आगे श्रीमानकाे जो विचार

लक्ष्मण गाम्नागे

उहिले–उहिले श्रीमतीहरूले श्रीमान्को नाम काढ्नु हुँदैन भनिन्थ्यो । अचेल श्रीमान्को जन्ममितिबारे प्रश्न उठाउनु हुँदैन भन्ने कुरा आएको छ । तर, यो कुनै आउरेबाउरे श्रीमतीका चाउरेपचाउरे श्रीमान्को जन्ममितिको कुरा होइन, सर्वोच्च श्रीमान्को शुभ–जन्ममितिको कुरा हो । केही अटेरी मानिस र केही उद्दण्ड सञ्चारमाध्यमहरूले शीर्षस्थ न्यायमूर्तिको जन्ममितिबारे अनेक प्रश्न तेस्र्याइरहँदा हामी उहाँका भक्तजनहरू पनि उहाँजस्तै आक्रोशित र उत्तेजित भएका छौँ ।

जाबो दुई–चारवटा जन्ममिति र शैक्षिक प्रमाणपत्रका विषयमा अनर्गल कुरा उठाउनेहरूलाई श्रीमान्ले ‘नीच ढङ्गले भ्रम फिँजाउने तत्त्व’को संज्ञा दिइसक्नुुभएको छ । हो नि त ! उहिल्यै केटाकेटीमा, युवाकालमा, स्कुलमा, गोठालामा, ससुरालीमा, हनिमुनमा अर्थात् सर्वोच्च पदमा पुग्नुभन्दा अगाडि भए/गरेका कुरा कोट्याएर यी तत्त्वहरूले नीच ढंगले भ्रम फिँजाइरहेका छन् । यसरी भित्रभित्र पसेर उधिन्न थाल्ने हो भने यो दुनियाँमा सद्दे मान्छे भेट्टाउन सम्भव छैन । यिनीहरूले श्रीमान्को प्रगति र ख्याति खप्न नसकेर बदनाम गरेका हुन् । यिनीहरूलाई त्यसै छाड्नु हुँदैन श्रीमान् !

यिनीहरूको खेती हेर्नूस् । एउटाले श्रीमान्का दुईवटा जन्ममिति फेला पारेर समाचार छाप्यो । अर्कोले तीनवटा भेट्टाएँ भन्दै अर्को समाचार छाप्यो । ती समाचारहरूले हिट खाएको देखेर यिनीहरू हजुरको जन्मकुण्डली मात्रै होइन, सालनालकै उत्खनन गर्न खोज्दैछन् । हुँदाहुँदा भर्खरै अर्को एउटा पत्रिकाले पाँचौँ नम्बरको जन्ममिति भएको कुण्डली भेट्टाएर बिस्कुन लगायो । यिनीहरूले हजुरको जन्मकुण्डली खोज्न मात्रै जागिर खाएका हुन् त श्रीमान् ?

त्यस्ता दुष्टहरूमध्ये एक जनालाई श्रीमान्ज्यूले ‘मार्दिन्छु’ भन्नुभयो भन्ने सुनियो । त्यो त ठीकै गर्नुभयो तर त्यो उद्दण्ड डाक्टरलाई चाहिँ ठेगान लगाउन सक्नुभएन है, हजुरले पनि । त्यसले श्रीमान्को अड्डामै आएर श्रीमान्का नाकैमा औँलो पुर्‍याउँदा पनि त्यसका पाता फर्काउन सक्नुभएन । यसमा चाहिँ हामी साह्रै दु:खी छौँ । त्यसबाहेक हामी श्रीमान्बाट सदा प्रसन्न छौँ ।

हजुर नेपालको न्यायिक इतिहासमै सबैभन्दा हक्की, निडर, नझुक्ने, नलजाउने, विरोधीहरूको सातो उडाउन सक्ने, वादविवाद प्रतियोगितामा सर्वोत्कृष्ट तथा सदा हँसमुख व्यक्तित्वका धनी इतिहासपुरुष नै हुनुहुन्छ । दर्जनौँ अभियोग र आक्षेपहरूलाई पैतालामुनि दबाउँदै अघि बढ्न सक्ने यस्ता न्यायमूर्ति नेपालको इतिहासमा न पहिले थिए, न त अब हुनेछन् । हामीले थाहा पाएसम्म हजुर बालकैदेखि हरेक कुरामा सक्रिय, चञ्चले र नयाँनयाँ सिर्जना गर्ने स्रष्टा हुनुहुन्छ । हजुर पटक–पटक जन्मिनुहुन्छ । ००९ सालमा, ०१० सालमा, ०११ सालमा । एउटै नरचोलामा फरक–फरक समयमा यसरी पटक–पटक जन्मिने दोस्रो व्यक्तित्व आजसम्म हामीले देखेका छैनौँ ।

नेता, मन्त्री, व्यापारी, वकिल, झगडियाहरू सबैसँग उपयुक्त सम्बन्ध कायम राख्न सक्ने समताभाव छ हजुरमा । हजुरजस्ता जाँगरिला न्यायमूर्ति पाएर यो देश र हामी नागरिक धन्य भएका छौँ । यस्ता महान् न्यायमूर्तिको मानमर्दन गर्ने नीच तत्त्वहरूलाई न्यायालयकै अपहेलना गरेको कसुरमा कारबाही गर्नैपर्छ । यिनीहरूलाई छाडा छोडिएमा पदावधि नसकिँदै यिनीहरूले हजुरको जागिर खाइदिन बेर लगाउँदैनन् श्रीमान् । यिनीहरूलाई कारबाही गर्नका लागि हजुरलाई थप समय चाहिन्छ भने श्रीमान्को ०११ सालको जन्ममितिवाला कुण्डली पेस गरेर अझै एक वर्ष यो पदमा कायम रहन प्रयास किन नगर्ने ! आगे श्रीमान्को जो विचार । 

पुरा पढ्नुहोस्

अहिलेलाई बिदा ! फेरि भेटौँला !

प्रशान्त अर्याल
नेपालको यही अंकबाट मैले साढे दुई दशकको प्रकाशन पत्रकारितालाई बिट मारेको छु । अबको यात्रा प्रसारण पत्रकारिताको हुनेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

साँच्चै साढे सातको शनि

गोकर्ण गौतम
यस्ता सिनेमा बन्नु नेपाली फिल्मवृत्तकै लागि साढे सातको दशा लाग्नुजस्तो हो । दर्शक भड्कने र समग्र फिल्मकै छवि धुुमिलिने भय हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

वसन्तप्रताप सिंह
दिल्लीमा कापाहाका नाच हेर्दा जति अद्वितीय लाग्यो, यो नृत्यबाट हुने कमाइका बारेमा सुन्दा झन् छक्क परियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्बिरमा अस्ट्रेलियाका नेपाली

गोकर्ण गौतम
अस्ट्रेलियामा बस्ने नेपालीका बारेमा अध्ययन गर्नुपर्दा वा भोलिको पुस्ताले खोज्दा यो पुस्तक प्रभावकारी सन्दर्भ–सामग्री हुनेमा शंकै छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

