर्षीय विंगरले ग्रेमियोबाट १२ खेलमा गोल गरिसकेका छन् त्यसैको आधारमा उनी कोपाका लागि राष्ट्रिय टोलीमा छनोट भए


जोसेफ मार्टिनेज

(एट्लान्टा युनाइटेड, भेनेजुएला)

फुटबल प्रशंसकबीच २६ वर्षीय मार्टिनेज पेनाल्टी प्रहार गर्ने अद्भुत कलाका कारण परिचित छन् सन् २०१८ मा एट्लान्टालाई अमेरिकाको मेजर लिग सकरको विजेता बनाएका यिनले ३९ खेलमा ३५ गोल गरेका थिए उनले गोल्डन बुट मात्र होइन, मोस्ट भ्यालुएवल प्लेयरको अवार्ड पनि जिते


एक्सिक्वेल पालासियो

(रिभर प्लेट, अर्जेन्टिना )

सन् २०१८ मै स्पेनी क्लब रियाल मड्रिडको नजरमा परेका पालासियो आर्सनल जाने हल्ला पनि चलेको थियो जारी प्रतियोगितामा अर्जेन्टिनाबाट राम्रो प्रदर्शन गरे उनी लामो समय

गृहमैदानको लिगमा रहने छैनन्


नाहितान नान्डेज

(बोका जुनियर्स, उरुग्वे)

अर्जेन्टिनाको बोका जुनियर्सबाट खेल्ने उरुग्वेका मिडफिल्डर नान्डेजले सन् २०१५ मा राष्ट्रिय टोलीबाट डेब्यु गरेयता २२ क्याप जितिसकेका छन् बोका जुनियर्सलाई सन् २०१७/०१८ मा टाइटल जिताएका यिनले सन् २०१८ को विश्वकपमा उरुग्वेबाट सबै खेलमा सहभागिता जनाएका थिए


सेन्टियागो अर्जामेन्डिया

(सेरो पोर्तेनो, पाराग्वे)

२१ वर्षीय फूलप्याक अर्जामेन्डिया ओभरल्यापमा गएर खेल्न पनि माहिर छन् सेट पिस गर्ने अद्वितीय कलाका कारण सेरो पोर्तेनोका भरपर्दा खेलाडीका रूपमा उनको दर्ज हुन्छ गत मार्चमा राष्ट्रिय टोलीबाट डेब्यु गरेका यिनी यसै सिजन युरोपको ढोका उघार्ने प्रयासमा छन्


नेपाली दर्शकले हेर्न पाएनन् कोपा अमेरिका

कोपाको ज्वरोले यसपटक नेपाली दर्शकलाई छोएन नेपाली केबल टिभीले प्रसारण गर्न नसक्दा यसपालि कोपा अमेरिका फुटबलका नेपाली प्रशंसकले सहजै प्रतियोगिता हेर्न पाएनन् विश्वकप च्याम्पियन्स लिगपछि नेपालमा सर्वाधिक रुचाइने खेल कोपा अमेरिका हो

गत मे ३० देखि आगामी जुलाइ १४ सम्मको किक्रेट प्रतियोगिता आईसीसी विश्वकपको मारमा पर्यो, कोपा अमेरिका फुटबल कुनै पनि भारतीय टिभी च्यानलले कोपा अमेरिका प्रसारण गरेनन् विगतका संस्करणमा नेपाली दर्शकले भारतीय च्यानलबाट यो प्रतियोगिता हेर्थे सहज कम खर्चमा भारतीय मिडियाबाट प्रसारण अधिकार ल्याउँदै आएका नेपाली केबल टिभीले सीधै ल्याउन ठूलो लगानी गर्नुपर्ने भएपछि कोपा अमेरिका प्रसारण गरेनन् जुन १४ बाट सुरु भएको विश्वकै पुरानो कोपा अमेरिका फुटबलमा यसपटक दुई एसियाली मुलुक सहभागी छन्, जापान कतार

जापानले दोस्रोपटक प्रतियोगितामा सहभागिता जनाएको हो भने कतार पहिलोपटक सहभागी हुँदै नेपाली फुटबलप्रेमी इन्टरनेटको माध्यमबाट कोपा अमेरिका फुटबल हेर्न बाध्य छन् आगामी वर्ष अर्जेन्टिना कोलम्बियामा संयुक्त रूपमा हुने कोपा अमेरिकाको ४७ औँ संस्करणलाई नेपाली केबल टिभीले सीधै नेपाली च्यानलबाट प्रसारणको प्रयास गर्ने बताएका छन् तर लगानी पहुँचका हिसाबले नेपाली केवलबाट सीधै प्रसारण गर्न त्यति सहज भने छैन

पुरा पढ्नुहोस्

भारोत्तोलनकी तारा

पवन आचार्य
राष्ट्रिय खेलकुदमा लगातार पाँचौँ स्वर्ण जित्ने– त्यो पनि दुई फरक खेलबाट । यस्तो कीर्तिमानको भार उचाल्न मजबुत बाहु चाहिन्छ । यस्तै पाखुरा बोकेर १७ वर्षदेखि ‘स्ट्रङ्गेस्ट वुमन’ को ताज पहिरेकी छिन्, तारादेवी पुन, ३८ ले ।
पुरा पढ्नुहोस्

खेल होइन, धड्कन

नेपाल संवाददाता
१६ जेठदेखि जारी क्रिकेट कुम्भमेलामा नेपाल प्रतियोगितामा छनोट नभए पनि खेलप्रेमीको आसक्ति भने दिनप्रतिदिन बढ्दो छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

दौडिन तयार हुनुस् 

नेपाल संवाददाता
कान्तिपुर पब्लिकेसन्सले,‘कान्तिपुर हाफ म्याराथन’ को आठौँ संस्करण लिएर आएको छ । 
पुरा पढ्नुहोस्

थिति बसाउनै मुस्किल

पवन आचार्य
सम्झौताको बोझमा कर्माछिरिङ शेर्पाको एक वर्षे कार्यकाल
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

