[संस्मरण] ...मिस रानी भइनन्

ब्रजेश

अलिअलि अस्पष्ट सम्झना छन्, पहिलो दिन स्कुल जाँदाका । मलाई कीर्तिपुरको ल्याबोरेटरी माध्यमिक विद्यालयमा भर्ना गरिएको थियो । बा–आमा मलाई पुर्‍याउन गएका थिए । त्यति बेला स्कुल जाने उमेरका हरेक बालबालिकाका केही जन्मसिद्ध अधिकार हुन्थे । पहिलो केही दिन स्कुल जाँदा कोकोहोलो मच्चाएर डाँको छोड्ने, कसैले बोकेका छन् भने बोके पनि हावामा खुट्टा फ्यालीफ्याली गँड्यौलो मडारिएजस्तो मडारिने र बोक्ने मान्छेलाई सकेसम्म सास्ती दिने । ताक परे उसको कपाल भुत्ल्याउने, मौका पाए उसका करङतिर एक–दुई लात्ता पनि बजाइदिने । अनि, वरिपरिका मान्छेहरूका कानका जालीमा ध्वनि प्रदूषणको चरम आक्रमण हुने गरी घोक्रो सुकुन्जेल रुने । 

मभन्दा अघि दुई–चार दिन पहिले स्कुल हालेको कान्छा हजुरबाका नाति राजेश पनि त्यसै गरी विद्यार्जनको महान् लक्ष्यमा होमिएको थियो । त्यतिबेला झ्यालबाट उसलाई हेर्दा मलाई हाँसो र अचम्म दुवै लागेको थियो । 
किन त्यसरी कोलाहल मच्चाइरहेको होला ‘राइसे’ले ?

मैले हाँस्दै सोच्या थिएँ । जैरे स्कुल त जान लाग्या हो नि ! तर, दुई–तीन दिनपछि आफ्नो पालो आउँदा म स्वयंले पनि ती सबै जन्मसिद्ध अधिकारको पूर्ण रूपले पालना गरेको थिएँ । राइसेभन्दा म किन कम हुन्थेँ र ?

त्रिपुरेश्वरमा रहेको त्रिभुवनको सालिकनिर ल्याबोरेटरीको पहेँलो रङको पाउरोटीजस्तो बस आउँथ्यो । ड्राइभरले आफ्नोछेउमा भएको कुनै एउटा स्विच थिचेपछि छुस्स्स्स्स आवाज निकालेर ढोका आफैँ खुल्ने र बन्द हुने गथ्र्यो । त्यही बसमा हालेर मलाई फकाइफुलाइ गर्दै बा–आमाले स्कुल लगेका थिए । स्कुलमा गएपछि खेलौना नै खेलौनाहरू भएको एउटा ठूलो कोठामा मलाई लगेको सम्झना छ । म दंग परेर खेलौना गाडीहरू गुडाउँदै थिएँ । कति समय बित्यो, मलाई थाहा छैन तर अचानक सिनेमामा देखाइने जादूको दृश्यमा जस्तो मेरा बा–आमा गायब भइसकेका रहेछन् । त्यसपछि मैले के गरेँ, मलाई सम्झना छैन । मलाई लाग्छ, करिब एक महिनाजति म त्यहाँ गएँ होला । ज्ञानबहादुर नाम भएका सरले हरेक बिहान राष्ट्रिय गान सिकाएको चाहिँ मलाई सम्झना हुन्छ । त्यसबाहेक अलिअलि त्यहाँका भवनका संरचना, बरन्डा, चुच्चो परेको छाना इत्यादि पनि म सम्झिन्छु ।

अहिले त्यो स्कुल सम्झन खोज्दा मलाई खोइ किन हो, पहेँलो रङ याद आउँछ । त्यहाँ पहेँलो रङको बाहुल्य थियो कि ? अथवा, त्यो बसको पहेँलो रङले मेरो कलिलो मगजमा गहिरो छाप छोडेकाले हो । तर, ल्याब भनिने त्यो स्कुलसँग मेरो सम्बन्ध त्यति लामो हुन सकेन । केही समयमा नै म बेस्मारी बिरामी परेछु । मलाई नेपालीमा भ्यागुते रोग भनिने डिप्थेरिया लागेछ र म एक–दुई महिना नै थला परेछु । 

त्यसपछि कसैले त्यो स्कुल फापेन भनेका कारण त्यही साल हो वा अर्को साल मलाई आदर्श विद्या मन्दिरमा भर्ना गरियो । त्यो स्कुलका संस्थापक थिए, सत्यनारायणबहादुरसिंह श्रेष्ठ । अनुशासन र नैतिकताका लागि उनको मार्गदर्शन उनका कुनै पनि विद्यार्थीले कहिल्यै पनि भुल्न नसक्ने कुरा हुन् । उनी भन्थे, ‘बी गुड डु गुड असल बन, असल गर ।’ यो नै आदर्श विद्या मन्दिरको गुरुमन्त्र थियो । 

हरेक मानिसले असल बन्न र असल गर्न प्रयास मात्र गर्ने हो भने पनि यो संसार अर्कै हुन्थ्यो । नेपालको निजी शिक्षाको क्षेत्रमा सत्यनारायण सरलाई पितामह भन्ने गरिन्छ । किनभने, उनले कलकत्ताबाट आएर पहिले फर्पिङमा त्रिभुवन आदर्श विद्यालय, त्यसपछि लगनखेलमा महेन्द्र आदर्श विद्यालय र कुपन्डोलको उकालोमा भैरव भवनमा आदर्श विद्या मन्दिर स्थापना गरेका थिए । भैरव भवन, जुन स्थानमा अहिले होटल हिमालय छ । टाढाबाट उनीसँग हाम्रो कुनै नाता पनि पथ्र्याे रे ! त्यसै कारण पनि होला मैले भने बोर्डिङ स्कुल पढ्ने हाम्रो परिवारको पहिलो मान्छे हुने मौका पाएँ । नत्र भने परिवार नियोजन नराम्ररी असफल भएको हाम्रा बाको घरमा त्यतिबेलाको आर्थिक स्थिति अहिले यो देशको जस्तै थियो । बाको कमाइले १७ जनाको मुखमा माड लगाउनुपथ्र्यो । लेखन र पत्रकारितामा मात्रै बाँच्नुपर्नेहरू अहिले त बाँच्न गाह्रो हुन्छ भन्छन्, त्यसबेला त झन् कस्तो थियो होला !

हालै रत्न पुस्तक भण्डारले निकालेको एउटा पत्रिकामा ०२५ सालमा मेरा बासँग गरिएको एउटा सम्झौतापत्र छापिएको छ । दसवटा जासुसी उपन्यास एकमुष्ट तीन हजार रुपियाँमा लेखेर बुझाउने र तिनको सर्वाधिकार प्रकाशकमा रहने कुरा उल्लेख गरिएको त्यो सम्झौतापत्र आफैँमा एउटा दस्तावेज हो लेखन इतिहासको । पारिश्रमिकलाई पुरस्कार भनेर उल्लेख गरिनुले पनि त्यतिबेला प्रकाशक राजा र लेखक रैती हुँदा रै’छन् भन्ने कुरा प्रस्ट पार्छ । 

कुरो मेरो दोस्रो स्कुलको हुँदै थियो । त्यहाँको पनि पहिलो दिनको एउटा घटना मलाई सम्झना छ । कक्षाकोठाभित्र नगएर म बाहिरै उभिएर कंकलाशब्दमा क्रन्दन मच्चाउँदै थिएँ र चरम ध्वनि प्रदूषणको कारक तत्त्व बनिरहेको थिएँ । सबै विद्यार्थी एक–एक गर्दै आ–आफ्नो कक्षाभित्र पसिसकेका थिए । एक जना ममतामयी अनुहार भएकी शिक्षिका मलाई फकाउन थाल्नुभयो । पछि थाहा भयो, उहाँको नाम क्षत्री मिस रहेछ र सारा विद्यार्थीहरू उहाँको नामै सुनेर पनि थर्थर हुँदारहेछन् । तर, मलाई उहाँ बडो स्नेहपूर्वक ललाइफकाइ गर्दै हुनुहुन्थ्यो । उहाँले मलाई एउटा चकलेट दिनुभयो, जुन मैले ग्रहण गरेँ । त्यसको स्वाद लौ त भन्ने हो भने अहिले पनि मेरो जिब्रोमा झुन्डिएको छ भने हुन्छ । चकलेट खाँदै रुन नमिल्ने भएकाले म चुप भएँ । तर, त्यो सकिनासाथ फेरि थप ऊर्जासाथ अझ उँचो सुर लगाएर रोदनराग सुरु गरेँ । अनि, क्षत्री मिस आफ्नो सही रूपमा आउनुभएछ । कुन बेला उहाँको दाहिने हातको थप्पड मेरो गालामा बजारियो भन्ने मलाई थाहा पनि भएन । अचानक मेरो रोदन बन्द भयो । कान टुँ... गरेर एकनासले कराइरहेको थियो । उहाँको आदेश शिरोधार्य गर्दै म लुरुलुरु उहाँको पछि लागेँ र छिरेँ केजी कक्षामा । 

अब मलाई बिस्तारै आदर्श विद्या मन्दिर मन पर्न थाल्यो । कुनै बेला राणाजीहरूले बनाएका सानोतिनो दरबार भाडामा लिएर हाम्रो स्कुल चलाइएको थियो । कुपन्डोलको उकालोमा भएको त्यो दरबारको नाम भैरव भवन थियो । त्यसको पछाडिपट्टिको भागमा एउटा बाक्लै जंगल थियो । हाम्रो स्कुलको ४४ नम्बरको एउटा अचम्मको आकारप्रकार भएको बस थियो । नाक लामो भएको त्यो बस त्यतिबेलातिर चल्तीमा रहेका लरी भन्ने ट्रकका पुर्खाहरूसँग बढी मिल्दोजुल्दो थियो । अहिले सम्झँदा लाग्छ, कुनै लरीमा नै बसको बडी हालेर त्यसलाई उत्तरआधुनिक रूप दिइएको पनि हो कि !