हिम–गलैँचा

मैत्या घर्ती मगर
रुकुम पुथा उत्तरगंगा गाउँपालिका हिउँ परेपछि झनै जाडोको आतंक सहिनसक्नु हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] बीपी उपचारार्थ उड्नुअघि

डा मृगेन्द्रराज पाण्डे
राजालाई रोगको गम्भीरताबारे सम्झाउन मलाई झन्डै एक घन्टा लाग्यो । अन्त्यमा उहाँलाई चित्त बुझेछ क्यारे, एडीसीलाई बोलाएर ‘बीपीलाई लिएर आऊ’ भन्नुभयो ।
पुरा पढ्नुहोस्

भारत–चीन युद्धको ‘काउन्टर न्यारेटिभ’

लेखनाथ पाण्डे
लेखकले सीमाको विषयलाई लिएर युद्ध रचिएको भए पनि खासमा त्यो सीमा युद्ध नभएको तर्क गरेका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

[अनुभूति] नेपाल छाड्ने चक्करमा

विश्वास हमाल
मेरो संसार घुम्ने सपनाको पहिलो खुड्किलो थियो, त्यो दिन ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

पराजित माननीय

बाबुराम विश्वकर्मा

सत्तारुढ नेकपा (एमाले)को २८ माघ ०७४ मा बसेको स्थायी समिति बैठकमा नवनियुक्त प्रधानमन्त्री तथा पार्टी अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र प्रदेश–३ को मुख्यमन्त्रीमा पराजित पार्टी उपाध्यक्ष अष्टलक्ष्मी शाक्यबीच चर्काचर्की भयो । प्रदेश–३ को संसदीय दलको नेतामा आफूलाई हराउन ओलीले भूमिका खेलेको भन्दै शाक्यले बैठकमै रोष व्यक्त गरिन् । ओलीले त्यसको कडा प्रतिवाद गर्दै शाक्यकै कमजोरीका कारण स्थानीय चुनावमा वडा सदस्यमा हारेको व्यक्ति राष्ट्रिय सभा सदस्यमा चुनिएको समेत खुलासा गरे । त्यसपछि शाक्य नाजवाफ भइन् । 

हुन पनि २४ माघ ०७४ मा भएको राष्ट्रिय सभाको चुनावमा नौ महिनाअघि गाउँपालिकाको वडा सदस्यमा हारेका सिन्धुपाल्चोकको लिसंखुपाखर गाउँपालिका–७ का सिंहबहादुर विश्वकर्मा, ५६, राष्ट्रिय सभा सदस्य चुनिएका छन् । उनलाई शाक्यकै सिफारिसमा दलित कोटाबाट राष्ट्रिय सभामा पुर्‍याइएको हो । एमालेको प्रदेश–३ की संयोजक शाक्य र उनका पति एमाले नेता अमृतकुमार बोहराको गृह जिल्ला सिन्धुपाल्चोक हो । शाक्य दम्पतीसँगको निकटताकै कारण राजनीतिक/संगठनात्मक हैसियत नभए पनि विश्वकर्मा माथिल्लो सदनको माननीय भएका छन् । राष्ट्रिय सभाको उम्मेदवारसम्बन्धी खासै मापदण्ड नभएकाले प्रदेश संयोजकले गरेको सिफारिसका आधारमा एमाले स्थायी समितिले उनलाई राष्ट्रिय सभाको उम्मेदवार चयन गरेको हो । 

उनी ३१ वैशाखमा भएको स्थानीय चुनावमा एमालेबाटै सिन्धुपाल्चोकको लिसंखुपाखर गाउँपालिका–७ को वडा सदस्यमा चुनाव लडेका थिए । तर, जम्मा ४ सय १६ मत मात्र पाएर पराजय भोग्नुपरेको थियो । सांसद भएपछि हर्षित मुद्रामा भेटिएका उनी भन्छन्, “सांसद हुन्छु भन्ने त सोचेकै थिइनँ, भाग्यले नै भएको हुँ । चिट्ठा नै परेजस्तो लागेको छ ।”

०६२/६३ को जनआन्दोलनको उपलब्धि मानिएको समानुपातिक/समावेशी सिद्धान्तको धज्जी उडाउँदै एमाले, कांग्रेस र माओवादीका ठूला नेताले आफ्ना श्रीमती, प्रेमिका, नातेदार र पैसावालालाई नै सांसद बनाएका छन् । समानुपातिकमा धेरै नेता–पत्नी र आफन्त पर्नु त्यसैको परिणाम हो । नेताका पत्नी र प्रेमिकाको कोटिमा नपरेको दलित समुदायका लागि विनियोजित कोटा पनि नेताकै स्वार्थको सिकार भएको छ । एमाले पोलिटब्युरो सदस्य तथा राष्ट्रिय सभाका पूर्वउपाध्यक्ष रामप्रीत पासवान भन्छन्, “कुनै हैसियत नभएका आफ्ना चाकरलाई सांसद बनाएर दलितकै बदनाम गर्ने काम भएको छ । यो प्रवृत्तिको जति निन्दा गरे पनि कम हुन्छ ।”

आरक्षण वा सकारात्मक विभेदलाई दुरुपयोग गरेर अयोग्य अनि प्रत्यक्ष चुनावमा पराजित भएकालाई टीका लगाएर सांसद बनाइनुले लोकतन्त्र र आरक्षणकै खिल्ली उडाएको छ । कमजोर समुदायको सवलीकरण गर्न लागू गरिएको संवैधानिक व्यवस्थाको समेत दुरुपयोग गरेर वडा सदस्यमा हारेका व्यक्तिलाई राष्ट्रिय सभामा लैजानु गम्भीर त्रुटि हो । तिनैमध्येका एक विश्वकर्मा पनि हुन् । उनी एमालेका सामान्य कार्यकर्ता हुन् । उनको दलित आन्दोलनमा पनि खासै योगदान छैन । लिसंखुपाखरमा किराना पसल चलाएर जीविकोपार्जन गर्दै आएका उनी ०४२–०५८ सम्म सिन्धुपाल्चोककै एउटा कम्पनीमा मजदुर थिए । अमृत बोहरासँगको सम्बन्धले सामान्य साक्षर उनलाई एमालेले सिन्धुपाल्चोक जिल्ला सदस्य बनाएको थियो ।

०४६ यता राष्ट्रिय सभालाई अनुभवी, परिपक्व र स्थायी सभाका रूपमा सार्वजनिक क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान गरेका राष्ट्रिय अनुहारलाई प्रतिनिधित्व गराउने परिपाटी थियो । ०४८–०६२ सम्म प्रतिनिधिसभामा दलित सहभागिता शून्य भएकाले राजनीतिक दल र सामाजिक क्षेत्रमा योगदान गरी राष्ट्रिय पहिचान बनाएका दलित अगुवालाई राष्ट्रिय सभामा सदस्य बनाउने परिपाटी बसालिएको थियो । त्यही क्रममा मनबहादुर विश्वकर्मा (पर्वत), गोल्चे सार्की (काठमाडौँ), रत्नबहादुर विश्वकर्मा (दैलेख), लालबहादुर विश्वकर्मा (कञ्चनपुर), ऋषिबाबु परियार (मकवानपुर), बिजुल विश्वकर्मा (दाङ) र रामपृत पासवान (सप्तरी) सांसद भएका थिए । पासवान थप्छन्, “वडामै चुनाव हारेका, कुनै हैसियत र योगदान नभएका व्यक्तिलाई नेता–विशेषले टीका लगाएर राष्ट्रिय सभामा लैजानु भनेको सकारात्मक विभेद होइन, नकारात्मक विभेद हो । यसले सामाजिक न्याय, आरक्षणको दुरुपयोग गरेको छ र समग्र दलित समुदायलाई नै अपमान गरेको छ ।”

