सलमानका फ्यानलाई

गोकर्ण गौतम

सलमान खान र कविर खानको जोडीको तेस्रो फिल्म ट्युबलाइट रिलिज भएको छ । पहिलो फिल्म एक था टाइगरको तुलनामा बजरंगी भाइजान बुलन्द थियो तर त्यो निखारताले यसपटक निरन्तरता पाएको छैन । भन्नुको मतलब ट्युबलाइटको उज्यालो एक था टाइगरभन्दा चहकिलो भए पनि बजरंगी भाइजानलाई माथ खुवाउँदैन । तर सारमा यसले बजरंगी भाइजानकै ‘लिगेसी’लाई पछ्याएको छ । त्यसमा भारत र पाकिस्तानबीचको कटुताभित्रको मर्मस्पर्शी कथा भनेका कविर र सलमानले ट्युबलाइटमा सन् १९६२ को भारत–चीन युद्धका विविध आयामलाई उठान गरेका छन् । सलमान मनको सफा तर अझ लठेब्रो चरित्रमा देखापरेका छन् । बिकाउभन्दा गहन र संवदेनशील कथातिर उनको झुकाव जारी छ । तर एकोहोरो सन्देश र भावुक बनाउन खोज्दा ट्युबलाइट उति उज्यालो बल्दैन । यसको कारण हो, कथावाचनको धिमा शैली र निर्देशकको अस्पष्टता । ट्युबलाइट हलिउड फिल्म लिटिल ब्यायको ‘एडप्टेसन’ हो । 

चिनियाँ बोर्डर नजिकैको पहाडी गाउँका दुई भाइ लक्ष्मण (सलमान) र भरत (सोहेल खान)को प्रेम–कथा हो, ट्युबलाइट । ढिला बुझ्ने स्वभावको दाइ लक्ष्मणलाई सबैले ‘ट्युबलाइट’ भनेर खिसीट्युरी गर्छन् तर भरतचाहिँ कप्तान भनेर बोलाउ“छन् । खुब माया गर्छन् । लक्ष्मण पनि भाइलाई पार्टनर-बन्धु भन्छ । तर यो प्रेमिल सम्बन्धमा पीडाले जब डेरा जमाउन थाल्छ, अनि भारत र चीनबीच युद्ध सुरु हुन्छ । भरत सेना बनेर सिमानाको रक्षा गर्न जान्छ । यता, लक्ष्मण एक्लै हुन्छ । भरतको आगमन कुरिरहेको लक्ष्मणको कानमा उसको मृत्युको खबर परेपछि कस्तो होला ? यही बीच कथामा फुच्चे माटिन रे तंगु, उसकी आमा झु झुको प्रवेश हुन्छ । जसको माध्यमबाट लक्ष्मणको पात्रलाई अझ बलियो बनाउने प्रयास गरिएको छ ।

ट्युबलाइटको मूल भाव हो, देशको सिमानाले प्रेमलाई रोक्न सक्दैन, यो जहीँतहीँ जोसँग पनि हुनसक्छ । अनि विश्वासले चाहिँ मानिसलाई सबभन्दा बलियो बनाउँछ । यसका लागि महात्मा गान्धीको अहिंसावादी सिद्धान्तको सहारा लिइएको छ । खासगरी मूलपात्रको माध्यमबाट गान्धीका वाणीहरूलाई व्यवहारमा उतारिएको छ । भरत र लक्ष्मणको सम्बन्धलाई मन छुने शैलीमा देखाउने प्रयास गरिएको छ । आमाबाबु गुमाएपछि भाइ भरतचाहिँ दाइ लक्ष्मणको अभिभावक हुन्छ । लक्ष्मणले गर्ने मायामा खोट छैन तर उसमा परिपक्वता छैन । एकदमै मन्द बुद्धि र व्यवहारले ऊ अक्सर मजाकको पात्र भइदिन्छ । लक्ष्मणको बिदाइसँगै देखापर्ने चिनियाँ मूलको फुच्चे गुअु (माटिन) र भरतको दोस्तीले कथामा रोचकता थप्छ । खासमा गुअु र उसकी आमाप्रतिको लक्ष्मणको मनोविज्ञान र व्यवहारले दर्शकको मन जित्छ । दुई देशबीचको युद्धले सामान्य जनताको जीवनमा पार्ने आततायी असरलाई पटकथाकारसमेत रहेका निर्देशक कविरले मार्मिक शैलीमा प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरेका छन् । 

तर समय घर्किसकेपछिको अनावश्यक ‘मेलो ड्रामा’ले ट्युबलाइटको चमक घटाएको छ । मध्यान्तरसम्म कथाको गतिले दर्शकलाई बाँध्छ । दोस्रो भागको सुरुआती दृश्य पनि संवदेनाले भरिएको छ तर पछिल्लो आधा घन्टा दर्शकलाई जबर्जस्ती रुवाउनकै खातिर फिल्म लम्बाइएको आभास हुन्छ । सुरुमा त यो शृंखला ‘ट्वीस्ट’ हो कि भन्ने भान हुन्छ । यसले एउटै शैलीमा बगिरहेको कथानकतामा नयाँपन थप्छ तर निर्देशकले यसरी तन्काउँछन् कि पात्रको पीडा र भावनाले दर्शकलाई डुबाउँदैन, बरू विकर्षित गर्छ । जब दर्शकलाई फिल्म कहिले सकिएला भन्ने उकुसमुकुस हुन थाल्छ, फिल्म त्यहीँबाट चिप्लिन्छ । ट्युबलाइट यो संक्रमणबाट मुक्त छैन । फ्ल्यासब्याक खोल्न ढिला गरिएको छ । त्यस्तै, गान्धीका कतिपय भनाइ दृश्य होइन, एकोहोरो रटानमार्फत स्थापित गर्ने चेष्टा गरिएको छ । अर्को प्रधान समस्या भनेको सन्देशलाई विश्वसनीयभन्दा अप्रभावकारी शैलीमा प्रस्तुत गरिनु हो । सलमानको जय होमा पनि यस्तै समस्या थियो ।

सलमानको भूमिका र अभिनयमा नवीनता नभएको होइन, तैपनि उनको भूमिका जीवन्त लाग्ने आधारहरूको अभाव छ । सलमानसँग रसायन मिले पनि लडाइका दृश्यमा सोहेल फिक्का लाग्छन् । बरू बालकलाकार माटिन ट्युबलाइटको ‘सरप्राइज’ हुन् । उनले दर्शकलाई ‘फ्रेस’ महसुस गराउँछन् । चिनियाँ अभिनेत्री झु झुको सुन्दरता र भूमिका दुवै प्रिय लाग्छ । अभिनेता ओम पुरी र नकारात्मक भूमिकामा रहेका मोहम्मद अयुवको काम सम्झनलायक छ । फिल्ममा कि गाउँ कि युद्धभूमिको दृश्य मात्र देख्न पाइन्छ । ‘रेडियो...’ गीत रमाइलो छ भने ‘तीन्का तीन्का..’ र ‘मै अगर...’ सन्दर्भ मिलाएर राखिएको छ । 

सलमानका फ्यानलाई निराश नपारे पनि ट्यबुलाइटबाट उनले नयाँ फ्यानचाहिँ कमाउन सक्दैनन् । अब हेर्ने-नहेर्ने आफ्नै मर्जी । 

पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] त्यो नखोतलिएको दु:खदायी घटना

खड्गजीत बराल
दिल्ली सम्झौताका क्रमका नेपाली भूमिमाथि कुनै किसिमको आक्रमण, दंगा र फसाद सिर्जना भए भारतीय फौजले सहयोग गर्ने समझदारी बनेको रहेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

अन्योलमा आयोजना

श्यामशंकर पाण्डे
अन्तर सरकारी समन्वयको अभावले बुटवल (गोरुसिंगे)–लुम्बिनी १३२ केभीए प्रसारण लाइन निर्माण अवरुद्ध
पुरा पढ्नुहोस्

‘अनुहार बिगारेर क्यारिकेचर हुँदैन’

मनबहादुर बस्नेत
क्यारिकेचरमा चित्रित विशेषता हेरेर दर्शकले सहजै मानिस चिन्न सक्नुपर्‍यो । हास्य चेत भर्न सक्नुपर्‍यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘उनी आएनन्, म पनि गइनँ’

रवि मानन्धर
“राजा ज्ञानेन्द्रसित चाहिँ भेट भएन । उनी आएनन्, म पनि गइनँ ।”
पुरा पढ्नुहोस्

नगरभित्रको पीडित गाउँ

विमल खतिवडा
वैकल्पिक व्यवस्था गरेर सुरक्षित ठाउँमा स्थानान्तरणको आशा
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

