Advertisement

नाटक घरजस्तो

गोकर्ण गौतम

तीन दर्जन स्टेज नाटक गरिसकेकी छन्, सिर्जना सुब्बाले । एउटै नाटकमा चार–पाँच थरी भूमिका वहन गरेको अनुभव पनि छ । तर, एउटाबाहेक अरु चरित्र स–साना थिए, सोही कारण एउटाबाट अर्कोमा रुपान्तरित हुन खासै मुस्किल पर्दैनथ्यो । हाल मण्डला थिएटरमा मञ्चन भइरहेको नाटक जालिनीमा उनका जम्मा दुइटा भूमिका छन् । तैपनि, पात्रलाई जीवन्तता दिन बडो सकस परिरहेको छ । कारण, दुवै चरित्र महफ्वपूर्ण छन् र एकअर्कामा भिन्न पनि । एउटा, कथावाचक । अर्को, दासहरुकी विद्रोही महिला, जलजला । रंगमञ्चमा झन्डै डेढ दशक बिताइसकेकी सिर्जना भन्छिन्, “फरक आयामका पात्र स्टेजमा वहन गर्न साँच्चै कठिन रहेछ । अभिनय गरिरहँदा एकअर्कामा पात्रको प्रभाव पर्छ कि भन्ने डर हुन्छ । तैपनि, राम्रो गर्ने प्रयास गरिरहेकी छु ।” 

प्राय: नारी विषयक नाटकमा काम गरेकी छन् । गत वर्ष युमा  नाटक निर्देशन गरेर आफ्नो क्षमताको नयाँ पाटो उघारिन् । उनलाई नेपाली नाटकमा नारीका विषयले यथेष्ट स्थान नपाएको आभास हुन्छ । मण्डलाकी संस्थापक उपाध्यक्षसमेत रहेकी सिर्जना भन्छिन्, “महिला लेखक नहुनुको परिणाम हो यो । त्यसैले कलाकार र निर्देशक मात्र होइन, महिला लेखक अझ आवश्यक छ ।” नयाँ नाटक निर्देशन गर्न लागिपरेकी उनी अनुभव लिएर मात्र निर्देशनमा लाग्नु उचित हुने धारणा राख्छिन् ।

सिर्जनाले लुट, डाइङ क्यान्डल, चक्कर, मिस्टर भर्जिन, लुट लगायत एक दर्जन फिल्ममा पनि अभिनय गरेकी छन् । नाटक र फिल्ममा कुन प्यारो  ? सिर्जना भन्छिन्, “मेरा लागि नाटक भनेको घर हो, फिल्म भनेको घर छाडेर ‘रिफ्रेस’ का लागि घुम्न गएजस्तै ।”

पुरा पढ्नुहोस्

संविधानको स्थायित्वमै संशय

सुदर्शन आचार्य
संविधान जारीपछिका तीन वर्षयता राजनीतिक समीकरणमा उलटफेर भएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

खर्पनमा बच्चा...

नेपाल संवाददाता
३ दशकअघि भक्तपुरमा खर्पनमा बच्चा बोकेर खेततिर जाँदै एक स्थानीय
पुरा पढ्नुहोस्

तस्करका सिकार नेपाली महिला

नेपाल संवाददाता
भारतमा यौन व्यवसायका लागि सन् २०१५ देखि त्यहाँ पुर्‍याइएका महिलामध्ये ६० प्रतिशत नेपाली रहेको तथ्यांक बाहिर आएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

गुदीमा भन्दा गातामा ध्यान [फिल्म समीक्षा : इन्टु मिन्टु लन्डनमा]

गोकर्ण गौतम
कथा र प्रस्तुतिमा अन्य नेपाली प्रेमकथानक फिल्मभन्दा माथि उठ्न सकेको छैन, इन्टु मिन्टु लन्डनमा । तर, तल पनि छैन । हेर्ने/नहेर्ने आफ्नै मर्जी । अँ, धीरज मगरका प्रशंसकले चाहिँ नछुटाउँदा हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[नोटबुक] धर्नाकारी मन्त्री

गोकुल अर्याल
सत्तामा बसेर जनताबाटै उठाएको कर भत्ता खाने अनि प्रदेश सरकारको आदेश संघीय सरकारका कार्यालयले टेरपुच्छर लगाएनन् भनेर धर्नामा बस्ने ?
पुरा पढ्नुहोस्

न्यायको पर्खाइ

शब्द/तस्विरः हेमन्त श्रेष्ठ
२८ भदौमा राजधानीको माइतीघरमा ‘निर्मलाका निम्ति न्याय’ अभियान थालनी भयो । कार्यक्रममा निर्मलाका आमाबाबु गहभरि आँसु लिएर सहभागी भए ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

[पुस्तक अंश] ८० न्यायाधीश नियुक्तिबारे सुशीला कार्कीको खुलासा

सुशीला कार्की

संघीय परिकल्पना अनुसार उच्च अदालतहरू त स्थापना गरियो तर अदालतमा न्यायाधीशको अभाव थियो । सात वटा उच्च अदालत, त्यसका थप ११ बेन्च गरेर हामीलाई जम्माजम्मी १ सय ६० न्यायाधीशहरु आवश्यक थियो । सबै अदालतमा गरेर जम्मा ८० जना न्यायाधीश मात्र थिए । तीमध्ये कति सेवानिवृत्त हुँदै थिए भने कति बिरामी भएकाले कामको बोझ थेग्न नसकिने स्थिति थियो । कतिपय अदालतमा त एक जना मात्र न्यायाधीश हुनुहुन्थ्यो । जबकि, मुद्दा फैसला गर्न दुई जना न्यायाधीशको डिभिजन बेन्च आवश्यक पर्छ । कतिपय न्यायाधीश बिरामी भएर आराम र उपचारका लागि समय मागिरहनुभएको थियो । कहिलेकाहीँ कुनै अदालतका न्यायाधीश स्वदेश तथा विदेशका सभा, सेमिनारमा भाग लिन जाँदा अदालत नै न्यायाधीशविहीन हुने अवस्था थियो । त्यसैले थप ८० जना न्यायाधीश नियुक्त नगरी नहुने थियो ।

उच्च अदालत गठनको महत्वपूर्ण अभिभारा सम्पन्न गरिसकेपछि हामी कात्तिकमा ती अदालतमा न्यायाधीश नियुक्त गर्ने प्रयासमा लाग्यौँ । जम्माजम्मी १६ वटा औपचारिक बैठक भए । त्यति नै मात्रामा अनौपचारिक बैठकहरु पनि भए । पहिलो बैठकमा न्यायाधीश नियुक्ति गर्दा अपनाउने आधारभूत तरिकाबारे छलफल भयो । अर्थात्, कुन विधिबाट नियुक्त गर्नु न्यायसम्मत, पारदर्शी र वैज्ञानिक हुन्छ भनी छलफल गरियो ।

दोस्रो बैठकमा थप हुने ८० न्यायाधीशमध्ये कति जना जिल्ला न्यायाधीशबाट नियुक्त गर्ने, कति जना तत्कालीन पुनरावेदन अदालतका सेवानिवृत्त अस्थायी न्यायाधीशबाट र कति जना न्यायाधीश कानुन व्यवसायीबाट नियुक्त गर्ने भन्नेबारे पनि छलफल भयो ।

रामकुमारप्रसाद साह प्रधानन्यायाधीश हुँदा पुराना २८ जना अस्थायी न्यायाधीशको म्याद थप हुन सकेको थिएन । स्थायी हुन नसकेर बाहिरिएका ती न्यायाधीशको सम्बन्धमा के गर्ने भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै टड्कारो थियो । यसबारे दुइटा बैठकमा छलफल भयो ।

यी सबै विषयमा एक किसिमको सैद्धान्तिक टुंगो लागिसकेपछि न्याय परिषद्बाट न्यायाधीशको र कानुन व्यवसायी परिषद्बाट कानुन व्यवसायीको नामावली सूची माग गरियो । सूची उपलब्ध गराउँदा कोही कसैलाई केही विषयमा कारबाही भएको छ भने त्यसको पनि उल्लेख गर्न निर्देशन दिइयो । कानुन व्यवसायीको हकमा इच्छुक उम्मेदवारको दरखास्त पनि माग गरियो । उनीहरुको हकमा वकालतको समयावधि पनि निर्धारण गरिएको थियो ।

कति वर्ष वकालत गरेका कानुन व्यवसायीले न्यायाधीशका लागि दरखास्त दिन पाउने हो भन्नेबारे सुरुमा केही अलमल पनि भएको थियो । न्यूनतम अवधि १५ वर्ष गर्ने कि २०, पुरुष र महिला कानुन व्यवसायीका लागि फरक बन्दोबस्त गर्ने कि उस्तै गर्ने भन्नेबारे व्यापक छलफल गरियो । अन्तत: पुरुष र महिला दुवैलाई समान अवधि नै छुट्याई न्यूनतम अवधि १५ वर्ष निर्धारण गरियो । १५ वर्ष न्यूनतम अवधि छुट्याउँदा महिला कानुन व्यवसायी पनि पुरुष जत्तिकै संख्यामा पाइएकाले समान बन्दोबस्त गरिएको थियो ।

म र न्यायाधीश वैद्यनाथ उपाध्याय सर्वोच्चको बेन्चमा बस्नुपर्ने भएकाले सबै काम गर्ने समय हामीसँग थिएन । त्यसैले न्याय परिषद्को बैठकबाट तय गरिए अनुसार न्यायाधीश र कानुन व्यवसायीको नैतिक आचरण, अनुशासन, कार्यदक्षता तथा क्षमताबारे सम्पूर्ण अनुसन्धान गर्न न्याय परिषद्का सदस्यलाई नै खटाउने निर्णय गरियो । त्यसका लागि केन्द्रीय बारमा समेत काम गर्नुभएका र वकालत पनि राम्रोसँग चलेका पृष्ठभूमिका सदस्यद्वय रामप्रसाद सिटौला र पदम वैदिकलाई सकेसम्म स्थानीय क्षेत्रमा पुगेर प्रतिवेदन ल्याउन निर्देशन दिइयो । उहाँहरु एक–दुई साता त सम्बन्धित स्थानको भ्रमणमै जानुभयो । उहाँहरुले ल्याएको प्रतिवेदनका आधारमा न्याय परिषदमा परेका उजुरी अनुसार जाँचबुझ पनि गरियो ।

न्यायाधीशउपर न्याय परिषद्मा परेका उजुरी विभिन्न प्रकृतिका देखिए । कतिपय न्यायाधीशलाई मुद्दामा हराइदिएकाले हार्ने पक्षले झुटो उजुरी दिएको पाइयो । कतिपय सानातिना विषयका उजुरी पनि थिए । पाँच–सात जना न्यायाधीशविरुद्ध परेका उजुरी भने गम्भीर प्रकृतिका थिए । न्याय परिषद्को बैठकमा सबै सदस्यहरु गम्भीर आरोप लागेका न्यायाधीशहरुको पदोन्नति नगर्नेमा दृढ हुनुहुन्थ्यो । गैरधन्दा गर्ने कानुन व्यवसायीलाई न्यायाधीश नियुक्त गर्न नहुनेमा पनि उहाँहरुको एकमत थियो । प्रतिवेदन तयार गर्ने सदस्यद्वयले प्रत्येक कानुन व्यवसायीलाई चिनेकाले पनि निर्णय गर्न सजिलो भयो । पदम वैदिकलाई त पूर्व मेचीदेखि पश्चिम महाकालीसम्मका वकिलहरुको नामनामेसीको जानकारी मात्र नभई सबैको जन्मपत्रीसमेत कण्ठस्थ रहेछ । स्वच्छ छवि र कार्यकुशल न्यायाधीशको मात्र पदोन्नति गर्ने र त्यस्ता कानुन व्यवसायीलाई मात्र न्यायाधीश नियुक्त गर्नेमा सबै एकमत भयौँ ।

०७३ कात्तिकदेखि पुससम्म लगातार बैठक बस्दा पनि नयाँ नियुक्त हुने उच्च अदालतका न्यायाधीशहरुको सूची तयार भइरहेको थिएन । हामीले योग्य उम्मेदवारको सूची बनायौँ । त्यसमा पनि न्यायाधीश र कानुन व्यवसायीहरुको बेग्लाबेग्लै सूची तयार भयो । ६० प्रतिशत न्यायाधीशबाट र ४० प्रतिशत कानुन व्यवसायीबाट नियुक्त गर्ने गरी मोटामोटी तय भएको थियो । तैपनि, हामी निर्णयमा पुग्न सकिरहेका थिएनौँ । पटक–पटकको बैठक र छलफलपछि ०७३ पुसमा न्यायाधीश नियुक्त गर्ने निर्णयमा पुगियो । २५ जना कानुन व्यवसायी पूर्णतया नयाँ अनुहार थिए । ३४ जना जिल्ला न्यायाधीश थिए । तिनलाई उच्च अदालतको न्यायाधीश बनाइयो । यीमध्ये १३ जना पुराना न्यायाधीश थिए । पुनरावेदन अदालतका २८ जना अतिरिक्त न्यायाधीश थिए । संविधानले उनीहरुलाई सम्बोधन नगर्दा पदमुक्त भएका थिए । तीमध्ये १० जनालाई पुन: नियुक्त गरियो । सरकारी वकिललगायत विशिष्ट र प्रथम श्रेणीका वकिलबाट बाँकी ११ जना नियुक्त गरियो ।