संविधानको धारा ८६ ले ५९ सदस्यीय राष्ट्रिय सभाको व्यवस्था गरेको छ । त्यसमध्येका प्रदेश र स्थानीय तहको निर्वाचक मण्डलले चुन्ने ५६ जनामा प्रत्येक प्रदेशसभाबाट कम्तीमा तीन महिला, एक जना दलित र एक जना अपांगता भएका व्यक्ति वा अल्पसंख्यकका लागि आरक्षित छ । यस अनुसार सात प्रदेशबाट २१ महिला, ७ दलित र ७ जना अपांगता भएका व्यक्ति वा अल्पसंख्यक चुनिएका छन् । 
दलितका लागि गरिएको यही व्यवस्थालाई दुरुपयोग गरेर खासै योगदान नभएका दलितलाई राष्ट्रिय सभाको माननीय बनाइएको छ । २४ माघको चुनावबाट दलितको कोटामा प्रदेश–१ बाट एमालेका खेमराज नेपाली, प्रदेश–२ बाट संघीय समाजवादी फोरमका रामपृत पासवान, प्रदेश–३ बाट एमालेका सिंहबहादुर विश्वकर्मा, प्रदेश–४ बाट नेकपा माओवादी केन्द्रका खिमबहादुर विश्वकर्मा, प्रदेश–५ बाट एमालेका रामलखन हरिजन, प्रदेश–६ बाट एमालेकै नरपति लुवार र प्रदेश–७ वाट एमालेकै चक्रप्रसाद स्नेही राष्ट्रिय सभा सदस्य बनेका छन् । यीमध्ये खेमराज नेपाली र रामलखन हरिजन चमारबाहेक कोही पनि चिनिएका वा योगदान पुर्‍याएका अनुहार होइनन् । धेरै जसो पार्टीका गाउँ तथा वडा तहका कार्यकर्ता हुन् । एमाले केन्द्रीय सदस्य तथा मुक्ति समाज नेपालका इन्चार्च बोमबहादुर विश्वकर्मा भन्छन्, “नेताका खल्तीका मान्छेलाई राष्ट्रिय सभामा लग्नुले आरक्षणको संवैधानिक व्यवस्थाको मानमर्दन त गरेकै छ, दलितलाई नै लज्जाबोध हुने स्थिति सिर्जना भएको छ ।” 

राष्ट्रिय सभामा त गाउँमा पराजित चुनिए चुनिए, प्रदेशसभामा पनि नेकपा एमालेले स्थानीय तहमा पराजित दलित महिलालाई प्रदेश सांसद बनाएको रहस्य खुलेको छ । पूर्वी रुकुम–१ की आशा स्वर्णकारलाई एमालेले प्रदेश–५ मा दलित कोटाबाट समानुपातिक सांसद बनाएको छ । उनी एमालेबाट रुकुमको भूमे गाउँपालिकाको अध्यक्षमा चुनाव लडेकी थिइन् । गाउँपालिकाको अध्यक्षमा कुल ४ सय ४२ मत मात्र पाएर पराजय भोगेकी उनलाई प्रदेश सांसदको चिट्ठा परेको छ । उनी पनि रुकुममा पसल चलाएर जीवन निर्वाह गरिरहेकी समान्य दलित महिला हुन् । गाउँपालिका अध्यक्षमा हारे पनि प्रदेशको सांसद भएकामा भने उनी खुसी छन् । भन्छिन्, “पार्टीले मेरो मूल्यांकन गरेको छ ।”

लोकतन्त्रमा प्रत्यक्ष निर्वाचित जनप्रतिनिधिबाट शासित हुन पाउनु नागरिकको अधिकार हो । तर, प्रत्यक्ष चुनावमा पराजितलाई फेरि टीके प्रथाबाट जनप्रतिनिधि बनाउनुचाहिँ दुरुपयोग हो । तर, स्थापित मान्यताविपरीत अयोग्य र कमजोरलाई लाभको पद दिन आरक्षणको सकारात्मक विभेदको दुरुपयोग बढेको दर्शाउँछ यो परिघटनाले । 

पहिला वडा सदस्य, अब सांसद

राजनीतिक दलको कार्यकर्ता भएपछि जोसुकै पनि जुनसुकै पदका लागि योग्य हुने रहेछ । त्यही कारण वडा सदस्य जितेको व्यक्ति सांसद भएको पाइएको छ, दैलेखमा । नारायण नगरपालिका–७ की पार्वती विसंखे यस्तै भाग्यमानी हुन् । उनले स्थानीय चुनावमा वडा–७ बाट दलित महिला सदस्यको कोटामा चुनाव जितेकी थिइन् । तर, पार्टीले उनलाई प्रतिनिधिसभाको समानुपातिकतर्फ दलित कोटामा सांसद बनाएको छ ।

वडा सदस्य र संघीय सांसदको योग्यता उही होइन । योग्यता प्रणाली र मापदण्ड दुवैको अभावमा वडा सदस्य जितेकै व्यक्तिलाई सांसद चयन गरिएको छ । पार्वतीचाहिँ आफूले स्थानीय चुनावमा उपमेयरको दाबी गरेको तर पार्टीले दलित महिला वडा सदस्यमा खडा गरेकाले अहिले उचित पद पाएको दाबी गर्छिन् । भन्छिन, “म त उपमेयर हुन चाहन्थँे, वडा सदस्य बनाइयो । अहिले सांसद बनाएर न्याय गरिएको छ ।”

पुरा पढ्नुहोस्

आवरण कथा» लाचार लारी

मनबहादुर बस्नेत
जालसाजी, लागूऔषध र सम्पत्ति विवादमा यसरी मुछिए, मसकुर अहमद
पुरा पढ्नुहोस्

अपराधका प्रतिनिधि

मनबहादुर बस्नेत
जघन्य फौजदारी अभियोग बेहोर्दै स्थानीय तहका निर्वाचितहरू
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण कथा» अराजक राष्ट्र ‘सेवक’

बाबुराम विश्वकर्मा
निजामती कर्मचारीको जबर्जस्ती र मनपरी संघीयता कार्यान्वयनमा मुख्य बाधक
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

समानुपातिकमा दोहोरो मापदण्ड

रामजी दाहाल
दलीय प्रभाव र ज्यादा भक्तिभावले गर्दा राजनीतिक दलहरू संवैधानिक दायित्व पूरा गर्नबाट चुकेका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

प्रजातन्त्रको स्थायित्व र नेपाली समाज

चन्द्रदेव भट्ट
नेपालको समस्या भूतकालको होइन, वर्तमान र भविष्यको हो । हाम्रो समाजका समन्वयका आधारहरू कमजोर हुँदैछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

किन जनतामाथि संघीयता नबुझेको आरोप ?