रवि मानन्धर
‘हेर्नुस् तपार्इंको पर्सबारे धेरैले सोधखोज गरेर हैरान पारे । अब हामी कुनै प्रहरी कार्यालयमा पर्स बुझाइदिन्छाैँ, तपार्इंले प्रहरीबाटै पर्स लिनुहोला ।’
पुरा पढ्नुहोस्

वन्डर वुमन: छुटाउन नहुने सुपरहिरो

गोकर्ण गौतम
रोमाञ्चकतासँगसँगै गहिरो दर्शन र भावनाले भरिएको वन्डर वुमन जोकोहीले हेर्दा पछुताउनु पर्दैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

४२ वर्षदेखि निर्माणाधीन

लालप्रसाद शर्मा

पोखरा ।। २९ कात्तिक ०३४ मा पोखरा उपत्यका नगरविकास समितिका अध्यक्ष एवं कास्कीका अञ्चलाधीश रामचन्द्रबहादुर सिंहले गरेको एउटा निर्णयले पोखरालाई दूरगामी प्रभाव पार्‍यो । सिंहले पोखरा विमानस्थलको छेउछाउमा सामान्य होटल व्यवसाय गरिरहेकाहरूलाई प्रस्तावित बसपार्क थलोमा स्थानान्तरण गर्ने जुन निर्णय गरे, त्यही निर्णय नै बसपार्क निर्माणका लागि गलपासो बन्न पुग्यो । काठमाडौँभन्दा पहिले नै आधुनिक बसपार्क बनाउने योजनासाथ ०३२ मा अधिग्रहण गरिएको जग्गा सिंहको त्यही निर्णयका कारण आखिर सुकुमबासी बस्तीमा परिणत हुन पुग्यो ।

नगरपालिका, उप–महानगरपालिका हुँदै महानगरको यात्रा तय गरिसकेको छ पोखराले । चार नम्बर प्रदेशको निर्विकल्प राजधानी भनिएको पोखरा सुन्दर, शान्त र प्राकृतिक सम्पदाले रमणीय सहर मात्र नभई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय आकर्षणको केन्द्र पनि हो । अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माणले गति लिइरहे पनि  पोखरावासीका लागि आधुनिक बसपार्क निर्माण विगत ४२ वर्षदेखि देखिरहेको एउटा सपना मात्र बन्न पुगेको छ ।

दीर्घकालीन विकासको अवधारणामा टेकेर १५ वर्षे गुरुयोजना अन्तर्गत सहरको बीच भाग पृथ्वीचोकमा १ सय ९६ रोपनी जग्गा बसपार्कका लागि अधिग्रहण गरिएको थियो । तर, बसपार्क त बनेको छैन नै, बरू सुकमबासी, जग्गाधनीलगायत विविध आवरणका नाममा तीव्र अतिक्रमणमा परेको छ, जग्गा । विगत चार दशकमा व्यवस्था फेरिए, विभिन्न दलका सरकार बने, नगर विकास समितिका पदाधिकारी तथा महानगर (तत्कालीन नगर र उपमहानगर)का प्रमुख फेरिए पनि लथालिंग अस्थायी बसपार्कले रूप फेर्न भने सकेन । पोखरा उपत्यका नगर विकास समितिका पूर्वअध्यक्ष प्रकाशमोहन खनाल भन्छन्, “बसपार्क क्षेत्र ओगट्नेलाई नै बल पुग्ने गरी काम भएका छन् । अतिक्रमित क्षेत्र हटाउन नसक्दा समस्या भयो ।” 

बसपार्कको जग्गामा अहिले चारवटा टोलमा ४ सय ५० सुकुमबासी परिवारका घर–टहरा छन् । ०४६ अघि ६४ घर रहेकामा अतिक्रमण बढेर त्यति पुगेका हुन् । टहरा भाडामा लिने/दिने र आपसी सहमतिमा जग्गा किनबेच पनि भइरहेकै छ । टहरो मात्र होइन, प्रस्तावित बसपार्कभित्र बिनाअनुमति दुई सय बढी पक्की घर बनाइए पनि त्यसलाई रोक्न महानगरपालिका असफल रह् यो । “बसपार्कको समस्या निकै जटिल भइसकेको छ,” हालै नियुक्त नगर विकास समितिका अध्यक्ष सुन्दरकुमार श्रेष्ठ भन्छन्, “सर्वपक्षीय, सर्वदलीय सहमतिबिना केही गर्न सकिँदैन ।” हालै मात्र जनप्रतिनिधि निर्वाचित भएकाले अब यसको समाधानमा उनीहरूको भूमिका हुनसक्ने कुरामा भने श्रेष्ठ आशावादी छन् । 

समितिले नै विभिन्न मितिमा गैरकानुनी रूपमा घडेरी बिक्री गर्दा समस्या झन् बल्झिएको हो । सुरुमा १ सय ९६ रोपनी ११ आना क्षेत्रफल रहेकामा पृथ्वी राजमार्गको सडक मापदण्ड कटाउँदा १ सय ८७ रोपनी १० आना बाँकी रहेको जग्गा पनि अतिक्रमित हुन पुग्यो । जग्गाधनी मुआब्जा विषयलाई लिएर अदालत गएपछि ०५२ मा सर्वोच्च अदालतबाट क्षतिपूर्ति दिनुपर्ने फैसला भएको थियो । २१ जेठ ०६० मा  सर्वदलीय, सर्वपक्षीय बैठकले जग्गाधनीलाई जग्गाको १३.७५ प्रतिशत जग्गा राजमार्ग र बसपार्क मोहोडा पारेर घडेरी दिने समितिबाट निर्णय गराएको थियो । जग्गाधनी, विमानस्थलबाट सारिएका होटल व्यवसायी, पञ्चरत्न पेट्रोल पम्प र पृथ्वीचोकमा बाटो निर्माण गर्दा जग्गा परेकालाई गरी ४० रोपनी जग्गा खर्च भएको थियो । 

होटल व्यवसायीलाई पनि न्यून मूल्यमा जग्गा बेचिएको थियो । यसले बसपार्कको नक्सांकन हुँदा ८१ रोपनी मात्रै बच्न पुगेको छ । “हातकै लाखौँ मूल्य पर्नेमा कम मूल्यमा घडेरी बेचेपछि विकृति सुरु भएको हो,” खनाल भन्छन्, “भोट बैंकका रूपमा राजनीतिक दलहरूले सुकुमबासीलाई प्रयोग गर्दा पनि समस्या भएको हो ।” 

बसपार्क कति रोपनी क्षेत्रफलमा के कसरी बनाउने भन्ने विभिन्न समितिको कार्यकालमा प्रतिवेदन तयार भएका छन् । प्रतिवेदनहरूले ८१, १ सय २५, १ सय ५५, १ सय ८७ रोपनीमा बसपार्क बनाउन सक्ने प्रस्ताव गरिएको छ । तर, गहिरो अध्ययन, राजनीतिक, प्रशासनिक इच्छाशक्तिको अभावमा कार्यान्वयन हुन सकेको छैन । प्रत्येक वर्ष बसपार्क निर्माणका लागि आठ करोड रुपियाँ छुट्याउने परम्परा भने निरन्तर छ ।  

सहरको मध्यभागमा भएकाले पृथ्वीचोकमा अब ठूलो बसपार्क नभई नगर बसपार्क बनाउनुपर्ने तर्क पनि उठ्न थालेको छ । लेखनाथको  लामेआहालमा ३ सय ५५ रोपनी जग्गामा प्रदेशस्तरको बसपार्कको प्रस्तावसमेत गरिएको छ । तर, राज्यले मुआब्जा दिन नसक्दा जग्गा अधिग्रहण प्रक्रिया अघि बढ्न सकेको छैन । जसरी ४२ वर्षअघि पोखराको पृथ्वीचोकमा देखिएको बसपार्क निर्माणको सपनाले अहिलेसम्म साकार रुप लिन सकेन । 

पुरा पढ्नुहोस्

निवासको हालीमुहाली

सीताराम बराल
शीर्ष पार्टीका शीर्ष नेताहरूको प्राथमिकतामा पार्टी कार्यालयभन्दा आफ्नो वासस्थान नै
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण कथा» चुनाव, चुनाव, मात्र चुनाव

रामबहादुर रावल
नवनिर्वाचित प्रधानमन्त्री देउवाको मूल कार्यभार स्थानीय, प्रदेश र केन्द्रको निर्वाचन
पुरा पढ्नुहोस्

आमाका पीडा

अर्जुन शाह
कम उमेरमा गर्भवती, रगत अभाव र अस्पताल टाढा हुँदा समस्या
पुरा पढ्नुहोस्

विकृतिको निरन्तरता

बाबुराम विश्वकर्मा
अस्तित्वमा नरहने निर्वाचन क्षेत्र र सांसदका लागि फेरि ११ अर्ब रुपियाँ विनियोजन
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

सिंगापुर होइन, बास्क मुलुकजस्तो

उज्ज्वल प्रसाईं
युद्ध, कलह र विभेदले क्षतविक्षत भएको बास्क फिनिक्स चराजस्तो खरानीबाट उठेर अहिले समुन्नत बनेको छ भने हामी पनि आशावादी हुनैपर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

आठ जिल्लामा सीमित राजपा र यसको भविष्य

हस्त गुरुङ
मधेसी राजनीति गर्नेहरूचाहिँ प्रदेश–२ मा सीमित हुनेछन् । चुनावमा भाग नलिएको अवस्थामा राजपाले अन्य प्रदेशको स्थानीय सरकारमा स्थान बनाउन पाउने छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

घातको पुनरावृत्ति

अच्युत वाग्ले
अहिले चुनाव सारेकै कारण मुलुक जस्तो जटिल चेपुवामा फसेको छ, त्यसबाट सहजै निस्कन सक्ने अवस्था छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

अस्थिरताको गोलचक्कर

केशव दाहाल
थोरै निर्वाचन र धेरै सरकार लोकतन्त्र र स्थायित्वका लागि उल्टो यात्रा हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

भरतपुर महा–एम्बुस

हस्त गुरुङ
भरतपुर काण्ड निर्वाचन आयोगका लागि पनि महा–एम्बुस हो भन्ने बेलैमा बुझ्नु जरुरी छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[फरक मत] को जनता ? के हो नागरिक समाज ?