संविधानत: न्याय परिषद् प्रधानन्यायाधीशको अध्यक्षता रहने गरी जम्माजम्मी पाँच सदस्यीय हुन्छ । जसमध्ये एक जना सर्वोच्च अदालतका वरिष्ठतम न्यायाधीश, संघीय कानुन तथा न्यायमन्त्री, राष्ट्रपतिले प्रधानमन्त्रीको सिफारिसमा नियुक्त गरेका एक जना कानुनविद् र नेपाल बार एसोसिएसनको सिफारिसमा राष्ट्रपतिद्वारा नियुक्त कम्तीमा २० वर्षको अनुभव प्राप्त एक जना वरिष्ठ अधिवक्ता वा अधिवक्ता सदस्य रहन्छन् । न्यायाधीशमध्ये हामी दुई (म र वैद्यनाथ उपाध्याय) दुवै कानुन व्यवसायी पृष्ठभूमिका थियौँ । कानुन व्यवसायी पृष्ठभूमिका भएकाले कानुन व्यवसायीलाई नै न्यायालयमा ल्याउने मन हामीलाई लाग्थ्यो । फेरि, अदालतका कर्मचारी र जिल्ला न्यायाधीशहरुलाई हेर्दा उनीहरुको पनि उत्तिकै माया लाग्थ्यो । त्यसैले हामी कहिले कानुन व्यवसायीको पक्षमा हुन्थ्यौँ, त कहिले न्यायाधीश र अदालतका कर्मचारीको पक्षमा । कुनै पनि तरिकाबाट समाधान ननिस्किएपछि कानुन व्यवसायीको हकमा पहिले नै तयार सूचीबाट ६–६ जनाको नाम आफ्नो तर्फबाट दिने सल्लाह भयो ।

यो नियुक्तिको विषयलाई लिएर प्राय: राजनीतिक दलका नेताहरु मलाई भेट्न बालुवाटार आउनुभएको थियो । एउटै दलबाट पनि बेग्लाबेग्लै नेताहरुले फरक–फरक कानुन व्यवसायीको सिफारिस गरेका थिए । हरेक पटक नेताहरुले मलाई सूची बुझाउनुहुन्थ्यो । तर, मैले कसैको सूची बोक्ने काम गरिनँ । भनसुनको यो दृश्यले हाम्रो वास्तविक अवस्था झल्काउँथ्यो ।

बारको भूमिकालाई हेर्दा त्यो राजनीतिक दलको भ्रातृ संगठनजस्तो देखिन्छ । बारको निर्वाचनमा राजनीतिक दलकै झन्डा बोकेर चुनाव लड्ने गरेको पाइन्छ । कुनै दलमा आबद्ध नभएको स्वच्छ, इमानदार र क्षमतावान् कानुन व्यवसायीलाई बारको सदस्य बन्न पनि गाह्रो छ । यस्तो दलीयकरणले न्यायाधीश नियुक्ति प्रक्रियामा पनि असर पार्ने गर्छ ।

०४७ देखि नै न्यायाधीश नियुक्तिमा सत्तासीन दलको हालीमुहाली रहने गरेको देखिन्छ । न्याय परिषद्को बनोट नै त्यस्तै छ । त्यहाँ सरकारका मन्त्री सदस्य छन्, प्रधानमन्त्रीले रोजेका कानुन व्यवसायी छन्, बारका प्रतिनिधि छन् । र, त्यहाँ न्यायपालिकाभन्दा बाहिरकाको बाहुल्य छ । न्यायाधीशबाहेकका तीन जना संयोगवश एकै दलका परेमा एकै दलका न्यायाधीश नियुक्त नहोलान् भन्न सकिन्न ।

दलीयकरणको यस्तो अवस्था भए पनि न्याय परिषदमा तत्कालीन कानुनमन्त्री अजयशंकर नायकको भूमिका भने बडो सहज र भद्र थियो । उहाँ सुरुमा त आफ्नो जिल्लाबाट न्यायाधीशको सूचीमा कानुन व्यवसायी परोस् भन्ने चाहनुहुन्थ्यो । ‘त्यसो भएमा कमसेकम जिल्लामा मेरो प्रतिष्ठा कायम हुन्छ’ भनिरहनुहुन्थ्यो । तर, पछि आफ्नो जिल्लाका कानुन व्यवसायी नपरे पनि चित्त बुझाउनुभएको थियो । भन्नुहुन्थ्यो, “नियुक्तिको काम भयो । यो नै मेरा निम्ति ठूलो कुरा हो ।”

कानुन व्यवसायीबाट न्यायाधीश नियुक्तिमा भने झन्झन् कठिनाइ बढ्दो थियो । यसपटक झन्डै ८ सय कानुन व्यवसायीले नियुक्तिका निम्ति निवेदन दर्ता गरेका थिए । यो आवेदनको बाढीले सम्भवत: हाम्रा जनप्रतिनिधिमा दबाब परेको थियो होला ।

जिल्ला न्यायाधीशलाई उच्च अदालतमा स्तरोन्नति गर्नेबारे विवाद थिएन । कति संख्यामा गर्ने भन्नेमा मात्र मतभेद थियो । त्यस्तै, स्थायी नभई बाहिरिएका २८ जना पुराना न्यायाधीशलाई के गर्ने भन्नेमा पनि मतभेद थियो । कोही उनीहरुलाई पुन: नियुक्ति दिनुपर्ने पक्षमा थिए भने कोही विपक्षमा । कसैले काम र व्यक्तित्व हेरेर केहीलाई नियुक्ति दिन सकिने विचार राख्थे ।

छनोट भएका कानुन व्यवसायीमध्येबाट न्याय परिषद्का हरेक सदस्यले ६–६ जना सिफारिस गर्नेमा सबै सहमत भए । तर, बारका प्रतिनिधि सदस्य रामप्रसाद सिटौला भने पटक्कै सहमत हुनुभएन । उहाँले आफूले २० जनाको सिफारिस गर्न पाउनुपर्ने जिकिर गरिरहनुभयो । उहाँलाई व्यक्तिगत नातागोताको, बारको र दलको सूची थमाइएको रहेछ । अब उहाँले मागेको २० कहाँबाट पुर्‍याउनु ! त्यसैले एक बैठकमा वैद्यनाथ उपाध्यायले रामप्रसाद सिटौलालाई सानो जवाफ दिनुभयो, “त्यस्तो त कसरी मिल्ला ?”

रामप्रसादजीले तत्कालै वैद्यनाथजीलाई झम्टिनुभयो । बैठकमै विवाद भयो । बैठकको अध्यक्षता गरिरहेकी मलाई एकदमै नराम्रो लाग्यो । वैद्यनाथ स्वभावैले शान्त, शालीन र भद्र हुनुहुन्थ्यो । मधुरो लवजमा बोल्ने उहाँको बानी थियो । कहिल्यै पनि उहाँ छलफल, तर्कवितर्क गर्दा उत्तेजित भएको देखिँदैनथ्यो । हाँसीहाँसी बोल्ने गर्नुहुन्थ्यो । रिस उठ्दा पनि हाँसेरै बोल्नुहुन्थ्यो । उहाँसँग म धेरै वटा बेन्चमा बसेकी थिएँ । बेन्चबाट कानुन व्यवसायीलाई प्रश्न गर्दा पनि उहाँले नरम र भद्र तरिकाले गर्नुहुन्थ्यो ।

बैठकको वातावरण असहज बन्दै गएपछि मैले रामप्रसादजीलाई भनेँ, “ल सिटौलाजी ! तपाईं विवाद नउठाउनुस् । तपाईंलाई मेरो भागको ६ सिट पनि दिन्छु । तपाईं जो छान्नुहुन्छ, छान्नुस् । क–कसलाई ल्याउने हो, ल्याउनुस् । म प्रधानन्यायाधीश हुँ, तपाईंहरु जो–जसका मानिस भए पनि सबै मेरै हुन् । मलाई केही आपत्ति छैन ।”

प्रधानन्यायाधीशले जहिले पनि न्यायपालिकाको हरेक अंग सुचारु बनाउन चाहन्छ । जनताले छिटोछरितो न्याय पाऊन्, न्याय प्रशासन चुस्तदुरुस्त होस् र फैसला कार्यान्वयन छिटोभन्दा छिटो होस् भन्ने उसको चाहना हुन्छ । तर, उच्च अदालतका न्यायाधीश नियुक्त हुन नसक्दा यो सबै भइरहेको थिएन । मैले आफ्नै आँखाअगाडि न्यायपालिकाको गाईजात्रा कसरी हेर्ने ? तर यहाँ काम सुरु गर्नासाथ नातावाद र कृपावाद आइहाल्छ । यस्ता नियुक्ति प्रक्रियामा मोटो रकमको चलखेल भएको पनि कतैकतै सुन्नमा आउँछ ।

न्यायपालिका आम जनताको विवाद निरुपण गर्ने संस्था हो, यो स्वयं विवादमा अलमलिने संस्था होइन । मैले मेरो भागका ६ जना कानुन व्यवसायी चयन गर्ने जिम्मा दिएपछि रामप्रसाद सिटौला शान्त हुनुभयो । छलफल अगाडि बढ्यो ।

मलाई केही उच्चस्तरका कर्मचारीहरुले अहिले नियुक्ति नगर्नुस्, पछि गोपाल पराजुली आएपछि गर्दा हुन्छ पनि भनेका थिए । भरसक चाँडै नियुक्त गर्नुपर्ने दबाब पनि ममाथि थियो । उच्च अदालतहरु न्यायाधीशविहीन भइरहेको कसरी टुलुटुलु हेर्नु ? हुन त, हामीकहाँ जे पनि, जसले पनि, जहिले पनि आफ्नो फाइदाका लागि हेर्ने चलन छ । कतिपय निर्णय समयमा नगरेर देशलाई अनिर्णयको बन्दी बनाई लामो समयसम्म घिन्याएर राख्ने प्रवृत्ति बसिसकेको छ ।

न्यायपालिकाको लामो अनुभवमा मैले देखेकी छु, समयमा निर्णय हुन नसक्दा क्षमतावान् र स्वच्छ छविका धेरै न्यायाधीशहरु पुनरावेदन अदालतबाट सर्वोच्चमा आउन नसकी रोकिएका छन् । त्यस्ता विद्वान् र इमानदार न्यायाधीशलाई सर्वोच्च अदालतमा आउन नदिनकै लागि लामो समयसम्म निर्णय रोकिराखेको पनि पाइएको छ । हामीकहाँ सरकारी वृत्तमा सही मानिसलाई सही ठाउँमा छनोट गर्नुको सट्टा आफ्नो खल्तीबाट नाम निकालेर पद बाँड्ने प्रवृत्ति पनि छ । यसरी संस्थाहरु राम्रोसँग चल्न सक्दैनन् । भनाइ नै छ, समयमा काम गरेको, समयमा लगाएको र समयमा खाएको राम्रो हुन्छ । नेतृत्वकर्ताले जहिले पनि सबै जनता आफ्ना हुन् भन्ठान्नुपर्छ । सबैले समानता र निष्पक्षताका आधारमा योग्यता अनुसारको पद र काम पाउनुपर्छ ।

बेलाबेलामा म सोच्थेँ, कात्तिकदेखि पुससम्म नियुक्ति प्रक्रियाको लामो छलफलमा हामी कहाँ हरायौँ ! एकातिर हामी काम गरिरहेका छौँ, परिश्रम भएको भयै छ । अर्कोतर्फ, नियुक्तिविरुद्ध बाधा–व्यवधान आएका आयै छन् । ८० सिट खाली छन् । न्यायालयको काम रोकिएको छ । उम्मेदवारहरु तयार छन् । तैपनि, न्यायालयले निकास पाइरहेको छैन । म त अवाक् थिएँ !