अच्युत वाग्ले
संघीयतालाई मुलुक र युग सुहाउँदो ढंगले प्रस्ट परिभाषा गर्ने र व्यवस्था निरपेक्ष जनताका न्यूनतम अपेक्षालाई पूरा गराउने निर्णयको राजनीतिक प्राधिकार राजनीतिक नेतृत्वसँग मात्रै छ, जनतासँग बिलकुलै छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

नौ नाडी गलेका प्रचण्ड

गुणराज लोहनी
समाजवादको सिद्धान्तबाट च्यूत भएका दुईवटा पार्टीको सरकारले कस्तो समाजवादी कार्यक्रम लागू गर्ला ?
पुरा पढ्नुहोस्

स्वराज आगमनको सार सन्देश

रामजी दाहाल
जतिसुकै राष्ट्रवादी कुरा गरे पनि एमालेभित्र खास गरी केपी ओलीलाई भारतले सधैँ साथ र समर्थन दिँदै आएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

मृत विचारहरूको रजगज

अच्युत वाग्ले
मुलुक संघीयतामा गइसकेको सन्दर्भमा राज्यप्रणालीलाई मृत विचारहरूबीचको विवादमा नउरालेर यथासम्भव छिटो ‘ पोलिआर्किस्ट’ (बहुतन्त्रीय) बनाउनु सबैको हितमा छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

सार्वजनिक नभएको त्यो सजाय

कृष्णमान मानन्धर
जुद्धशमशेरको प्रश्न थियो, ‘रक्तपात मण्डलीले रचेको षड्यन्त्रमा तैँले के जिम्मेवारी बोकेको थिइस् ?’ बुबाको सीधा जवाफ थियो, ‘नारायणहिटी दरबारमा आउने राणा निम्तालुहरूलाई पस्कने भोजमा विष मिलाउने जिम्मा मैले पाएको थिएँ ।’
पुरा पढ्नुहोस्

नखोलिएका केही पाटा

विश्वास हमाल
अनेकाैँ छन् \'स्वर्ग\'भित्र यस्ता नलेखिएका कथाहरू र नखोलिएका व्यथाहरू
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

कपाल कला

गोकर्ण गौतम
सहरिया युवापुस्ता अनेक बान्कीका हेयर स्टाइलमा अभ्यस्त
पुरा पढ्नुहोस्

कृष्णा–तृष्णा

राजकुमार बानियाँ
कृष्णाको रेडियोमोह कस्तो छ भने पोहोर साल क्यान्सर लागेर हाफ साइकलमा ११ पटक किमो चढाउँदा समेत स्टुडियो धाउन छाडिनन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

संकटमा चारखुट्टे सवारी

वसन्तप्रताप सिंह
भेडापालक र सामुदायिक वन उपभोक्ताबीच द्वन्द्व
पुरा पढ्नुहोस्

कफी विथ गगन

राजकुमार बानियाँ
१८ वर्षपहिले राजधानी सहरमा कफी सप खोलेका गगन प्रधानले नेपाली कफीलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमै ‘ब्रान्डिङ’ गरिदिएका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवित धरोहर

गोकर्ण गौतम, -वेदराज पौडेल
एक सय वर्ष नाघेका ज्येष्ठ नागरिकका जीवन कथा
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

परनिर्भरताको पराकाष्ठा

माधव बस्नेत
‘कृषिप्रधान मुलुक भए पनि खाद्यान्नमा आत्मनिर्भर हुन सकेका छैनौँ । यो अशोभनीय हो । दुई वर्षभित्र खाद्यान्नमा नेपाललाई आत्मनिर्भर बनाउने अभियानका साथ हामी अघि बढेका छौँ ।’ २८ फागुन ०७२ मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी ओलीले नेपालको कृषि विकासको क्षेत्रमा जापानी सहयोगको ६ दशक विषयक कार्याशालाको उद्घाटन गर्दै बोलेका थिए । संयोग ! तिनै ओली फेरि प्रधानमन्त्री बन्ने तरखरमा छन् । तर, खाद्यान्नलगायत तरकारी र फलफूलको बजारभाउ छोइनसक्नु छ, यतिबेला । 
 
खाद्यान्न, तरकारी, फलफूल, माछा, मासु, खाने तेल, दूध, दही, आईसक्रिमजस्ता खाद्यवस्तु यति परिमाणमा आयात भइरहेको छ कि यसमा आत्मनिर्भर हुने कुरा गफै मात्र लाग्छ । जस्तो : अहिले पनि भारतको पानी ट्याङ्कीलगायत भन्सार परिसरमा केही दिन यता सयौँ कन्टेनर तथा ट्रकहरूको लाम छ । पश्चिम बंगालको पानी ट्याङ्कीदेखि नक्सलबारीसम्म करिब चार किलोमिटर दूरीमा चार सयभन्दा बढी कन्टेनर तथा ट्रक रोकिएका छन् । तिनमा भारत, चीन, युरोपदेखि मध्य अमेरिकी राष्ट्र निकारागुवासम्मबाट आयात गरिएका तरकारी, फलफूल, चामल, मासुलगायत सामग्री छन् ।
 
वाणिज्य मन्त्रालय मातहतको व्यापार तथा निकासी प्रवद्र्धन केन्द्रका अनुसार बितेको वर्ष सन् २०१७ अर्थात् १७ पुस ०७३ देखि १६ पुस ७४ मा ४० अर्ब १७ करोड रुपियाँको खाद्यान्न (तरकारी, फलफूल र तेलबाहेक) मात्र आयात भएको छ । अर्थात्, कृषि र कृषक बाहुल्य मुलुकमा मासिक ३ अर्ब ३४ करोड ७५ लाख रुपियाँको खाद्यान्न आयात भइरहेको छ । आयात भइरहेका खाद्यान्नमा चामल, मकै, गहुँ, कोदो, जौ आदि प्रमुख छन् । चामल आयातमा मात्रै बर्सेनि २७ अर्ब रुपियाँ खर्च भइरहेको छ । यसमध्ये २३ अर्ब रुपियाँको चामल भारतबाट मात्रै आउँछ । यसबाहेकको परिमाण बंगलादेश, थाइल्यान्ड, अमेरिका, चीन, भियतनाम, दक्षिण कोरिया, फिलिपिन्स र इटालीबाट आयात हुन्छ ।
 
मकैचाहिँ मेक्सिको, अर्जेन्टिना, अन्टिगुवा/बर्मुडाबाट समेत भित्रिरहेको छ । अनाज आयात हुने मुलुक भारत र चीन नै हुन् । यी दुई देशपछि बंगलादेशको हिस्सा छ । सोयाबिन तेलका हकमा चाहिँ भारत, अर्जेन्टिना र अमेरिका मुख्य हुन् । इथियोपिया, जिबौटी, घाना, टोगोजस्ता अफ्रिकी मुलुकहरूदेखि दक्षिण अमेरिकी र युरोपेली मुलुकबाट समेत तेल आयात भइरहेको छ । 
 