त्यसलाई चलाउँथे भाइदाइले । पाटनतिर घर भएका उनको नाम भाइकाजी वा भाइकृष्ण केही थियो । आदरपूर्वक दाइ उपमा पुच्छर लगाएपछि उनी सबैको भाइ र दाइ दुवै बनेका थिए । त्यो बस स्टार्ट गर्न एउटा लामो घुमाउरो डन्डी त्यसको नाकबाट घुसारेर फनफन घुमाउनुपथ्र्यो । कहिलेकाहीँ त्यो अटेरी बस जति डन्डी घुमाए पनि स्टार्ट हुन मान्दैनथ्यो । भाइदाइका सहायक रामदाइ बिचरा त्यस्तो बेलामा न्वारानदेखिको बल लगाएर उफ्रीउफ्री त्यो डन्डी घुमाउँथे । कहिलेकाहीँ उनले खलखली पसिना बगाइसक्दा पनि बसले आफ्नो मौनव्रत भंग गर्न मान्दैनथ्यो । ती सहायकलाई त्यसको एउटा भने फाइदा थियो । कुनै जिम नगई पनि उनका पाखुरीका मांशपेसी सप्रिएका थिए । 

केजीबाट एकैपटक दुई कक्षामा बढुवा भयो मेरो । एकपटक फेरि मेरा लागि सबै कुरा नयाँ भयो । किनभने, मेरा साथीहरू त एक कक्षामा थिए । त्यतिबेलाको एउटा घटना मलाई अहिले पनि सम्झना आउँछ । बीचमा खाजा खाने समयमा सबै अरू खेल्दै थिए । म भीडमा हराएको थिएँ र वाल्ल परिरहेको थिएँ । कोसँग बोलौँ, कोसँग खेलौँ ? केही विद्यार्थीहरू भकुन्डो खेल्दै थिए । 

मैले भनेँ, “म पनि खेल्छु नि !”
 
अमर नाम गरेका एक जनाले मलाई सोधे, “तँ क्याप्टेन होस् र ? उता जा !” 
अलि परबाट अमोददेव भट्टराई र राजीव पौड्याल दुई जना अँगालो मारेर आइरहेका थिए । एकले अर्कोलाई आफ्नो कट्टुको खल्तीमा भएको केही देखाउँदै थियो । उनीहरू हाँस्दै थिए । उनीहरू मेरो नजिक आएपछि मैले भनेँ, “म पनि हेर्छु नि ! के हो ?”
“केही हैन ।”

उनीहरू अर्कोतिर लागे । कालान्तरमा अमोद र राजीव दुवै मेरा अभिन्न मित्र भए । तर, त्यतिबेला दुई कक्षाका विद्यार्थीहरू त मभन्दा ठूला भए । म उनीहरूसँग खुल्न सक्दैनथेँ । उनीहरू पनि मलाई सजिलैसँग आफू बराबर गन्न चाहँदैन थिए । 

मैले आफूलाई उनीहरूसँग भिजाउन निकै नै मिहिने त गर्नुपर्‍यो । 
हामीलाई तीन कक्षामा पढाउने एक जना शिक्षिका हुनुहुन्थ्यो, साह्रै राम्री । उहाँको ओठमाथि एउटा कालो कोठी थियो । 

त्यो देखाएर हामीलाई भन्नुहुन्थ्यो, “यो कोठी पहिले मेरो गालामा थियो । आफैँ सर्दैसर्दै यहाँ आइपुग्या छ । ज्योतिषीहरूले भन्या, अब यो मेरो मुखभित्र जान्छ रे ! अनि त म रानी बन्छु रे !”

हामी मन्त्रमुग्ध हुन्थ्यौँ । वाह ! हाम्री मिस त रानी हुने रे ! हामीले कहिले त्यो कोठी उनको मुखभित्र जाला र उनी रानी होलिन् भनेर कुरेर बस्यौँ । दुई वर्षपछि उनले स्कुल छोड्दासम्म पनि न त्यो कोठी भित्र गयो, न उनी रानी नै भइन् । 

हाम्रो चार कक्षा सकिँदा नसकिँदै भैरव भवन बिक्री भयो । त्यो पुरानो भवन भत्काएर होटल हिमालयको निर्माण भयो । हाम्रो स्कुलले चाहिँ जाउलाखेलमा मानभवन भनिने राणाकालीन दरबार किन्यो । हामी बडो उत्साहित भयौँ । यो भवन त पहिलेको भन्दा ठूलो पनि थियो । दुई–तीनवटा त चोक नै थिए । लिच्चीको रूख थियो । ठूलठूला हल थिए । हामी उधुम रमायौँ । हामी मानभवनबाट बाहिर मूल सडकसम्म हिँडेर आउने बाटोमा एउटा अर्को घरको अजंगको पर्खाल थियो । अल्लारे उपद््रयाहा हामी सधैँ त्यसलाई लघुशंकाका लागि प्रयोग गथ्र्यौं । 

केटाहरू भन्थे, ‘हामीले स्कुल छोड्नुअघि यो पर्खाललाई ढलाएरै छाड्नुपर्छ ।’ आदर्श विद्या मन्दिरमा मेरो विद्यालय जीवन सकियो । तर, त्यो बलियो पर्खाल ढलेन । निकै पछिसम्म पनि त्यो बाटो हिँड्दा त्यो पर्खाल त्यति नै गर्वसाथ उभिरहेको नै देखिन्थ्यो, हामीलाई खिसी गरेझैँ । तर, ०७२ को भूकम्पले त्यसको त्यो गौरवलाई पनि चकनाचूर पारिदियो । 

पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] लोकसेवामा दबाब

डा गौरीशंकरलाल दास
लोकसेवामा दरबारिया दबाब र धम्की थेगिनसक्नु थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

अलमलको आयोजना

माधव ढुंगाना
ठेकेदारहरूको आपसी विवादले राष्ट्रिय गौरवको अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माणमा ढिलाइ
पुरा पढ्नुहोस्

...फुस्सा

सीताराम बराल
वैकल्पिक शक्ति बन्ने ठूलठूला दाबी गरे पनि नयाँ शक्ति र राप्रपा अत्यन्त कमजोर
पुरा पढ्नुहोस्

अब्बल जिदान

ज्ञानेन्द्र आचार्य
प्रशिक्षकका रूपमा पनि जिनेदिन जिदान सार्वकालिक महान्
पुरा पढ्नुहोस्

‘बोलेर होइन, काम गरेर देखाउँछु’

जनक नेपाल
लैंगिक विभेदको संरचना भत्काउन के गर्नुहुन्छ ?
पुरा पढ्नुहोस्

मेरी प्यारी विन्दु: सतही प्रेमकथा

गोकर्ण गौतम
आजकालको प्रेम ‘फास्ट फुड’जस्तै हुन्छ तर यस फिल्ममा दुई दशकसम्म आफूले मन पराएकी केटीको ‘ग्रिन सिग्नल’ पर्खिबस्ने प्रेमीको कथा भनिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] बिफरको प्रकोप

डा गौरीशंकरलाल दास
मुलुकको तराई र पहाडी क्षेत्रमा यसको प्रभाव धेरै पहिलेदेखि भए पनि काठमाडौँमा भने ०१९ पछि मात्रै महामारीका रूपमा फैलिएको थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

[झटारो] सौहार्दपूर्ण कुटाकुट र चुनाव

लक्ष्मण गाम्नागे
राजनीतिक दलहरूले एकअर्कालाई गर्ने चर्का गाली घोषणापत्रमै सीमित राखे, मुखले अचाक्ली फलाकेनन् । दलका कार्यकर्ता बिचराहरू पूरै अन्योलमा परे ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

...फुस्सा

सीताराम बराल

राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा)को एकता महाधिवेशन र नयाँ शक्ति नेपालको घोषणा सभामा एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले दिएको शुभकामना मन्तव्यको बेहोरा एउटै थियो । ७ फागुन ०७३ मा राप्रपा महाधिवेशनमा शुभकामना दिँदै ओलीले राप्रपाले एमालेबाहेकका अन्य दललाई ठूलै धक्का दिन सक्ने बताउँदै अरूलाई ‘होसियार हुन’ सुझाएका थिए । त्यसअघि ३० जेठमा नयाँ शक्ति नेपालको घोषणासभामा पनि नयाँ शक्तिले लिएको सिद्धान्त र जनसहभागिताले एमालेबाहेकका पार्टीलाई राम्रैसँग धक्का दिन सक्ने भन्दै त्यसका समर्थकहरूलाई हौस्याएका थिए । 

नयाँ शक्ति र राप्रपाका नेताहरूले त झन् निर्वाचनमा आफ्नो पार्टीले ठूला पार्टीहरूलाई धक्का दिने दाबी नगर्ने कुरै भएन । तर, ३१ वैशाखमा सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचनमा अरूलाई धक्का दिने होइन, राप्रपा र नयाँ शक्ति आफैँले धक्का बेहोरेका छन् । पहिलो चरणको निर्वाचन सम्पन्न भएका २ सय ८३ वटा स्थानीय निकायमध्ये ४ जेठसम्मको परिणाम अनुसार राप्रपाले उत्तरी धादिङको चुननुब्री गाउँपालिकाका प्रमुख र उप्रप्रमुख मात्र जित हासिल गरेको छ भने माओवादी केन्द्र परित्याग गरी नयाँ शक्ति गठन गरेका बाबुराम भट्टराई नेतृत्वको नयाँ शक्ति रसुवाको पार्वतीकुण्ड गाउँपालिका प्रमुखमा मात्र चित्त बुझाउन बाध्य भएको छ ।

भट्टराईले प्रतिष्ठाको विषय बनाएको गोरखास्थित उनको आफ्नै पालुङटार नगरपालिकामा समेत नयाँ शक्तिले प्रमुख र उपप्रमुखमा जित्न सकेन । नयाँ शक्तिका उम्मेदवारलाई तेस्रो स्थानमा छाड्दै त्यहाँ कांग्रेस उम्मेदवारले जिते । यसै गरी राप्रपाले मकवानपुर, सिन्धुपाल्चोक, काठमाडौँ, चितवन, दैलेख र सल्यानका स्थानीय निकायमा बाजी मार्ने दाबी र आशा गरे पनि कतै जित्न सकेन । 

पुरानो बोतलमा नयाँ रक्सी 
९ असोज ०७२ मा माओवादी परित्यागको घोषणा कार्यक्रममा भट्टराईले भनेका थिए, ‘तरकारी काट्न चक्कु चाहिन्छ भने खसी काट्न खुकुरी । एउटा युगमा बनेको पार्टी अर्काे युगका निम्ति काम लाग्दैन, त्यस्तो पार्टीले जनसमर्थन हासिल गर्न पनि सक्दैन । जनसमर्थनका लागि त नयाँ ढंगको पार्टी आवश्यक हुन्छ ।’ मुलुकको आवश्यकताका लागि मात्र होइन, जनसमर्थनका लागि समेत नयाँ पार्टीको आवश्यकता पर्ने बताउँदै गत वर्ष ३० जेठमा उनले नयाँ शक्ति नेपाल पार्टीको घोषणा गरेका थिए । 