उज्ज्वल प्रसाईं
निजीकरणको विरो ध यथावत् राखेर निजी स्तर बाट धमाधम विद्यालय, कलेज र अस्पतालको व्यापार गर्न थालेकाहरू समे तले जनता शब्दप्रतिको मोह छोडेका छैनन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

खाँचो मानवीकरणको, दबदबा देवत्वकरण र दानवीकरणको

प्रा चैतन्य मिश्र
असललाई खराब र खराबलाई असल भन्नुको कारण हामीसँग आलोचनात्मक दृष्टिको अभाव हुनु हो । समाजलाई जीवन्त बनाउन आलोचनात्मक चेतयुक्त नागरिक जरुरी हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

देउवाको प्रधानमन्त्रित्व र लोकतन्त्रको नियति

अच्युत वाग्ले
आफ्नो चरित्रमा सच्चिनुपर्ने कुनै पाटो छ भन्ने मान्न देउवा तयार छैनन् । त्यसैले आलोचनात्मक लेख, टिप्पणी वा चियागफले उनलाई केही फरक पर्दैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

नगरभित्रको पीडित गाउँ

विमल खतिवडा
वैकल्पिक व्यवस्था गरेर सुरक्षित ठाउँमा स्थानान्तरणको आशा
पुरा पढ्नुहोस्

अलग विधान

गोकर्ण गौतम
विधानले यस्ता गीत गाएका छन्, चाहेरै कहिल्यै ओझेल पर्दैनन् । सधैँ गुन्जिरहन्छन्, संगीतप्रेमीको कानमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

स्वाद विदेशी

गोकर्ण गौतम
विभिन्न देशका परिकार राजधानीमै
पुरा पढ्नुहोस्

वाङ्मयका गुगल

राजकुमार बानियाँ
गुगलमा बरू त्यतिका सूचना नहोला, शिव रेग्मीमा नेपाली साहित्यिक इतिहासको ज्ञान गुगलभन्दा ज्यादा छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

नेपालप्रेमी राष्ट्रपति

प्रदीप बस्याल
नेपाल आइरहने र यहाँका हिमालमा घुम्न रुचाउने मुन जे इन
पुरा पढ्नुहोस्

नारीवादी पुरुष

राजकुमार बानियाँ
लेख्दा वा बोल्दा समानता र सहअस्तित्वको वकालत
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

अन्योलमा आयोजना

श्यामशंकर पाण्डे

भैरहवा ।। निर्माणाधीन बेलहिया–बुटवल व्यापारिक सडक मार्गको एक छेउबाट १३२ केभीए प्रसारण लाइन लैजान मोनोपोल राख्न स्वीकृति माग गर्दै बुटवल (गोरुसिंगे)–लुम्बिनी १३२ केभीए प्रसारण आयोजनाले व्यापारिक मार्ग विस्तार आयोजनालाई पत्राचार गरेको सात महिना भयो । २ मंसिर ०७३ मा मोनोपोल राख्न स्वीकृतिका लागि माग गर्दै पत्राचार गरेको विद्युत् प्रसारणलाई आयोजनाले कुनै जवाफ दिएको छैन । यसभन्दा पहिला प्रसारणले यही बेहोराको पत्र डिभिजन सडक कार्यालय बुटवललाई असार ०७३ मा पठाएको थियो । मोनोपोल राख्न दिने/नदिने भन्ने स्वीकृति व्यापारिक मार्गसँग लिन सुझाउँदै डिभिजन सडक कार्यालयले ६ महिनापछि विद्युत्लाई जवाफ लेख्यो । उक्त कार्यालयले सुझाए अनुरूप विद्युत्ले अनुमति लिन व्यापारिक मार्गमा पत्राचार पनि गर्‍यो । 

बुटवलको योगीकुटीबाट प्रसारण विस्तार गरी शंकरनगर, भलबाडी, लखनचोक हुँदै रूपन्देहीको मैनहियामा स्टेसन रहनेछ । आयोजनाले मैनहियामा चार बिघा जग्गा खरिद गरी स्टेसन, कर्मचारी आवास र पर्खाल लगाउन बोलपत्र गरिसकेको छ । यीमध्ये कर्मचारी आवास र पर्खाल निर्माणको काम सुरु गरिसकेको छ र स्टेसन निर्माणमा परेका बोलपत्र मूल्यांकनमा छन् । तर, योगीकुटीबाट विद्युत् विस्तार र स्टेसन एकसाथ सुरु गरी ०७५ मा सम्पूर्ण काम सम्पन्न गर्ने लक्ष्य लिएको आयोजनालाई लाइन विस्तार गर्न सडक कार्यालयले कुनै जवाफ नदिँदा रोकिएको छ । जसले गर्दा यो वर्ष आठ करोड रुपियाँ बजेट फ्रिज हुने अवस्था सिर्जना भएको आयोजना प्रमुख इन्जिनियर हरिप्रसाद पाण्डे बताउँछन् । 

१ अर्ब २० करोड रुपियाँ लागत अनुमान गरिएको आयोजनामा चालू आर्थिक वर्षमा स्टेसन निर्माण र प्रसारण विस्तार गर्न १३ करोड रुपियाँ बजेट विनियोजन भएको छ । यसमध्ये पाँच करोड स्टेसन निर्माणमा खर्च भए पनि बाँकी आठ करोड फ्रिज हुने भएको हो । सडक कार्यालयले जवाफ पठाउन गरिरहेको ढिलाइले विद्युत् आयोजनाको आयु पनि लम्बिने भएको छ । 

अर्कोतर्फ सडक कार्यालयले मोनोपोल विस्तार गर्न स्वीकृति दिने सम्भावना कम छ । किनभने, व्यापारिक मार्ग बहुउद्देश्यसाथ निर्माण गरिएको र तत्काल विद्युत् प्रसारणका लागि ग्रिनबेल्ट दिन सक्ने अवस्था नरहेको आयोजना प्रमुख इन्जिनियर लीलाबहादुर भण्डारीको तर्क छ । “ग्रिनबेल्टबाट प्रसारण लाइन लैजाँदा विद्युत् सजिलो र सस्तो पर्न सक्छ तर सडकको बनोट र मानव स्वास्थ्यका हिसाबले जोखिमपूर्ण हुन्छ । त्यही पनि हामीले आफ्नो राय–सुझावसहित सडक विभागमा पत्र पठाएका छौँ,” आयोजना प्रमुख भण्डारी भन्छन्, “स्वीकृति दिने/नदिने विभागबाटै हो । माथिबाटै जवाफ आएको छैन ।” 

सडक कार्यालयले स्वीकृत नदिएकै अवस्थामा तिलोत्तमा व्यापार संघ रूपन्देहीले राजमार्ग क्षेत्रबाट प्रसारण लाइन लैजान प्राविधिक र सुरक्षाको हिसाबले उपयुक्त नहुने भन्दै विरोध जनाइसकेको छ । संघका अध्यक्ष झविन्द्रप्रसाद कँडेलले सडक छेउबाट प्रसारण लाइन लैजाँदा दुर्घटनाको जोखिम बढ्ने, सवारीसाधन वा अन्य कारणले पोल ढलेमा त्यसबाट ठूलो क्षति हुने भन्दै जमिनमुनिबाट तार लैजानुपर्ने या दोस्रो विकल्प खोज्नुपर्ने बताउँछन् । उनले भनेजस्तै योगीकुटीबाट तिनाउ खोलाको किनार हुँदै लाइन विस्तार गर्ने दोस्रो विकल्पबारे प्रारम्भिक सर्वेक्षण गरिसकेको छ । तर, तिनाउ नदीको किनारमा पोल राख्दा बाढीको जोखिम, योगीकुटीबाट तिनाउसम्म घना बस्ती रहेका कारण जमिनमुनिबाट लैजानुपर्ने बाध्यता, व्यक्तिगत जग्गा र घर धेरै पर्ने हुँदा समस्या झन् ठूलो देखेर आयोजनाले सडक नै उपयुक्त ठानेको छ । 