खाद्यान्नपछि अर्को महत्त्वपूर्ण आयात तरकारी र फलफूल हो । यो वर्ष मात्र ३४ अर्ब हाराहारीको तरकारी र फलफूल  आयात भएको छ । रोचक त के भने हामीले खाने फलफूलमध्ये स्याउ मात्रै गएको वर्ष करिब पाँच अर्ब रुपियाँको आयात भएको छ, जो सबैभन्दा धेरै चीन र भारतबाट आउँछ । बाँकीचाहिँ श्रीलंकादेखि अमेरिका र इटालीसम्मबाट । 
दोस्रो सर्वाधिक आयात हुने फलफूल हो सुन्तला, जो गर्त वर्ष भारत र थाइल्यान्डबाट करिब एक अर्ब रुपियाँको आयात भएको छ । केरा तेस्रोमा पर्छ, जो करिब ४२ करोडको आयात भएको छ, भारत र चीनबाट । फलफूलको राजा मानिने आँप आयातमा मात्रै हामीले एक वर्षमा ४० करोड रुपियाँ खर्चेका छौँ । यो बंगलादेश, थाइल्यान्ड र भारतबाट आयात भइरहेको छ । 
 
कागतीमा मात्रै मुलुकले करिब २१ करोड रुपियाँ खर्चेको छ । यसको आयातचाहिँ भारतबाटै भइरहेको छ । यसबाहेक भारत र थाइल्यान्डबाट १० करोड रुपियाँको अंगुर किनिएको छ । यसभन्दा बढी अर्थात् १६ करोड रुपियाँ नरिबल आयातमा खर्च भएको छ । चीन, भारत र थाइल्यान्डबाट यसको आयात भइरहेको छ । यसबाहेक अम्बा, वयर, नासपाती र आरूबखडालगायतका फलफूल पनि आयात भइरहेका छन् ।
 
हामीले दिनहुँ खानामा प्रयोग गर्ने प्याज, लसुन आदिमा समेत हामी आत्मनिर्भर छैनौँ । यी तरकारीजन्य सामग्री भारत, चीनबाट आउनु त स्वाभाविकै हो तर मध्य अमेरिकी राष्ट्रबाटसमेत आइरहेको छ । जस्तो : प्याजको आयात निकारागुवाबाट पनि भइरहेको छ । केराउ कोसाचाहिँ अमेरिकी महादेश, युरोप र अस्ट्रेलियासम्मबाट आयात हुने गरेको छ । नेपाली उत्पादनमा अग्रपंक्तिमै रहेको भनिएको र सबैभन्दा बढी प्रोटिन दिने खाद्यान्नका रूपमा चिनिने काबुली चनाको आयातका लागि हामीले एक वर्षमा १ अर्ब १९ करोड रुपियाँ खर्च गरेका छौँ, जसको आयात म्यानमार, इथियोपिया, तान्जेनिया र अमेरिकाबाट भइरहेको छ । खानाका रूपमा उपयोग गरिने विभिन्न किसिमका दालको आयात अफ्रिकाको तान्जानिया, मोजाम्बिक, मदागास्करजस्ता मुलुकबाट भइरहेको छ । 
 
नेपालमा उब्जनी हुने आलु उत्कुष्ट मानिन्छ । तर, त्यही आलुसमेत ठूलो मात्रामा आयात हुनु निराशाजनक छ । बितेको वर्ष ५ अर्ब ३२ करोड रुपियाँभन्दा बढीको आलु भारत, चीन, बंगलादेशबाट मात्र आएको छ । अवस्था कतिसम्म दयनीय भने ४ अर्ब ३५ करोड १९ लाख ७ हजार २ सय ४० रुपियाँको प्याज भारतबाट मात्रै आयात गरिएको छ । ४० करोड रुपियाँको लसुन चीन र भारतबाट आएको छ । 
 
कफी, चिया र अन्य मसलाको आयातका निम्ति हामी वर्षको ७ अर्ब २० करोडभन्दा बढी रुपियाँ खर्च गरिरहेका छौँ । जबकि, चिया, कफी, अदुवा, अलैँची, अमलिसो नेपालबाट निर्यात हुने प्रमुख खाद्य सामग्रीमा सूचीकृत छन् । कतिसम्म भने विश्वभरबाट उत्पादन हुने अलैँचीमा नेपालले करिब तीन चौथाइ हिस्सा ओगट्छ । तर, त्यही अलैँचीसमेत भारत र चीनबाट आयात भइरहेको छ । 
 
रोचक के भने माछा, मासु, फलफूल, तरकारीलगायत दैनिक उपभोग्य सामग्री ठूलो मात्रामा नामै नसुनेका देशबाट आयात भइरहेको छ । जिउँदा जनावरमा १० करोडभन्दा बढी रुपियाँको त घोडा, खच्चड र गधाहरू भित्रिएका छन् । प्रजननका लागि केही संख्यामा भारत, थाइल्यान्डलगायतका देशबाट घरपालुवा जनावरका ब्रिड ल्याइने क्रम स्वाभाविक हो । तर, ठूलो मात्रामा भित्रनुलाई स्वाभाविक मान्न नसकिने विज्ञहरू बताउँछन् । 
 
अवस्था कतिसम्म दयनीय बन्दैछ भने भारतबाट मात्र करिब दुई अर्ब रुपियाँका खसी–बोकाहरू आयात गरिन्छ । रांगा–भैँसीमा मात्र करिब एक अर्ब रुपियाँ बर्सेनि विदेशिइरहेको छ । खसी–बोकाको सानो हिस्सा अस्ट्रेलियाबाट पनि आएको पाइन्छ । भेँडा र बंगुरको ठूलो हिस्सासमेत भारत र चीनबाट आयात हुन्छ । 
 
प्रशोधन वा चिस्यानमा राखिएका (फ्रोजन गरिएका) बुंगुरको मासु भारत र चीनबाहेक थाइल्यान्ड, फ्रान्स, डेनमार्कबाट आयात भइरहेको छ । भेँडाको मासु अस्ट्रेलियाबाट प्रशोधन भएरै आउँछ । हाँसको मासु पनि अस्ट्रेलिया, मलेसिया र थाइल्यान्डबाट आइरहेको छ । 
 
मत्स्य, घोंगी, कीरा–फट्याङ्गाजस्ता जलजीवहरूको आयात मात्र १ अर्ब ३७ करोडमाथिको छ । यस्ता धेरैजसो जलजीवहरू दक्षिणपूर्वी एसियाली देशहरूबाट मात्र होइन, प्रशान्त क्षेत्रका सालमन प्रजातिका माछा दक्षिण अमेरिकी मुलुक चिलीदेखि उत्तरी ध्रुवको देश नर्वे र अमेरिका, क्यानाडाबाट समेत आइरहेका छन् । 
 
दुग्ध र दुग्धजन्य उत्पादनहरू, मह, अन्डाजस्ता खाद्य सामग्री उत्तिकै ठूलो परिमाणमा भित्रिरहेका छन् । प्रशोधित एवं चिल्लोको मात्रा घटाइएका दूध र अन्य उत्पादनहरू युरोपेली मुलुकबाट भित्रिरहेका छन् । यसमा अस्ट्रेलिया, युक्रेनका डेरी उद्योगहरू निकै अघि छन् । अप्रशोधित दूधचाहिँ भारतबाटै बढी आयात भइरहेको छ । 
 