कतिपय कार्यक्रममा जाँदा वर्षौंदेखि पदोन्नति नभएका जिल्ला न्यायाधीशहरुले मसँग गुनासो गर्थे, “तपाईं हाम्रो प्रधानन्यायाधीश मात्र होइन, आमा नै हुनुहुन्छ । तपाईंले पदोन्नति गर्नुभयो भने मात्र हाम्रो उद्दार हुन्छ । नत्र त हामी जिल्ला न्यायाधीशबाटै बिदा हुनेछौँ । तपाईं सेवानिवृत्त भएपछि भने हामीलाई केही हुन्छ भन्ने आशा छैन ।”

ती न्यायाधीशहरु सक्षम र योग्य दुवै थिए । उनीहरुको पढाइ र तालिम पनि पुग्दो थियो । जिल्ला न्यायाधीश भएर काम गरेको नै १५ वर्ष पुगिसकेका व्यक्ति पनि थिए । ती अधिकृतबाट जिल्ला न्यायाधीश हुँदा नै नाति–नातिनाको हजुरबा भई कपाल पाकिसकेको थियो । पहिलेका नियुक्तिमा पक्षपात भएकाले यस्तो भएको उनीहरुको गुनासो थियो । उनीहरुकै कतिपय दौँतरी भने सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशसमेत भइसकेका थिए ।

स्थिति यस्तो थियो । उता, न्याय परिषद्को बैठक भने निकासविहीन भइरहेथ्यो ।

२६ पुसको बैठकमा पुरानै दृश्य दोहोरियो । रामप्रसाद सिटौलाले फेरि वैद्यनाथजीलाई उसैगरी झम्टिनुभयो । वैद्यनाथजीले १ माघदेखि उमेर हदका कारण अवकाश पाउँदै हुनुहुन्थ्यो ।

२९ पुसमा उहाँको बिदाइ थियो । उहाँ आफैँले पनि २९ देखि काम गर्न नसक्ने जनाउनुभएको थियो । त्यसैले पनि उहाँ आफू अवकाश नहुँदै यो नियुक्तिको टुंगो लगाउन चाहनुहुन्थ्यो । न्यायालयभित्र रहेर यति लामो समयसम्म काम गरी सिंगो जीवन व्यतीत गरेको मानिसले जाँदाजाँदै एउटा सम्झिन लायक काम गर्न चाहनु अस्वाभाविक पनि थिएन । त्यसैले उहाँले बैठकमा नियुक्तिमा धेरै झमेला नगर्न र विवाद नझिक्न आग्रह गरिरहनुभएको थियो । तथापि, गलत मान्छेहरु छनोटमा नपरुन् भनेर उहाँ उत्तिकै सचेत हुनुहुन्थ्यो ।

त्यति वरिष्ठ व्यक्तिलाई रामप्रसाद सिटौलाले भने एकाएक बोल्नै नहुने वचन लगाउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “तपाईं हिँड्न लागेको न्यायाधीशले किन ६–६ जना न्यायाधीश सिफारिस गर्नुपर्‍यो ? हामी गर्छौं । तपाईं छाड्नुस् । तीन दिनपछि जाने मान्छे, जानुस् । तपाईंको के काम ?” भद्रताको सीमा नाघेर प्रस्तुत भएपछि मैले रामप्रसादजीलाई रोक्दै भनेँ, “त्यसरी नबोल्नुस् !”

रामप्रसादजीको प्रस्तुतिबाट स्पष्ट हुन्थ्यो, उहाँ जसरी पनि नियुक्ति प्रक्रियामा ढिलाइ गर्न चाहनुहुन्थ्यो । उहाँको इच्छा थियो, गोपाल पराजुली न्याय परिषद्को सदस्य भएपछि मात्र नियुक्तिको प्रक्रिया अगाडि बढोस् । सायद त्यतिबेला नियुक्त गर्दा उहाँको मनोकामना पूरा हुनेवाला थियो । त्यसैले उहाँ नियुक्तिको वातावरण भाँड्ने काम मात्र गरिरहनुभएको थियो । हुन त, उहाँले कानुनमन्त्री अजयशंकर नायकलाई पनि कडा शब्द प्रयोग गर्न बाँकी राख्नुभएन । यस्तो प्रतिकूल अवस्थामा पनि वैद्यनाथजी भने अलिकति पनि विचलित हुनुभएन । रामप्रसादजी त आफ्नो भनाइमा सहमति नजुट्दा बैठक छाडेर नै हिँडिदिनुहुन्थ्यो । पदमजीको काम भने सधैँ रामप्रसादजीलाई फकाउने हुन्थ्यो ।

२८ पुसको बैठक २६ मा सारिएको थियो । त्यसभन्दा अगाडि म र वैद्यनाथजी खोटाङ जिल्ला अदालत उद्घाटन गर्न गएका थियौँ । हेलिकप्टर चढेर गएको भए पनि ठाउँठाउँमा हिँड्नुपरेकाले मेरो खुट्टामा समस्या आई न्याय परिषद् कार्यालयको लामो भर्‍याङ उक्लनसमेत सक्ने अवस्थामा थिइनँ । त्यसैले मैले बालुवाटारस्थित निवासमै बैठक बोलाएँ । पहिले–पहिलेका नियुक्तिमा पनि बालुवाटारमा बैठक गरिने चलन रहेछ । करिब साढे १ बजे सबै जना आउनुभयो ।

बैठकमा कुरा चल्दै गयो । नास्ता पनि आयो । खाँदै छलफल गर्‍यौँ । रामप्रसादजीले फेरि २० जनाको कुरा उठाउनुभयो । अलि कम गरौँ न भन्दा उहाँले जवाफ दिनुभयो, “यति गरिनँ भने त बारका साथीहरुले मेरो पद नै खोस्छन् ।”

कुरा नमिलेपछि उहाँ एकाएक अब यो नियुक्ति हुँदैन भन्दै बाहिरिनुभयो । उहाँको कुरा मिल्ने अरु कोही थिएन । त्यसैले पनि होला, उहाँले मसँग बारम्बार गोपालजी न्याय परिषद्को सदस्य भएपछि मात्र नियुक्त गरौँ भनिरहनुभएको थियो । उहाँको पकेटमा चार प्रकारका सूची रहेछन् । एउटा बारका अध्यक्ष शेरबहादुर केसीको, एउटा कोइराला कांग्रेसको, एउटा शेरबहादुर देउवाको र एउटा व्यक्तिगत । सायद उहाँलाई निकै दबाब थियो, घरीघरी बेचैन देखिनुहुन्थ्यो । पटक–पटक भन्नुहुन्थ्यो, “मलाई २० सिट त नभई हुन्न । मलाई नियुक्ति दिनेहरुको वचन त मान्नैपर्‍यो, नत्र मलाई मार्छन् ।”

त्यो कुरा सुन्दा मलाई उहाँ क्रयविक्रयमा परेको महसुस भयो । तर, मैले त्यो सूचीलाई खास महत्त्व दिइनँ । मैले यसो सोचेँ, यसरी त कहिल्यै पनि नियुक्ति नहुने भयो । अदालत त घाटमा नै पुग्ने भयो । फेरि राजनीतिको के भर ! रात रहे अग्राख पलाउला । एकातिर २८ जना न्यायाधीशहरु घर न घाटका भएका थिए, अर्कोतिर न्यायालयमा न्यायाधीशको अभाव थियो । यस्तो अभाव मैले दामोदरजी कायममुकायम प्रधानन्यायाधीश हुँदा देखिसकेकी थिएँ । त्यस्तै अवस्था उच्च अदालतमा भयो भने त श्रापजति मैले खानुपर्ने हुन्छ । मैले किन कसैको श्राप खाने ? अनि कसको आशीर्वाद पाउनु छ र ! कसका निम्ति न्यायालयलाई बेथितिमा राखिरहने ?

२८ पुस ०७३ मा अन्दाजी २ बजे बालुवाटारबाट न्याय परिषद्का सबै सदस्यहरु हिँडे । रामप्रसादजी सुरुमै निस्कनुभयो । कानुनमन्त्री अजयशंकर नायक पनि निस्कनुभयो । पदम वैदिक सानो काम छ, एकैछिनमा आउँछु भनेर निस्कनुभयो । सबै जना निस्केपछि वैद्यनाथजी पनि मेरा श्रीमान् दुर्गाजीसँग बाहिरी कक्षमा भेटघाट गरी निस्कनुभयो । सबै जना निस्के पनि म भने बैठक कक्षमा एक्लै मौन बसिरहेँ ।

केही बेरमा पदमजी र मन्त्रीजी फेरि फर्किनुभयो । मन्त्रीजीले भन्नुभयो, “जहिले भए पनि काम गर्ने नै हो । यति सबै काम गरिसकेपछि अन्तिममा किन रोक्ने ? सबैलाई बोलाएर टुंगो लगाऔँ ।” मैले न्याय परिषद्का सचिव कृष्ण गिरीलाई सबैलाई फोन गर्न लगाएँ । वैद्यनाथजीले ड्राइभर घर गइसकेकाले आउन नसक्ने जानकारी गराउनुभयो । रामप्रसादजी भने आउनै तयार हुनुभएन । साढे ३ बजे फेरि म आफैँले उहाँलाई फोन गरेर भनेँ, “आउनुस्, जसरी पनि मिलाऔँ । १६ जना तपाईंको सिफारिसको राखौँला ।”

उहाँ फर्किन मान्नुभएन । भन्नुभयो, “अब हुँदैन, बारका साथी र अध्यक्षलाई खबर गरिसकेँ । म आउन सक्दिनँ ।” पछि थाहा भयो, उहाँले नियुक्ति रोकियो भनेर बीबीसीमा अन्तर्वार्तासमेत दिइसक्नुभएको रहेछ । हाम्राविरुद्ध हुने र सक्नेजति महाभारत र रामायण भट्याउने काम भइसकेको रहेछ ।

केही समयपछि वैद्यनाथजीले फोन गरेर भन्नुभयो, “मैले नातागोता नियुक्त गर्न लागेको भनी मेराबारे रामप्रसादजीले गलत समाचार दिनुभएछ ।” उहाँले फोनबाटै अनलाइनमा प्रकाशित समाचार पढेर सुनाउनुभयो । त्यस साँझ उहाँले साह्रै चित्त दुखाउनुभएको थियो ।

यस पृष्ठभूमिमा २८ पुस ०७३ मा उच्च अदालतमा ८० जना न्यायाधीश नियुक्त गरियो । जिल्ला न्यायाधीशबाट ३७ जना, कानुन व्यवसायीबाट २७ जना तथा कानुन, न्याय र सरकारी वकिल समूहका सहसचिव र विशिष्ट श्रेणीका गरी १६ जना छनोट भए । निर्णय गरेपछि सबै उठियो । यो निर्णय नगरिएको भए १३ जना जिल्ला न्यायाधीश निराश हुने थिए । अस्थायीबाटै अवकाश पाएका २८ जनामध्ये पुनर्नियुक्ति पाएकाले राहत पाए । तीमध्ये यमुना भट्टराई र शान्ति थापाजस्ता दक्ष महिला न्यायाधीश पनि थिए । तिनलाई न्यायपालिकामा फर्काउन सकियो ।

यो नियुक्तिलाई राजनीतिक लेपन लगाई केहीले विरोध पनि गरे । बारका केही पदाधिकारी, महान्यायाधिवक्ताको कार्यालय र केही कानुन व्यवसायीले कुत्सित स्वार्थवश विरोध गरे पनि नवनियुक्त ८० जनामध्येका अधिकांश न्यायाधीशको कार्य सम्पादन राम्रो देखियो । कानुन व्यवसायीबाट आएका पनि योग्य नै देखिए । न्याय परिषद्ले तयार गरेको सूचीभन्दा बाहिरबाट कोही परेका थिएनन् । बारका पदाधिकारीले उम्मेदवारमा कुनै खोट छैन भन्ने गर्थे भने नियुक्तिमा कसरी खोट भयो ? पाँचै जना बसेर निर्णय गरेको भए पनि नियुक्ति त तिनैबाट हुने थियो । सबै जातजाति, लिंग र क्षेत्र समेटेर नै निर्णय भएको थियो । व्यक्तिका सम्बन्धमा विवाद नै थिएन ।

कुनै नियतवश राती निर्णय भएको थिएन । काम गर्दागर्दै, बैठक बस्दाबस्दै रात परेको थियो । यदि राती गरेको काम सबै अमान्य हुने हो भने पेसीसूची प्राय: राती नै तयार गरिन्छ । त्यो पनि त अमान्य हुनुपर्ने हो । हाम्रा मन्त्रिपरिषद्हरुले कयौँ निर्णय रातीमै गरेका छन्, त्यो पनि गलत हुनुपर्ने हो । त्यस्तै, १७ साउन ०७२ मा सर्वोच्च अदालतमा ११ जना न्यायाधीशको नियुक्ति राती २ बजे भएको थियो । त्यसविरुद्ध मुद्दा परे पनि त्यो नियुक्ति कायम नै भयो । वास्तवमा उच्च अदालतका ८० जना न्यायाधीशको नियुक्तिविरुद्ध गरिएका सबै प्रचार झुटा र पूर्वाग्रही थिए ।