अन्तिम अवस्थामा तिनाउ किनार विकल्प हुन सक्छ । त्यो विकल्पमा जान पनि विद्युत्ले सडक कार्यालयको जवाफ कुरिरहेको छ । नेपालमा नमुनाका रूपमा प्रयोग हुन लागेको मोनोपोल सडकबाटै लैजानुपर्ने प्रसारण आयोजना प्रमुख पाण्डे बताउँछन् ।

०६७ मा सुरु भएको यो आयोजना पाँच वर्ष निष्क्रिय रह्यो । ०७२ देखि फेरि पुनरावलोकन भएको आयोजनाको मुख्य लक्ष्य रूपन्देहीको भैरहवा, लुम्बिनी क्षेत्रको विद्युत् समस्यालाई समाधान गर्नु हो । सुरुमा भैरहवामा रहेको विशेष आर्थिक क्षेत्र (सेज), निर्माणाधीन अन्तर्राष्ट्रिय गौतम बुद्ध विमानस्थल, लुम्बिनी क्षेत्रमा रहेका होटल, लुम्बिनी करिडोरमा अवस्थित उद्योग तथा स्थानीयलाई विद्युत् वितरण गर्ने लक्ष्य थियो । पछिल्लो समय नयाँ औद्योगिक क्षेत्रका रूपमा अध्ययन भइरहेको तिनाउको मोतीपुर करिडोरमा समेत मैनहिया स्टेसनबाट विद्युत् लैजाने गरी योजना अगाडि बढाएको छ । मैनहियामा ९० एमबीएको स्टेसन निर्माण र प्रसारण लाइन विस्तारको काम सकिएपछि भैरहवा क्षेत्रसहित रूपन्देहीको विद्युत् समस्या हट्ने आशा गरिएको छ । 

हाल बिजुली नभएकै कारण भैरहवामा निर्माण सम्पन्न भएको सेजमा उद्योग स्थापना हुन सकेका छैनन् । आगामी वर्ष निर्माण सम्पन्न गर्ने लक्ष्य रहेको गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल सञ्चालन हुन पनि सुरुमा विद्युत् नै आवश्यक पर्नेछ । सिद्धार्थ उद्योग वाणिज्य संघ भैरहवाका अध्यक्ष रामकुमार शर्मा रूपन्देहीको समग्र औद्योगिक तथा पर्यटकीय विकास गर्न हाल मुख्य समस्या बिजुली नै भएको बताउँछन् । भन्छन्, “१३२ केभीए आयोजनामा विलम्ब गर्न नहुने र यसलाई जसरी भए पनि 
अगाडि बढाउनुपर्छ ।” 

पुरा पढ्नुहोस्

आफ्नै कल्याण

सुरेशराज न्यौपाने
अन्तर्राष्ट्रिय र राष्ट्रिय गैरसरकारी संस्थाको अनुगमन र मूल्यांकन समाज कल्याण परिषद्का पदाधिकारी, कर्मचारीका लागि आम्दानीको बाटो
पुरा पढ्नुहोस्

जेलियो जहाज खरिद प्रक्रिया

सुरेशराज न्यौपाने
कर्मचारी सञ्चय कोष र नागरिक लगानी कोष अझै अविश्वस्त
पुरा पढ्नुहोस्

कौडीको मूल्यमा

माधव बस्नेत
मध्याह्न पौने २ बजे, १० जेठ । बालाजु औद्योगिक क्षेत्रको मूलद्वारबाट ना६च ६५०६ नम्बरको ठूलो कन्टेनर भित्र पस्ने तयारीमा छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

सुस्त स्टार्टअप

सुरेशराज न्यौपाने
सरकारी अज्ञानता र उदासीनताका कारण नवउद्यमीहरूलाई नेपालमा अवसरको अभाव
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

‘अनुहार बिगारेर क्यारिकेचर हुँदैन’

मनबहादुर बस्नेत

काठमाडौँ विश्वविद्यालयबाट पेन्टिङमा स्नातक नवीन नाल्बो, २९, मूलत: पोट्रेट पेन्टिङ कोर्न मन पराउँछन् । नाल्बोले क्यारिकेचर विधामा समेत आफूलाई अब्बल साबित गरे, ३० र ३१ जेठमा सम्पन्न पहिलो क्यारिकेचर प्रतियोगिता जितेर । ‘नेपाली क्यारिकेचर– ०७४’ नाम दिइएको प्रतियोगितामा नाल्बोले बनाएको कलाकार मनुजबाबु मिश्रको क्यारिकेचर पहिलो भयो । यही सेरोफेरोमा नाल्बोसँग गरिएको कुराकानी :  

क्यारिकेचर भनेको के रहेछ ? 
ड्रइङ, पेन्टिङ, ग्राफिकका माध्यमबाट बनाइने चित्र । समाजमा नाम चलेका व्यक्तिहरूको ‘क्यारेक्टर’लाई बिगारेर प्रस्तुत गरिन्छ । जुन चीजबाट ऊ चिनिन्छ, त्यसलाई नै बिगारेर चिन्ने बनाइन्छ, क्यारिकेचरमा । राजनीतिक व्यक्ति, कलाकार, सेलिब्रिटी र नाम चलेका जोकोही यसका पात्र हुन्छन् ।
 
तपाईंले चाहिँ राजनीतिक व्यक्तिभन्दा कलाकार कै क्यारिकेचर बढी बनाउनुभएको छ, किन ? 
जसको ‘क्यारेक्टर’ आफूलाई थाहा छ, उसैको बनाउने हो । आफूले पेन्टिङ गर्ने पात्रको क्यारेक्टर जति बढी थाहा भयो, त्यति नै आफ्नो सिर्जनालाई धेरै तरिकाले प्रस्तुत गर्न सकिन्छ । मैले कलाकारितामै लागेका व्यक्ति बढी चिनेकाले उनीहरूलाई छान्ने गरेको हुँ । 

‘कार्टुन’ र ‘क्यारेक्टर’ दुवैमा हास्य र व्यंग्य त हुन्छ तर फरकचाहिँ के हो ? 
‘क्यारेक्टर’मा पात्रको हाउभाउ, अंगका आकारप्रकार बढाइचढाइ प्रस्तुत गरिन्छ । त्यो पेन्टिङ हेर्नासाथ दर्शकले फलानो भनेर चिन्छन् । तर, कार्टुनमा भने स्टोरी हुन्छ । कार्टुन व्यक्ति र घटनाकेन्द्रित दुवै हुन्छ । जबकि, क्यारिकेचर पात्रकेन्द्रित नै हुन्छ । बरू घटनाबाट पात्रले देखाउने हाउभाउचाहिँ क्यारिकेचरको विषय बन्न सक्छ । धेरै कुराचाहिँ यी दुईबीच मिल्छ । 

‘पोट्रेट पेन्टिङ’मा रुचि भएको व्यक्ति कसरी ‘क्यारेक्टर’तिर लागेर प्रतियोगिता नै जित्नुभयो ? 
म पोट्रेट पेन्टिङ बढी गर्छु । पोट्रेट, क्यारेक्टर र कार्टुन यी तीनवटै ‘इलस्ट्रेसन’का विधा हुन् । त्यसैले कहिले कुन, कहिले कुन बनाउन सकिन्छ नै । पोट्रेट बनाउँदै जाँदा एकपटक कलेजका सरहरूले मलाई तिम्रो आर्टमा क्यारिकेचर पनि मिसाउँदा राम्रो हुन्छ भनेपछि त्यही गर्न थालेँ । क्यारिकेचरमा अनुहारको हाउभाउ, स्वरूप देखिने हुँदा मलाई त पोट्रेट पेन्टिङ नै गरेजस्तो भयो । 

क्यारिकेचरको आकर्षणचाहिँ के हो ? 
हेर्ने र बनाउने दुवैका लागि छोटो समय खर्चिए पुग्छ, यसमा । हेर्नासाथै बुझिन्छ । अनि, बनाउन पनि धेरैबेर लाग्दैन । तर, नेपालमा आमरूपमा अझै स्थापित हुन सकेको छैन । 

किन स्थापित हुन सकेन ? 
हाम्रोमा क्यारिकेचरको अभ्यास नै भएको छैन । बाहिरतिर स्थलगत रूपमै क्यारिकेचर गर्छन् । कलाकारहरू ‘स्पट’मा गएर त्यहीँ तुरुन्त क्यारिकेचर बनाउँछन् । वर्कसपहरू भइरहन्छन् । बाहिर क्यारिकेचरका म्युजियम नै बनेका छन्, जुन पर्यटकीय गन्तव्यसमेत हुन् । तर, हाम्रोमा यी कुरा छैनन् । 