[पुस्तक समीक्षा] दमित चेतनाको बन्दी वृत्तान्त

यादव देवकोटा

नेपाली कांग्रेसभित्र प्रखर गणतन्त्रवादीको छवि बनाएका पार्टीभित्र गणतन्त्रको वकालत गरेबापत त्यसबखत कारबाही किनारामा पारिएका नरहरि आचार्य केही वर्षयता स्वास्थ्यमा अकस्मात् आएको असुविधापछि राजनीतिबाट केही छायामा परेजस्तो समय व्यतीत गरिरहेका थिए त्यही असुविधा सामना गरिरहेको दिनमा उनले सरल, पठनीय आकर्षक शैलीमा बन्दी वृत्तान्त लिएर आफ्नो सक्रियताको भिन्न स्वरुप जारी राखेका छन् यो राजा ज्ञानेन्द्रद्वारा मञ्चित शाही कदमका दिनमा सञ्चालित धरपकड, नियन्त्रण दमनका सिलसिलामा दुई पटक बन्दी रहेका बेला लिखित डायरी हो नेपाली भाषामाथिको आचार्यको गहिरो पकड, लेखनशैलीको उच्चता सरलता यो पुस्तकमा खुलेर आएको

गणतन्त्रलाई बयलगाडा चढेर अमेरिका जाने तमासा भनेर सस्तो टिप्पणी गर्नेहरु सत्तामा आसीन भएको यो समय डेढ दशकअघिको नेपाली समाजले कोल्टे फेर्न गरेको तपस्या विस्मृतितिर गएको यही बेला आचार्यको गणतन्त्रको यात्रा बन्दी वृत्तान्तले एक पटक सतही रुपमा भए पनि स्मरण गराउँछ भलै यसले गणतन्त्रकाखास यात्रीहरुलाई सर्वथा बेवास्ता गरेको गणतन्त्र आउनुको वस्तु यथार्थलाई नजरअन्दाज गरेको तर कसरी बयलगाडा सिद्धान्तका विश्वासीहरु राजाकै तानाशाहीमा पनि केही दिन पक्राउ गरिएजस्तो गरेर छाडिए उनीहरुभन्दा तल्लो हैसियत भएका उही पार्टीका कार्यकर्ता महिनौँ सरकारी बन्दी जीवन बिताउन विवश भए भन्ने तथ्यले हामीलाई गणतन्त्रको ताज कसरी यसकोस्वत्वलाई नै नामञ्जुर गर्नेहरुकोमा बन्दी भन्ने प्रस्ट्याउँछ

पुस्तकमा आचार्यले उल्लेख गरेको विवरणले कांग्रेसभित्र कसरी चक्र बाँस्तोलाहरु पछाडि धकेलिए कृष्ण सिटौलाहरु राजनीतिमा गड्गडाएर अघि आए, दिल्लीलाई पानीपँधेरो बनाउने सिटौला, सुजाताहरुको क्रियाशीलताले नेपाली राजनीतिमा बाह्य योजनामा कसरी नेताहरु अघि सारिन्छ भन्ने संकेत गर्छ

♦♦♦

आचार्य आफैँ पनि आफ्नो वृत्तान्तभरि नेपाली राजनीतिको निर्णायक स्तम्भ जनता तिनको बलियो संघर्ष हो भन्ने विश्वासमा रहन सकेको देखिँदैन कहीँकतै आन्तरिक रुपमा नेपाली दलहरुले गर्ने निर्णय प्रमुख हो भनेर उल्लेख गरे पनि निरंकुशताविरुद्धको संघर्ष या राजनीतिका निर्णायक जनताको भूमिका, उनीहरुको धारणालाई आचार्यले दोयम रुपमा समेत महत्व दिएको देखिँदैन

भारत, अमेरिका या विदेशीले के गर्लान्, माओवादीले के गर्ला भन्ने परमुखी अपेक्षामा आचार्य केन्द्रित देखिन्छन् किताबमा, मुखर रुपमै यो परमुखी चिन्तन उदेकलाग्दो जनतामा, जनताको प्रतिक्रिया के होला भन्नेमा रत्तिभर उत्सुकता, भरोसा नदेखिनु उनको राजनीतिक प्राथमिकताको उद्घाटन हो नै, नेपाली राजनीतिको परमुखी प्रवृत्तिको नजानिँदो सत्यको उद्घाटन पनि हो

आचार्यको बन्दी वृत्तान्तमा उल्लिखित परमुखी प्रवृत्तिले निराश तुल्याएपछि मलाई बीपी कोइरालाको बन्दी वृत्तान्तको सम्झना हुन्छ बीपी जनतामाथि, आधारभूत तहका मानिसप्रति अदम्य विश्वास श्रद्धा गर्छन् लेख्छन्, ‘तानाशाही व्यवस्थाको विरुद्ध जुलुस झिकेछन् ...दाजुभाइ दिदीबहिनीहरु, गरिब देशबासीहरु मेरा माटाका देवता पनि त्यसमा लागेका रहेछन् (जेल जर्नल, पृ १६)

सत्ताविरुद्ध भएका एकाध जनविरोधलाई पनि बीपी भव्य सौन्दर्यकरण गर्छन् आशाउज्यालोको अद्भुत उद्घाटन देख्छन् उनलाई जनताको चलमलाहट, तानाशाही सत्ताविरुद्ध कार्यकर्ताको विरोध अँध्यारोमा चम्किएको बिजुली लाग्छ लेख्छन्, ‘त्यस अँध्यारो बादलको सबभन्दा कालो क्षेत्रमाएउटा बिजुली हठात् झल्केछ त्यहाँको नरनारी, सैनिकअसैनिक अनुहारलाई एकछिन उज्यालो पार्दैकेवल बादलको अन्धकारलाई झन् कालिमामय बनाउँदै ...यो एउटा बडो साहसको कार्य थियो, जुन साहसलाई महान लक्ष्यका निम्ति मानिसले कहिलेकाहीँ मात्र प्रदर्शित गर्छ ...इतिहासका यी तमाम सानासाना कुरामानिसले नै आफ्नो सानो मुटुमा साहस बटुलेर मृत्युको सामना गर्दै पाशविकतालाई चुनौती दिएको कुरा सम्झन्छु भन्छुमनुष्यलाई हरेस खाने आवश्यकता छैन (कोइराला, उही, पृ १५/१६)