२९ पुस ०७३ मा वैद्यनाथ उपाध्यायलाई बिदाइ गरियो । उहाँ इमानदार र निष्ठावान् न्यायाधीश हुनुहुन्थ्यो । लामो समयसम्म न्याय सेवामा रहनुभएका उपाध्याय सेवानिवृत्त भएको भोलिपल्टदेखि नै उहाँको उपस्थिति खट्किन थाल्यो । न्याय निरुपणमा मात्र नभई न्याय परिषदमा पनि उहाँले मलाई निकै सहयोग गर्नुभएको थियो । एकातिर एक जना भरपर्दा न्यायाधीशको बिदाइ भयो, अर्कोतर्फ हामीले गरेको सिफारिसको विरोध सुरु हुन थाल्यो । नियुक्तिविरुद्धमा मुद्दा पनि दायर भयो ।

(सुशीला कार्कीको आत्मकथान्यायबुकहिलले असोजदेखि बजारमा ल्याउँदै )

यो पनि पढ्नुहोस् :

[पुस्तक अंश] लोकमानलाई मुद्दा, प्रचण्डलाई पिरलो

 

पुरा पढ्नुहोस्

उद्यम सुन्दरी

विभु लुइटेल
मिस अर्थ नेपालको ताज हात पारेकी काठमाडौँकी प्रिया सिग्देलले आउँदो कात्तिकमा फिलिपिन्समा हुने मिस अर्थमा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्नेछिन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण कथा : पूर्वमहारथीको अकुत आर्जन

माधव बस्नेत
पूर्वप्रधानसेनापति राजेन्द्र क्षत्रीको कार्यकालमा नेपाली सेनाको दोहन
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण कथा : अर्बपति महारथी

मनबहादुर बस्नेत
निवर्तमान प्रधानसेनापति राजेन्द्र क्षत्रीसँग स्रोत नखुलेको शंकास्पद सम्पत्ति
पुरा पढ्नुहोस्

‘हामी पनि बडीबिल्डर’

विभु लुइटेल
जिमखाना धाउँदाधाउँदै बडीबिल्डिङमा
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

संविधानको स्थायित्वमै संशय

सुदर्शन आचार्य
संविधान जारीपछिका तीन वर्षयता राजनीतिक समीकरणमा उलटफेर भएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

बा भर्सेस बलात्कारी

वन्दना ढकाल
बाध्यकारी र कानुनी अनिवार्यतामा ढाल्न खोजेर सरकारले सदियौँदेखिको पितृसत्तालाई नै संस्थागत गर्न खोजेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

गन्तव्य लैंगिक लोकतन्त्र

भास्कर गौतम
केही समययता बलात्कार, यौनजन्य अपराध र महिला हिंसाविरुद्ध जे–जस्तो लहर चलेको छ, त्यसलाई अर्को उचाइमा लान निर्मलाका लागि न्यायको लडाइँलाई अवसरको रूपमा हेरिनुपर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[बहस] मन्त्रालयपिच्छे किन विश्वविद्यालय ?

देवेन्द्र उप्रेती
सेनाका उच्च पदाधिकारीले सञ्चालन गर्ने भनिएको विश्वविद्यालयमा समाजका विभिन्न मुद्दामा आलोचनात्मक बहस हुन सक्ने ‘स्पेस’ हुन सक्छ कि सक्दैन ?
पुरा पढ्नुहोस्

मधेसमा उकुसमुकुस

नेपाल संवाददाता
जताततै सरकार । तह छुट्याउने हो भने तीनवटा सरकार । सेवा–सुविधा र सन्तुष्टिमा पनि तीन गुणा वृद्धि हुनुपर्ने होइन र ?
पुरा पढ्नुहोस्

सेयरबाटै समृद्धि ?

रामेश्वर खनाल
ठूला लगानीका उत्पादनशील कम्पनीहरूलाई पब्लिक कम्पनीमा जान बाध्य पारेर नै सम्पत्ति वितरण र समन्यायिक विकास गर्न सकिन्छ भनेर पत्याइहाल्न सकिन्न ।
पुरा पढ्नुहोस्

सत्तापछि कांग्रेस

सुदर्शन आचार्य
यो प्रवृत्ति नसच्चिएसम्म आजको युगको प्रतिनिधित्व यथास्थितिको कांग्रेसबाट सम्भवै छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

विश्वासिलो प्रहरी संगठनको खाँचो

भास्कर गौतम
के प्रहरी नेतृत्वमा जनगणलाई विश्वस्त राख्ने संगठन निर्माण गर्ने कुनै हुटहुटी छैन ?
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

दोस्ती दुई दीपकको

गोकर्ण गौतम
संगीतकार दीपक जंगम र गायक दीपक खरेलको सांगीतिक सहयात्रा
पुरा पढ्नुहोस्

सेक्रेट स्टार

विभु लुइटेल
युट्युब च्यानलका गीतबाट लाखौँ प्रशंसक र आम्दानी
पुरा पढ्नुहोस्

मेसीको पेन्टिङले चर्चित

विभु लुइटेल
संसारभरबाट हजारौँ कलाकारले आफ्ना प्रिय खेलाडीको चित्र बनाए । अन्त्यमा विजेता भए बागबजार, काठमाडौँका सनिल चित्रकार ।
पुरा पढ्नुहोस्

फर्के हराएका पन्छी

-वेदराज पौडेल
कोसीटप्पु क्षेत्रमा दुई दशकपछि देखिए संकटापन्न पाहुना चरा
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

अपरिपक्व तयारी

विजयराज खनाल

व्यापारका लागि भारततर्फको नेपाली परनिर्भरता हटाउँदै ७ वटा चिनियाँ बन्दरगाह प्रयोग सम्बन्धी कार्यविधि (प्रोटोकल) को ऐतिहासिक सम्झौता भयो, २१ भदौमा । सम्झौता अनुसार नेपालले तत्काल चीनको त्यान्जेन, झाङजियाओङ, सेन्जेन र ल्यानयोङहाङ गरी चार समुद्री अनि सिगात्से, ल्हासा र लान्चाओ गरी तीन सुख्खा बन्दरगाह प्रयोग गर्न सक्नेछ । हालसम्म विदेशी जहाजका लागि १ सय ३० भन्दा बढी बन्दरगाह खुला गरेको चीनले नेपाललाई आवश्यकता पर्दा अन्य बन्दरगाहसमेत थप्न सक्ने व्यवस्था गरिदिएको छ । तर, यी बन्दरगाह प्रयोगको व्यावहारिक कठिनाइ बुझेको नेपाल सरकार आफ्नो बचाउका निम्ति यसको सञ्चालन ‘निजी क्षेत्रको तत्परता’ मा सीमित देखिरहेको छ । 

पहिलो पटक प्रधानमन्त्री छँदा केपी शर्मा ओलीले चीन भ्रमणका क्रममा पारवहन सम्झौता गरेका थिए, चैत ०७२ मा । पूर्ववर्ती कांग्रेस नेतृत्वको सरकारले बेवास्ता गरेको प्रचार भए पनि गत २१ भदौमा प्रोटोकलको अन्तिम सम्झौता हुनुअघि दुई पक्षबीच पाँचपटकसम्म सूचना आदानप्रदान र छलफल भए । तथापि, सम्झौता लिपिबद्ध गराउँदासम्म हाल खुला गरिएको बन्दरगाहबाट नेपालमा सामान भित्रिन कति समय लाग्छ ? चीनतर्फको पूर्वाधार अवस्था कस्तो छ ? यसबारे सरकारी अधिकारी नै स्पष्ट छैनन् ।

“सम्झौताका बेला भौगोलिक अवस्था बुझेरै प्रस्ताव गरिएको हो भन्ने चिनियाँ पक्षको पनि चासो थियो,” सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयका सहसचिव रविशंकर सैंजु सुनाउँछन्, “तर, यी नाका र बन्दरगाह प्रयोग तत्काल हुन नसके पनि भविष्यमा हुन सक्छ ।” यसअघि तयारी नपुगेको भन्दै चीनले सम्झौता गरेको थिएन ।

सरकारसित गुगल म्याप हेरेर दूरी सम्बन्धी केही कामचलाउ तथ्यांक मात्रै छन् । त्यस अनुसार चीनले नेपालका लागि खुला गरेको ४ समुद्री बन्दरगाहबाट नेपालको सीमा आइपुग्न कम्तीमा ४ हजार किलोमिटर पर्ने देखिएको छ । अधिकांश बन्दरगाहबाट सिगात्से हुँदै नेपाल सामान भित्र्याउन सक्ने प्रक्षेपण सरकारको हो । यसरी सिगात्से हुँदै आउँदा सबैमा यही हाराहारी दूरी पर्नेछ ।

हाल सिगात्सेदेखि केरुङ हुँदै काठमाडौँसम्म सडक मार्गसमेत सञ्चालनमा छ । त्यस्तै, सिगात्सेदेखि केरुङ हुँदै काठमाडौँसम्म चिनियाँ रेल ल्याउन अध्ययन भइरहेकाले पनि सरकारी निकायले यसैलाई मिलन बिन्दु मानेर दूरीको हिसाबकिताब गरिरहेको हो । यद्यपि, चीनतर्फ सिगात्सेदेखि केरुङसम्मको करिब ५ सय ६४ किमिमा केही खण्डमा हिमाली भागसमेत पर्ने भएकाले निर्वाध रूपमा बाह्रै महिना सडक वा रेलमार्ग चल्न सक्ने/नसक्ने सरकारलाई नै थाहा छैन ।

“उक्त हिमाली भेगमा करिब तीन महिना बाटो अवरुद्ध हुन्छ भन्ने सुनेका छौँ तर यकिन छैन,” नेपाल–भारत क्षेत्रीय व्यापार तथा यातायात आयोजनाका अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार विकास सल्लाहकार मुरारीप्रसाद गौतम उपाध्याय भन्छन्, “हालसम्म ती क्षेत्रतिर कोही पनि पुगेका छैनन् ।”

उपाध्यायले नै चिनियाँ बन्दरगाहदेखि नेपाली सीमासम्मको तथ्यांक तयार पारेका हुन् । चीनबाट नेपाल रेल भित्र्याउन अध्ययन भइरहेको छ । चीनले सन् २०२४ सम्म रेलमार्गले केरुङ जोड्ने आफ्नो १३औँ योजनामा उल्लेख गरेकाले कम्तीमा त्यहाँसम्म रेल आउनेमा सरकारी अधिकारीहरू विश्वस्त छन् । केरुङबाट नेपाली सीमा रसुवागढी लगभग २४ किलोमिटरको दूरीमा छ । र, यहाँ सडक चौडा बिस्तारको काम चलिरहेको छ ।

ट्रयाक खोल्नै सास्ती

नेपाल र चीनबीच ६ वटा नाका प्रयोग गर्ने गरी सम्झौता भएको छ । सरकारले हुम्लाको यारी, मुस्ताङको नेचुङ, रसुवागढी, सिन्धुपाल्चोकको कोदारी, संखुवासभाको किमाथांका र ताप्लेजुङको ओलाङचुङगोलालाई नाकाका रूपमा प्रस्ताव गरेको छ । तर, नेपालभित्रका पूर्वाधार निकै कमजोर छन् ।

हुम्लातर्फ कालीकोटको खुलालुदेखि हुम्लासम्मको करिब १ सय ४५ किलोमिटर सडकको ट्रयाक खोल्ने काममा नेपाली सेना लागिरहेको छ । यो खण्डका लागि लगभग ३ वर्ष लाग्ने उल्लेख गरिएको छ । सरिसल्ला सिमीकोटदेखि हिल्सा (यारी) को ९५ किमिमध्ये ५ किमिमा ट्रयाक खोल्न बाँकी रहेको भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयका वरिष्ठ विभागीय इन्जिनियर विनोद भट्टराई बताउँछन् ।

मुस्ताङको नेचुङ सीमाको प्रस्थानबिन्दु म्याग्दीको बेनी मानिएको छ । बेनीदेखि जोमसोमसम्म सडक ट्रयाक खुलिसकेको छ । आगामी २ वर्षमा त्यो खण्डमा कालोपत्रे गर्ने सरकारी लक्ष्य छ । जोमसोमदेखि कोरला (नेचुङ) सम्मको १ सय १० किमिमा काम बाँकी छ । नुवाकोट गल्छीदेखि रसुवागढीसम्म  विभिन्न खण्डमा काम भइरहेको छ । गल्छीदेखि बेत्रावतीसम्मको ४६ किमिमा २५ किमिको काम बाँकी छ । त्यस्तै, बेत्रावतीदेखि मैलुङसम्मको १८ किमिको ट्रयाक खोलेर सेनाले हस्तान्तरण गरेको छ । स्याफ्रुबेसीदेखि रसुवागढीसम्मको १६ किलोमिटर बाटो बिस्तारमा चिनियाँ कम्पनीले २ वर्ष लगाएर हालै डीपीआर तयार गरेको छ । हाल सञ्चालनमा रहेको सडकभन्दा मैलुङदेखि रसुवागढीसम्मको यो बाटो २५ किमि छोटो छ ।