पार्टी गठनको केही हप्तामा नै तेस्रो ठूलो दलका रूपमा दर्ज भइसकेको बताउँदै चुनावमा पहिलो शक्ति बन्ने दाबी गरे पनि पहिलो चरणको निर्वाचनमा नयाँ शक्तिका नेताहरूले त्यो दाबी प्रमाणित गर्न सकेनन् । बरू भट्टराईले जगाइदिएको नयाँ शक्ति खोजीको हुटहुटीका कारण काठमाडौँ र ललितपुरमा साझा पार्टी र विवेकशील नेपाली दलका उम्मेदवारहरूले कांग्रेस–एमालेजस्ता ठूला दलका उम्मेदवारलाई पछ्याउँदै र तेस्रो ठूलो दल माओवादी केन्द्रका उम्मेदवारलाई पछाडि छाडेका छन् । तर, सहरमा नयाँ शक्तिका उम्मेदवारको नामोनिसान देखिन्न । 

यो असफलताको मुख्य कारण तल्लो तहमा पार्टी संगठन र आधार नहुनुलाई मान्छन् नयाँ शक्तिका संगठन विभाग प्रमुख देवेन्द्र पौडेल । हुन पनि गठन भएदेखि नै नयाँ शक्ति संगठनका आधारमा होइन, संयोजक भट्टराईको व्यक्तित्वका आधारमा अघि बढ्न खोज्यो, जनमत विस्तार गर्न खोज्यो । प्रधानमन्त्री भइसकेका शीर्षस्थ नेता भट्टराईले नयाँ शक्तिको घोषणा गर्दा त्यसले उथलपुथल ल्याएको पक्कै हो । तर, यसैका बलमा हौसिँदैमा र दाबी गर्दैमा त्यसैलाई नयाँ शक्ति मानेर जनताले नयाँ स्वादका लागि चुनावमा मत दिने अवस्था थिएन । आखिर भयो पनि त्यस्तै । 

नयाँ शक्ति भने पनि भट्टराई ती पुरानै शक्ति/व्यक्तिहरूसँग सहकार्य र गठजोडको प्रयास गरिरहेका छन्, जो राजनीतिमा परीक्षित भइसकेका शक्ति/व्यक्ति हुन् । जस्तो : उपेन्द्र यादव–अशोक राई नेतृत्वको संघीय समाजवादी फोरम । यसबाहेक राजनीतिक प्रतिस्पर्धामा असफल भइसकेका साना राजनीतिक दल र संगठनहरूलाई पनि भट्टराईले नयाँ शक्तिसँग जोडेका छन् । यसले उनको संगठनको आकार केही ठूलो भए पनि राजनीतिमा नयाँ स्वाद हुन सकेन । नयाँ बोतलमा पुरानै रक्सी भन्ने सन्देश प्रवाहित भयो ।

भट्टराईले माओवादीलाई जति क्षति पुर्‍याउन सक्थे, नयाँ शक्तिलाई त्यति नै फाइदा पुग्थ्यो । तर, एक वर्षको अन्तरालमा उनले पूर्वमाओवादी कार्यकर्तालाई नयाँ शक्तिमा राख्न सकेनन् । धेरै
नेता–कार्यकर्ता माओवादी केन्द्रमा फर्किसकेका छन् ।
 
पार्टी गठनपछि नयाँ शक्तिका लागि सबैभन्दा ठूलो झट्काचाहिँ आर्थिक विभाग प्रमुख रामेश्वर खनालको पार्टी त्याग रह्यो । १ चैतमा पार्टीबाट अलग भएको घोषणा गरेका खनाल वास्तवमा त्यस्ता अनुहार थिए, जसलाई प्रस्तुत गरेर भट्टराईले पार्टीमा गैरमाओवादी कित्ताका व्यक्तिहरूलाई आकर्षित गर्न सक्थे । खनालको इमानदार र निष्कलंक छवि सहरिया मध्यम वर्गलाई नयाँ शक्तितर्फ आकर्षित गर्न सफल पनि हुन सक्थ्यो । तर, माओवादी राजनीतिप्रति कुनै सम्बन्ध नरहेका खनालको बहिर्गमनसँगै नयाँ शक्ति माओवादी झुन्डका रूपमा मात्र चिनिन पुग्यो । यसको आकर्षण नै हरायो । 
खनाल पनि समाजले पत्याएका मान्छेको साटो पुरानाहरूलाई समेट्नु नै भट्टराईको सबैभन्दा ठूलो कमजोरी भएको बताउँछन् । जनताले ०७० मा चुनाव जितेका कांग्रेस–एमालेको विकल्प खोज्न थालिसकेको बताउँदै उनी भन्छन्, “यस्तो स्थितिमा नयाँ शक्तिले समाजले विश्वास गरेका व्यक्तिलाई चुनावको टिकट दिनुपथ्र्याे । नयाँ शक्ति यसैमा चुक्यो र नतिजा निराशाजनक आयो ।”
 
सत्तास्वार्थको परिणाम 
स्थानीय निकाय निर्वाचनमा पहिलो र दोस्रो स्थानका लागि कांग्रेस र एमालेबीच प्रतिस्पर्धा हुने धेरैको आकलन थियो । आखिर भयो पनि त्यस्तै । सँगसँगै धेरैको आकलन के पनि थियो भने तेस्रो स्थानका लागि माओवादी केन्द्र र राप्रपाबीच प्रतिस्पर्धा हुनेछ । तर, यो आकलन गलत साबित भयो । पहिलो चरणको चुनावी नतिजाले राप्रपालाई चौथो स्थानमा पुर्‍याएको छ, त्यो पनि माओवादी भन्दा धेरै मत अन्तरसाथ । 

जसरी भट्टराईले ‘वन म्यान पार्टी’ बनाउन खोज्दा नयाँ शक्तिले धक्का खान पुग्यो, राप्रपा अध्यक्ष कमल थापाले पनि पार्टीलाई त्यस्तै बनाउन खोज्दा पहिलो चरणको चुनावमा पार्टीले सर्मनाक पराजय भोग्नु राप्रपाका नेताहरू बताउँछन् । राप्रपाका एक वरिष्ठ नेताका भनाइमा राप्रपा नेपाल र राप्रपाको एकीकरणपछि थापा झन् यति धेरै व्यक्तिवादी हुँदै गएका छन् कि प्रकाशचन्द्र लोहनीलगायतका नेताहरू पार्टीबाट बाहिरिनुको मुख्य कारण यही हो । जो जो पार्टीमा छन्, उनीहरू पनि निर्वाचनमा पार्टीलाई जिताउन सक्रियतापूर्वक लागेनन् । त्यही कारण पार्टीको यस्तो हबिगत हुन पुग्यो ।

व्यवस्थापिका–संसद्मा पार्टीको चौथो ठूलो दलको हैसियतलाई खासमा अध्यक्ष थापाले यस अवधिमा आफ्नो सत्ता स्वार्थका लागि प्रयोग गरेका छन् । कतिसम्म भने प्रधानमन्त्री चुनावमा प्रचण्डविरुद्ध मतदान गरेका उनी प्रचण्डकै सरकारमा सामेल हुन पुगे । प्रधानन्यायाधीशविरुद्ध महाभियोग प्रस्ताव ल्याइएको भन्दै राजीनामा दिएका उनले एमालेसँग चुनावी तालमेल गरे । तर, विजय गच्छदार सरकारमा गएपछि महाभियोग प्रकरण सुल्झेको भन्दै फेरि कमल थापा नै सरकारमा जान गोडा उचालिरहेका थिए । 

सत्तास्वार्थका कारण एकातिर थापाको व्यक्तित्व अवसरवादी नेतामा रूपान्तरित हुन पुग्यो भने संविधान निर्माणताका हिन्दु राष्ट्रको पक्षमा अडान लिन नसकेको आरोप पनि बेहोर्नुपर्‍यो । हिन्दु राष्ट्रको भावनात्मक एजेन्डाका कारण राप्रपालाई मतदान गरेका मतदाताहरू पनि भड्किए । बाँकी थियो, राष्ट्रवादको नारा । त्यो पनि एमालेले कब्जा गर्‍यो । त्यसैले थापाको हिन्दु राष्ट्र र राष्ट्रवादको नारालाई जनताले पत्याएनन् । 

राप्रपाका सहप्रवक्ता मोहन श्रेष्ठ पार्टीले लिएका पछिल्ला निर्णय जनतालाई प्रस्ट्याउन नसक्दा निर्वाचनमा अप्रत्याशित परिणाम आएको बताउँछन् ।

उनका भनाइमा ०७० को तुलनामा यो चुनावमा सोचेजस्तो परिणाम नआउनुको एउटा कारण राजतन्त्रसम्बन्धी पार्टीको धारणालाई ‘राजावादी’हरूले नबुझ्नु पनि हो । श्रेष्ठ भन्छन्, “०७० को चुनावमा दरबारका भजनमण्डलीले राप्रपा नेपाललाई साथ दिएका थिए । तर, राप्रपा उनीहरूले सोचेजस्तो दरबारको भजनमण्डली थिएन ।” सक्रिय राजतन्त्रका समर्थकहरू यसपटक राप्रपालाई हराउन लागेकाले पनि यो हबिगत भएको उनको ठहर छ । 

दोस्रो संविधानसभा चुनावपछि यदि कुनै राजनीतिक दलबीच एकता भएको थियो भने राप्रपा नेपाल र राप्रपाबीच । किनभने, व्यवस्थापिका–संसद्मा राप्रपा नेपालको २५ सिट थियो भने राप्रपाको १२ सिट । भट्टराईको बहिर्गमनका कारण माओवादी केन्द्र झन् कमजोर मानिएको स्थितिमा यो एकताका कारण राप्रपा तेस्रो ठूलो दलका रूपमा उदाउने विश्लेषणमा अतिरञ्जना थिएन । राप्रपाका एक नेता भन्छन्, “तर, चुनावमा न भगवान् (धर्म)ले साथ दिए, न त दरबारले नै । थापाले पनि व्यक्तित्व जोगाउन सकेनन् । त्यसैले पार्टीको पराजय भयो ।” 

पुरा पढ्नुहोस्

मानकहीन महानगरपालिका

मनबहादुर बस्नेत
भौतिक, सामाजिक र मनोवैज्ञानिक पक्षमा कमजोर छन्, देशका महानगरपालिकाहरू
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण कथा» स्थानीय निर्वाचन: गाउँ–सहर, निर्माणको अवसर

सीताराम बराल
दुई दशकपछि हुन लागेको स्थानीय चुनावप्रति आमनागरिक आशावादी
पुरा पढ्नुहोस्

नौ ताल एकसाथ

लालप्रसाद शर्मा
पोखराका नौवटा ताल आपसमा जोडेर संरक्षण गर्ने योजना स्थानीय निर्वाचनको प्रमुख मुद्दा
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

[फरक मत] चुनाव चिन्ता

उज्ज्वल प्रसाईं
समाज, पर्यावरण र मानवीय जीवनको रक्षा र प्रगति गर्ने वैचारिक अठोटबिना ‘म अरूभन्दा राम्रो र सफा छु’ भन्ने प्रचार केवल ढोंग साबित हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

कायम रहला, यो आर्थिक वृद्धिदर ?