क्यारिकेचरको बजार कस्तो छ यहाँ ? 
बिस्तारै राम्रो बन्दै छ । कलेजमा पढ्न आउने विद्यार्थीहरूसमेत बढिरहेका छन् । तर, यसमा मात्रै निर्भर रहेर जीवन चलाउने अवस्था आइसकेको छैन । 

बजारले विश्वास गर्न नसक्नुको कारण ? 
होइन कला, पेन्टिङ किन्ने भनेको दुईवटा अवस्था हुन्छन् । पहिलो कि त यसको ‘क्रेजी’ मानिस नै हुनुपर्‍यो, जो आफ्नो खान्कीको रकम कटाएर भए पनि किन्छ । दोस्रो, हामीलाई आधारभूत कुराको अभाव हुनुभएन । त्यसपछि मात्रै उसले पेन्टिङ किन्नेतिर मन लगाउन सक्छ । यी दुवै अवस्था नेपालमा छैन ।

विदेशमा जस्तै क्यारिकेचरका लागि कलाकारलाई ‘स्पट’मै लैजाने चलन हामीकहाँ छैन ? 
त्यस्तो संस्कार हाम्रोमा भित्रिसकेको छैन । बरू, हामीजस्तै कलाकारको संगठन नेपाल कार्टुनिस्ट क्लबले यो प्रतियोगिताका विजेतालाई विदेशमा हुने प्रतियोगितामा भाग लिन पठाउने गर्छ । 

फोटोसपबाट क्यारिकेचर बनाउन सकिन्न ? 
सकिन्छ । तर, यो क्यारिकेचरको सही मार्ग होइन । अनुहार बिगारिदिँदैमा क्यारिकेचर हुँदैन । क्यारिकेचरमा चित्रित विशेषता हेरेर दर्शकले सहजै मानिस चिन्न सक्नुपर्‍यो । हास्य चेत भर्न सक्नुपर्‍यो ।  
 

 

पुरा पढ्नुहोस्

यति धेरैपटक आरोहण गर्ने तागत कहाँदेखि आइरहेछ ?

मनबहादुर बस्नेत
छरिएर भन्दा निर्दिष्ट लक्ष्य बनाएर हिँड्छु । यो नै मेरो तागत हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘बोलेर होइन, काम गरेर देखाउँछु’

जनक नेपाल
लैंगिक विभेदको संरचना भत्काउन के गर्नुहुन्छ ?
पुरा पढ्नुहोस्

‘आधा काम क्यामेराले मिलाइदिन्छ’

मनबहादुर बस्नेत
प्रविधिले काम गर्न सजिलो पारिदिएको मात्रै हो । बाँकी त फोटो–पत्रकारमै भर पर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

अब्बल जिदान

ज्ञानेन्द्र आचार्य

सन् २००२ मा च्याम्पियन्स लिग जित्न फाइनलमा जिदानले हानेको भली निर्णायक थियो । त्यो गोल यति सुन्दर थियो कि अझैसम्म त्यसलाई च्याम्पियन्स लिगको फाइनलमा भएका उत्कृष्ट गोलमध्यको एक भनेर चिनिन्छ । उनकै गोलबाट रियल म्याड्रिडले दसौँपटक च्याम्पियन्स लिग जितेको थियो ।

२०१४ मा रियलले एघारौँपटक च्याम्पियन्स लिग जित्दा पनि जिदान रियलमै थिए । त्यसबेला उनी मुख्य प्रशिक्षक कार्लो एन्सेलोटीका सहायक थिए । गत वर्ष १२औँ पटक जित्दा उनी मुख्य प्रशिक्षक भइसकेका थिए । र, अहिले रियल १३औँ पटक च्याम्पियन बन्ने तरखरमा छ । आउँदो २२ जेठमा रियलले फाइनलमा युभेन्ट्सको सामना गर्दै छ । खेलाडी हुँदा जिदान रियल आउनुअघि युभेन्ट्सबाटै खेल्थे । 

२००६ मा खेल जीवनबाटै संन्यास लिए पनि जिदान फुटबलभन्दा टाढा रहेको रियलले हेर्न चाहँदैनथ्यो । त्यसैले उनलाई २००९ मा रियलले अध्यक्ष फ्लोरेन्टिनो पेरेजको सल्लाहकार बनायो । खेलाडी हुँदा करिब ६ वर्ष बिताएको क्लबसँग पुन आबद्ध हुन पाउनु जिदानका लागि पनि खुसीकै कुरा थियो । त्यसको एक वर्षपछि उनलाई रियल फुटबल टिमकै विशेष सल्लाहकार बनाइयो । त्यो बेला रियलका प्रशिक्षक जोसे माउरिन्हो थिए । ड्रेसिङ रुममा जिदान जस्तो हस्तीलाई भेट्दा खेलाडीलाई पनि प्रेरणा मिल्ने भएका कारण माउरिन्होले जिदानलाई टिमको विशेष सल्लाहकार बनाउन आग्रह गरेका थिए । 

माउरिन्होले खेलाडीलाई प्रेरित गर्नका लागि जिदानलाई विशेष सल्लाहकार बनाउन आग्रह गरेका भए पनि क्लबका अध्यक्ष पेरेजको सोच अर्कै थियो । उनी एक दिन जिदानलाई रियलको प्रशिक्षकको भूमिकामै देख्न चाहन्थे । किनभने, त्यो बेला रियलको प्रतिस्पर्धी क्लब बार्सिलोनाको टिम उसको एक पूर्वखेलाडी पेप ग्वार्डीओलाले हाँकिरहेका थिए । र, ग्वार्डीओलाको बार्सिलोनाले एकपछि अर्को सफलता हात पार्दै थियो । फ्लोरेन्टिनो पेरेज भविष्यमा रियललाई आफ्नै पूर्वखेलाडीले सम्हालेको हेर्न चाहन्थे । र, यसका लागि जिदान नै एक मात्र विकल्प थिए । किनभने, खेलाडी, व्यवस्थापन वा प्रशंसक, जिदानलाई नरुचाउने कोही थिएन । 

जिदान शान्त स्वभाव भएका व्यक्तित्वका रूपमा चिनिन्छन् । भलै, उनले २००६ को विश्वकप फाइनलमा इटालीका मार्को माटाराजीलाई टाउकोले छातीमा हानेका थिए । यसबाहेक जिदान रिसाएको कसैले कहिल्यै देखेका थिएनन् । प्राय: उनी आफ्नै धुनमा हुन्छन् । २०–२२ को हुँदा जिदानको प्रशिक्षक रहेका पिरोट लबाट पनि यसै भन्छन् । उनका अनुसार जिदान जुनसुकै निर्णय लिनका लागि पनि दसपटक सोच्छन् । र, आफैँ विश्वस्त नभएसम्म उनी कुनै निर्णय गर्दैनन् । उनको यही स्वभावका कारण होला, उनले प्रशिक्षक बन्ने इच्छा पनि २०१२ मा मात्रै व्यक्त गरे । 

उनलाई प्रशिक्षकका रूपमा तयार पार्न रियलले कार्लो एन्सेलोटीसँग सहायक प्रशिक्षक भएर काम गर्ने मौका दियो । लगत्तै अर्को सिजन रियलकै जुनियर टिममा मुख्य प्रशिक्षक भए । जुनियर टिम सम्हाल्दा जिदान ‘मास्टरमाइन्ड’ प्रशिक्षक बन्लान् बनेर कसैले सोचेका थिएनन् । किनभने, उनको टिमले एकरूपको खेल कहिल्यै खेलेन । त्यसैले गत वर्ष सिनियर टिमको प्रशिक्षक नियुक्त हुँदा रियलले ठूलै चमत्कार गर्ला भनेर आश पनि कमैले गरेका होलान् ।

जस्तोसुकै राम्रो प्रशिक्षक भए पनि रियल म्याड्रिडमा लामो समय टिक्न गाह्रै हुन्छ । किनभने, रियल ठूलो क्लब हो र यसका अध्यक्षले रियललाई सधैँ सफल क्लबका रूपमा उभ्याउन चाहन्छन् । यहाँ प्रशिक्षकले तुरुन्तै राम्रो प्रभाव देखाउन सक्नुपर्छ । नत्र क्लबले चाँडै उसको विकल्प खोज्न थाल्छ । यस्तो स्थितिमा जिदानलाई काम गर्न गाह्रो हुने पक्का थियो । तर, निकै विचार गरेर लिएको निर्णयप्रति उनलाई पूर्ण विश्वास थियो । उनले सम्हालेपछि रियल यो सिजन लालिगा र च्याम्पियन्स लिग दुवैको उपाधि नजिक छ । 