यता, भूकम्पपछि अवरुद्ध तातोपानी कोदारी मार्ग आगामी मेसम्म पुनर्निमाण भइसक्ने चिनियाँ पक्षले नेपाल सरकारलाई जानकारी गराएको छ । नेपालतर्फको भूभागमै भने मर्मतका काम बाँकी नै छन् । संखुवासभाको खाँदबारीदेखि किमाथांकासम्मको १ सय ६२ किमिमा १ सय ३९ किमि ट्रयाक खुलेको छ । बाँकी करिब २३ किमिमध्ये १० किमिमा विस्फोट गर्नुपर्छ । यसका लागि विस्फोटक पदार्थ आइसकेको छैन ।

ताप्लेजुङ सुकेटार विमानस्थलबाट ओलाङचुङगोलाको दूरी १ सय २५ किमि छ । १२ वर्षमा यो खण्डको ४० किमि बनेकामा अब ३० किमिमा ट्रयाक खुल्न बाँकी छ । चालू आथिएक वर्षमा यो सडकका लागि केन्द्र सरकारले बजेट नछुट्याएको भन्दै आयोजना निर्माणको जिम्मा केन्द्र सरकारमै फर्किएर आएको छ । यसमा केन्द्र सरकारले हालसम्म कुनै निर्णय गर्न सकेको छैन । यीमध्ये तातोपानीबाहेक अन्य नाका खुल्नै २ देखि ५ वर्ष लाग्न सक्ने देखिएको छ ।

सरकारी ध्यान भारततिरै

हाल तेस्रो मुलुकतर्फ हुने व्यापारको करिब ९८ प्रतिशत भारतबाट हुँदै आएको छ । तातोपानी नाका अवरुद्ध रहेकाले चीनसँगको व्यापारमा पनि भारतीय भूमि प्रयोग भइरहेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार मुलुकको वार्षिक कुल व्यापार १३ खर्ब २४ अर्ब रुपैयाँमा भारतसँगको व्यापार करिब ६५ प्रतिशत (८ खर्ब ५६ अर्ब रुपैयाँ) छ । त्यस्तै, चीनसँग १२ प्रतिशत (१ खर्ब ६२ अर्ब रुपैयाँ) र ३ खर्ब ५ अर्ब रुपैयाँ बाँकी अन्य मुलुकसँग भइरहेको छ ।

चिनियाँ बन्दरगाह र मार्ग प्रयोग गर्न सकिए जापान, कोरियालगायतका देशबाट समेत चीन हुँदै आयातनिर्यात गर्न सकिन्छ । पछिल्लो सम्झौताले चिनियाँ बन्दरगाह र मार्ग प्रयोगमा केही प्रक्रियागत सहजतासमेत थपेको छ । विशेषगरी भारतबाट मालसामान ढुवानी गर्दा सक्कली कागजातै माग हुँदै आएकामा चीनले भने इलेक्ट्रोनिक कागजातलाई समेत मान्यता दिनेछ ।

यति हुँदाहुँदै पनि भौगोलिक जटिलताका कारण व्यापारका लागि भारतको विकल्पकै रूपमा चीन बन्न भने लामो समय लाग्ने देखिएको हो । यसमा दूरीगत कारण सिर्जना हुने लागत भार, व्यवसायीको भारतीय व्यापारीसँगको निकटता पनि थप कारकको रूपमा रहनेछन् । “समुद्री मार्गका कारण भारतबाट व्यापार गर्दा लामो समय लागे पनि सुख्खा बन्दरगाहदेखि नेपाल आउन दूरी कम छ, अर्कोतर्फ चीनबाट ल्याउँदा ठीक विपरीत अवस्था छ,” पूर्ववाणिज्य सचिव पुरुषोत्तम ओझा भन्छन्, “त्यसैले लागतअन्तर धेरै नहुने सम्भावना छ ।” सरकारले चीनबाट सामान ढुवानी गर्दा लाग्ने समय र लागतको यकिन विवरण निकालेको छैन । तर, आवश्यक पूर्वाधार निर्माण भइसकेपछि चीनको स्थलमार्गबाट नेपाल सामान ल्याउन बढीमा दुई साता लाग्ने अनुमान छ ।

सरकारले अत्यावश्यक र जटिल अवस्थाका साथै दीर्घकालमा मात्रै चीनको मार्ग प्रयोग हुने बुझेको छ । यही कारण चीनतर्फको मार्ग प्रयोगको जिम्मा निजी क्षेत्रलाई छाडेर सरकार भारततर्फको व्यापार थप सहज बनाउन लागिरहेको छ । पछिल्लो समय सरकारले भारतको कोलकाता बन्दरगाहको विकल्पमा भारतकै विशाखापटनम बन्दरगाहको समेत प्रयोग गरेको छ । यो बन्दरगाहबाट रेल हुँदै आउने कार्गोको ट्रयाकिङ गर्ने व्यवस्थाको समेत परीक्षण गरिएको छ । यही प्रयास सरकारले कोलकाता र हल्दिया बन्दरगाहमा समेत गरिरहेको छ भने गुजरातको मुन्द्रा, मुम्बईको जेएनपीटी र धम्रा गरी थप तीन बन्दरगाह प्रयोगमा भारतसँगछलफल चलाइरहेको छ ।

त्यसो त, बंगलादेशले समेत ०६७ मै आफ्ना दुई बन्दरगाह चिटगाउँ र मोङला नेपाललाई प्रयोग गर्न दिन सकिने बताएको थियो । ०७२ मा भारतले नेपालमा नाकाबन्दी लगाएको समयमा समेत बंगलादेशले अन्य देशबाट मात्रै पेट्रोलियम पदार्थ ल्याउन पाउने सर्तसहित यो प्रस्ताव दोहोर्‍याएको थियो । बंगलादेशले यो प्रस्ताव गरे पनि बन्दरगाहसम्म पुग्न आवश्यक भौतिक पूर्वाधार बन्ने क्रममै छ । भारत हुँदै बंगलादेश पुग्नुपर्ने भएकाले पनि नेपालले त्यसलाई वास्ता गरेन ।

पछिल्लो समय बीबीआईएन मार्ग (बंगलादेश, भुटान, भारत र नेपाल सञ्जाल) निर्माण र प्रयोगमा बंगलादेश र भारत सहमत भएका छन् । भुटानले यो मार्ग विस्तारले पर्यावरणमा प्रभाव पर्ने भन्दै आफू यो मार्गमा नजोडिने स्पष्ट पारे पनि नेपालले भने सहमति गर्दै आएको छ । यद्यपि, नेपालले समेत यो मार्गले आफूलाई फाइदा हुने देखेको छैन । र, त्यसमा कम सक्रियता देखाइरहेको छ ।

पुरा पढ्नुहोस्

अमेरिकाको डलर राजनीति

विजयराज खनाल
अमेरिकाको एउटा मात्र ध्येय विश्वको ठूलो अर्थतन्त्रको रूपमा कायम रहनु देखिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

प्रभावितलाई सेयर राख्नु न बेच्नु

विजयराज खनाल
उत्पादकको अनियमितता र आयोजना खोस्ने सरकारी रणनीतिले समस्या
पुरा पढ्नुहोस्

धीमा सेयर बजार

विजयराज खनाल
३ खर्ब ८७ अर्बका कम्पनीको मासिक कारोबार ६ अर्ब रुपियाँ मात्रै
पुरा पढ्नुहोस्

स्टार्टअप : माथिकाले कुरै बुझेनन्

विजयराज खनाल
स्टार्टअप व्यवसायका लागि पुँजी जुटाउने स्रोत सीमित
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

‘म जलेबीजस्तो फाइल घुमाउन्नँ’– दिगम्बर झा

जनक नेपाल

सरकारविरुद्ध अदालत जानुभएको थियो मुद्दा फिर्ता गरेर पुन:नियुक्ति पाउनुभयो के योम्याच फिक्सिङथियो ?

सरकारले दिगम्भर झालाई होइन, ०७४ भदौ १४ पछिका नियुक्ति एकमुष्ट बदर गर्दा म पनि परेँ । दूरसञ्चारमा काम सफल गर्नु छ भने सरकारको सहयोग र समर्थन हुनुपर्छ । त्यसैले सरकारको चाहना छैन भने म जबर्जस्ती बस्दिनँ भनेर मुद्दा फिर्ता लिएको थिएँ । पछि खुला प्रतिस्पर्धाबाट पुन: नियुक्त भएँ ।

मन्त्रीसँग कुरा मिलाएर मुद्दा फिर्ता लिनुभएको हो ?

होइन । मैले मन्त्री वा प्रधानमन्त्री कसैलाई भेटेको छैन । पदमुक्त हुनुअघि प्रधानमन्त्रीलाई भेटेको थिएँ । उहाँको डिजिटल नेपालको सपना मलाई मन परेको छ । मैले नक्सा लगेर कामहरू अवगत गराएँ । उहाँ मसँग प्रभावित हुनुभयो ।

६४ वर्षको उमेरमा दोहोरिईदोहोरिई किन अध्यक्ष हुनुभएको

यो विज्ञको पद हो । खुबी देखाउने पद हो । त्यसैले काम देखाउन आएको छु । ऐनमा मेरो उमेरलाई बन्देज गरेको छैन । नियुक्ति हुँदाका बखत ६५ वर्ष नाघेको हुनुहुँदैन भनेको छ ।  

तपाईं जहाँ पनि फिट देखिनुहुन्छ त्यस्तो के क्षमता ?

म राजनीतिक मान्छे होइन । एउटा व्यावसायिक मान्छे हुँ, जो काममा विश्वास गर्छ । मेरो काम गर्ने आफ्नै शैली र निर्णय गर्ने क्षमता छ । म जलेबीजस्तो फाइल घुमाउन्नँ । सीधा निर्णय गर्छु । बितेको १० वर्षमा व्यवस्थापकीय क्षमता देखाउने नागरिकउड्डयन प्राधिकरणमा सुगतरत्न कंसाकार, म, सचिव अर्जुन कार्की र कुलमान घिसिङबाहेक को देखियो त ? 

दूरसञ्चारमा तपार्इंका कार्ययोजना केके छन् ?

दुई वर्षभित्र नेपालका हरेक नागरिकलाई इन्टरनेटको पहुँच हुनेछ । फ्रिक्वेन्सी बढाबढ गरेर एउटा मल्टिनेसनल कम्पनी ल्याउँछु । पाँच वर्षभित्र नेपालको आफ्नै स्याटेलाइट स्थापना गराउँछौँ । सूचनाको सुपर हाइवे बन्नेछ । त्यसो हुँदा प्रधानमन्त्रीको डिजिटल नेपालको सपना पूरा हुनेछ ।

यो पनि पढ्नुहोस् :

दिगम्बरको ‘म्याचफिक्सिङ’

पुरा पढ्नुहोस्

‘राष्ट्रिय पार्टीको सोच पनि क्षेत्रीय’– हृदयेश त्रिपाठी

बाबुराम विश्वकर्मा
प्रदेश २ लाई संविधानमै मधेस ठानिएको छ । त्यहाँ राजनीतिकभन्दा पनि जातीय इकाइ खडा गरिएको छ । घनघोर जातिवाद हावी भएको छ, प्रदेश २ मा ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘व्यापार घाटा डब्लुटीओले गराएको होइन’

रामबहादुर रावल
व्यापार गर्ने छिमेकीसँगै हो । त्यसमाथि हामी भूपरिवेष्ठित छौँ । कूटनीतिक कौशल देखाउने पनि यस्तैमा हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘मलाई बदनाम गराउने खेल’– प्रधानसेनापति क्षत्री

माधव बस्नेत
यो बेतुकको आरोप हो । मलाई बदनाम गराउने खेल मात्र हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘संसद्‌मा मजस्तो नेता को छ ?’— वामदेव गौतम

जनक नेपाल
संसद्लाई दिशा दिन सक्ने, सबैलाई मिलाएर हिँड्ने मजस्तो नेता को छ ? म ०५६ र ०६४ मा संसद्‌मा भइनँ । ती संसद् असफल भए । म भएका बेला ०४८, ०५१, ०७० मा सफल भए ।
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

सेमिफाइनलमै सास्ती : साफ च्याम्पियनसिपमा कहाँ चुक्यो नेपाल ?