भोजराज पौडेल
मुलुकको आर्थिक वृद्धिलाई कायम राख्न उपलब्धमध्ये कुनचाहिँ ढोका खोल्नु सबैभन्दा प्रभावकारी र दिगो होला ?
पुरा पढ्नुहोस्

कांग्रेस–एमालेको विकल्प कांग्रेस–एमाले

अच्युत वाग्ले
चुनावका सबै तथ्य–तथ्यांक आउन अझै केही दिन लाग्ला । यी तथ्यांकहरूका यति धेरै आयाम हुनेछन् कि तिनको पर्याप्त विश्लेषणले नेपालको राजनीतिको भविष्यको दिशा पत्ता लगाउन ठूलो सहयोग गर्नेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

उत्तरापथगामी रेलको राजनीति

हस्त गुरुङ
नेपालीले उत्तरी रेलमार्ग र त्यसका पूर्वाधारका रूपमा आवश्यक पर्ने राजमार्गहरूबारे आधारभूत तथ्यहरू बुझिराख्नुपर्ने हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

पपुलिस्ट नाराको चुनाव

जैनेन्द्र जीवन
दलहरूले जारी गरेका चुनावी घोषणापत्रका धेरै वाचा यस्तै छन्, कार्यकर्ताले ताली बजाउने तर विज्ञ र सचेत/शिक्षित नागरिकले नपत्याउने र धेरैले उडाउने ।
पुरा पढ्नुहोस्

प्राडा–प्राज्ञको पार्टी प्रचार

विमल आचार्य
गाडीमै चिह्न टाँस्न नदिने बस–चालक असल कि आफ्ना मनमस्तिष्कमै चिह्न गाडेका र हाम्रो तिरोबाट तलब खाइरहेका कथित समाज–चालक असल ?
पुरा पढ्नुहोस्

[फरक मत] चरिकोटको सन्देश

उज्ज्वल प्रसाईं
चरिकोटमा भेट भएका बुद्धिजीवीहरू अबको राजनीति दर्शन, सिद्धान्त, विचार र निष्ठाको बलमा लडिँदैन भन्ने निष्कर्ष सुनाउँछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

राजनीति : विचाररहित कि विचारसहित ?

अच्युत वाग्ले
बाबुराम भट्टराईले खोलेको नयाँ शक्ति, रवीन्द्र मिश्रको साझा पार्टी वा युवाहरूको पहलमा आएको विवेकशील पार्टी कसैको पनि आइडियोलोजिकल रुझान प्रस्ट छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

स्वाद विदेशी

गोकर्ण गौतम
विभिन्न देशका परिकार राजधानीमै
पुरा पढ्नुहोस्

वाङ्मयका गुगल

राजकुमार बानियाँ
गुगलमा बरू त्यतिका सूचना नहोला, शिव रेग्मीमा नेपाली साहित्यिक इतिहासको ज्ञान गुगलभन्दा ज्यादा छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

नेपालप्रेमी राष्ट्रपति

प्रदीप बस्याल
नेपाल आइरहने र यहाँका हिमालमा घुम्न रुचाउने मुन जे इन
पुरा पढ्नुहोस्

नारीवादी पुरुष

राजकुमार बानियाँ
लेख्दा वा बोल्दा समानता र सहअस्तित्वको वकालत
पुरा पढ्नुहोस्

ग्रेट गुरु

राजकुमार बानियाँ
जमानाका ‘फेसनेबल’ हिरो विश्व बस्नेतको फ्ल्याट सुनसान छ । बैठककोठामा हिरो–हिरोइन या आफ्नै फोटो छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

लेडी बारटेन्डर

गोकर्ण गौतम
मदिरा ‘सर्भ’ गर्ने कलामा महिला पनि छन् अब्बल
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

अलमलको आयोजना

माधव ढुंगाना

भैरहवा ।। निर्माणाधीन गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल आयोजनाले परामर्शदाता युसिन इन्जिनियरिङ कर्पोरेसन कोरियामार्फत ठेकेदार चिनियाँ कम्पनी नर्थवेस्ट सिभिल एभिएसन एयरपोर्ट कन्स्ट्रक्सन ग्रुपको मुख्य कार्यालयमा चेतावनीपत्र पठाएको ६ पटक भयो । सम्झौता अनुरूप तोकिएको समयमा ठेकेदार कम्पनीले निर्माण सम्पन्न गर्ने छाँट नदेखिएपछि परामर्शदाताले समयमै सम्पन्न गर्न ताकेता गर्दै पत्राचार गरेको हो । तर पनि ठेकेदारले काममा तीव्रता ल्याएको छैन । 


पछिल्लोपटक ठेकेदार आफैँले राखेको स्थानीय सह–ठेकेदार कम्पनी नर्थवेस्ट इन्फा नेपाल प्रालिसँग लेनदेनको विवाद भएपछि दुई महिनादेखि निर्माण कार्य ठप्प छ । आयोजना प्रमुख ओम शर्मा भन्छन्, “आयोजना निर्माणका लागि आर्थिकलगायतका विषयको उचित व्यवस्थापन गर्न ठेकेदार कम्पनी अक्षम देखिएको छ ।” 

आयोजनाको कार्यालयमा दिनहुँजसो कर्मचारी, विभिन्न निर्माण सामग्री उपलब्ध गराएर पनि भुक्तानी नपाएका स्थानीय व्यवसायीको लिखित तथा मौखिक उजुरी आइरहेका छन् । कामदारहरू ठेकेदार कम्पनीविरुद्ध आन्दोलनमा छन् । सह–ठेकेदारसँगको विवादपछि सम्पूर्ण व्यवस्थापन आफैँले गरेर निर्माण कार्यलाई तीव्रता दिने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दै आएको थियो मुख्य ठेकेदार कम्पनीले । तर पनि निर्माण कार्य अघि बढाउन नसक्नु र आवश्यक जनशक्ति, उपकरणलगायतका सामानको व्यवस्थापन गर्न नसक्नुले उक्त कम्पनीको ल्याकतमाथि प्रश्न उठेको छ । 

आयोजना स्थलमा गत ८ चैतमा सरोकारवालाबीच सम्पन्न बैठकले चिनियाँ ठेकेदार कम्पनी र स्थानीय सह–ठेकेदार दुवै पक्षले आयोजना स्थलमा गरेका निर्माण कार्यको प्राविधिक रूपमा नापजाँच गरी पाँच दिनभित्रमा सह–ठेकेदारले आफूले पाउनुपर्ने सबै हिसाबकिताब मुख्य ठेकेदार कम्पनीसमक्ष पेस गर्ने सहमति भएको थियो । र, हिसाब पेस भएको एक साताभित्र दुवै पक्षले लेनदेनको छिनोफानो लगाउनुपर्ने निर्णय भएको थियो । तर, त्यो निर्णयमै सीमित भयो, व्यवहारमा भएन । 

आयोजना सम्पन्न गर्नका लागि आवश्यक सबै कुराको व्यवस्थापन गरेर निर्माण कार्य सुरु गर्ने र आयोजनाबाट प्राप्त हुने रकमको ८० प्रतिशत उपलब्ध गराउने चिनियाँ ठेकेदार कम्पनीसँग सहमति भएको सह–ठेकेदार कम्पनीको दाबी छ । हालसम्म आयोजनामा लागेको खर्च माग गर्दा चिनियाँ ठेकेदारले भुक्तानी नदिएको सह–ठेकेदारको गुनासो छ । चिनियाँ ठेकेदारबाट ६० करोड रुपियाँ भुक्तानी पाउनुपर्ने दाबी उसको छ । तर, चिनियाँ ठेकेदार कम्पनीले आफ्नै ढंगले काम गर्ने भन्दै आफूलाई हटाएकाले हालसम्म भएको कामको भुक्तानी पाउनुपर्ने उसको भनाइ छ ।

त्यसैले सह–ठेकेदारले आफूले व्यवस्थापन गरेका मेसिन तथा उपकरणको प्रयोग गर्न दिएको छैन । तर, ठेकेदार कम्पनीले भने सह–ठेकेदारलाई आफूले रकम भुक्तानी दिन बाँकी नरहेको बताउँदै आएपछि विवाद बढेको छ । विवाद सुल्झाउन दुवै पक्षको स्वीकृतिमा पूर्वन्यायाधिवक्ता युवराज संग्रौलाको मध्यस्थतामा सरोकारवाला निकायबीच एक चरणको छलफल सकेर दोस्रो चरणको छलफल जारी छ । ज्ञातव्य रहोस्, सह–ठेकेदार कम्पनीको स्वामित्व नेकपा एमालेका नेता एवं पूर्वप्रधानमन्त्री झलनाथ खनालका छोरा निर्भीक चित्रकार खनाल लगायतकामा छ । “सह–ठेकेदार कम्पनीसँग अलग भएपछि निर्माण कार्यलाई तीव्रता दिने प्रतिबद्धता आयोजना स्थलमा खटिएका ठेकेदार कम्पनीका प्रमुखको थियो,” आयोजना प्रमुख शर्मा भन्छन्, “तर पनि आयोजनाको काम अझै ठप्पै छ ।” 

सन् २०१७ मा सम्पन्न गर्ने लक्ष्य लिइएको यो आयोजनाको निर्माण अवधि भूकम्प, नाकाबन्दीलगायतका काबुबाहिरको परिस्थिति भन्दै ६ महिना पछि सारेर सन् २०१८ को जून १५ पुगेको छ ।

६ अर्ब २२ करोड रुपियाँमा ठेक्का लिएको चिनियाँ कम्पनीले अर्को महिनासम्म सन्तोषजनक रूपले काम अगाडि बढाउन नसकेमा ठेक्का तोड्ने प्रक्रियामा जान सकिने आयोजनाले बताएको छ । “हामी आउँदो महिनासम्मका लागि ठेकेदारको काम हेर्नेछौँ” आयोजना प्रमुख शर्मा भन्छन्, “यदि काम अगाडि बढाउन नसके ठेक्का नै तोड्ने प्रक्रियामा जान सक्छौँ ।” अर्को महिनासम्म ठेकेदार कम्पनीले आयोजनाको ४० प्रतिशत निर्माण कार्य सक्नुपर्ने लक्ष्य छ । जबकि, हालसम्म आयोजना करिब २५ प्रतिशत मात्रै सम्पन्न भएको छ । 

पुरा पढ्नुहोस्

अतिरञ्जित सपना

सुरेशराज न्यौपाने
मेट्रो रेलको समय, सम्भाव्यता, लागत र सञ्चालन खर्चको वास्तविकता एकातिर, चुनावी प्रचारमा नेताहरूको आश्वासन अर्कातिर
पुरा पढ्नुहोस्

होटलमा ४० अर्ब

मनबहादुर बस्नेत
फैलिँदै अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डका सुविधासम्पन्न होटल
पुरा पढ्नुहोस्

३० अर्बको पर्व

माधव बस्नेत
अहिलेसम्मकै महँगो र खर्चिलो चुनाव
पुरा पढ्नुहोस्

राष्ट्रिय (अ)गौरवशाली योजना !