जिदानको नेतृत्वमा रियलको खेल आकर्षक नहोला । तर, एकरूपको पक्कै छ । जुन उनले पहिला सम्हालेको जुनियर टिममा थिएन । जिदानको एउटै मान्यता छ, राम्रो खेलाडीलाई राम्रै मौका दिनुपर्छ तर को राम्रो र नराम्रो नाम होइन, प्रदर्शनले छुट्याउनुपर्छ । नाम चलेका खेलाडीलाई महँगोमा भित्र्याउने रियलको परम्परा जिदानले नै तोडे । उनले अर्को नयाँ खेलाडी ल्याउनुभन्दा सम्भावना बोकेका जुनियर खेलाडीलाई मौका दिए । 

अहिले रियल म्याड्रिडको कुनै एक निश्चित सुरुआती ११ को टिम छैन । किनभने, बेन्जेमा, बेल, मोड्रिचजस्ता मुख्य खेलाडी बेलाबखत चोटका कारण केही समय खेल्न सकेनन् । रोनाल्डो पनि पहिलाजस्तो यसपटक उति प्रभावकारी देखिएका छैनन् । तर, नतिजामा भने यसले खासै असर पारेको छैन । जिदानबाट रियलले पाएको मुख्य उपलब्धि यही हो । 

रियलले यसपालि पोजेसन गेम खेलिराखेको छ । अघिल्ला सिजनहरूमा जस्तै काउन्टर अट्याकलाई बढी जोड दिएको छैन । बिस्तारै मौका सिर्जना गर्नेतर्फ ध्यान दिएको देखिन्छ । बरू यसका लागि मैदानको हरेक भागलाई राम्रोसँग प्रयोग गरिरहेको छ । विपक्षी झुक्याउन रणनीति अनुसार फरक फर्मेसनमा खेल्छ । रियलले पछिल्ला ६३ खेलमा गोल गरेको छ । युरोपियन क्लबका लागि यो पनि एउटा रेकर्ड नै हो । 

अप्ठ्यारो परेको खेलमा रियललाई यो सिजनमा कप्तान सर्जियो रामोसले पनि बचाएका छन् । डिफेन्डरको भूमिका खेल्ने रामोसले यो सिजनमा दस गोल गरेका छन् । त्यसमध्ये पनि अधिकांश खेलको अन्तिम समयमा, जतिबेला रियल म्याड्रिडले हार्ने निश्चितजस्तै देखिन्छ । जिदानको प्रशिक्षणमा उदाएका अर्का खेलाडी हुन्– कासामीरो । डिफेन्सिभ मिडफिल्डमा उनको भूमिका जबर्जस्त छ । उनकै कारण अन्य मिडफिल्डर मोड्रिच र टोनी क्रुस अझै आक्रामक भएर खेल्न स्वतन्त्र भएका हुन् । अन्य युवा खेलाडीहरू लुकास भाजक्वेज, मोराटा र मार्कोस एसेन्सियोले पनि आफ्नो भूमिका निभाएकै छन् । 

खेलाडी हुँदा जिदान जति भद्र थिए, प्रशिक्षक हुँदा पनि उस्तै छन् । त्यो बेला जिदानको मास्टर क्लासको चर्चा थियो । अघिल्लो वर्ष उनी रियलका लागि खेलाडी र प्रशिक्षक दुवैका रूपमा च्याम्पियन्स लिग जित्ने दोस्रो व्यक्ति बनेका जिदान यसैले पनि अब्बल प्रशिक्षकका रूपमा चिनिँदै छन् । 

पुरा पढ्नुहोस्

टिम डीपीएल

विनोद पाण्डे
पर्दापछाडिका नायकहरू, जसले नेपालकै सर्वाधिक पुरस्कार राशिको प्रतियोगिता सफल बनाए
पुरा पढ्नुहोस्

[०७३ का ५] पढ्नैपर्ने 'नेपाल' खेलकुद सामाग्री

नेपाल संवाददाता
ओलम्पिक, युरोकप, साग, डिपिएलदेखि खेलाडिमा चीनको आक्रमक लगानीसम्म
पुरा पढ्नुहोस्

क्रिकेटमा नयाँ स्टार

विनोद पाण्डे
नेपाली क्रिकेटमा आशलाग्दो प्रतिभा दीपेन्द्रसिंह ऐरीको आगमन
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

युद्ध सहभागीको वर्णन

सीताराम बराल

बेलायती मुख्यभूमिबाट आठ हजार माइल परको फोकल्यान्ड टापु जब २० चैत ०३८ मा अर्जेन्टिनाले कब्जा गर्‍यो, त्यसको तरंग नेपालसम्मै आइपुग्यो । कारण थियो, फोकल्यान्ड टापु अर्जेन्टिनाबाट बेलायतलाई फिर्ता गराउन गोर्खा सैनिकलाई समेत लडाइँमा पठाउने निर्णय । गोर्खा फौज त्यसतर्फ पठाउनुपूर्व बेलायती पक्षले गोर्खाली सैनिकहरू अति भयावह हुन्छन् भनेर प्रचार गरिदियो । शत्रु फेला पारेपछि तिनलाई छप्काएर मात्र गोर्खालीहरू शान्त हुन्छन् भन्दै चम्किलो खुकुरीसहित दुस्मनमाथि जाइलागेको तस्बिर बीबीसीलगायतमा छापिए । 

जीवन शर्माको गीत ‘फोकल्यान्डको टापुबाट...’ले समेत फोकल्यान्डमा खटिएका गोर्खालीबारे त्यस्तै भाव सम्प्रेषित गरिदियो । यस गीतमा त्यस युद्धमा सहभागी कुनै गोर्खा सैनिकले पत्नीलाई पत्र पठाएको हुन्छ, जसमा आफूले युद्धका क्रममा अर्जेन्टिनीहरूको घर–झुप्रामा आगो लगाउनुपरेको, बालबच्चाहरूलाई कुल्चेर मारेको, आफूजस्तै वर्गीय हैसियत (गरिब)को संगीन रोपेर हत्या गरेको उल्लेख छ । 

तर, फोकल्यान्ड युद्धका एक सहभागी गणेश राई (खोटाङ डम्बर्खु, शिवालय)ले के दाबी गरेका छन् भने– हो, युद्धको नियमबमोजिम गोर्खालीहरूले लडाइँमा गोली चलाए, आफ्नो साहस र वीरताले शत्रुपक्ष अर्जेन्टिनी सेनालाई परास्त गरे । तर, त्यस्तो दानवता उनीहरूले प्रदर्शन गरेनन्, जस्तो प्रचार गोर्खालीहरूलाई रणभूमिमा पठाउनुअघि बेलायतले गरिदियो । उनको युद्ध संस्मरणात्मक पुस्तक फोकल्यान्ड जर्नल पढ्दा के थाहा हुन्छ भने मर्ने–मार्ने लडाइँमा खटिए पनि गोर्खालीहरूको पनि कोमल हृदय थियो । त्यसैले युद्धका क्रममा उनीहरूले त्यस्तो कुनै हर्कत गरेनन्, जसलाई युद्ध अपराधको रूपमा व्याख्या गर्न सकियोस् । 

दक्षिण अमेरिकी राष्ट्र अर्जेन्टिनाले फोकल्यान्ड टापुमाथि कब्जा जमाउँदा राई अर्काे दक्षिण अमेरिकी राष्ट्र ग्वाटेमाला–सिमानामा रहेको बेलिजको सुरक्षाका लागि बेलायती फौज अन्तर्गतको फाइटिङ युनिट सदस्यका रूपमा गस्तीमा थिए । उनी बेलायती सेनामा प्रवेश गरेको भर्खर साढे दुई वर्ष मात्र भएको थियो । बेलिजमा नै उनले फोकल्यान्डमाथि अर्जेन्टिनाले कब्जा गरेको खबर सञ्चार सेटबाट सुने । संस्मरणको सुरुआत त्यही समाचारबाट हुन्छ । लगत्तै राई संलग्न गोर्खा फौज बेलिजबाट फिर्ता हुन्छ र युद्धका लागि फोकल्यान्डतर्फ लाग्छ । 

लडाइँमा जाने डर गोर्खालीहरूमा पनि हुँदो रहेछ, चाहे जतिसुकै वीरका रूपमा प्रचार गरिएको होस् । जस्तो : युद्धमा खटिनुपर्ने भएपछि गोर्खालीहरू कति पिरोलिएका थिए भन्ने कुराको शब्द मात्र होइन, तस्बिर पनि छ, पुस्तकमा । 