पवन आचार्य

बंगलादेशको ढाकास्थित बंगबन्धु रंगशालामा २७ भदौमा मालदिभ्सविरुद्ध सेमिफाइनल खेल्दै गर्दा नेपाली फुटबल टोलीको मनोबल उच्च थियो । समूह चरणको पहिलो खेलमा पाकिस्तानसँग २–१ ले पराजित भए पनि त्यसपछिका दुवै खेलमा क्लिनसिट कायम गरेकाले मनोबल उच्च हुनु स्वाभाविक थियो । खेलाडी मात्रै होइन, नेपालको पूरै टिम साफ च्याम्पियनसिपको फाइनल प्रवेश गरेर इतिहास रच्ने आत्मविश्वासमा थियो । यसअघि तीनैपटक सेमिफाइनलमा मालदिभ्ससँग पराजित भएर घर फर्किनुपरेको पीडामा मलहम लगाउने योजना टोलीको थियो ।

तर, २७औँ मिनेटमा भारी वर्षा र चट्याङले खेल झन्डै आधा घन्टाका लागि स्थगित भयो । त्यो चट्याङ बंगलादेशमा मात्र परेको थिएन, फाइनलमा स्थान बनाउने नेपाली फुटबल टोलीको सपनामाथि पनि बज्रिएको थियो । त्यतिबेलासम्म कमजोर रक्षापंक्तिको दण्ड भोग्दै नेपाल १–० ले पछि परिसकेको थियो । दोस्रो हाफमा त झन् नेपालको प्रदर्शन बिर्सन लायक रह्यो । खेलको अन्त्यतिर २ मिनेटको अन्तरालमा मालदिभ्सले २ गोल थपेपछि साफमा नेपालको सेमिफाइनल ‘जिंक्स’ पुन: दोहोरियो ।

लिग चरणको पहिलो खेलमा पाकिस्तानसँग अन्तिम समयमा २–१ ले पराजित भएको नेपालले त्यसपछि भुटानलाई ४–० ले र आयोजक बंगलादेशलाई २–० ले हराएको थियो । धेरैलाई लागेको थियो, नेपाली टोलीले लय समात्यो । तर, त्यो लय सेमिफाइनल पुग्दा विलय भयो । सेमिफाइनलमा एकपछि अर्को गल्ती दोहोर्‍याउँदा नेपालले अनपेक्षित हार बेहोरेको हो । फुटबल विश्लेषक सञ्जीव मिश्र भन्छन्, “फ्रि–किकमा मालदिभ्सले पहिलो गोल गर्दा पनि विमल घर्तीमगरले अनावश्यक फउल खेलेका थिए । दोस्रो हाफको २ गोलमा त रक्षापंक्तिको उपस्थिति नै नभएजस्तो रह्यो ।”

खेल अवधिभर नेपालले मालदिभ्सविरुद्ध झन्डै २ दर्जन आक्रमण गरेको थियो । मालदिभ्सले गरेका सबै आक्रमण गोलमा परिणत भए । नेपालको खेर गयो । लिग चरणमा एकै गोल नगरी भाग्यको सहारामा सेमिफाइनलमा स्थान बनाएको मालदिभ्सले फाइनल प्रवेशका लागि नेपाललाई सिकार बनायो ।

टोली सेमिफाइनल प्रवेश गरेपछि प्रशिक्षक बालगोपाल महर्जनले भनेका थिए, “नेपालले मालदिभ्सविरुद्धको खेलमा ऐतिहासिक नतिजा ल्याउनेछ ।” सेमिफाइनलपछि नेपालले इतिहास त रच्यो । तर, फाइनल प्रवेश गर्ने होइन, चौथो पटक एकै टिमसँग पराजित भएर सेमिफाइनलबाटै घर फर्किने । अलि अस्फाकबिनाको मालदिभ्सलाई सजिलै हराउने आत्मविश्वास नेपाली टोलीमा थियो । लिग चरणमा आत्मविश्वासी खेल प्रदर्शन गरेको र सबै खेलमा गोल गरेको आधारमा त्यसलाई स्वाभाविक पनि ठान्न सकिन्थ्यो । तर, नकआउट चरणमा एक गोलले पछि परेपछि त्यही आत्मविश्वास डगमगाउँदा गोल फर्काउनु त कता हो कता, नेपाली टोलीले थप २ गोल खान पुग्यो ।

प्रतियोगितामा सहभागी भएर स्वदेश फर्किएपछि काठमाडौँमा टोलीका कप्तान विराज महर्जनले भने, “यसपालि हामीलाई मौसमले पनि साथ दिएन ।” कुनै समय हिलाम्मे मैदानमा नेपाली राष्ट्रिय टोलीले विपक्षीको पोस्टमा आक्रमण मात्रै होइन, गोल पनि गथ्र्यो । तर, अहिले कृतिम मैदान (एस्ट्रो टर्फ) मा प्रशिक्षण गर्ने बानी परेको नेपाली टोलीले बंगलादेशको पानी र प्राकृतिक मैदानमा खेल्न अप्ठेरो परेको देख्न सकिन्थ्यो । नेपाली खेलाडीहरू सेट पिसमा प्रहार गर्दा पनि चिप्लिएर लड्न पुग्थे । वर्षाले प्रभावित खेल आधा घन्टा रोकिएर पुन: सञ्चालन हुँदा पनि नेपाली खेलाडीले जर्सी र बुट परिवर्तन गरेको देखिएन । जबकि, मालदिभ्सका खेलाडीले पूरै सेट नै परिवर्तन गरेका थिए । “हाम्रा खेलाडीमा मात्रै होइन, प्रशिक्षक र व्यवस्थापकमा पनि फुटबल सेन्स कमजोर छ । पानीले भिजेको जर्सी र बुट परिवर्तन गर्न पनि कसैले भन्नुपर्छ र ?” मिश्र प्रश्न गर्छन् ।

एक गोलले पछि परेको अवस्थामा खेलमा फर्किन नेपालले धेरै ढिला गर्‍यो । त्यसको प्रमुख कारण प्रशिक्षक महर्जनले खेलाडी परिवर्तनका लागि प्रशस्तै समय लिए । गरेको परिवर्तन पनि सुहाउँदो भएन । ४–४–२ को परम्परागत शैलीमा खेलेको नेपाली टोलीले दोस्रो हाफको ६० मिनेटपछि मात्रै खेलाडी परिवर्तन गर्‍यो । निराजन खड्का र भरत खवासलाई परिवर्तन गर्न महर्जनले निकै समय लगाए, त्यतिबेलासम्म ढिलो भइसकेको थियो । डिफेन्डर सुमन अर्याललाई हटाएर विशाल राईलाई ७५औँ मिनेटमा मैदान प्रवेश गराएपछि नेपालको शैली आक्रामक हुने निश्चित थियो । विपक्षीको पोस्टमा आक्रमण गर्न लिएको रणनीति फेल खाएपछि नेपालले अन्तिम समयमा २ गोल खान पुग्यो । ३ जना डिफेन्डर मालदिभ्सको आक्रमण रोक्न असफल रहे । नकआउट चरणमा १ गोलले पछि परेको अवस्थामा डिफेन्डर निकालेर फर्वार्ड खेलाउनुको मूल्य नेपालले चुकायो । दोस्रो हाफमा मालदिभ्सले २ गोल गर्दा नेपाली रक्षापंक्तिबीच तालमेल अभाव भयो । क्लोज रेन्जबाट गोल गर्न मालदिभ्स सफल हुँदा नेपाली टिममा भरपर्दा र अनुभवी डिफेन्डरको अभाव खट्कियो । कप्तान विराज महर्जन त्यसको विकल्प हुन सक्थे । तर, प्रशिक्षकले उनलाई विश्वास गरेनन् ।

क्रिकेटका कप्तान पारस खड्का भन्थे, ‘हारले सबै खराबीहरूको प्रदर्शन गर्छ र जितले सबै अक्षमताको ढाकछोप ।’ नेपाली फुटबल टोलीको हकमा पनि त्यही लागू भयो । फर्ममा नरहेका निराजन खड्का र भरत खवासप्रति प्रशिक्षकले गरेको विश्वासको मूल्य नेपालले सेमिफाइनलमा चुकायो । अघिल्ला खेलमा पहिलो रोजाइमा परेर पनि राम्रो प्रदर्शन नगरेका उनीहरूलाई दिइएको मौका सदुपयोग हुन सकेन । भरतले त सेमिफाइनलमा नजिकबाट गोल गर्ने अवसरसमेत खेर फाले । नेपाली टोलीका लागि गेम चेन्जिङ मोमेन्ट सायद त्यही थियो ।

सेमिफाइनल जिंक्स

साफ च्याम्पियनसिपमा नेपाल सेमिफाइनलमा रोकिएको यो पहिलो पटक होइन । यसअघि १९९९, २०११ र २०१३ मा भएको प्रतियोगितामा पनि नेपालको यात्रा सेमिफाइनलमै गएर टुंगिएको थियो । गजबको संयोग के भने सबै प्रतियोगितामा नेपालको सपना चकनाचुर पार्ने टोली मालदिभ्स नै थियो । साफ बन्नुअघि सार्क गोल्डकपका नाममा हुने प्रतियोगितामा पनि नेपाल सेमिफाइनलभन्दा अगाडि बढ्न सकेको थिएन । दक्षिण एसियाली फुटबलको सर्वोच्च प्रतियोगितामा नेपालले अझै फाइनलको यात्रा तय गर्न सकेको छैन ।

प्रतियोगिताअघि भारतले च्याम्पियनसिपमा २३ वर्षमुनिको टोली पठाउने निर्णय गर्दा धेरैले अपेक्षा गरेका थिए, बंगलादेशको भूमिमा नेपालले इतिहास बनाउनेछ । त्यसको एउटा कारणमध्ये थिए, प्रशिक्षक बालगोपाल महर्जन । सन् १९९३ मा नेपालले ढाकामा आयोजित दक्षिण एसियाली खेलकुदमा स्वर्ण पदक जित्दा महर्जन नेपाली टोलीका सदस्य थिए । त्यस्तै, सन् २०१६ मा महर्जन प्रशिक्षक हुँदा नेपालले बंगबन्धु गोल्डकप फुटबलको उपाधि जितेको थियो । यसपटक महर्जनकै प्रशिक्षणमा नेपाली टोलीले बंगलादेश यात्रा गर्दा नतिजा सकारात्मक आउने आशा गरिएको थियो । तर, फुटबलमा सधैँ समयले साथ दिँदैन । जसले बहादुरीका साथ मैदानमा प्रदर्शन गर्छ, उसैलाई भाग्यले पछ्याउँछ । सेमिफाइनलमा स्थान पक्का गर्न भाग्यको सहारा लिएको मालदिभ्सले फाइनल यात्राका लागि नेपालविरुद्ध बहादुरी प्रदर्शन गर्‍यो ।

व्यक्तिगत उपलब्धि

नेपाली टोली सेमिफाइनलबाटै घर फर्किएपछि साफ सुजुकी कप केही खेलाडीका लागि ऐतिहासिक बनेको छ । कप्तान विराज महर्जनले राष्ट्रिय टोलीबाट सर्वाधिक क्याप जित्ने कीर्तिमान बनाउन नसके पनि ६८ क्यापको पूर्वकप्तान राजुकाजी शाक्यको बराबरी गरेका छन् । शाक्य तिनै कप्तान हुन्, जसको कमानमा नेपालले १९९३ मा दक्षिण एसियाली फुटबलमा स्वर्ण जितेको थियो । पाकिस्तानविरुद्धको समूहगत चरण खेलमा उनलाई मैदान उतारिए पनि त्यसपछिका खेलमा बेञ्चमा सीमित भएका थिए । एन्फा एकेडेमीका दोस्रो ब्याचका उनले सन् २००८ मा पाकिस्तानविरुद्धकै खेलबाट राष्ट्रिय टोलीमा डेब्यु गरेका थिए ।

त्यस्तै, स्ट्राइकर भरत खवासले पनि नेपाली टोलीबाट ५०औँ क्याप जितेका छन् । समूहगत चरणको अन्तिम खेलमा आयोजकविरुद्ध निश्चित जितका साथ मैदान उत्रिँदा उनले ५०औँ क्याप पूरा गरे । नेपालले उक्त खेल जित्यो र खवासले सेमिफाइनलमा मौका पाउँदा क्याप संख्या ५१ पुर्‍याए । भरत र विराज दुवैले एउटै खेलमार्फत राष्ट्रिय टोलीमा डेब्यु गरेका हुन् । तर, विविध कारणले भरतले राष्ट्रिय टोलीमा नियमित स्थान बनाउन सकेका थिएनन् । भरतपछि राष्ट्रिय टोलीमा सर्वाधिक खेल खेल्नेमा विराज, किरण लिम्बू र रोहित चन्द छन् । अचम्म के पनि छ भने किरण र रोहितले भरतपछि मात्रै राष्ट्रिय टोलीमा डेब्यु गरेका हुन् । 

पुरा पढ्नुहोस्

१८ औँ एसियाड : अनि कसरी जोगियोस् लाज !