मनबहादुर बस्नेत
कुल २१ आयोजनामध्ये एउटा मात्रै सम्पन्न हुने चरणमा
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

‘बोलेर होइन, काम गरेर देखाउँछु’

जनक नेपाल

प्रदेश ६ को एक्लो महिला मेयरका रुपमा कान्तिका सेजुवाल, ४४, ले चन्दननाथ नगरपालिका, जुम्लामा जित हासिल गरेकी छन् । दुई दशक लामो शिक्षण पेसा छाडेर सक्रिय राजनीतिमा आएकी उनले नगरको भौतिकसँगै सामाजिक रुपान्तरणमा काम गर्ने बताएकी छन् । उनी फागुन ०७० मा जहाज दुर्घटनामा निधन भएका नेपाली कांग्रेस, जुम्लाका तत्कालीन सभापति मानव सेजुवालकी धर्मपत्नी हुन् । चन्दननाथ नगरपालिकाकी मेयर कान्तिकासँग गरिएको कुराकानी :

चन्दननाथको मेयर जितेर इतिहास रच्नुभयो नि ?
खुसी छु । तर, चुनौतीका पहाड देखेर चिन्तित पनि छु । पार्टीले टिकट दियो । मतदाताले माया गरे, पत्याए । अब नगरलाई कसरी हाँक्ने भन्ने जिम्मेवारी मेरो काँधमा आएको छ । 

कसरी काम गर्ने योजना बनाउनुभएको छ ?
म अलि कडा स्वभावकी पनि छु । हिजो सामाजिक संघसंस्था चलाउँदा होस् वा स्कुलको प्रधानाध्यापिका हुँदा, रातभर सोचेर योजना बनाएर भए पनि काम गर्थें । आफूले नेतृत्व गरिसकेपछि उत्कृष्ट काम हुनुपर्छ भन्ने मलाई लाग्छ । 

आफ्नो नगरमा के–कस्ता काम गर्ने सोचाइ बनाउनुभएको छ ?  
चुनावका बेला धेरैले धेरै खाले सपना देखाए । मचाहिँ एकपटकमा एउटै सपना देख्नुपर्छ भन्ने ठान्छु । समस्या त धेरै छन् । तिनको समाधान गर्ने उपाय पनि पक्कै धेरै छन् । म चन्दननाथलाई स्मार्ट सिटी बनाउनेछु । 

अरू प्राथमिकता के–के छन् ?
व्यवस्थित चक्रपथ बनाउनेछु । पुरानो बजार र बस्ती भत्काउनुपरे टाउन प्लानिङ गरेर जाने सोच छ । सबैभन्दा पहिले जुम्लालाई उज्यालो नगर बनाउनु छ । अरू पनि धेरै योजना छन्, ती बोलेर भन्दा पनि काम 
गरेर देखाउनेछु । 

तपाईंले सबैभन्दा पहिले त भौतिक विकासभन्दा पनि महिला तथा सामाजिक मुद्दाहरूलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने होइन र ? 
महिलाहरूले धेरै आशा गरेका छन् । ‘मेडम नबिर्से है’ भन्छन् । कर्णालीका महिला वर्षौंदेखि विभेदमा छन् । धेरैले छोरालाई पढाए पुग्छ भन्ने ठान्छन् । महिलाले १८ घन्टा काम गर्नुपर्छ । छाउपडी प्रथा, बालविवाह, बहुविवाह र जारी प्रथा अझै छ । आर्थिक र सामाजिक भेदभावको संरचना भत्काउनु छ ।
 
लैंगिक विभेदको संरचना भत्काउन के गर्नुहुन्छ ?
सामाजिक रूपान्तरणका लागि धेरै काम गर्नुपर्ने छ । उपमेयर पनि माओवादी केन्द्रबाट महिला (अप्सरा न्यौपाने) नै विजयी हुनुभएको छ । घरेलु हिंसामुक्त, महिलामैत्री स्थानीय तह र नेतृत्व विकासका लागि हामी मिलेर काम गर्छौं । 

यो सफलताको श्रेय कसलाई दिनुहुन्छ ?
मेरा स्वर्गीय पतिलाई । यतिबेला एकदमै मिस गरिरहेकी छु । मैले चुनाव जित्दा पार्टीका नेता–कार्यकर्ता र मतदाता सबैका लागि खुसीको क्षण थियो । तर, मेरो एउटा आँखामा खुसी र अर्को आँखामा दु:खका आँसु थिए । मतदाताले मलाई मात्र भोट दिएका होइनन् । उहाँ (मानव)लाई पनि सम्झेका हुन् । 
 

पुरा पढ्नुहोस्

‘आधा काम क्यामेराले मिलाइदिन्छ’

मनबहादुर बस्नेत
प्रविधिले काम गर्न सजिलो पारिदिएको मात्रै हो । बाँकी त फोटो–पत्रकारमै भर पर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

महाभियोगलाई अदालतले रोकेर राजनीतिज्ञहरूलाई कस्तो सन्देश दिएको छ ?

रामबहादुर रावल, माधव बस्नेत
२५ प्रतिशत सांसदले हस्ताक्षर लैजाँदैमा निलम्बन हुने स्थितिले संवैधानिक निकायहरूलाई निर्बल बनाउँछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘नाटकमै छ मज्जा’

मनबहादुर बस्नेत
अब कस्ता प्रकारका नाटक बनाउनुपर्ला ?
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

अब्बल जिदान

ज्ञानेन्द्र आचार्य

सन् २००२ मा च्याम्पियन्स लिग जित्न फाइनलमा जिदानले हानेको भली निर्णायक थियो । त्यो गोल यति सुन्दर थियो कि अझैसम्म त्यसलाई च्याम्पियन्स लिगको फाइनलमा भएका उत्कृष्ट गोलमध्यको एक भनेर चिनिन्छ । उनकै गोलबाट रियल म्याड्रिडले दसौँपटक च्याम्पियन्स लिग जितेको थियो ।

२०१४ मा रियलले एघारौँपटक च्याम्पियन्स लिग जित्दा पनि जिदान रियलमै थिए । त्यसबेला उनी मुख्य प्रशिक्षक कार्लो एन्सेलोटीका सहायक थिए । गत वर्ष १२औँ पटक जित्दा उनी मुख्य प्रशिक्षक भइसकेका थिए । र, अहिले रियल १३औँ पटक च्याम्पियन बन्ने तरखरमा छ । आउँदो २२ जेठमा रियलले फाइनलमा युभेन्ट्सको सामना गर्दै छ । खेलाडी हुँदा जिदान रियल आउनुअघि युभेन्ट्सबाटै खेल्थे । 

२००६ मा खेल जीवनबाटै संन्यास लिए पनि जिदान फुटबलभन्दा टाढा रहेको रियलले हेर्न चाहँदैनथ्यो । त्यसैले उनलाई २००९ मा रियलले अध्यक्ष फ्लोरेन्टिनो पेरेजको सल्लाहकार बनायो । खेलाडी हुँदा करिब ६ वर्ष बिताएको क्लबसँग पुन आबद्ध हुन पाउनु जिदानका लागि पनि खुसीकै कुरा थियो । त्यसको एक वर्षपछि उनलाई रियल फुटबल टिमकै विशेष सल्लाहकार बनाइयो । त्यो बेला रियलका प्रशिक्षक जोसे माउरिन्हो थिए । ड्रेसिङ रुममा जिदान जस्तो हस्तीलाई भेट्दा खेलाडीलाई पनि प्रेरणा मिल्ने भएका कारण माउरिन्होले जिदानलाई टिमको विशेष सल्लाहकार बनाउन आग्रह गरेका थिए । 

माउरिन्होले खेलाडीलाई प्रेरित गर्नका लागि जिदानलाई विशेष सल्लाहकार बनाउन आग्रह गरेका भए पनि क्लबका अध्यक्ष पेरेजको सोच अर्कै थियो । उनी एक दिन जिदानलाई रियलको प्रशिक्षकको भूमिकामै देख्न चाहन्थे । किनभने, त्यो बेला रियलको प्रतिस्पर्धी क्लब बार्सिलोनाको टिम उसको एक पूर्वखेलाडी पेप ग्वार्डीओलाले हाँकिरहेका थिए । र, ग्वार्डीओलाको बार्सिलोनाले एकपछि अर्को सफलता हात पार्दै थियो । फ्लोरेन्टिनो पेरेज भविष्यमा रियललाई आफ्नै पूर्वखेलाडीले सम्हालेको हेर्न चाहन्थे । र, यसका लागि जिदान नै एक मात्र विकल्प थिए । किनभने, खेलाडी, व्यवस्थापन वा प्रशंसक, जिदानलाई नरुचाउने कोही थिएन । 

जिदान शान्त स्वभाव भएका व्यक्तित्वका रूपमा चिनिन्छन् । भलै, उनले २००६ को विश्वकप फाइनलमा इटालीका मार्को माटाराजीलाई टाउकोले छातीमा हानेका थिए । यसबाहेक जिदान रिसाएको कसैले कहिल्यै देखेका थिएनन् । प्राय: उनी आफ्नै धुनमा हुन्छन् । २०–२२ को हुँदा जिदानको प्रशिक्षक रहेका पिरोट लबाट पनि यसै भन्छन् । उनका अनुसार जिदान जुनसुकै निर्णय लिनका लागि पनि दसपटक सोच्छन् । र, आफैँ विश्वस्त नभएसम्म उनी कुनै निर्णय गर्दैनन् । उनको यही स्वभावका कारण होला, उनले प्रशिक्षक बन्ने इच्छा पनि २०१२ मा मात्रै व्यक्त गरे । 

उनलाई प्रशिक्षकका रूपमा तयार पार्न रियलले कार्लो एन्सेलोटीसँग सहायक प्रशिक्षक भएर काम गर्ने मौका दियो । लगत्तै अर्को सिजन रियलकै जुनियर टिममा मुख्य प्रशिक्षक भए । जुनियर टिम सम्हाल्दा जिदान ‘मास्टरमाइन्ड’ प्रशिक्षक बन्लान् बनेर कसैले सोचेका थिएनन् । किनभने, उनको टिमले एकरूपको खेल कहिल्यै खेलेन । त्यसैले गत वर्ष सिनियर टिमको प्रशिक्षक नियुक्त हुँदा रियलले ठूलै चमत्कार गर्ला भनेर आश पनि कमैले गरेका होलान् ।