आचार्यलाई भने संसारलाई चकित पार्ने लाखौँलाख मानिस सडकमा उत्रिएको प्रलयकारी जनआन्दोलनले पनि उत्साहपूर्ण बयान गर्नुपर्ने स्तरमा प्रभावित पारेको देखिन्न आन्दोलनको आकार, जनताको लोकतन्त्रप्रतिको भव्यतम अनुरागबारे आचार्यले थाहा पाएनन् भनौँ भने पनि उनकै भनाइमा बीपीजस्तो कालकोठरीमा होइन, मोबाइल फोन प्रयोग गर्न सकिनेथुनुवाजीवनमा थिए यो उदाहरण मात्रै हो नेताहरुबारे, उनीहरुको प्राथमिकता, जनताप्रतिको उनीहरुको आत्मीयता, समर्पण विश्वासको

आफ्नो बन्दी वृत्तान्तभरि आचार्य नेपाली राजनीतिको निर्णायक स्तम्भ नेपाली जनता र तिनको बलियो संघर्ष हो भन्ने विश्वासमा रहन सकेको देखिँदैन ।

आचार्य भने परमुखी भएर किताबभर उद्घाटित हुन्छन् उनी लेख्छन्, ‘राजा ज्ञानेन्द्रको घोषणा अबको सन्दर्भमा माओवादीले कसरी लेलान् ? उनीहरुको तुरुन्तै १५ दिनभित्र देखिने प्रतिक्रिया व्यवहार कार्यक्रमले पनि यस कुराको आकलन मूल्यांकन गर्न सकिन्छ त्यसैगरी अन्तर्राष्ट्रिय सन्दर्भमा कस्तो प्रतिक्रिया आउला (पृ १९) ?’ राजाका कदम लोकतन्त्रको अपहरणका सम्बन्धमा भारतको वास्तविक नीति बुझ्न सकिँदैन (पृ २४) नेपालमा भएको घटनालाई सामान्य मान्न नसकिने यस्तो परिस्थितिमा भारतले सम्मेलनमा भाग लिन कठिनाइ हुने भन्नु राजनीतिक महत्वको देखिन्छ (पृ ३१) माओवादीको हौवा देखाएर अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको आँखामा छारो हाली देशभित्रका लोकतन्त्रवादीलाई दबाउन सकिन्छ कि भन्ने ज्ञानेन्द्रको मनसाय पूरा हुन त्यति सहज सजिलो देखिएन (पृ ४६) अमेरिकी विदेशमन्त्री कोन्डालिजा राइसको भारत भ्रमण भारतीय विदेशमन्त्री नटवर सिंहसमेतको संयुत्त प्रेस सम्मेलनमा अभिव्यक्त विचार नेपालका निम्ति पनि गम्भीर महत्वको देखियो (पृ १२३) यस्ता प्रसंग अनेकन पटक दोहोरिएका छन्

अझ आपत्तिजनक के भने कुनै दुई विदेशी राष्ट्रबीचको भेटघाट जारी वक्तव्यमा तेस्रो राष्ट्र नेपाललाई मुछ्ने विषय महत्वको हुन्छ कि आपत्तिको ? अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक अभ्यास, राष्ट्रसंघीय बडापत्रविपरीत नेपाल उपस्थित नै नरहेको तेस्रो पक्षको वक्तव्यमा नेपालको आन्तरिक राजनीतिबारे टिप्पणी गर्ने विषय आचार्यलाई महत्वको लाग्नु खेदजनक त्यसरी नै संविधान जारी भएपछि विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय फोरममा जारी भारत तेस्रो राष्ट्रबीच जारी वक्तव्यमा नेपाललाई मुछ्ने हौसला आचार्यजस्तै त्यस्ता कदमलाई महफ्वपूर्ण मान्ने राजनीतिककर्मीको भित्री उक्साहटमा प्रकट भएको रहेछ भन्न सकिन्छ

♦♦

उनै आचार्यका आदर्श बीपीमा भने राजनीतिप्रति कति गहिरो प्रतिबद्धता ! आफूले वितरण गरेको विश्वासमा बाँधिएर जेलनेल भोग्न विवश कार्यकर्ता पंक्तिप्रति कति उत्तरदायित्वको अनुभूति उनमा ! लेख्छन्, ‘जब उनीहरुलाई सम्झन्छु, मलाई उत्साह आउँछ जीवनका तुच्छता मबाट टाढा हुन्छन् यदि मैले नेपालका लागि केही गर्न सकेँ भने ... त्यस्ता अनेकानेक व्यक्तिहरुप्रति आफ्नो कर्तव्य पूरा गरेको ठान्नेछु (कोइराला, उही, पृ ३८) तर आजका दिनमा आचार्य बरु अरुभन्दा निकै संवेदनशील मानिन्छन्, आफैँलाई नेता बनाउन लड्दा कोखमा अड्किएको छर्रा निकाल्ने उपचार खर्च नपाएर कार्यकर्ता बिचल्ली हुँदा नेताहरु बिचौलियासँग क्रान्तिको साँवाब्याजको हिसाब असुलिरहेका भेटिन्छन्