मुलुकमा धानपछि मकै, गहुँको उत्पादन धेरै हुन्छ । तर, त्यही मकै, गहुँ पनि ठूलो स्तरमा आयात गर्नुपर्छ । खास गरी पशुपन्छीको दानाका लागि मकै, आँटाका लागि गहुँ आयात गर्नुपरेको हो । “मुलुक ब्रोइलर कुखुराको मासु र अन्डामा आत्मनिर्भर छ भनिन्छ । तर, कुखुराको दानाका लागि चाहिने मकैजति सबै आयात हुन्छ,” व्यापार तथा निकासी प्रवद्र्धन केन्द्रका अधिकृत मीनबहादुर कुँवर भन्छन्, “खाद्यान्न, माछा, मासु, तरकारी, फलफूल केहीमा पनि आत्मर्निभर हुन सकेको छैन ।” व्यापार तथा निकासी प्रवद्र्धन केन्द्रका नायव कार्यकारी निर्देशक विमल नेपालका अनुसार आयात प्रत्येक वर्ष बढ्दो छ, जसका कारण व्यापार घाटा उच्च छ । 
 
खाद्यान्न, तरकारी, फलफूल, माछा, मासुमा आयात वृद्धिदर यसरी बढिरहेको छ कि यही मात्रा रहने हो भने व्यापार घाटाले मुलुक चल्नै नसक्ने अवस्थामा पुग्नेछ । नेपालमा परम्परादेखि नै कृषिलाई जीवन निर्वाहको एक प्रमुख पेसाका रूपमा मानिदै आएको छ । मुलुकको करिब दुई तिहाइ जनसंख्या कृषिमा संलग्न रहेका कृषि विकास मन्त्रालयको योजना महाशाखा प्रमुख तथा प्रवक्ता योगेन्द्रकुमार कार्की बताउँछन् । यद्यपि, मुलुकको अर्थतन्त्रमा कृषि क्षेत्रको योगदान २९.३७ र गैरकृषि क्षेत्रको ७०.६३ प्रतिशत छ । यसैबाट पनि प्रस्ट हुन्छ, हाम्रो भान्सामा पाक्ने दैनिक उपभोग्य सामानहरू प्राय: बाहिरबाटै ल्याउनु परिरहेको छ । 
पुरा पढ्नुहोस्

जलविद्युत् जिल्ला

आश गुरुङ
हरेक खोलामा विद्युत् उत्पादन आयोजना
पुरा पढ्नुहोस्

बिमा: बचत र सुरक्षा पनि

माधव बस्नेत
पहिले करबलले गरिने बिमा अहिले आवश्यकता
पुरा पढ्नुहोस्

विदेशी लगानीलाई हतोत्साह

रामबहादुर रावल
प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानीप्रति सरकारको असहयोगी र अनुदार रवैया
पुरा पढ्नुहोस्

वित्तीय प्रणालीमा गम्भीर हमला

मनबहादुर बस्नेत
ह्याकरहरू बैंकको गोप्य डाटामा प्रवेश गर्ने क्रम बढे पनि त्यसलाई रोक्ने संयन्त्रको अभाव
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

‘युवा खेलाडीमाथिको विश्वास नै जितको आधार’—प्रशिक्षक टमाटा

विनोद पाण्डे

प्रशिक्षक जगत टमाटाका लागि नेपाललाई मुख्य प्रतियोगितामा उभ्याउनु अब कुनै नौलो कुरा रहेन । टमाटाको प्रशिक्षणमा नेपाली यू–१९ क्रिकेट टोली दुईपटक (सन् २०१२ र २०१६ मा) आईसीसी युवा विश्वकपमा खेलिसकेको छ । नामिबियामा सम्पन्न विश्व क्रिकेट लिग डिभिजन–२ मा नेपाललाई उपविजेता बनाएपछि टमाटाले फेरि आफूलाई अब्बल साबित गरेका छन् । २० फागुनदेखि जिम्बाबेमा सुरु हुने विश्वकप छनोट खेल खेल्न लागेको नेपालबारे राष्ट्रिय टोलीका प्रशिक्षक टमाटासँग गरिएको कुराकानी : 

नेपालको डिभिजन–२ यात्रालाई कसरी लिनुभएको छ ?
डिभिजन–२ को यात्रा एक दिनको होइन । यो यात्राका लागि हामीले धेरै वर्षदेखि तयारी गरेका थियौँ । यसका लागि खेलाडीहरूले धेरै मिहिनेत गरेका छन्, इमान्दार भएर खेलेका छन् । आठ दिनमा ६ खेल खेल्नु सजिलो कुरा थिएन । खेलाडीले एकपछि अर्को म्याचलाई सहज रूपमा लिएर खेले । हाम्रो टिमको उद्देश्य विश्वकपका लागि छनोट हुने थियो, त्यसबाहेक अरू केही सोचिएकै थिएन । खेलाडीले त्यसका लागि सारै मिहिनेत गरे । त्यसका साथै प्रशिक्षण टोलीले पनि उस्तै मिहिनेत गर्दा हामी विश्वकप छनोटमा पुग्न सफल भयौँ ।

डिभिजन–२ अघि नेपाल विश्वकपमा छनोट हुन्छ भन्नेमा तपार्इं कतिको आशावादी हुनुहुन्थ्यो ?
हाम्रो टिममाथि मलाई विश्वास थियो । यसपटक धेरै राम्रो र सन्तुलित पनि थियो । यू–१९ बाट आएका पाँच खेलाडी राखिएकाले युवा र सिनियर खेलाडीको तालमेल मिलेको थियो ।

नामिबियामा जित्न सकिने टोलीसँग हार्‍यौँ र जित्न कठिन हुन्छ भनेको टोलीलाई हरायौँ । के कारणले यस्तो भयो ?
हामीले ‘सबै टिम राम्रा छन्, सबैसँग राम्रो खेल्ने हो’ भनेका थियौँ । जितको मुख्य कारण हामीले शतप्रतिशत राम्रो खेलेकाले हो । साथमा टसको पनि भूमिका रह्यो ।

डिभिजन–२ अघिका पछिल्ला खेलहरू हार्दा तपाईंको प्रशिक्षणमा धेरैले प्रश्न उठाएका थिए । नेपाललाई विश्वकप छनोटमा पुर्‍याइसकेपछि तपाईं आफ्ना आलोचकलाई के भन्न चाहनुहुन्छ ?
आलोचकलाई मेरो केही प्रतिक्रिया छैन । कसैलाई पनि पहिला विश्वास गर्न सक्नुपर्छ । प्रशंसकहरूले समर्थन गरिदिनुभयो । सबैलाई धन्यवाद छ । 

इन्डियन प्रिमियर लिग (आईपीएल)मा दिल्ली डेयरडेभिल्सले लिएपछि सन्दीप लामिछानेको प्रदर्शनमा कत्तिको फरक आएजस्तो लाग्छ ?
उनले आफ्नो प्रदर्शन सुधारेका छन् । तर, सिक्न अझ धेरै बाँकी छ ।