जस्तोसुकै राम्रो प्रशिक्षक भए पनि रियल म्याड्रिडमा लामो समय टिक्न गाह्रै हुन्छ । किनभने, रियल ठूलो क्लब हो र यसका अध्यक्षले रियललाई सधैँ सफल क्लबका रूपमा उभ्याउन चाहन्छन् । यहाँ प्रशिक्षकले तुरुन्तै राम्रो प्रभाव देखाउन सक्नुपर्छ । नत्र क्लबले चाँडै उसको विकल्प खोज्न थाल्छ । यस्तो स्थितिमा जिदानलाई काम गर्न गाह्रो हुने पक्का थियो । तर, निकै विचार गरेर लिएको निर्णयप्रति उनलाई पूर्ण विश्वास थियो । उनले सम्हालेपछि रियल यो सिजन लालिगा र च्याम्पियन्स लिग दुवैको उपाधि नजिक छ । 

जिदानको नेतृत्वमा रियलको खेल आकर्षक नहोला । तर, एकरूपको पक्कै छ । जुन उनले पहिला सम्हालेको जुनियर टिममा थिएन । जिदानको एउटै मान्यता छ, राम्रो खेलाडीलाई राम्रै मौका दिनुपर्छ तर को राम्रो र नराम्रो नाम होइन, प्रदर्शनले छुट्याउनुपर्छ । नाम चलेका खेलाडीलाई महँगोमा भित्र्याउने रियलको परम्परा जिदानले नै तोडे । उनले अर्को नयाँ खेलाडी ल्याउनुभन्दा सम्भावना बोकेका जुनियर खेलाडीलाई मौका दिए । 

अहिले रियल म्याड्रिडको कुनै एक निश्चित सुरुआती ११ को टिम छैन । किनभने, बेन्जेमा, बेल, मोड्रिचजस्ता मुख्य खेलाडी बेलाबखत चोटका कारण केही समय खेल्न सकेनन् । रोनाल्डो पनि पहिलाजस्तो यसपटक उति प्रभावकारी देखिएका छैनन् । तर, नतिजामा भने यसले खासै असर पारेको छैन । जिदानबाट रियलले पाएको मुख्य उपलब्धि यही हो । 

रियलले यसपालि पोजेसन गेम खेलिराखेको छ । अघिल्ला सिजनहरूमा जस्तै काउन्टर अट्याकलाई बढी जोड दिएको छैन । बिस्तारै मौका सिर्जना गर्नेतर्फ ध्यान दिएको देखिन्छ । बरू यसका लागि मैदानको हरेक भागलाई राम्रोसँग प्रयोग गरिरहेको छ । विपक्षी झुक्याउन रणनीति अनुसार फरक फर्मेसनमा खेल्छ । रियलले पछिल्ला ६३ खेलमा गोल गरेको छ । युरोपियन क्लबका लागि यो पनि एउटा रेकर्ड नै हो । 

अप्ठ्यारो परेको खेलमा रियललाई यो सिजनमा कप्तान सर्जियो रामोसले पनि बचाएका छन् । डिफेन्डरको भूमिका खेल्ने रामोसले यो सिजनमा दस गोल गरेका छन् । त्यसमध्ये पनि अधिकांश खेलको अन्तिम समयमा, जतिबेला रियल म्याड्रिडले हार्ने निश्चितजस्तै देखिन्छ । जिदानको प्रशिक्षणमा उदाएका अर्का खेलाडी हुन्– कासामीरो । डिफेन्सिभ मिडफिल्डमा उनको भूमिका जबर्जस्त छ । उनकै कारण अन्य मिडफिल्डर मोड्रिच र टोनी क्रुस अझै आक्रामक भएर खेल्न स्वतन्त्र भएका हुन् । अन्य युवा खेलाडीहरू लुकास भाजक्वेज, मोराटा र मार्कोस एसेन्सियोले पनि आफ्नो भूमिका निभाएकै छन् । 

खेलाडी हुँदा जिदान जति भद्र थिए, प्रशिक्षक हुँदा पनि उस्तै छन् । त्यो बेला जिदानको मास्टर क्लासको चर्चा थियो । अघिल्लो वर्ष उनी रियलका लागि खेलाडी र प्रशिक्षक दुवैका रूपमा च्याम्पियन्स लिग जित्ने दोस्रो व्यक्ति बनेका जिदान यसैले पनि अब्बल प्रशिक्षकका रूपमा चिनिँदै छन् । 

पुरा पढ्नुहोस्

टिम डीपीएल

विनोद पाण्डे
पर्दापछाडिका नायकहरू, जसले नेपालकै सर्वाधिक पुरस्कार राशिको प्रतियोगिता सफल बनाए
पुरा पढ्नुहोस्

[०७३ का ५] पढ्नैपर्ने 'नेपाल' खेलकुद सामाग्री

नेपाल संवाददाता
ओलम्पिक, युरोकप, साग, डिपिएलदेखि खेलाडिमा चीनको आक्रमक लगानीसम्म
पुरा पढ्नुहोस्

क्रिकेटमा नयाँ स्टार

विनोद पाण्डे
नेपाली क्रिकेटमा आशलाग्दो प्रतिभा दीपेन्द्रसिंह ऐरीको आगमन
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

[संस्मरण] ...मिस रानी भइनन्

ब्रजेश

अलिअलि अस्पष्ट सम्झना छन्, पहिलो दिन स्कुल जाँदाका । मलाई कीर्तिपुरको ल्याबोरेटरी माध्यमिक विद्यालयमा भर्ना गरिएको थियो । बा–आमा मलाई पुर्‍याउन गएका थिए । त्यति बेला स्कुल जाने उमेरका हरेक बालबालिकाका केही जन्मसिद्ध अधिकार हुन्थे । पहिलो केही दिन स्कुल जाँदा कोकोहोलो मच्चाएर डाँको छोड्ने, कसैले बोकेका छन् भने बोके पनि हावामा खुट्टा फ्यालीफ्याली गँड्यौलो मडारिएजस्तो मडारिने र बोक्ने मान्छेलाई सकेसम्म सास्ती दिने । ताक परे उसको कपाल भुत्ल्याउने, मौका पाए उसका करङतिर एक–दुई लात्ता पनि बजाइदिने । अनि, वरिपरिका मान्छेहरूका कानका जालीमा ध्वनि प्रदूषणको चरम आक्रमण हुने गरी घोक्रो सुकुन्जेल रुने । 

मभन्दा अघि दुई–चार दिन पहिले स्कुल हालेको कान्छा हजुरबाका नाति राजेश पनि त्यसै गरी विद्यार्जनको महान् लक्ष्यमा होमिएको थियो । त्यतिबेला झ्यालबाट उसलाई हेर्दा मलाई हाँसो र अचम्म दुवै लागेको थियो । 
किन त्यसरी कोलाहल मच्चाइरहेको होला ‘राइसे’ले ?

मैले हाँस्दै सोच्या थिएँ । जैरे स्कुल त जान लाग्या हो नि ! तर, दुई–तीन दिनपछि आफ्नो पालो आउँदा म स्वयंले पनि ती सबै जन्मसिद्ध अधिकारको पूर्ण रूपले पालना गरेको थिएँ । राइसेभन्दा म किन कम हुन्थेँ र ?

त्रिपुरेश्वरमा रहेको त्रिभुवनको सालिकनिर ल्याबोरेटरीको पहेँलो रङको पाउरोटीजस्तो बस आउँथ्यो । ड्राइभरले आफ्नोछेउमा भएको कुनै एउटा स्विच थिचेपछि छुस्स्स्स्स आवाज निकालेर ढोका आफैँ खुल्ने र बन्द हुने गथ्र्यो । त्यही बसमा हालेर मलाई फकाइफुलाइ गर्दै बा–आमाले स्कुल लगेका थिए । स्कुलमा गएपछि खेलौना नै खेलौनाहरू भएको एउटा ठूलो कोठामा मलाई लगेको सम्झना छ । म दंग परेर खेलौना गाडीहरू गुडाउँदै थिएँ । कति समय बित्यो, मलाई थाहा छैन तर अचानक सिनेमामा देखाइने जादूको दृश्यमा जस्तो मेरा बा–आमा गायब भइसकेका रहेछन् । त्यसपछि मैले के गरेँ, मलाई सम्झना छैन । मलाई लाग्छ, करिब एक महिनाजति म त्यहाँ गएँ होला । ज्ञानबहादुर नाम भएका सरले हरेक बिहान राष्ट्रिय गान सिकाएको चाहिँ मलाई सम्झना हुन्छ । त्यसबाहेक अलिअलि त्यहाँका भवनका संरचना, बरन्डा, चुच्चो परेको छाना इत्यादि पनि म सम्झिन्छु ।

अहिले त्यो स्कुल सम्झन खोज्दा मलाई खोइ किन हो, पहेँलो रङ याद आउँछ । त्यहाँ पहेँलो रङको बाहुल्य थियो कि ? अथवा, त्यो बसको पहेँलो रङले मेरो कलिलो मगजमा गहिरो छाप छोडेकाले हो । तर, ल्याब भनिने त्यो स्कुलसँग मेरो सम्बन्ध त्यति लामो हुन सकेन । केही समयमा नै म बेस्मारी बिरामी परेछु । मलाई नेपालीमा भ्यागुते रोग भनिने डिप्थेरिया लागेछ र म एक–दुई महिना नै थला परेछु । 

त्यसपछि कसैले त्यो स्कुल फापेन भनेका कारण त्यही साल हो वा अर्को साल मलाई आदर्श विद्या मन्दिरमा भर्ना गरियो । त्यो स्कुलका संस्थापक थिए, सत्यनारायणबहादुरसिंह श्रेष्ठ । अनुशासन र नैतिकताका लागि उनको मार्गदर्शन उनका कुनै पनि विद्यार्थीले कहिल्यै पनि भुल्न नसक्ने कुरा हुन् । उनी भन्थे, ‘बी गुड डु गुड असल बन, असल गर ।’ यो नै आदर्श विद्या मन्दिरको गुरुमन्त्र थियो । 

हरेक मानिसले असल बन्न र असल गर्न प्रयास मात्र गर्ने हो भने पनि यो संसार अर्कै हुन्थ्यो । नेपालको निजी शिक्षाको क्षेत्रमा सत्यनारायण सरलाई पितामह भन्ने गरिन्छ । किनभने, उनले कलकत्ताबाट आएर पहिले फर्पिङमा त्रिभुवन आदर्श विद्यालय, त्यसपछि लगनखेलमा महेन्द्र आदर्श विद्यालय र कुपन्डोलको उकालोमा भैरव भवनमा आदर्श विद्या मन्दिर स्थापना गरेका थिए । भैरव भवन, जुन स्थानमा अहिले होटल हिमालय छ । टाढाबाट उनीसँग हाम्रो कुनै नाता पनि पथ्र्याे रे ! त्यसै कारण पनि होला मैले भने बोर्डिङ स्कुल पढ्ने हाम्रो परिवारको पहिलो मान्छे हुने मौका पाएँ । नत्र भने परिवार नियोजन नराम्ररी असफल भएको हाम्रा बाको घरमा त्यतिबेलाको आर्थिक स्थिति अहिले यो देशको जस्तै थियो । बाको कमाइले १७ जनाको मुखमा माड लगाउनुपथ्र्यो । लेखन र पत्रकारितामा मात्रै बाँच्नुपर्नेहरू अहिले त बाँच्न गाह्रो हुन्छ भन्छन्, त्यसबेला त झन् कस्तो थियो होला !