पुस्तकभरि आचार्य आफ्नो परिवारको सुखदु:ख, छोरीहरुको पढाइ, उनीहरुको प्रगति, शैक्षिक आर्थिक उन्नतिले उनमा ल्याएको खुसीलाई एउटा गम्भीर पिताको हिसाबले उचित जिम्मेवारी देखाउँछन् यो स्वाभाविक पनि होहरेक अभिभावकलाई आफ्ना सन्तानको शिक्षादीक्षा, उनीहरुको प्रगति, उन्नयनले खुसी तुल्याउँछ तर आचार्य पुस्तकभरि आफ्नो परिवार, सन्तानबारे यति धेरै केन्द्रित छन् कि त्यसले नेपाली राजनीतिक पेसेवरहरुको आत्मचरित्रको उद्घाटन गर्न सहयोग पुर्याउँछ आफ्ना छोरीबारे जुन स्तरको चिन्ता, सरोकार प्रकट भएको देखिन्छ आचार्यमानेपाली समाज, जनताबारे रत्तिभर चिन्तन उनको डायरीमा देखिँदैन त्यो एउटा विम्ब पनि होला, नेताहरु किन परिवारमुखी हुन्छन् सत्तामा पुगेपछि जनता उनीहरुको प्राथमिकतामा पर्दैन भन्ने भन्नका लागि भनिएला, राजनीति गरिएको, जेलनेल बसेको नै देश जनताका लागि हो तर व्यवहारमा हेर्दा देश जनता झन्झन् किन हीनत्तर भएका छन् राजनीतिबाहेक अर्को कुनै आयमूलक पेसा नअपनाएका राजनीतिकर्मीको जीवन सुकुम्बासीबाट समृद्ध हैसियतमा कसरी पुगिरहेको भन्ने प्रश्नको उत्तर राजनीति गर्नेहरुको दिमागमा प्राथमिकतामा को भन्नेले पुष्टि गर्छ भलै, आर्थिक इमानदारीमा आचार्य फरक होलान्

निजी जीवनको अन्तर्यको सत्य भनिने डायरीमा मानिसले आफ्नो चेतना, चरित्रको सत्य उद्घाटित गर्छ भन्ने गरिन्छ आन्दोलनका दिनमा बन्दी बनेको राजनीतिककर्मी कुनै पनि दिनको डायरीमा भुइँमा टाँसिएका नेपाली जनता, तिनका सन्तानहरुको भविष्य, दुःखसुखबारे कहीँ पनि चिन्तनमा देखिँदैन केवल राजाको कदमले खोसिएको आफ्नो सत्ताभोग कुन स्वरुपमा फिर्ता ल्याउने भन्ने सवालमा अरुभन्दा अलि बढी अगाडि जान खोजेजस्तो देखिन्छ अरु राजासहितको लोकतन्त्र भनिरहेका बखत आचार्यले राजारहितको लोकतन्त्र भनेका हुन्छन् त्यो राजाबिनाको लोकतन्त्रमा जनता कहीँ पनि उनको बहसको केन्द्रमा छैन जनताको भविष्य कसरी उज्यालो बनाउने भन्ने चिन्ता चिन्तन देखिँदैन तर परिवारको चिन्ता चिन्तन यति प्रभावी भएर उद्घाटित हुन्छ कि त्यसले नेताहरु दिमागमा परिवार, तिनको उन्नति, सुखसयललाई मनमुटुमा राखेर राजनीति गरिरहेका हुन्छन् , पदमा पुगेपछि मनमा सुषुप्त तवरले गडेर बसेको त्यही परिवार, नातेदार, आफन्त सुख, खुसीको संसार जोड्न पदकोसदुपयोगगर्छन् भन्ने प्रस्ट्याउँछ त्यसैको प्रकटीकरण आजका दिनमा सासंदहरुले आफ्ना पीए सालासाली, भान्जाभान्जी, छोराछोरी रोजेको देखिन्छ नियुक्तिमा नातावाद पैसा प्राथमिकताका साथ अघि आएको उल्लिखित विवरणले आचार्यको पुस्तक हाम्रा नेताहरुमा निहित तर दमित रुपमा रहेको चिन्तन, चरित्रको उद्घाटन गर्ने वृत्तान्त हो भन्दा फरक पर्दैन

♦♦

राजाको सम्पत्ति पारदर्शी हुनुपर्छ भन्दा कारबाही भोगेको उल्लेख गरेका आचार्यले नेताको सम्पत्ति पारदर्शी हुनुपर्छ भनेको कहीँ पढ्न पाइँदैन आचार्यले पुस्तकमा कसरी एउटै पार्टीमा रहे पनि राजनीति गर्नेहरुको नाभि भिन्नभिन्न स्वार्थग्रन्थिद्वारा पालितपरिचालित भएको हुन्छ भन्ने प्रस्ट संकेत गरेका छन् उही पार्टीका सहमहामन्त्री गोविन्दराज जोशी, रामशरण महत खुलेआम पत्रकार सम्मेलन गर्दै हिँड्दा, सभागोष्ठीमा सरिक हुँदा पनि पक्राउ नपर्ने तर काठमाडौँ कांग्रेसका नेता भीमसेनदास प्रधानसमेत लुकीलुकी हिँड्नुपर्ने अवस्था आउनुले नेताहरुको नाभि कता जोडिएको भन्ने संकेत गरिदिन्छ त्यो उदाहरण मात्रै हो महाकाली सन्धि गर्दा देशलाई स्याटेलाइटमार्फत बिजुली बेचेर यति खर्ब, उति अर्ब नाफा हुन्छ भन्दै सार्वजनिक तवरले बोल्नेहरु सन्धि पारित गराउन पार्टीका सांसदलाई होटलमा थुनेर भेडाबाख्राको जस्तो मोल लगाउनेहरु जनता झुक्याउन राष्ट्रवादीको अभिनय गरेको भोटको स्वार्थ पूरा भएपछि  सक्कली अनुहारमा प्रकट हुन थालेको तथ्य हाम्रैसामु

पुस्तक : गणतन्त्रको यात्रा बन्दी वृत्तान्त | लेखक : नरहरि आचार्य | प्रकाशक : सांग्रिला बुक्स | पृष्ठ : ६३७ | मूल्य : ९९५ रुपैयाँ |

पुरा पढ्नुहोस्

विनाशविरुद्ध विमर्श

इन्द्र अधिकारी
लोकतन्त्रलाई परिपक्व, विकसित र समृद्ध पार्न कुनकुन पक्षलाई एकत्रित र समाहित गर्नु जरुरी छ ? लारी डायमन्डले १ सय ७७ देशको अध्ययन गरेका छन्, डेभलपिङ डेमोक्रेसीः टुवार्ड कन्सोलिडेसनमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