युवा खेलाडीहरूको प्रदर्शनले नेपालको विश्वकप यात्रामा कत्तिको प्रभाव पार्न सक्छजस्तो लाग्छ ?
युवा खेलाडीले टिमलाई विश्वास दिलाए । टिमले पनि उनीहरूमाथि विश्वास गर्‍यो । उनीहरूले अझ राम्रो खेल्न सक्छन् । यसपटक प्राप्त गरेको सफलता यसैको परिणाम हो । 

डिभिजन–२ मा फेरि पनि ओपनिङ ब्याटिङ अर्डर असफल भयो । आउँदा दिनमा उनीहरूले लय समात्नेमा कत्तिको आशावादी हुनुहुन्छ ?
उनीहरूले आउँदा दिनमा राम्रो गर्ने विश्वास छ । 

पुरा पढ्नुहोस्

‘राजनीतिका लागि समाजसेवा गरेको होइन’

मनबहादुर बस्नेत
कलाकारिताभन्दा समाजसेवालाई प्राथमिकता दिनुभएको हो ?
पुरा पढ्नुहोस्

‘ओलीका अडान मौसमी नै हुन्छन्’

सन्तोष आचार्य
अबको प्रधानमन्त्रीको पहिलो विदेश भ्रमण भारतबाटै प्रारम्भ हुने वातावरण निर्माणसँग पनि यो भ्रमणलाई हेर्न सकिन्छ ?
पुरा पढ्नुहोस्

‘सोच बदलिए देश बदल्न सकिन्छ’

मनबहादुर बस्नेत
तपाईं पुग्नुभएका विश्वका मानिसले नेपाललाई कसरी चिन्दा रहेछन् ?
पुरा पढ्नुहोस्

‘अनुसन्धान किन असफल भयो, समीक्षाको बेला हो’

मनबहादुर बस्नेत
अपराधसँग जोडिएका हाई–प्रोफाइल व्यक्ति पक्राउ गर्दा दबाब आउँछ कि आउँदैन ?
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

विपक्षीका पनि विशेष

ज्ञानेन्द्र आचार्य

सन् २००२ को विश्वकप क्वाटरफाइनलमा इङ्ल्यान्डविरुद्धको त्यो फ्रि–किक । रोनाल्डिन्होको नाम लिनेबित्तिकै धेरैले त्यही गोल सम्झन्छन् । मैदानको दायाँतिर र इङ्ल्यान्डको गोलपोस्टभन्दा करिब ४० यार्ड परबाट हानेको फ्रि–किकमा उनले गोल गरेका थिए । विश्वकपका उत्कृष्ट गोलको सूची बनाउने हो भने सायदै कसैले रोनाल्डिन्होको त्यो गोललाई छुटाउलान् । त्यही विश्वकपले रोनाल्डिन्होलाई चर्चाको शिखरमा पुर्‍यायो । सन् २००२ मा विश्वकप जितेको ब्राजिल निकै बलियो टिम थियो । हरेक पोजिसनमा उत्कृष्ट खेलाडी । रोनाल्डो, रिभाल्डो, काफु, रोबर्टो कार्लोस आदि । यस्ता एकसेएक खेलाडीसँगै त्यसबेला ब्राजिलको टिममा सुरुआती ११ मा अटाउनुले नै रोनाल्डिन्हो कुन दर्जाका खेलाडी थिए भन्ने बुझ्न सकिन्छ । मैदानभित्र उनले जे गर्थे र जसरी खेल्थे, त्यो देख्नेजति सबै उनका फ्यान भइहाल्थे । चाहे त्यो ब्राजिलको समर्थक होस् वा नहोस् । 

ब्राजिलका खेलाडीहरू बलसँगको कौशलताका कारण चिनिन्छन् । यसको श्रेय उनीहरू ब्राजिलमा खेलिने बिच फुटबललाई दिन्छन् । ब्राजिलका लगभग सबै खेलाडी बगरको बालुवामा फुटबल खेल्दै हुर्किन्छन् । यसबाट उनीहरूले बलमाथि नियन्त्रण राख्न र मनै लोभ्याउने खालका कौशल सिकेका हुन्छन् ।

रोनाल्डिन्होको बाल्यकाल पनि लगभग यस्तै थियो । उनी दक्षिण ब्राजिलको पोर्टो अलेग्रो सहरमा जन्मिएका थिए । रोनाल्डिन्हो सानै छँदा ब्राजिलमा रोमारियोको चर्चा थियो । जो उनका आइडल पनि थिए । रोमारियोले जस्तै रोनाल्डिन्होले पनि ब्राजिलको राष्ट्रिय टिमबाट खेल्ने सपना बोकेका थिए । तर, बाल्यकालमा रोनाल्डिन्होका लागि प्रेरणाको स्रोत उनकै दाइ रोबर्टो थिए । फुटबल खेल्न उनले रोबर्टोबाटै सिकेका थिए । हृदयघातका कारण पिताको मृत्युपछि उनको परिवार रोबर्टोकै आशमा थियो । त्यतिबेला रोनाल्डिन्हो मात्रै आठ वर्षका थिए । धन्न रोबर्टोलाई ग्रेमियोले अनुबन्ध गर्‍यो, जसले ब्राजिलको ए डिभिजन लिग खेल्थ्यो । यही क्लबमा रोनाल्डिन्होले अझै सिक्ने र आफूलाई निखार्ने मौका पाए । १८ वर्ष पुग्दा नपुग्दै उनले ग्रेमियोको सिनियर टिमबाट खेले । त्यसपछि त उनको करिअरले जादुयी गति लियो । १९ वर्षमा ब्राजिलको राष्ट्रिय टिमबाट डेब्यु गरे, २० वर्षमा फ्रान्सको पीएसजी पुगे, २२ वर्षमा विश्वकप जिते र २३ वर्षको हुँदा बार्सिलोना पुगे । बार्सिलोनामा हुँदा रोनाल्डिन्हो करिअरको उच्च फर्ममा थिए । 

विपक्षी खेलाडी र समर्थकहरूको पनि सम्मान र माया पाउने कमै खेलाडीमा पर्छन् रोनाल्डिन्हो । सन् २००५ मा रियल म्याड्रिडविरुद्ध उसकै मैदानमा रोनाल्डिन्होले दुई गोल गरे । ती दुवै गोल यति स्तरीय थिए कि रियल म्याड्रिडका समर्थकले पनि उनको सम्मानमा ताली बजाएका थिए । एल क्लासिकोमा (रियल म्याड्रिड र बार्सिलोनाबीचको खेल) एउटा क्लबको समर्थकले अर्को क्लबका खेलाडीलाई सम्मान गर्नु निकै दुर्लभ घटना हो । रोनाल्डिन्होभन्दा अघि यस्तो सम्मान म्याराडोनाले बार्सिलोनाका लागि खेल्दा सान्टियागो बर्नबाउ (रियल म्याड्रिडको मैदान)मा पाएका थिए । त्यसयता यस्तो सौभाग्य अन्य कुनै खेलाडीलाई मिलेको छैन । 