हालै रत्न पुस्तक भण्डारले निकालेको एउटा पत्रिकामा ०२५ सालमा मेरा बासँग गरिएको एउटा सम्झौतापत्र छापिएको छ । दसवटा जासुसी उपन्यास एकमुष्ट तीन हजार रुपियाँमा लेखेर बुझाउने र तिनको सर्वाधिकार प्रकाशकमा रहने कुरा उल्लेख गरिएको त्यो सम्झौतापत्र आफैँमा एउटा दस्तावेज हो लेखन इतिहासको । पारिश्रमिकलाई पुरस्कार भनेर उल्लेख गरिनुले पनि त्यतिबेला प्रकाशक राजा र लेखक रैती हुँदा रै’छन् भन्ने कुरा प्रस्ट पार्छ । 

कुरो मेरो दोस्रो स्कुलको हुँदै थियो । त्यहाँको पनि पहिलो दिनको एउटा घटना मलाई सम्झना छ । कक्षाकोठाभित्र नगएर म बाहिरै उभिएर कंकलाशब्दमा क्रन्दन मच्चाउँदै थिएँ र चरम ध्वनि प्रदूषणको कारक तत्त्व बनिरहेको थिएँ । सबै विद्यार्थी एक–एक गर्दै आ–आफ्नो कक्षाभित्र पसिसकेका थिए । एक जना ममतामयी अनुहार भएकी शिक्षिका मलाई फकाउन थाल्नुभयो । पछि थाहा भयो, उहाँको नाम क्षत्री मिस रहेछ र सारा विद्यार्थीहरू उहाँको नामै सुनेर पनि थर्थर हुँदारहेछन् । तर, मलाई उहाँ बडो स्नेहपूर्वक ललाइफकाइ गर्दै हुनुहुन्थ्यो । उहाँले मलाई एउटा चकलेट दिनुभयो, जुन मैले ग्रहण गरेँ । त्यसको स्वाद लौ त भन्ने हो भने अहिले पनि मेरो जिब्रोमा झुन्डिएको छ भने हुन्छ । चकलेट खाँदै रुन नमिल्ने भएकाले म चुप भएँ । तर, त्यो सकिनासाथ फेरि थप ऊर्जासाथ अझ उँचो सुर लगाएर रोदनराग सुरु गरेँ । अनि, क्षत्री मिस आफ्नो सही रूपमा आउनुभएछ । कुन बेला उहाँको दाहिने हातको थप्पड मेरो गालामा बजारियो भन्ने मलाई थाहा पनि भएन । अचानक मेरो रोदन बन्द भयो । कान टुँ... गरेर एकनासले कराइरहेको थियो । उहाँको आदेश शिरोधार्य गर्दै म लुरुलुरु उहाँको पछि लागेँ र छिरेँ केजी कक्षामा । 

अब मलाई बिस्तारै आदर्श विद्या मन्दिर मन पर्न थाल्यो । कुनै बेला राणाजीहरूले बनाएका सानोतिनो दरबार भाडामा लिएर हाम्रो स्कुल चलाइएको थियो । कुपन्डोलको उकालोमा भएको त्यो दरबारको नाम भैरव भवन थियो । त्यसको पछाडिपट्टिको भागमा एउटा बाक्लै जंगल थियो । हाम्रो स्कुलको ४४ नम्बरको एउटा अचम्मको आकारप्रकार भएको बस थियो । नाक लामो भएको त्यो बस त्यतिबेलातिर चल्तीमा रहेका लरी भन्ने ट्रकका पुर्खाहरूसँग बढी मिल्दोजुल्दो थियो । अहिले सम्झँदा लाग्छ, कुनै लरीमा नै बसको बडी हालेर त्यसलाई उत्तरआधुनिक रूप दिइएको पनि हो कि !

त्यसलाई चलाउँथे भाइदाइले । पाटनतिर घर भएका उनको नाम भाइकाजी वा भाइकृष्ण केही थियो । आदरपूर्वक दाइ उपमा पुच्छर लगाएपछि उनी सबैको भाइ र दाइ दुवै बनेका थिए । त्यो बस स्टार्ट गर्न एउटा लामो घुमाउरो डन्डी त्यसको नाकबाट घुसारेर फनफन घुमाउनुपथ्र्यो । कहिलेकाहीँ त्यो अटेरी बस जति डन्डी घुमाए पनि स्टार्ट हुन मान्दैनथ्यो । भाइदाइका सहायक रामदाइ बिचरा त्यस्तो बेलामा न्वारानदेखिको बल लगाएर उफ्रीउफ्री त्यो डन्डी घुमाउँथे । कहिलेकाहीँ उनले खलखली पसिना बगाइसक्दा पनि बसले आफ्नो मौनव्रत भंग गर्न मान्दैनथ्यो । ती सहायकलाई त्यसको एउटा भने फाइदा थियो । कुनै जिम नगई पनि उनका पाखुरीका मांशपेसी सप्रिएका थिए । 

केजीबाट एकैपटक दुई कक्षामा बढुवा भयो मेरो । एकपटक फेरि मेरा लागि सबै कुरा नयाँ भयो । किनभने, मेरा साथीहरू त एक कक्षामा थिए । त्यतिबेलाको एउटा घटना मलाई अहिले पनि सम्झना आउँछ । बीचमा खाजा खाने समयमा सबै अरू खेल्दै थिए । म भीडमा हराएको थिएँ र वाल्ल परिरहेको थिएँ । कोसँग बोलौँ, कोसँग खेलौँ ? केही विद्यार्थीहरू भकुन्डो खेल्दै थिए । 

मैले भनेँ, “म पनि खेल्छु नि !”
 
अमर नाम गरेका एक जनाले मलाई सोधे, “तँ क्याप्टेन होस् र ? उता जा !” 
अलि परबाट अमोददेव भट्टराई र राजीव पौड्याल दुई जना अँगालो मारेर आइरहेका थिए । एकले अर्कोलाई आफ्नो कट्टुको खल्तीमा भएको केही देखाउँदै थियो । उनीहरू हाँस्दै थिए । उनीहरू मेरो नजिक आएपछि मैले भनेँ, “म पनि हेर्छु नि ! के हो ?”
“केही हैन ।”

उनीहरू अर्कोतिर लागे । कालान्तरमा अमोद र राजीव दुवै मेरा अभिन्न मित्र भए । तर, त्यतिबेला दुई कक्षाका विद्यार्थीहरू त मभन्दा ठूला भए । म उनीहरूसँग खुल्न सक्दैनथेँ । उनीहरू पनि मलाई सजिलैसँग आफू बराबर गन्न चाहँदैन थिए । 

मैले आफूलाई उनीहरूसँग भिजाउन निकै नै मिहिने त गर्नुपर्‍यो । 
हामीलाई तीन कक्षामा पढाउने एक जना शिक्षिका हुनुहुन्थ्यो, साह्रै राम्री । उहाँको ओठमाथि एउटा कालो कोठी थियो । 

त्यो देखाएर हामीलाई भन्नुहुन्थ्यो, “यो कोठी पहिले मेरो गालामा थियो । आफैँ सर्दैसर्दै यहाँ आइपुग्या छ । ज्योतिषीहरूले भन्या, अब यो मेरो मुखभित्र जान्छ रे ! अनि त म रानी बन्छु रे !”

हामी मन्त्रमुग्ध हुन्थ्यौँ । वाह ! हाम्री मिस त रानी हुने रे ! हामीले कहिले त्यो कोठी उनको मुखभित्र जाला र उनी रानी होलिन् भनेर कुरेर बस्यौँ । दुई वर्षपछि उनले स्कुल छोड्दासम्म पनि न त्यो कोठी भित्र गयो, न उनी रानी नै भइन् । 

हाम्रो चार कक्षा सकिँदा नसकिँदै भैरव भवन बिक्री भयो । त्यो पुरानो भवन भत्काएर होटल हिमालयको निर्माण भयो । हाम्रो स्कुलले चाहिँ जाउलाखेलमा मानभवन भनिने राणाकालीन दरबार किन्यो । हामी बडो उत्साहित भयौँ । यो भवन त पहिलेको भन्दा ठूलो पनि थियो । दुई–तीनवटा त चोक नै थिए । लिच्चीको रूख थियो । ठूलठूला हल थिए । हामी उधुम रमायौँ । हामी मानभवनबाट बाहिर मूल सडकसम्म हिँडेर आउने बाटोमा एउटा अर्को घरको अजंगको पर्खाल थियो । अल्लारे उपद््रयाहा हामी सधैँ त्यसलाई लघुशंकाका लागि प्रयोग गथ्र्यौं । 

केटाहरू भन्थे, ‘हामीले स्कुल छोड्नुअघि यो पर्खाललाई ढलाएरै छाड्नुपर्छ ।’ आदर्श विद्या मन्दिरमा मेरो विद्यालय जीवन सकियो । तर, त्यो बलियो पर्खाल ढलेन । निकै पछिसम्म पनि त्यो बाटो हिँड्दा त्यो पर्खाल त्यति नै गर्वसाथ उभिरहेको नै देखिन्थ्यो, हामीलाई खिसी गरेझैँ । तर, ०७२ को भूकम्पले त्यसको त्यो गौरवलाई पनि चकनाचूर पारिदियो । 

पुरा पढ्नुहोस्

परिष्कृत सरलता

ऋचा भट्टराई
सरलतासँगसँगै उपन्यासको अर्को विशेषता हो, यसका थोरै पात्रहरूबीचको जटिल सम्बन्ध ।
पुरा पढ्नुहोस्

नेपाली अर्थतन्त्रको सरल व्याख्या

निशान्त खनाल
यस पुस्तकको मुख्य कमजोरी भनेको पुस्तक लेख्दै गर्दा लेखकले प्रयोग गरेका सन्दर्भ सामग्रीको उचित व्यवस्थापन नहुनु हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

[संस्मरण] नाटकले दिएको सास्ती

अशेष मल्ल
नाटक लेखन, अभिनय, निर्देशन र मञ्चन गर्ने मेरो रहर तीव्र रूपमा जागृत हुँदै गए पनि मैले मित्रहरू पाउन सकिरहेको थिइनँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[आत्मालाप] ऐँठन

लेनिन बन्जाडे
मनमनै कसम खाएँ- छोरो फर्किएर आयो भने जीवनमा कहिल्यै हात उठाउन्नँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