[पुस्तक समीक्षा] चमत्कारी ओशो

राजकुमार बानियाँ
वर्षको आधाजसो समय ओशो दर्शन र ध्यान सन्देशको प्रचारका लागि विदेशमै बिताउँछन्, स्वामी आनन्द अरुण । पाएका जति निम्ता मान्ने हो भने बाह्रै महिना विदेशमै हुन्छन् । आनन्द अरुणको पछिल्लो किताब ओशो : अचम्म जो मैले देखेँमा यस्ता अनेक किस्साबाजी छन् । तिनले ओशोको विपुल व्यक्तित्व देखाउँछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

विनोदिनी मुक्तिमार्ग

अरुण गुप्तो
प्लेटोको प्रोटागोरसमा सोक्रेटस आफ्ना चेला र अन्य जिज्ञासुसँग संवादरत छन् । कुनै शब्दलाई टिपेर त्यसका अर्थहरुको गहिरो संरचनासम्म पुग्नलाई प्लेटो बुझ्नु आवश्यक छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

पुस्तक समीक्षा : संग्रौलाको पुस्तकमा पश्चिमा विमर्श

योगेश ढकाल
पुस्तक उदाउँदो चीन र भारतविरुद्ध अमेरिकी सुरक्षा रणनीति, चीन–नेपाल सम्बन्ध, दक्षिण एसियाको आर्थिक विकास र शासन प्रणालीको सुधार, चीन र दक्षिण एसियाबीच कनेक्टिभिटी र बीआरआई गरी ५ विषयमा केन्द्रित छ । ती सबै खण्डमा राजनीतिक स्वार्थ, आर्थिक नीति र धार्मिक आस्थामाथि पश्चिमी मुलुक सहायतामार्फत नवउपनिवेशको रणनीतिबारे लेखिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

वाह ! विकास

मनबहादुर बस्नेत

मुस्ताङको कोरला नाका ताकेर ०७५ चैत पहिलो साता काठमाडौँबाट हानियौँ। हिउँ जमेका कारण मुक्तिनाथभन्दा अगाडि बाटो नखुलेको पोखरा पुगेपछि थाहा पाउँदा भने मन खिसि्रक्क भयो जहाँसम्म पुगिन्छ, त्यहीँसम्म जाने भनेर अगाडि बढियो बेनीबजार कटेपछि आउने गलेश्वर मन्दिरमा केही बेर टहलिँदै थियौँ, चालकले छिटो आउन हातको इसारा दिए मुस्ताङ लेतेमुनिको भीरमा बाटो बनाउन साढे देखि साढे बजेसम्म गाडी ओहोरदोहोर ठप्प पारिने रहेछ त्यसअघि उक्त भीर पार नगरे चार घन्टा 'भीरबन्दी' मा परिने

१० बजिसके पनि हामीले चिया मात्रै पिएका थियौँ कालीगण्डकी तिरैतिर करिब किलोमिटर मात्र गुडेका थियौँ, टायर पन्चर भयो जगेडा टायर फेर्दा आधा घन्टा बित्यो थोरै अगाडि बढेपछि परिवर्तित टायरमा हावाको चाप कम भएको भन्दै चालकले फेरि पन्चरको खतरा तेर्साए अब पन्चर भए पोखराबाट टायर मगाउनुपथ्र्यो यता हाम्रो पेट उसैगरी पन्चर भइरहेको थियो झन्डै १० किलोमिटर गुडेपछि हावा हाल्ने सुविधा पाइयो बालबाल भीर काटियो, ठ्याक्कै :२५ बजे जोमसोममा बास बस्दा भोलिपल्ट मुक्तिनाथ पुगेर पोखरा झर्ने 'आशु योजना' बन्यो

र्फकंदा अघिल्लो दिनको 'भीरबन्दी' समयमै काटियो तर कहर काटिएन काभ्रेभीरमा उसैगरी बाटो बन्द हुने रहेछ चार घन्टा अगाडि बढेर गाडीको लाम हेर्दै सुस्ताउनुभन्दा चिया पिउँदै बस्ने निधो गर्यौँ डाङडुंगे खोलामा रोकियौँ त्यहीँ भेटिए, पोखराबाट र्फकंदै गरेका मुस्ताङका सीडीओ गंगाबहादुर क्षत्री, डीएसपी तुलबहादुर कार्की सशस्त्र प्रहरी प्रमुख निर्मल कार्की बाटो बन्द भएपछि उनीहरु पनि गाडी छाडेर अगाडि पर्खने गरी हिँडेछन् भेट जुर्यो सीडीओ जिल्ला सुरक्षा प्रमुखको गाडी जस्तोसुकै काम रोकेर पनि चालू हुनुपर्ने/गराउनुपर्ने होइन ? जिज्ञासा सीडीओले मेटाए, "ठेकेदारले कबुल गरेकै मितिमा बाटो बनाएन भने उसलाई कारबाही गर्नुपर्छ त्यतिबेला 'सीडीओ हिँड्दा काम रोक्नुपर्यो' भनेर काम नसक्नुको जिम्मा हामीलाई दिन्छ कारबाही गर्न सकिँदैन त्यसैले जो आए पनि निर्धारित समयको काम नरोक्ने नीति लिएका छौँ "

जिल्लामा सीडीओको शान, शक्ति अतिरिक्त हुन्छ त्यसमाथि यहाँ सीडीओसहित उनी मातहतका दुवै सुरक्षा प्रमुख चार/पाँच घन्टा थुनिएका छन् तर कत्ति अहं छैन सोचेँ, यो हिमाली जिल्लाका प्रशासकको सोचको सानो अंश सिंहदरबार शीतलनिवासका शासकसँग भइदिए समृद्धि एक सपना मात्रै हुने थिएन