फोकल्यान्डमाथि अर्जेन्टिनी कब्जापछि बेलायती सेना र समाजमा अर्काे कुनै विषयमा चर्चा नै हुँदैनथ्यो । अहिले सम्झँदा लेखकलाई के लाग्दो रहेछ भने यस्तो चर्चा सायद आफूहरूलाई लडाइँमा होम्नका लागि मानसिक रूपमा तयार पार्न पो गरिएको थियो कि ? ‘ उहिले हाम्रा बाउबाजेलाई घोडेरम खुवाएर शूरवीर बनाई दुस्मनमाथि जाई लाग्न लगिन्थ्यो रे !’ उनी लेख्छन्, ‘फोकल्यान्ड लडाइँसम्बन्धी अनवरत समाचार पनि हाम्रो निम्ति सायद आधुनिक घोडेरमजस्तै थियो, ताकि सिपाहीले युद्धबाहेक अर्थाेक केही सोच्न नपाओस् ।’ 

युद्धभूमिमा जानुपूर्व यसरी एकोहोर्‍याइएका गोर्खाली सिपाहीहरूलाई बेलायतीहरूले जसरी बिदाइ गरे, त्यससम्बन्धी वर्णनले पाठकलाई भावुक बनाउँछ । बिदाइ हुने र गर्नेहरू दुवै पक्ष त्यो क्षण मर्माहतजस्तै देखिन्थे । दुवैथरीका आँखामा आँसुको खहरे बगेको थियो । खासमा उनीहरू मन्दिरमा चढाउन लगिएका बलिको बोकाजस्तै थिए, जसको फर्कने सम्भावना शून्यप्राय: थियो । हुन त विज्ञानको प्रगतिले दुई सय वर्षअघि र त्यसयताको युद्धको स्वरूपमा नै बदलाव ल्याइदिएको छ । हजारौँ माइल टाढाबाट एक मिसाइल प्रहारले शत्रुलाई तहसनहस पार्न सकिन्छ । यति हुँदाहुँदै पनि शत्रुको अखडामा आफ्नो पैदल फौज पुगेर झन्डा नगाड्दासम्म कसैको विजय भएको मानिँदैन ।

विजयको झन्डा फहराउन पैदल फौज रणभूमिमै पुग्नुपर्ने भएकाले गोर्खाली उतारिएका थिए, फोकल्यान्डमा । खुकुरी उज्याएका र भयावह तरिकाले शत्रुमाथि जाइलागेका गोर्खालीहरूको तस्बिर र समाचारको भित्री उद्देश्य पनि आखिर यही थियो । 

तर, गोर्खालीहरूले त्यस्तो लडाइँको चरणमा पुग्नै परेन । एकातिर फोकल्यान्डको मुख्य सहर स्ट्यान्लीमाथि गरिएको लगातारको भीषण बम वर्षा, अर्काेतिर गोर्खालीहरूले शत्रुको घाँटी काटेर मात्र छाड्छन्, जो फोकल्यान्ड पुगिसकेका छन् भन्ने बेलायती प्रचार । फोकल्यान्ड कब्जा गरेको ७५ दिनपछि ३१ जेठ ०३९ मा अर्जेन्टिनी फौजले बेलायतसँग आत्मसमर्पण गर्‍यो । अर्जेन्टिनाले आत्मसमर्पण गरेकाले लेखक राईको टोली स्ट्यान्ली पुग्नै पाएन, लडाइँको एउटा मोर्चा बनेको टम्बलडाउन डाँडाबाटै फिर्ता हुनु पर्‍यो । 

जितको खुसीयालीमा स्ट्यान्ली पुगेर झन्डा गाड्ने अवसर नपाएकामा राई दु:खी देखिन्छन्, पुस्तकमा । तर, डम्बलडाउन डाँडाबाटै सही, उनले अर्जेन्टिनी आत्मसमर्पणपछिको स्ट्यान्ली र दुवै पक्षका सैनिकको भाव शब्दमा उतारेका छन् । 

ठेट गाउँले शब्द प्रयोग गरिएकाले यो पुस्तकको भाषा सुरुदेखि अन्त्यसम्म मीठो छ । यस पुस्तकको सीमा के हो भने यसमा फोकल्यान्ड लडाइँमा लेखक राई सहभागी टोलीका गतिविधि मात्र सामेल छन् । त्यहाँ भएको लडाइँको सांगोपांगो विवरण पुस्तकमा छैन । दुवै मुलुकका लागि फोकल्यान्ड कब्जाको रणनीतिक महत्त्व किन थियो भन्ने चाहिँ लेखकले उल्लेख गरेका छैनन् । 

फोकल्यान्ड जर्नल 
लेखक    :    गणेश राई
प्रकाशक    :    वी रिड
पृष्ठ    :    १५०
मूल्य    :    ३२५ रुपियाँ

पुरा पढ्नुहोस्

कारुणिक कथापुञ्ज

राजकुमार बानियाँ
मौलिक कृतिको आनन्दानुभूति दिनु कुशल अनुवादकको योग्यता हो । अनुवादलाई ऊँट बन्न नदिए पनि यज्ञशले ठेट नेपाली शब्द खोज्न भने अलिकति अल्छी गरेकै हुन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

[अनुभूति] असार प्रेम

निरुपा प्रसून
डेटिङ जान पाइनँ भने निदाउनुअघि उसको विम्ब बोलाउँछु र उसलाई लोरी गाउन लगाउँछु । अनि, म मस्त निदाउँछु ।
पुरा पढ्नुहोस्

[अनुभूति] एकादेशका बा

विधान आचार्य
मनले मात्र ज्यान धानिँदैन, शरीर धानिन दरिलो तन नै चाहिन्छ । आमाको शरीरले एक दिन मुखबाट रगत निकालेर बिलौना गर्‍यो । लुकाउन खोजिन्, लुकेन । पन्छाउन खोजिन्, पन्छिएन ।
पुरा पढ्नुहोस्

[अनुभूति] एक थोपा आन्दोलन

किशोर नेपाल
परिवर्तनको पनि धङधङी मात्रै बाँकी छ । काठमाडौँ आन्दोलन थियो । एक थोपा भए पनि यो आन्दोलन जारी रहेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

नोटबुक

रवि मानन्धर

पर्सको झमेला
बिहान १० बजे बन्द हुने मुग्लिन–नारायणगढ सडक खण्ड छिचोल्न हामी चढेको टुरिस्ट बस तीव्र गतिमा बत्तिँदै थियो । हाम्रो सिटमुनि एउटा पर्स हुत्तिँदै आइपुग्यो । कसको हो भनेर हल्ला गर्दा जोसुकैले दाबी गर्न सक्थ्यो । त्यसैले पर्स उठाएर जाँच–पड् ताल गरियो । पर्सको माथिल्लो भागमै मतदाता परिचयपत्र थियो । नाम थियो, कसम बानियाँ । ठेगाना : भरतपुर–१६, चितवन । फोन नम्बर थिएन । एकै थर भएकाले चिनेकै मानिसको हो कि भनेर सँगै रहनुभएका सहकर्मी राजकुमार बानियाँ एकछिन घोत्लिनुभयो । तर, पार लागेन । 

हाम्रो हर्कत सँगैको सिटमा बसेकाहरुले नियालिरहेका थिए । फोन नम्बर पाइने आशमा हामीले फेरि पर्स खोतल्न थाल्यौँ । पाँच सयका केही थान नोटका साथमा अरु नोट पनि थिए । तर, कति थियो गन्नतिर लागिएन । पर्सको अर्काे भागमा एनसेलको नम्बरसहित सिमकार्डको खोल भेटियो । मैले त्यही नम्बर डायल गरेँ । ‘हेलो...’ उताबाट झर्किएको आवाज आयो । 
‘बानियाँजी बोल्नुभएको हो ?’
‘हो, को ?’ 

पर्स हराएको तनाव थियो सायद, कर्कश थियो स्वर । मैले नरम हुँदै सोधेँ । तपार्इंको केही हराएको छ ? अब स्वर परिवर्तन भयो । ‘हो, हो, पर्स हराएको छ । हिजो चितवनबाट काठमाडाैँ आउँदा हराएको । महफ्वपूर्ण कागज पनि छ ।’ उनले एकै सासमा भनिसिध्याए । मैले पर्स सुरक्षित रहेको र हामी पाँच दिन चितवनकै वरिपरि रहने भएकाले कुनै पनि बेला आएर पर्स लैजान सकिने जानकारी दिँदै कुरा टुंग्याएँ । 
पाँच मिनेट नबित्दै फोन बज्यो । फोन उठाएँ । उताबाट महिला आवाज आयो, ‘मेरो भाइको पर्स तपाईंले भेट्नुभएको छ रे, मलाई दिनूस् ।’ ‘अरे तपाईंलाई कसरी दिने ? यसका लागि त बानियाँजीले मलाई भन्नुपर्‍यो नि,’ मैले भनेँ । मिनेटभरमै पर्स दिनु भन्दै काठमाडाैँबाट बानियाँजीको फोन आयो । हस् भन्दै फोन राखेँ । आधा घन्टा नबित्दै हैरानी सुरु भयो । कहिले तिनै महिलाको त कहिले म भाउजू हो अनि कहिले बहिनी हो भन्दै नारायणगढ कति बेला आइपुग्ने भन्दै तारन्तार फोन आउन थाले । स्वर पनि रुखो ।