नोटबुक

सुरेशराज न्यौपाने

राजस्थानमा पोखरा
नेपालको पोखरा भनेजस्तै भारतको पश्चिमी राज्य राजस्थानको सानो सहर उदयपुर पनि पर्यटकका लागि आकर्षक गन्तव्य हो । पोखरा र उदयपुरमा धेरै समानता पनि रहेछन् । पोखराजस्तै उदयपुरको परिचय पनि तालहरुको सहर नै हो । उदयपुरका लागि खानेपानी आपूर्ति पनि यिनै तालबाट हुने गरेको छ । सुन्दर तालतलैया र प्रभावकारी व्यवस्थापनका कारण पर्यटकका लागि मात्र नभई फिल्म छायांकनका लागि समेत यो सहर परिचित छ । बलिउड त भइगयो, हलिउडका कतिपय चर्चित फिल्महरुको समेत यहाँ छायांकन भएका छन् । पर्यटकको चहलपहल पनि पोखराकै जस्तो छ । 

तर, सहरको व्यवस्थापन र तालहरुको संरक्षणमा भने यो सहरले पोखरालाई निकै पछाडि छाडेको छ । सहरबीचमा अवस्थित फत्तेहसागर र पिचोला तालको संरक्षण देख्दा पोखराका फेवाताल र अरु तालको प्रदूषण र अतिक्रमणलाई सम्झाउँछ । ताल मात्र होइन, सहरको समग्र व्यवस्थापन नै लोभलाग्दो छ । उदयपुरको रेल्वे स्टेसनले नै त्यसको झल्को दिन्छ । सफा र फराकिला सडक र दुई छेउमा लगाइएका फूलले सहरलाई थप सुन्दर बनाएका छन् । प्राकृतिक सम्पदाहरुको संरक्षण र विकास अध्ययन गर्न भन्दै बर्सेनि विदेशका विभिन्न सहरको भ्रमण गर्ने सरकारी प्रतिनिधिले दक्षिणी छिमेकको यो सानो र सुन्दर सहरको मात्र भ्रमण गरे पनि पोखराले केही लाभ लिन सक्थ्यो ।

अडी पनि, ठेला पनि
भारतीय अर्थतन्त्रले पछिल्लो दुई दशकमा हासिल गरेको आर्थिक वृद्धि भारतको राजधानी दिल्लीका ठूला मलदेखि मल्टिप्लेक्स जताततै देख्न र अनुभव गर्न सकिन्छ । महँगा अडी र मर्सिडिजजस्ता कारका ब्रान्ड सामान्य लाग्छन् । ब्रान्डेड सोरुमदेखि रात्रिकालीन रेस्टुराँ र पबहरुमा भारतीय उच्च तथा मध्यम वर्ग मज्जैसँग झुमिरहेको छ । 

तर, त्यही दिल्लीमा अर्को भारत पनि रहेछ । सडकछेउमा असंख्य छाप्रा र त्यहीँ जीवन गुजार्नेहरुको संख्या पनि उल्लेख्य छ । पुरानो दिल्लीको भीडभाड र बेथिति हेर्दा दुई दशकको ‘समृद्धि’ले अझै ठूलो वर्ग र तप्कालाई नछोएको प्रस्ट हुन्छ । नेपालका तराईका सहरमा १५/२० वर्षअघि नै लोप भइसकेका ठेला अझै पनि त्यहाँ प्रयोग भएको देख्दा सुरूमा त पत्याउनै सकिन्न । नयाँ दिल्लीका सडकमा गुड्ने अडी र पुरानो दिल्लीमा गुडिरहेका ठेला भारतीय ‘समृद्धि’माथि व्यंग्य त हो नै, त्यहाँ रहेको गरिबी र अव्यवस्थाको विषमताको सूचक पनि हो । 

भैरवलाई साक्षी राख्दै
पुरानो दिल्लीको तीसहजारी मेट्रो स्टेसनबाट केही मिनेटको दूरीमा रहेको भैरवको मन्दिरमा पुग्दा अनौठो दृश्य देखियो । भक्तजनहरुको पनि भीड थियो । तर, मन्दिर परिसरमा केही बेर उभिँदा नै मन्दिर हो कि मधुशाला भन्ने द्विविधा भयो । एकपछि अर्को गर्दै पुरुष दर्शनार्थीहरु धमाधम हातमा मदिराको बोतल लिँदै मन्दिर प्रवेश गरिरहेका थिए तर केही बेरमा पिएर होइन, हातमा लिएरै फर्कन्थे । मन्दिरमा भेटिएका एक जना दर्शनार्थीले ‘भैरवलाई मदिरा चढ्छ नि !’ भन्दै मेरो जिज्ञासा मेटाउने प्रयास गरे ।

त्यसो भए भगवान्लाई नचढाएर किन फर्काएको त भन्ने प्रश्नमा उनको जवाफ रोचक थियो, ‘त्यो बोतल भगवान्लाई थोडै हो, यो त पिउनका लागि भैरवको अनुमति लिनका लागि मात्र हो । रिसाइहाल्छन् कि भन्ने डरले साक्षी राखेको हो ।’ त्यसै भनिएको होइन रहेछ, पिउनलाई बहाना काफी छ ।

गोल्डस्टार र वाइवाइको हाइहाइ
नेपाली उत्पादनहरुको प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता खुम्चिरहेको र त्यसको प्रत्यक्ष असर वैदेशिक व्यापारका पछिल्ला तथ्यांकहरुबाट प्रस्ट हुन्छ । तर, गुणस्तरीय उत्पादन र बजारलाई सही ढंगले पहिचान गरेर त्यस अनुरुपको रणनीति कार्यान्वयनमा ल्याउने हो भने ठूला र प्रतिस्पर्धी बजारमा पनि नेपाली उत्पादनले दह्रो उपस्थिति देखाउन सक्छन् । यसका उदाहरण हुन्, गोल्डस्टार जुत्ता र वाइवाइ चाउचाउ । मध्यम र निम्नमध्यम वर्गलाई लक्षित गोल्डस्टार ब्रान्ड नेपालमा मात्र होइन, भारतीय बजारमा समेत खरो उत्रिएको छ । 

भारतीय सुरक्षा निकायका लागि निर्यात हुने भनिएकामा पछिल्लो समय सर्वसाधारणमाझ पनि यो नेपाली ब्रान्डले गतिलो प्रभाव पारेको छ । अर्को नेपाली ब्रान्ड वाइवाइ चाउचाउले पनि भारतीय उपभोक्तामाझ बेग्लै पहिचान बनाइसकेको छ । ठूला सुपरमार्केटदेखि कलेजका क्यान्टिनसम्म वाइवाइले स्थान पाएको छ । भारतीय बजारमा वाइवाइ र गोल्डस्टारको रवाफिलो उपस्थितिले गुणस्तर र प्रभावशाली बजार रणनीति हुने हो भने नेपाली उत्पादनले विदेशी बजारमा आफ्नो दह्रो उपस्थिति जनाउन सक्छन् भन्ने प्रस्ट हुन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न सकिएन भन्दै सरकारको मात्र मुख ताक्दै आएका नेपाली व्यवसायीले यसतर्फ ध्यान दिने हो कि ? 

पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

बाबुराम विश्वकर्मा
“इमर्जेन्सीमा कोही साथी लिएर आउनुपर्छ, एक्लो बिरामीको उपचार गर्न सक्दैनौँ ।”
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

ईश्वरी ज्ञवाली
बोलक्कड र हक्की स्वभावका उनी भन्थे, ‘जीवनको अन्त्यनजिक पुगियो, किन ढाँट कुरा गर्ने ?’
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

रामबहादुर रावल
करिब पौने घन्टा उनले लोभलाग्दो लबजमा लठ्ठै पार्ने गरी प्रवचन सुनाए । तर, उनले पीडितको नाम र फोन नम्बरबाहेक एक शब्द अरु टिपेनन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

गोकर्ण गौतम
कतिसम्म भने भारतको क्यापिटल सिटी (राजधानी)लाई ‘रेप सिटी’सम्म भन्न भ्याइन् उनले ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

बाख्रालाई मास्क

विमल खतिवडा

पशु चौपाया खुला छोड्यो भने अन्नबाली खाएर हैरान पार्छन् । अन्नबाली जोगाउन खेतबारी छेउछाउमा बारबुरु गरिन्छ । अन्नबाली सुरक्षित राख्न अनेक उपाय रचिन्छ । अन्नबाली लगाएको ठाउँमा पशु चौपाया खुला छाड्नेलाई जरिवाना गरेको खबर पनि बेलाबेला सुन्ने गरिन्छ । तर, चितवनको कालिका नगरपालिका–३ स्थित ९६ बिघाहा क्षेत्रमा यस्तो दृश्य देख्न सकिन्छ, जहाँ अन्नबाली जोगाउन बाख्रालाई पेरुङ्गो अर्थात् मोहोलो लगाएर चरनमा लग्ने गरिन्छ । खुला छाड्दा पनि मोहोलो लगाएर छाडिन्छ ।
 
गाई–गोरुलाई बाँसको चोयाबाट बनेको मोहोलो लगाउने गरिए पनि यहाँ भने प्लास्टिकको बोतल काटेर बनाइन्छ । ठाउँठाउँमा सानो प्वाल पारेर मो हो लो बनाई चरनमा लगिन्छ । जंगलमा पुगेपछि मोहोलो खोलिन्छ र चरनमा छाडिन्छ । यो दृश्य पहिलोपटक देख्नेलाई आश्चर्य लाग्न सक्छ । तर, स्थानीयका लागि अन्नबाली जोगाउने नौलो उपाय भएको छ । 

पुरा पढ्नुहोस्

...यहाँ पानीको छ चिन्ता

माधव अर्याल
पाल्पाका कतिपय वडामा चार घन्टा लगाएर खाने पानी लिन जानुपर्ने बाध्यता छ । यो तस्बिर गल्धा, बेलडाँडाको हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

समुद्रमा पानीजहाजजस्तो...

नरेन्द्र श्रेष्ठ
आकाशबाट तालबाराही मन्दिरको फोटो हेर्दा लाग्छ, समुद्रमा पानीजहाज पो कुदिरहेको छ कि !
पुरा पढ्नुहोस्

घुम्तीमा ऐना

विमल खतिवडा
दुर्घटनाको जोखिम बढेसँगै न्यूनीकरण गर्न भन्दै सडकको चार ठाउँमा कन्भेक्स मिरर राखिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

यार्सा–सुरक्षक

सुरविन्द्रकुमार पुन
रुकुमको उत्तरपूर्वी भेग पुथा उत्तरगंगा गाउँपालिकाको पुपाल लेकमा यार्सा टिप्न जानेहरुको सुरक्षार्थ तैनाथ एक स्थानीय युवा ।
पुरा पढ्नुहोस्