खान्की बान्की

त्यही जम्काभेटमा अर्को रोचक कहानी सुनियो भक्तपुरका बासिन्दा सशस्त्र डीएसपी कार्कीले थकाली खानाको स्वादको बखान निकै सुनेका रहेछन् मुस्ताङको ३३ नं गुल्ममा आफ्नो सरुवा भएको चाल पाउनासाथ मनमनै कल्पेछन्, अब थकालीको रैथाने स्वाद लिइन्छ, उद्गमथलोमै

अन्यत्र जिल्लामा प्रमुख बनेर जाँदा मानिस गोरु बेचेको साइनो लगाएरसमेत सम्बन्ध गाँस्न हतारिन्थे तर मुस्ताङमा ठीक उल्टो कसैले भाउ नदिने बल्लतल्ल जोमसोमका एक होटलवालाले चिया पिउन निम्ताए गफिँदै चिया पिए छिनमै होटलवालाका अरु साथी थपिए होटलवालाले चिया अर्डर गरे 'एकछिन' भन्दै निस्किए छिनमै होटलवालीले डीएसपीलाई आठ/दस थान चियाको बिल थमाइछन् त्यस दिनदेखि असली थकाली भान्छा गर्ने चाहना डीएसपीले मारेछन् बरु जुक्ति निकाले, मेसमै काँसको कचौरामा खाना हाल्ने थालमा घोप्टाएर थकाली शैलीमा पस्किने भन्छन् नि, नेपाल सरकारको खान्कीभन्दा बान्की राम्रो मुस्ताङमा खान्की, बान्की

ज्यूँदोजाग्दो सिन्डिकेट

पोखरामा एक अधबैंसे ठूलो आवाजमा कड्किए, "तपाईंको समिति सरकारभन्दा पनि ठूलो ?" ज्येष्ठ नागरिकको परिचयपत्र देखाउँदा छूट नदिएपछि चूर भएका रहेछन् तर लेकसाइड पृथ्वीचोक चल्ने उक्त गाडीका सहचालक मरिगए छूट दिन तयार भएनन् उल्टै कड्किए, "हामी सरकारको कुरा मान्दैनौँ समितिको मान्छौँ ' बस रहेछ, पोखरा बस व्यवसायी संघको सबै यात्रु सरकारले तोकेको सुविधा पाउनुपर्ने भन्दै एकमुख हुँदा पनि उनी टसमस भएनन् ज्येष्ठ नागरिक ऐनले वृद्धवृद्धालाई सार्वजनिक यातायातमा ५० प्रतिशत छूट किटान गरेको तर व्यवसायी हाकाहाकी कानुन मान्दैनौँ भन्छन् सरकारले यातायातको सिन्डिकेट धुलिसात पारेको गफ दिएकै एक यात्रुले सहयात्रुसँग भनिन्, "लुट्न सके लुट....

 

 

पुरा पढ्नुहोस्

चार घन्टा नमस्कार

पवन आचार्य
चार घन्टासम्म नमस्कार गरेर बस्नुपरेको पीडा सुनाउँदै एक खेलाडीले भनिन्, “मनोबल बढाउनु त परै जाओस्, पदाधिकारीको भाषण सुन्दा हामीलाई ठूलै पापको सजाय खेपेजस्तो लाग्यो ।”
पुरा पढ्नुहोस्

छाप छाडेको छपिया

सन्तोष आचार्य
स्थानीय किसानको जीवनशैली बदलिएको छ । पोखरीमा माछा पानीसँग खेल्छन् । किसान पैसासँग । किसान जागे के हुन्छ ?
पुरा पढ्नुहोस्

बहकिएका सत्तापक्ष, प्रतिपक्ष र अगुवा

बसन्त बस्नेत
सरकार–सीके सहमतिबारे सत्ता घटककै नेता यत्रोविधि असन्तुष्ट हुनुको गुह्य भने बुझ्न सकिएन । शृंखलाबद्ध सिकायत सुनिसक्दा लाग्यो, यी नेताहरुका लागि सहमतिको प्रश्न होइन, नेकपाभित्रको आन्तरिक असन्तुष्टि मुख्य हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

भानुभक्तलाई हेलमेट

राजकुमार बानियाँ
भानुभक्तको सालिक चाइना एड्ले बनाइरहेको दरबार हाइस्कुलको पर्खालमा च्यापिएको छ । विस्मय के छ भने उनको बिर्खेटोपीमाथि कसैले साइकलको हेलमेट भिराइदिएछ, आँखामा चस्मा सिउरिदिएछ । यसलाई सनक भन्ने कि सम्मान !
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

दैलामा सिंहदरबार आएर के भो !

कलेन्द्र सेजुवाल/सुर्खेत

पञ्चपुरी नगरपालिका१०, तातापानीका नवराज ढकाल, २२, को अधिकांश समय भारतमा बित्छ उनलाई घर नजिकैको क्याम्पसमा बीबीएस पढ्दै काम गर्ने रहर नभएको होइन वातावरण मिलाइदिने कसले ?” भन्छन्, “नीति बनाउने नेताहरू नै उतै जाऊन् भन्ने चाहन्छन्

संघीय सरकार टाढा भइहाल्यो, नजिकको स्थानीय प्रदेश सरकारले चाहे थुप्रै युवाको कालापहाड यात्रा रोक्न सकिन्छ त्यही मेसो नमिलाउँदा पढाइ छाडी कामको खोजीमा भारत जानुपर्ने बाध्यता हामी गाउँमै बसेर पढ्दै काम गर्न थाल्यौँ भने उनीहरूको राजनीति धरापमा पर्ला भरसक उतै बसून्, चुनावमा अघिपछि लाग्ने गरेर आऊन् भन्ने सोचाइ देखिन्छ,” नवराज औडाहा पोख्छन्

पश्चिम सुर्खेतका पञ्चपुरी, चौकुने बराहतालका बढीजसो युवा कामको खोजीमा भारत जान्छन् यहाँका अधिकांश युवाको पढ्ने रोजगारी गर्ने उमेर भारतमा कुल्ली काम गरेरै बित्छ नेताहरू भने गाउँमै स्वरोजगारका अवसर सिर्जना गर्न उदासिन देखिन्छन्