पवन आचार्य
जकार्ता एसियाडमा प्याराग्लाइडिङतर्फ एक रजत
पुरा पढ्नुहोस्

१८ औँ एसियाड : भिजन 0

पवन आचार्य
१८औँ एसियाडसम्म नेपालको केवल १ रजत, २२ काँस्य
पुरा पढ्नुहोस्

फुटबलमा रंगभेद

पवन आचार्य
खेलाडीमाथि रंगभेदी र नस्लवादी आरोप–शृंखला
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

[स्मृति] चिट्ठीमा प्रेम

वसन्त आचार्य

जातभातमा धनीगरिब भनेर भेदभाव नगर्ने, रगतको नाताभन्दा भावनाको नाता ठूलो हुन्छ भन्ने कुरामा विश्वास गर्ने, देशलाई माया गर्ने अनि आवश्यक परेमा देशका लागि ज्यान पनि दिन पछाडि नपर्ने देशभक्त एवं मिलनसार जुनसुकै ठाउँको साथीले पनि मसँग मित्रताको साइनो गाँस्न सक्नुहुनेछ

रेडियो नेपालको कार्यक्रम साइनोमा यति भनेर कार्यक्रम उद्घोषकले मेरो नाम र ठेगाना के उच्चारण गरेका थिए, नाम प्रसारण भएको विज्ञापन नि:शुल्क गाउँभरि एकाएक फैलिएछ । रेडियोका राम्रा कार्यक्रममा नाम प्रसारण गर्न कविता, मुक्तक र गजल लेख्नुपर्ने मेरो ढंगै पुगेन । मलाई पत्रमित्रताबारेमा केही पनि थाहा थिएन । पत्र लामो समयसम्म पनि प्रसारण नभएपछि अस्पतालले बिदा दिएको बिरामीजस्तै जम्मै आशा मारेको थिएँ ।

झुक्किएर हो कि नाम प्रसारण भएछ । मेरो खुसी झुसिलकिरोबाट एकाएक पुतलीजस्तो पो भयो । जेनतेन सम्हालिएँ । एक हप्तापछि हुलाकी दाइ लगातार चिट्ठीका मुठा बोकेर घरमा आउन थालेपछि मनमा एकाएक सेलिब्रिटीको रंग गाढासँग पोतियो । उतार्न खोजेँ । तर, पर्मानेन्ट मार्करले लेखेझैँ जाँदै गएन ।

चिट्ठी राखेको खाम, टाँसिएको टिकट र अक्षर मात्रै फरक हुन्थे । हरेक पत्रमा ‘तपार्इंको भावना मलाई निकै मन पर्‍यो, मित्रता गाँस्न यो पत्र पठाएको’ भनेर लेखिएका हुन्थे । पत्रहरु केटाभन्दा पनि केटीका बढी आउँथे । भर्खर जुँगाका रेखी बस्न थालेको याममा केटीका चिट्ठी आएपछि मनमा एकाएक खुसीको भ्वाइलिन रेटिन्थ्यो । चिट्ठीका हरेक अक्षरबाट अभिव्यक्त नै गर्न नसकिने खालको सुगन्ध बहन्थ्यो । साँच्चै अत्तर छर्किएजस्तो मीठो बास्ना आउँथ्यो पानाबाट । यौवन र प्रेम फूलजस्तो बास्नादार अरु के पो छ र दुनियाँमा ?

घरमा एकाएक चिट्ठीका खात लाग्न थालेपछि छोरो सानैमा ‘ठूलो’ मान्छे भएजस्तो लाग्यो होला । बाआमा गाउँभरि प्रचार गर्नुहुन्थ्यो । मेरै उमेरका केटाहरु केटीको चिट्ठी आएकामा घुटुक्ट थुक निल्थे । उनीहरुले चोरचार पारेर रेडियोमा चिट्ठी पनि पठाए । उनीहरुको चिट्ठी कहिल्यै प्रसारण भएन । गाउँभरि ठिटाहरुको भीडमा केवल म मात्रै सेलिब्रिटी भइरहेँ ।

सेलिब्रिटी गरिमालाई कसरी टिकाइराख्ने ? खातका खात चिट्ठीको जवाफ लेख्नु थियो । दुई रुपैयाँको टिकट टाँसेर पठाए पनि करिब ५ सय सकिने छाँट थियो । पाँच सय त्यतिबेला मलाई उच्चारण गर्न मात्रै बनेको पैसाजस्तो लाग्थ्यो । कहिलेकाहीँ खुसीहरु पनि हैसियत भुलेर पो आउँदा रहेछन् ।

चिट्ठीलाई प्राथमिकताका आधारमा वर्गीकरण गरियो । पहिलो चरणमा केटा र केटीको छुट्याइयो । त्यसपछि अलि राम्रा नाम गरेका केटी परे । अन्तिम चरणमा भेट हुने सम्भावना भएका नजिकका चिट्ठी परे । तर, त्यतिबेला नजिकको भनेको बुटवलबाट आएका चिठी थिए ।

खाजा खर्च कटाएर बिस्तारै प्राय: चिट्ठीहरु सम्प्रेषण गरियो । यस्तैमा मन हल्लाउने चिट्ठी आयो, बुटवलबाट अनिशा केसीको । नामै कति राम्रो ! खुसीको तापक्रम १०२ डिग्री रापिलो भयो ।

प्रत्येक अक्षरलाई स्पर्श गरेपछि नाममा अडेस लाग्दै आँखामा सुन्दर अनुहारको छाप बसालेर पत्र लेखेँ । लेख्नु नै के थियो र ! उही देशभक्ति भावना, वर्गीय र जातीय समानताको आदर्श । उसले मेरो भावना मन पराएर पत्र कोरेकी थिई । पहिलो लटमा १० जना केटीलाई पत्र पठाइयो, जसमा अनिशा पहिलोमा ।

पत्र आउने क्रम दौडिरहेको थियो । धेरैजसो चिट्ठी सबैभन्दा पहिले घाम बोक्ने जिल्लाका थिए । आउन कम्तीमा एक महिना कुर्नुपथ्र्यो । औपचारिकताका लागि लेखिने चिट्ठीको खासै महफ्व हुँदैनथ्यो । तर, केही मन खाने पत्रहरुको भने निकै प्रतीक्षा हुन्थ्यो । मिति हेरेर क्यालेन्डर कोर्न मन लाग्थ्यो । सबैभन्दा बढी उत्सुकता हुन्थ्यो, अनिशाको पत्रमा । हरेक पटकको चाङमा अनिशाको पत्र प्रतीक्षा हुन थाल्यो ।

करिब एक दर्जन चिट्ठी आदान प्रदानपछि मायाको डोरी कसियो । फुकाल्न संसारकै वलबान मान्छे आए पनि सम्भव छैन । अक्षर र फोटोका आधारमा प्रेमको नदी बग्न थाल्यो, कर्णालीजस्तो । रोक्नै नसकिने गरी भेलजस्तै बनेर ।

एसएलसी दिँदा लाएको पिरती ११ कक्षा पढ्दासम्म चलिरहेको थियो । केटी त प्रेममा अनौठोसँग पागल पो हुन थाली । पानामा चुम्बनको लिपिस्टिक मात्रै पोत्ने होइन, रगतसम्मले पनि लेखी । ‘वसन्त, म तिमीबिना बाँच्न सक्दिनँ, आई लभ यु !’ यौवनले पखेटा हाल्न थालेको ममा योभन्दा गहिरो शब्द सुन्न सक्ने तागत थिएन ।

रगतको जवाफ रगतमै दिनैपर्‍यो । धेरै पटक बाले दाह्री फालेर राखेको ब्लेडले हात काट्ने प्रयास गरेँ । तर, काट्न सकिनँ । साता दिनसम्म पनि पठाउन सकेको थिइनँ । विचरीलाई कस्तो तडप भयो होला ! मनमा अनौठोसाग माया पलाउँथ्यो ।

गाउँमा खनाल बाजेले सधैँ शनिबार खसी काट्थे । आमालाई कट्नेसी खान निकै मन लागेको रहेछ । कट्नेसीमा रगत पनि मिसाइन्थ्यो । तीन दिनदेखिको लगातार रुवाइकराइ र धम्क्याइपछि आमाले आशाको टुकी बालिदिनुभयो । साता दिनदेखिको बेचैनी फुत्त बाहिर गयो ।

रगत लिन आफैँ गएँ । लुकाएर कचौरामा अलिकता रगत राखेँ । कसैले नदेख्ने गरी सादा कागजमा लेखेँ, ‘अनिशा, आई लभ यु ! म तिमीलाई जीवनसाथी बनाउन चाहन्छु ।’ रगतको अक्षरले पाना भरिएपछि मन उत्पात सँग खुसीले फन्कियो ।

मलाई आइतबार कुर्न हम्मेहम्मे भयो । चिट्ठीमा अरु केही लेख्न मन लागेन । रगतले त्यति मायालु कुरा लेखेपछि डटपेनले पनि के लेख्नु ! चिट्ठी खसालेपछि दिन गन्न थालेँ । तर, हातखुट्टा दुवैका औँला गने पनि कहाँ पुग्थ्यो र ?

बेचैनी महसुस नगरेर आफ्नै लयमा चिट्ठी आयो । मैले हल्का प्रेमका कुरा हुन थालेपछि खाममा केटाको नाम लेख्न भन्थेँ । स्कुल गएको बेलामा घरकाले चिट्ठी खोले भने ? ममा त्रास व्याप्त थियो । उसले अनिश केसी लेख्थी । आमाले त्यो चिट्ठी पनि दिएपछि मेरो भोक नै सुइँकुच्चा ठोक्यो । अनिशाले उस्तै गरी रगतले लेखेर पठाएकी थिई । उसले पनि कट्नेसी काण्डकै फाइदा उठाएर लेखेजस्तो लाग्यो । आफू चोर भए अरु पनि उस्तै लाग्नु स्वाभाविक नै हो ।

अनिशाले मलाई आफ्नो गाउँ देवदह बोलाएकी थिई । घरमा बाआमासँग कुरा गरेको र मलाई उहाँहरुले पनि हेर्न खोज्नुभएको आशय थियो । हिन्दी फिल्म दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगेको गीत गुनगुनाउन मन लाग्यो, ‘डोली सजाके रखना मेहेन्दी लगाके रखना...।’ अब मेरो एउटै मिसन बाँकी थियो– दसैँमा जसरी पनि बुटवल जाने–आउने भाडाका साथै अनिशाका लागि राम्रो उपहार दिने ।

दसैँ आयो । नातेदारका घरमा गइयो पनि । पैसा सोचेजस्तै जुट्यो । बुटवल जान र उपहार किन्ने आरामदायी पैसा थियो । औँला भाँच्दाभाँच्दै आयो र गयो पनि । आमासँग बुटवलमा साथीको घर जान निकै अनुनय–विनय गरेँ । १२ कक्षामा पढ्ने छोरोले जिद्दी गरेपछि आमाले पनि हुन्छ भन्नुभयो ।

मनमा अनेक उत्साह बोकेर म दोस्रो पटक बुटवल जाँदै थिएँ । पहिलो पटक स्कुलबाट भ्रमणमा गएको थिएँ । बिहानको गाडी चढेँ । दिउँसो १ बजेतिर पुगियो । बुटवल पाल्पा चोकमा पुगेर मिठाई र उसलाई मन पर्ने नायक श्रीकृष्ण श्रेष्ठको ठूलो पोस्टर किनेँ । हातमा उपहार र मनमा उत्साह बोकेर देवदह गाविस–२ मा पुगेँ । मनमा खुसी, उत्साह र डर एकै ठाउँमा मिसिएर मलाई के भइरहेको छ भन्नेसमेत ठम्याउन सकेको थिइनँ ।

मनको घरमा बसेको मान्छे बस्ने घर सोध्दै गएँ । साँझको करिब ६ बजिसकेको थियो । चिट्ठीमा कोरेको चित्रलाई हेर्दैहेर्दै गएको थिएँ । तर, मैले सोधेको अनिशा नाम भने कसैले चिनेनन् । कस्तो फसाद ! मनका उत्साह एकाएक कता हराए कता ! मनले पीडा मात्रै महसुस गर्ने भयो । राती ८ बजिसक्यो । तर, पत्तै लागेन । एउटा घरमा दानी मनका मान्छे रहेछन् । रात परेकाले बस्न भने । मेरा लागि त्यो ठूलो चिट्ठा थियो । साँझ खाना खाएपछि घरबेटीले बिस्तारा लगाए– ‘अस्ति नै पनि केही केटाहरु त्यही नाम खोज्दै आएका थिए । हामीले कोही छैन भनेर फर्कायौँ ।’

मेरो अनुहार र मनको उत्साहको बत्ती झ्याप्प निभ्यो । त्यो दुई वर्षको प्रेम, त्यो रगतको चिट्ठी अनि दुई वर्षको बेचैनी । एक दर्जन शब्दको एक वाक्यले बत्ताएर कता हो कता लग्यो !