त्यसमाथि बसको सहचालक नै सम्झिएछन् क्यारे, ‘ए गाडीको भाइ कति बेला आइपुग्ने’ भनेर सोध्न थालेपछि रिसको पारो चढ्यो । अति भएपछि कडा स्वरमा बानियाँजीलाई फोन गरेँ । भनेँ, ‘हेर्नुस् तपार्इंको पर्सबारे धेरैले सोधखोज गरेर हैरान पारे । अब हामी कुनै प्रहरी कार्यालयमा पर्स बुझाइदिन्छाैँ, तपार्इंले प्रहरीबाटै पर्स लिनुहोला ।’ मेरो भनाइ सक्दा नसक्दै बानियाँजी नरम भए । भने, ‘अब कुनै फोन आउनेछैन । पर्स पुलिसकहाँ नबुझाउनु होला, म आफैँ तपाईं भएकै ठाँउमा आएर लिन्छु ।’ 

त्यसपछि पर्सबारे मेरो फोनको घन्टी बजेन । तेस्रो दिन उनै बानियाँ फोन गरेर देवघाटमा हामी भएकै ठाउँमा आइपुगे । उनले पर्स बुझे र ४२ डिग्रीको तापक्रममा निथु्रक्क भिजेको हत्केलाको पसिना मेरो हत्केलामा सार्दै थुप्रैचोटि माफी माग्दै धन्यवाद दिएर बाटो लागे । 
 
खुला मिटर
रिपोर्टिङका क्रममा तनहुँ, देवघाटमा देखिएको अनौठो दृश्यले मेरो ध्यान खिचिरहेको थियो । त्यो के भने त्यहाँ केही घर र आश्रममा बिजुलीका मिटर खुला अवस्थामा थिए । जहाँबाट विद्युत् चोरी गरिएको प्रस्टै देखिन्थ्यो । दुइटासम्म खासै ध्यान दिइनँ । तेस्रोपटक जब निर्माणाधीन एक आश्रममा मिटर खुला देखेपछि फोटो खिच्न थालेँ । फोटो खिच्दै थिएँ, माथिबाट ४०–४५ वर्षका दुई मानिस झरे । मैले खुला मिटरको फोटो खिच्दै गरेको देखेर एक जना आफ्नो गोडाको गतिलाई दुगुना पार्दै बाहिरिए । अर्काेलाई भने मैले छेकेरै यो बिजुलीको मिटर किन खुला हो भनेर सोध्न भ्याएँ । उनी अकमकिए तर होसियार भइहाले । पहिले दुवै हात आफ्ना दुई कानमा लगेर हल्लाए अनि एक हात मुखमा लगेर हल्लाउँदै आफू सुन्न पनि नसक्ने र बोल्न पनि नसक्ने इसारा गर्दै बाहिरिए । माथिबाट एकअर्कासँग बोल्दै ओर्लिएका उनीहरुको चलाखीसामु म लाचार भएँ । 

फर्कने क्रममा बाटोमा पर्ने अर्काे एक सशुल्क वृद्वाश्रममा पनि बिजुलीको मिटर खुला अवस्थामा देखेँ । मैले खुला मिटरको फोटो खिचेँ तर कसैलाई सोधिनँ । किनभने, यहाँ पनि यस विषयमा बोल्ने र सुन्ने मान्छे भेट्न सकिँदैन भन्ने मैले बुझिसकेको थिएँ । 

मूर्खलाई निषेध
प्रसंग फेरि पनि देवघाटकै । फर्कने दिन मध्याह्न १२ बजेको घामबाट राहत पाउन हामी श्रीमणि मुकुन्देश्वर चक्रवर्ती आश्रमको कार्यालयमा छिर्‍यौँ । भित्र टेबलभरि किताब असरल्ल छरिएका थिए ।

सरसर्ती हेरेपछि एउटा किताबले मेरो ध्यान तान्यो । प्रबुद्ध शीर्षकको किताबको कभर पेजमा नै ठूलठूला अक्षरले मूर्ख बन्धुहरुले नपढ्नुहोला भनेर लेखिएको थियो । माथिबाट तातो हावा फाल्दै गरेको पंखामा शीतलता खोजिरहनुभएका सहकर्मी राजकुमारजीलाई देखाएँ । पसिनाले निथ्रुक्क भिजेको उहाँको मुखमा हाँसोको फोहोरा छुट्यो । भित्र नियालेँ । म र म, तिमी र तिमी, अज्ञानी मूर्ख र माओ आवो खावो जस्ता शीर्षकका लेख थिए । हामीसँग समय निकै कम थियो । दुर्गाप्रसाद अमात्यकृत १ सय ४६ पृष्ठको त्यो किताब पढ्न हामीसँग समय थिएन । किताब यथास्थानमा राखेर लेखकको प्रचार शैलीबारे कुरा गर्दै हामी बाहिरियौँ । केही त हामीले पढ्यौँ, पूरै मूर्ख त बनेनाैँ नि भन्दै बाटोमा हिँड्दै गर्दा हाम्रो हाँसोसँगै पसिना पनि छुटिरहेको थियो । 

पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

रामबहादुर रावल
महाभियोग फिर्ताको सूचना प्रस्तावक सांसदहरुले दिइसकेपछि भने मैले हक जमाएरै भनेँ, ‘अबचाहिँ बोल्नुपर्छ ।’
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

सुरेशराज न्यौपाने
सहरबीचमा अवस्थित फत्तेहसागर र पिचोला तालको संरक्षण देख्दा पोखराका फेवाताल र अरु तालको प्रदूषण र अतिक्रमणलाई सम्झाउँछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

बाबुराम विश्वकर्मा
“इमर्जेन्सीमा कोही साथी लिएर आउनुपर्छ, एक्लो बिरामीको उपचार गर्न सक्दैनौँ ।”
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

‘उनी आएनन्, म पनि गइनँ’

रवि मानन्धर

धार्मिकस्थल देवघाटस्थित गलेश्वर आश्रमको आँगनमा भेटिए, बम बाबा । १५ साउन १९७१ मा जन्मिएका उनी केही दिनमा १ सय ४ वर्षमा प्रवेश गर्दै छन् । ०४६ मा मात्र नागरिकता लिएका उनी चुनावमा मत हाल्न भनेपछि औधि रमाउँछन् । ०४८ यताका सबै चुनावमा मत हालेका उनी यसपटकको स्थानीय निर्वाचनमा मत खसाल्न नागरिकता बोकेरै पुगेका थिए, मतदान केन्द्रमा । उनले नागरिकता देखाउँदै भने, “मेरो नाम नै छैन भनेर भोट हाल्न दिएनन् ।”

कहिल्यै बिरामी नपरेका यी बाबाको शरीरमा अहिलेसम्म एउटा पनि इन्जेक्सनको सुई घुस्न पाएको छैन । गत पुस महिनादेखि बढेको दम बिसेक पार्न औषधि खान थालेको दुई साता भयो । भन्छन्, “भाङ न भुत्तो, थोपो छोएको छैन औषधिले ।”  

उनी महात्मा गान्धी, जवाहरलाल नेहरूदेखि ज्ञानेन्द्र शाहसम्मको गफ लडाउँछन् । आजभन्दा ७० वर्षअघि उनी देवघाट आए र यही भूमिलाई आफ् नो जरोकिलो बनाए । राजा त्रिभुवनलाई चारपटक, महेन्द्रलाई तीनपटक, वीरेन्द्रलाई दुईपटक भेटेको सुनाउँछन् । भन्छन्, “राजा ज्ञानेन्द्रसित चाहिँ भेट भएन । उनी आएनन्, म पनि गइनँ ।” 

पुरा पढ्नुहोस्

लाठी नाच

सुरविन्द्रकुमार पुन
दमाहा, ट्याम्को र झ्यालीको तालमा हरियो दाउराको लाठी प्रदर्शन गर्दै यो नाच नाचिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

हिमाली भरिया

आरके अदीप्त गिरी
चौँरीको सहायताले नै हिजोदेखि आजसम्म हाम्रा हिमाली क्षेत्र बजारसँगको सहज पहुँचमा छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

बालगाडी

भास्वर ओझा
कुनै घरले यो सुटकेसलाई काम नलाग्ने भनेर फ्याँक्यो होला अनि यही सुटकेस यी नानीका लागि भइदियो खेलौना–सवारी ।
पुरा पढ्नुहोस्

बाख्रालाई मास्क

विमल खतिवडा
गाई–गोरुलाई बाँसको चोयाबाट बनेको मोहोलो लगाउने गरिए पनि यहाँ भने प्लास्टिकको बोतल काटेर बनाइन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्