लामो समय भारतमै काम गरेकाहरू अहिले स्थानीय तहमा जनप्रतिनिधि छन् तीमध्येका एक हुन्, पञ्चपुरी११ का वडा सदस्य वीरबले कामी अर्काको देशमा गुलामी हुनुपर्दाको पीडा थाहा भए पनि नेतृत्वमा पुगेपछि काम गर्न गाह्रो हुने उनको अनुभव भन्छन्, “हिजो नेताहरूले केही पनि गरेनन् भनेर धारे हात लगाएर गाली गरिन्थ्यो युवालाई गाउँमै आयआर्जनका योजना ल्याऊँ भन्दा माथिकाले सुन्दैनन्

लामै समय भारतमा मजदुरी गरेर बिताएका पञ्चपुरी१० का वडा सदस्य नैनसिंह विकले जनप्रतिनिधि चुनिएपछि स्थानीयको आयआर्जन बढाउन तातापानी गाउँमा बदाम खेती थालेका छन् गाउँघरमै आयआर्जनका कार्यक्रम ल्याउन सके कोही पनि मुग्लान पस्नुपर्दैन यसका लागि जनप्रतिनिधिले नै सोच्नुपर्यो

नगरपालिकाले हालै ल्याएको नीति तथा कार्यक्रममा चुनौतीका १९ बुँदा समेटिए तर त्यसमा दुई छाक जुटाउन भारत जानुपर्ने जनताको बाध्यता कतै उल्लेख छैन स्वरोजगारका कुनै ठोस योजना छैनन् श्रमशक्ति भारततिर जानुपर्ने बाध्यताबारे थाहा ,” उपमेयर मुक्तिदेवी रेग्मी भन्छिन्, “तर बजेट अभावलगायत कारण उनीहरूलाई गाउँमै रोक्ने योजना ल्याउन सकेका छैनौँ

‘गाउँगाउँमा सिंहदरबारनारालाई संघीयताले उप्काइदिएको हो चौकुने गाउँपालिका, जुम्ल्यामूलकी मीना विक, २४, लाई यो नारा सुन्दैमा उदेक लाग्छ दुई महिनाअघि भारत गएका पति अर्जुन रोगले थला परेका छन् यता बारीको अनाजले एक महिना पुग्न मुस्किल वेदना पोख्छिन्, “दैलोमा सिंहदरबार आयो भनेर के गर्नु ? दुःखले कहिल्यै छाड्ने होइन लामो समय भारतमा मजदुरी गरेपछि अटो व्यवसायमार्फत स्वरोजगार हुने प्रयास गर्दै पञ्चपुरी नगरपालिकाका हेमराज देवकोटा


चौकुनेका हजार सय ७६ घरधुरीमध्ये २३ दशमलव ३५ प्रतिशत परिवार मात्र खाद्यान्नमा आत्मनिर्भर छन् अन्य परिवारलाई रोजीरोटी जुटाउनैका लागि भारत जानैपर्ने बाध्यता स्थानीय निकायले पहल गरे उनीहरूलाई गाउँमै रोजगारी दिन सकिन्छ चालू आर्थिक वर्षमा गाउँपालिकाले करोड लागत बराबरको सडक निर्माण गरे पनि स्थानीय श्रमशक्तिलाई परिचालन गरेन डोजरस्काभेटर लगाएर सडक खन्यो यो काममा हाम्रा छोराबुहारीलाई लगाएको भए अर्काको देशमा गुलामी गर्न किन जानुपर्थ्यो ?” मीनाकी सासू हिउँकला भन्छिन्, “हाम्रा लागि सरकार छैन भन्दा पनि हुन्छ, दुःख नदेख्नेलाई केको सरकार भन्नू ?”पति भारत गएपछि एक्लै खेतमा काम गर्दै पञ्चपुरी नगरपालिका–१०, तातापानीकी पवित्रा पोख्रेल ।


चुनावमा प्रलोभनका पोका बाँड्ने अनि जितेपछि वास्तै नगर्ने प्रवृत्तिले जनतामा जनप्रतिनिधिप्रति निराशा जागेको पञ्चपुरी१०, नार्सीकी पवित्रा पोख्रेलको जनालाई वर्षभरि खान पुग्ने जग्गा भए पनि सिँचाइ अभावले उत्पादन न्यून हुन्छ अगाडिबाट भेरी बगिरहेको , खेत भने बाँझै पति कामको खोजीमा बर्सेनि भारत जान्छन् चुनावमा गरेको वाचाअनुसार सिँचाइ खानेपानी पुर्याइदिएको भए पतिलाई भारत पठाउनुपर्ने थिएन,” भन्छिन्,“यहीँ बाह्रैमास तरकारी फल्थ्यो, अन्न उब्जिन्थ्यो, बारीमै सुन फलेपछि किन जानु कालापहाड ?”

भोट माग्न भारतमै

चुनाव आयो कि नेताहरू भोट माग्न भारतै पुग्छन् मतदानका लागि घर फर्किन आग्रह गर्छन् नेपाली मजदुरको बाक्लो बसोबास रहेका मुम्बई, नैनीताल, कुल्लु मनाली, सिमला, रुद्रप्रयागलगायत स्थानमा राजनीतिक दलका आप्रवासी संगठन नै खोलिएका छन् भारतबाट भोट हाल्न घर फर्किन्छौँ, चुनाव सकिएपछि फेरि उही ताल,” नवराज भन्छन्, “हामीलाई सधैँ भारततिर भास्ने भनेकै यहाँको राजनीतिले हो

०४६ को परिवर्तनपछि पश्चिम सुर्खेतबाट शिवराज जोशी, तप्तबहादुर विष्ट, नरबहादुर विष्ट नवराज रावत प्रतिनिधिसभामा चुनिएर काठमाडौँ गए सोही क्षेत्रका यज्ञबहादुर बिसी, बिन्दमान विष्ट पुष्पा घर्ती कर्णाली प्रदेशसभामा छन् यी नेताले बेरोजगारी समस्या समाधानमा सिन्कोसम्म नभाँचेको स्थानीयको  गुनासो