मिठाई र पोस्टरको उपहार त्यहीँ छाडिदिएँ । बिहानै दाङ फर्कें ।

पत्रमित्रताप्रति वितृष्णा आउन थाल्यो । कसैको पत्रको जवाफ पनि फर्काइनँ । अचानक धेरै पछि पत्र आयो ।

‘वसन्त, तिमी मलाई खोज्दै मेरो गाउँ आएका रहेछौ, मेरो मायाले । मैले पनि तिमीलाई देखेँ, वास्तवमा म केटी होइन, केटा हुँ । तिमीलाई झुक्याएको मात्रै ।’

भुल्न थालेको प्रेममा फेरि नुनचुक दलियो । मनसँग खेल्न मान्छेलाई कस्तो सजिलो !

पत्र पढिनसक्दै च्यातेँ अनि बाकसमा लुकाएर राखेका पुराना चिट्ठी पनि च्यातेँ । मन हलुंगो भयो । बिस्तारै पीडाको रङ खुइँलिँदै गयो ।    

पुरा पढ्नुहोस्

[तीन किताब] मुराकामी एम्बेसडर

अनुप बराल
मन परेको पुस्तक एकै बसाइमा सकाइदिन्छु । विश्राम लिएर पढ्दा प्रभावको प्रवाह टुट्ने डर हुन्छ । उहिल्यै साथी र म दूध दुहेका बेला पनि पालैपालो सस्वर वाचन गरी किताब पढ्थ्यौँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

पाठकीय पोस्टमार्टम [पुस्तक समीक्षा : शल्यक्रिया]

राजकुमार बानियाँ
समीक्षकका रुपमा शाह छिद्रान्वेषी र सत्याग्राही लाग्छन् । शाह समीक्षा वा समालोचनाका नाममा प्यारिसको पर्फ्युम छर्किदिने या औसत पुस्तकलाई पनि वेद वा बाइबलकै कोटिमा उभ्याइदिने दोषबाट मुक्त छन् । उनको ‘सिभिलियन सर्भिस’ विद्वत्जनग्राह्य छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[आत्मालाप] हजारौँ इच्छाहरू

जीवन क्षत्री
म अलिकति महत्वाकांक्षी नै छु । जुन दिन गायक बनूँला, त्यस दिन सुरुमा शंकर महादेवनको ‘ब्रेथलेस’ नै गाउनुपर्ला भनेर फोनमा उनको गीतको अडियो–भिडियो र काराओके धुन बोकेरै हिँड्ने गर्छु । सुरुमा उनको गीत बज्छ, सके जति ताल मिलाएर गाउँछु, सायद समग्र गीतको ५ प्रतिशतजति ।
पुरा पढ्नुहोस्

[तीन किताब] अन्तिम सत्य

कृष्ण गौतम
पुख्र्यौली पण्डित परिवारबाट आए पनि मैले अंग्रेजी पढेँ । र, पूर्वीय वाङ्मय र पाश्चात्य दर्शन–साहित्यलाई समानान्तर बढाएँ । विश्वविद्यालयको जागिरका क्रममा मेरो रुचिको अझै विकास भयो ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

[नोटबुक] धर्नाकारी मन्त्री

गोकुल अर्याल

संघीय ७ प्रदेशमध्ये प्रदेश २ सदैव चर्चामा छ । कारणचाहिँ जनतालाई समृद्धि, विकास र सुशासन दिलाएर होइन, मन्त्री नै धर्नामा बसेर हो । प्रदेश सरकारले दिएको सार्वजनिक बिदा अवज्ञा गरेको भन्दै प्रदेश २ का आन्तरिक मामिला तथा कानुनमन्त्री ज्ञानेन्द्र यादवले केन्द्रीय सरकार मातहतका कार्यालयलाई निसाना बनाए । ७ भदौमा मुस्लिम समुदायको बकर इद पर्वका दिन पनि केन्द्र मातहतका कार्यालय खुलेका थिए ।

प्रदेश सरकारले दिएको सार्वजनिक बिदा पालना नगरेको भन्दै मन्त्री यादवसहितको टोलीले १७ भदौमा पनि नेपाल राष्ट्र बैंकको जनकपुर कार्यालयमा धर्ना दियो । बकर इद र श्रीकृष्ण जन्माष्टमीको बिदा केन्द्र मातहतका कार्यालयले पालना नगरेको भन्दै यादवसहितको टोली दोस्रो पटक राष्ट्र बैंकमा धर्ना बस्यो ।

रोचक पक्ष त के भने श्रीकृष्ण जन्माष्टमीको बिदा पालन नगरेको भन्दै केन्द्रीय सरकारमा सामेल उपेन्द्र यादवका कार्यकर्ताले पनि मन्त्री यादवलाई साथ र सहयोग गरे । सत्तामा बसेर जनताबाटै उठाएको कर भत्ता खाने अनि प्रदेश सरकारको आदेश संघीय सरकारका कार्यालयले टेरपुच्छर लगाएनन् भनेर धर्नामा बस्ने ? जनताकै काम रोकेर राजनीतिक नाफा–नोक्सानमा मात्र ध्यान दिनु र लफडाबाजीमै रमाउनु मन्त्रीजस्तो राजकीय पद ओगटेको व्यक्तिलाई सुहाउँछ ? आफ्नै मन्त्रीलाई धर्नामा खटाउने चाँजोपाँजोचाहिँ मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले नै मिलाएका रहेछन् ।

त्यो घोषणापत्र, यो सम्मान

धेरै टाढा पुग्नैपर्दैन, नेकपाले गत निर्वाचनको घोषणापत्रमा सामाजिक भत्ता ५ हजार रुपैयाँ पुर्‍याउने सगर्व घोषणा गरेकै हो । तर, उसको घोषणा कार्यान्वयनमा जानु कता हो कता, उल्टै सामाजिक सुरक्षा भत्ता नलिनेलाई सम्मान गरिने घोषणासहितको विधेयक बन्दै छ । यसको सोझो अर्थ हो, क्रमश: सामाजिक भत्ता कटौती हुन बेर लाग्ने छैन । सरकारले भत्ताका लागि यो वर्ष पुगनपुग ४३ अर्ब रुपैयाँ छुट्याएको छ ।

नेपालको संविधानको धारा ४३ मा सामाजिक सुरक्षाको हक सम्बन्धी व्यवस्था कार्यान्वयन गर्न राज्य बाध्य छ । तर, सामाजिक सुरक्षा भत्ता लिन नचाहने नागरिकलाई सरकारले केन्द्रीय/स्थानीय दुवै तहमा सम्मान गर्ने घोषणासहितको कानुन निर्माण गर्न थालेछ । भत्ता नलिने स्वेच्छिक घोषणा गरेमा स्थानीय र केन्द्रीय दुवै तहले सम्मान गर्ने व्यवस्थासहितको कानुन निर्माणका लागि संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयले हालै संसद् सचिवालयमा विधेयक दर्ता गराएको छ । विधेयकमा सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउने आधार भए पनि आफूलाई आवश्यक नभएको भन्दै नलिने घोषणा गर्नेलाई सम्मान गरिने उल्लेख छ ।

विधेयकमा ८ प्रकारका सामाजिक सुरक्षा भत्ता व्यवस्था समेटिएका छन् । विधेयकको दफा १४ अनुसार कुनै नागरिकले एकभन्दा बढी प्रकारको सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउने रहेछ भने आफूले रोजेको एक मात्र पाउनेछ । विधेयकले जे कहे पनि दोहोरो सरकारी सुविधा लिने व्यक्तिको संख्या अहिले पनि बग्रेल्ती छ । सार्वजनिक प्रशासनबाट सेवानिवृत्तहरुले राजनीतिक लाभ वा संवैधानिक पदमा नियुक्ति पाइरहेकै छन् । उनीहरुले आफ्नो पेन्सन र संवैधानिक नियुक्तिको पदमा रहेर दोहोरो सरकारी सुविधा लिएकै छन् ।

विधुरलाई संघीयताको चिट्ठा

जीवनसाथी गुमाएर एकल भएका पुरुषलाई अबचाहिँ खुसीको  खबर छ । बैतडीको मेलौली नगरपालिका र इलामको देउमाई नगरपालिकाले विधुर भत्ता दिने निर्णय गरेछन् । अहिले एकल महिलाले मात्र विधवा भत्ता पाइरहेका छन् । एकल महिलालाई राज्यले नै भत्ता दिँदै आएको क्रमभंगता तोडेर यी दुई नगरपालिकाले पुरुषलाई पनि त्यसमा जोडेछन् ।

दुवै नगरपालिकाले ६० वर्षदेखि ७० वर्षसम्मका एकल पुरुषलाई भत्ता दिने निर्णय गरेर सामाजिक विरासत थामेको देखियो । श्रीमान् गुमाउँदाको पीडा जति श्रीमतीलाई हुन्छ, त्यत्ति नै श्रीमती गुमाउँदाको पीडा श्रीमान्लाई पनि हुन्छ । योचाहिँ कतैबाट पनि लुक्ने विषय होइन । राज्यले एकल पुरुषलाई भत्तामा विभेद गरे पनि यी दुई नगरपालिकाको निर्णयचाहिँ सान्दर्भिक छ । विधुरलाई मासिक १ हजार भत्ता दिने निर्णय गरेका यी दुवै निकायलाई स्याबासी दिनैपर्छ । बाँकी ७ सय ५१ स्थानीय निकायले पनि विधुरलाई भत्ता दिने निर्णय गर्लान् कि ?

पुरा पढ्नुहोस्

[नोटबुक] स्मार्ट ठग

सुनीता अधिकारी
उसले हातको तीन औँला ठड्याएर थ्री हन्ड्रेड भन्दै बाटो छेकी नै रह्यो । रिस उठ्न थाल्यो । झगडा गरौँ, आफ्नै बिदाको मजा किरकिर हुने । अन्तिममा मैले थप सयको नोट उसको हातमा थमाइदिएँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[नोटबुक] मुख्यसचिवको लेबल

जनक नेपाल
राष्ट्रपति वा प्रधानमन्त्रीलाई नै भेट्छु भनेर लागेको भए बरु भेट हुन्थ्यो होला । मुख्यसचिव लोकदर्शन रेग्मीलाई भेट्न सकिएन ।
पुरा पढ्नुहोस्

[नोटबुक] हेप्ने पनि हद हुन्छ !

गोकर्ण गौतम
“त्यो कसको ?” टोकरीधनी मधेसी भएको यकिन भएपछि चालक अझ कड्किए, “त्यो सामान निकालिहाल ।”
पुरा पढ्नुहोस्

[नोटबुक] निजामती अस्पतालको त्यो शैली

माधव बस्नेत
बढी पैसा तिर्ने हो भने ११ बजेबाट पाइने, नत्र ३ बजेपछि मात्र सर्वसाधारणका लागि पुन: टोकन खुल्ने जानकारी भयो ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

न्यायको पर्खाइ

शब्द/तस्विरः हेमन्त श्रेष्ठ

१३ वर्षीया छोरी निर्मला पन्तको बलात्कार र हत्यापछि कञ्चनपुरका दुर्गादेवी र यज्ञराज पन्त दुई महिनादेखि छटपटाउँदै कहिले यता त कहिले उता भौँतारिरहेका छन् । सडकदे खि सदनसम्म अपराधी पत्ता लगाई कठघरामा उभ्याउनुपर्ने आवाज उठिरहे पनि नतिजा भने शून्य । २८ भदौमा राजधानीको माइतीघरमा ‘निर्मलाका निम्ति न्याय’ अभियान थालनी भयो । कार्यक्रममा निर्मलाका आमाबाबु गहभरि आँसु लिएर सहभागी भए ।

पुरा पढ्नुहोस्

हाम्रो हालोइन

क्रान्ति पाण्डे
स्थानीय जात्रालु मात्रै नभएर विदेशी पाहुनाको पनि विशेष ध्यान खिच्दै आएको छ, कीर्तिपुरे गाईजात्राले । त्यसैले त नक्कली बन्दुक बोकेका युवातिर स्वदेशी तथा विदेशी फोटोग्राफरका सक्कली क्यामेरा सोझिए ।
पुरा पढ्नुहोस्

बालापन

केशव थापा
भक्तपुर– १७, न:पुखुमा बाक्लो लेउ जमेको पानीमा रमाइरहेका यी बालकहरुलाई न कुनै लज्जा छ, न त कुनै संक्रमणको डर । यिनीहरुमा छ, केवल पोखरीमा पौडने रहर ।
पुरा पढ्नुहोस्

भइयो भुतुक्कै...

मैत्या घर्ती मगर
रुकुमको तकसेरामा साउने संक्रान्ति मनाउने क्रममा एक युवक हिलाम्मे युवतीलाई बोकेर तस्बिर खिचाउन तम्सिए  । तर, युवतीचाहिँ लाजले भुतुक्कै ।
पुरा पढ्नुहोस्

निथ्रुक्कै...

क्रान्ति पाण्डे
अभिभावकले बर्सादीको ओत दिएर बालबालिकालाई त जोगाइन् । आफू भने निथ्रुक्कै !
पुरा पढ्नुहोस्