उक्त क्षेत्रका प्रदेशसभा सदस्य बिन्दमान विष्ट सिँचाइ, वनमा आधारित उद्योग पशुपालनलाई प्राथमिकतामा राखेर योजना बनाउनुपर्ने बताउँछन् हाल चर्चामा रहेको चौकुने सिमेन्ट उद्योग बेतान कर्णाली जलविद्युत आयोजना सञ्चालन भए त्यसबाट स्थानीय स्तरमा रोजगारीका अवसर सिर्जना हुने उनको भनाइ पश्चिमका खेतीयोग्य जमिनमा सिँचाइ मात्र गर्न सकियो भने वर्षैभरि खान पुग्ने अनाज मनग्य तरकारी फलाउन सकिन्छ”, उनी भन्छन्, “प्रदेश संघीय सरकारले वनमा आधारित उद्योग स्थापना पशुपालन क्षेक्रमा कार्यत्रम सञ्चालन गर्न सके भारत जानुपर्ने अहिलेको बाध्यता रोकिनेछ

बाआमा भारत जाँदा बालबालिकासमेत पढाइ छाडेर त्यतै लाग्छन् १२ असारमा चौकुनेको जुम्ल्यामूलस्थित आधारभूत विद्यालयमा पुग्दा तीन विद्यार्थी सोही दिन अभिभावकसँगै भारत गए शिक्षक हिरासिंह दर्लामी भन्छन्, “यहाँ यस्तै हो, घरमा ताला लगाएर बाआमा हिँडेपछि बालबच्चा पनि सँगसँगै जान्छन्, पढाइ दोस्रो प्राथमिकतामा पर्छ

पञ्चपुरी मासीका विनोद विक, १५, बम विक, १५, डम्बर पोख्रेल, ११, शिवराज पोख्रेल, १३, चारै जनाले काम गर्न बाआमासँगै भारत जाने गरेको बताए हाम्रो स्कुलका थुप्रै साथीहरू अहिले पनि काम गर्न भारतमा छन्,” विनोद भन्छन्, “हामी पनि स्कुल बिदा हुनेबित्तिकै गइहाल्छौँ

बाआमाले भारतमा मजदुरी गर्दा पञ्चपुरीका हेमराज देवकोटा, ३२, उतै जन्मिए लामो समय भारतमै काम गरे पनि अहिले स्वदेशमै स्वरोजगार भएका छन् उनी ऋण काढेर लाख ५५ हजारमा अटोरिक्सा किनेका छन् जिन्दगीभर कति भारत जानु भनेर यो व्यवसाय रोजेको हुँ,” देवकोटा खुसी साट्छन्, “मिहिनेत गर्दा यहाँ पनि राम्रै आम्दानी हुने रहेछ पराया देशमा गुलामी गर्नुभन्दा नेपालमै केही गर्नु राम्रो

हेमराजजस्तै बराहताल गाउँपालिका, साँखका रोहित गरन्जाले पनि तरकारी खेतीबाट मासिक ४० हजार रुपैयाँ कमाउँछन् काम खोज्दै भारतदेखि कतारसम्म पुगेका उनले ०७० बाट आफ्नै रोपनी खेतबारीमा तरकारी लगाएका छन् भन्छन्, “मिहिनेत गर्यो भने यहीँ पनि राम्रो आम्दानी हुँदो रहेछ बेकार अर्काको देशमा पसिना बगाएर समय खेर फालियो पञ्चपुरी१० का वडासदस्य विकको विचारमा पुल, सडकजस्ता विकासे आयोजना निर्माणले मात्र हुँदैन भन्छन्, “श्रमशक्ति स्वदेशमा टिकाउन आयआर्जनका अवसर सिर्जना गरिनुपर्छ नत्र जतिसुकै विकास भए पनि हाम्रा युवाको भारतयात्रा रोकिँदैन यसमा तीनै तहका सरकारले गच्छेअनुसार काम गर्नुपर्छ

यो पनि पढ्नुहोस  : [आवरण] घरमा ताल्चा ठोकेर भारतमा चौकीदारी

पुरा पढ्नुहोस्

भकारी भरिने आशामा

शब्द/तस्बिरः मैत्या घर्तीमगर
असार लागेसँगै रुकुम पूर्व तकसेराका मगरबस्ती उल्लासमय हुन्छन् । यो मौसममा डाँडाकाँडा मात्रै हरियो हुँदैन, किसानको मनमा पनि नयाँ उमंग छाउँछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

असार रोपेर मंसिर फलाउने

शब्द/तस्बिर : सरोज बैजु
यस वर्ष मनसुन ढिलो भो । खासै पानी परेको छैन । ललितपुरको छम्पीमा पनि खेतमा धान रोप्न पुग्ने पानी जमेको छैन तर यहाँका किसानले जमिनमुनिबाट निकालेर पानी जोहो गरेका छन् । जेनतेन रोपाइँ गर्दै छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

नागरिकलाई नसुन्दा...

शब्द/तस्बिर : सरोज बैजु
डेढ वर्षअघि तीनै तहका चुनावमा वामपन्थी गठबन्धनलाई भारी मत हालेर जिताएका काठमाडौँका रैथानेलाई के थाहा, तिनैका क्रियाकलापविरुद्ध यति छिट्टै सडकमै उत्रनुपर्ला भनेर !
पुरा पढ्नुहोस्

एक गोरुको मेलो

शब्द/तस्बिरः राजबहादुर शाही
पाखो जग्गा होस् या रोपनी खेतमा बराबर उचाइका दुई गोरु जोतेर अन्नबाली लगाउने चलन छ जतासुकै । तर मुगु पूर्वी भेगको आदिवासी जनजाति मुख्य बाहुल्य मुगम कार्मारोङ गाउँपालिकाको माग्री, मह, रिउस, पुलु, किम्री, दाउरा, ताखा, खारी, पुवा, किर्मी, डोल्फुलगायत गाउँबस्तीका किसान एकल गोरु जोतेर बाली लगाउँछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्