बार्सिलोनामै पनि उनलाई राम्रो सम्मान गरिन्थ्यो । उनको कुशल खेलबाट सबै कायल थिए । बार्सिलोनाले त सन् २००३ मा उनलाई भित्र्याएपछि क्लबको इतिहास नै बदलिएको मान्छ । किनभने, उनको आगमनसँग बार्सिलोनाको सुखका दिन फर्किएका थिए । त्यसबेला बार्सिलोना एउटा स्तरीय मिडफिल्डरको खोजीमा थियो । सन् २००३ मा डेभिड बेकह्यामलाई म्यानचेस्टर युनाइटेडबाट रियल म्याड्रिडले खोसेपछि मात्रै बार्सिलोनाको ध्यान उनीमाथि परेको थियो । त्यतिबेला बार्सिलोनामा नयाँ प्रशिक्षक आएका थिए, फ्रन्क रायकार्ड । रायकार्ड र रोनाल्डिन्हो आएपछि बार्सिलोनाले घरेलु फुटबलमा राम्रो नतिजा ल्याउन थाल्यो र १४ वर्षपछि बल्ल च्याम्पियन्स लिग पनि जित्यो । यसका लागि रोनाल्डिन्हो मुख्य हतियार थिए । बार्सिलोनामा हुँदै रोनाल्डिन्हो एकपटक बलुन डियोर र दुईपटक फिफा वर्ष खेलाडी पनि बने । 

बार्सिलोनाका आइकनिक खेलाडी जाभीले पनि रोनाल्डिन्हो आएपछि बार्सिलोनाले प्रगति गर्न थालेको बताएका छन् । रोनाल्डिन्हो पाँच वर्ष बार्सिलोनमा हुँदा जाभीसँगै खेलेका थिए । बार्सिलोनाका अहिलेका कप्तान आन्द्रेस इनियस्टाका अनुसार महत्त्वपूर्ण खेलअघि टिमलाई प्रेरित गर्ने अद्भुत क्षमता पनि रोनाल्डिन्होमा थियो । उनको प्रशंसा गरेर नथाक्ने बार्सिलोनाका अर्का खेलाडी हुन्, लियोनल मेसी । जसलाई रोनाल्डिन्होले भाइजस्तै मान्छन् । मेसी अन्तर्मुखी स्वभावका छन् । तर, रोनाल्डिन्होप्रति उनको ठूलै सम्मान छ । यी दुवैलाई आफ्नो पहिलो भेट राम्रै याद छ । मेसी बार्सिलोनाको सिनियर टिमका लागि छानिएका थिए । सिनियर टिमसँगको पहिलो प्रशिक्षणपछि नै रोनाल्डिन्होलाई लागेको थियो, मेसी नै पछि बार्सिलोनालाई माथि पुर्‍याउने खेलाडी हुनेछन् । रोनाल्डिन्होकै सहयोगमा मेसीलाई सिनियर टिमसँग घुलमिल हुन सजिलो भयो । यहाँसम्म कि बार्सिलोनाका लागि मेसीको पहिलो गोलमा रोनाल्डिन्होले नै पास मिलाइदिएका थिए ।

सन् २००८ ताका रोनाल्डिन्हो चोटका कारण सताइन थाले । त्यसमाथि पेप ग्वार्डिओला प्रशिक्षक बनेपछि उनले बार्सिलोनाको टिम फरक ढंगले बनाउन थाले । र, रोनाल्डिन्हो इटालीतिर लागे । त्यहाँ एसी मिलानबाट उनले लिग पनि जिते । तर, त्यहाँ पनि चोटका कारण उनी त्यति प्रभावकारी भएनन्, जति पाँच वर्ष बार्सिलोनाका लागि थिए । एसी मिलानपछि उनले केही वर्ष ब्राजिलमै लिग खेले र एकपटक मेक्सिको गएर पनि खेले । र, हालै मात्र उनले खेल जीवनबाट संन्यासको घोषणा गरेका छन् ।
रोनाल्डिन्होको मैदानबाहिरका किस्सा पनि उत्तिकै रंगीन छन् । भनिन्छ, उनी प्रशिक्षणमा खासै ध्यान दिँदैनथे । कहिलेकाहीँ त उनी ट्रेनिङ किटबिनै प्रशिक्षण थलो पुग्थे । किनभने, अघिल्लो रातभरि नै उनी पार्टीमा हुन्थे । उनको यही स्वभावका कारण पीएसजीले उनलाई बेच्ने निर्णय गरेको पनि भनिन्छ । र, बार्सिलोनामा हुँदा पनि उनको यो बानी सुध्रिएन । उनले बार्सिलोना छोड्नुपछाडि चोटबाहेकको अर्को कारण यो पनि होला । 

बार्सिलोना छोडेपछि पनि त्यहाँको इतिहासमा उनको छुट्टै स्थान छ । क्लब र खेलाडी सबैले उनलाई आदर पनि गर्छन् । यस्तै एउटा मन छुने घटना पनि छ । हरेक सिजनअघि बार्सिलोनाले क्लब स्थापना गर्ने जोआन ग्याम्परको नाममा खेल खेल्छ । सन् २०१० मा ग्याम्पर ट्रफीका लागि एसी मिलानलाई निम्त्याइएको थियो । त्यतिबेला रोनाल्डिन्हो एसी मिलानमै थिए । खेल सुरु हुनुअघि खिचिने टिम फोटोका लागि बार्सिलोनाका कप्तान कार्लेस पुयोलले रोनाल्डिन्होलाई पनि बोलाए । सायद यो एक मात्रै यस्तो घटना होला, जहाँ टिम फोटोमा विपक्षी खेलाडी पनि थिए । त्यो पनि विपक्षीकै जर्सीमा । बार्सिलोनाको जर्सी लगाएका ११ खेलाडीसँगै एसी मिलानको जर्सीमा रोनाल्डिन्हो टिम फोटोमा अटाउनुको एउटै कारण छ । बार्सिलोनाको क्लब, समर्थक र खेलाडी सबैले उनीप्रति दर्शाउने सम्मान र माया । त्यसैले उनी आजसम्म पनि बार्सिलोनाका सद्भावना दूत छन् । 

चोटका कारण उनको खेल जीवन एकाएक ओरालो लाग्यो, जसले फुटबल रुचाउने सबैलाई दु:खी बनायो । किनभने, उनको खेल नै त्यस्तै थियो, सबैको मन लोभ्याउने । आठ–दस वर्ष मात्रै उनी उच्च फर्ममा देखिए । र, यत्तिमै उनले ब्राजिलबाट विश्वकप, कोपा अमेरिका र कन्फेडरेसन्स कप सबै एक–एकपटक जिते । यत्तिमै उनले यस्तो खेल देखाए कि उनलाई अझै पनि सबैभन्दा कुशल खेलाडी नै मानिन्छ ।

ब्राजिलका एक पूर्वफुटबल खेलाडी टोस्टाओ त उनीबारे यसरी व्याख्या गर्छन्, “रोनाल्डिन्होसँग रिभेलिन्होको जस्तो ड्रिबलिङ, गेरसनको जस्तो भिजन, गारिन्चाको जस्तो जोस, जर्जिन्हो र रोनाल्डोको जस्तो पेस र पावर अनि जिकोजस्तै प्राविधिक क्षमता र रोमारियोको जस्तै रचनात्मक क्षमता छ ।” यी सबै नामहरू ब्राजिलका सर्वकालीन राम्रा खेलाडी भनेर चिनिन्छन् । सीधा र सजिलोसँग टोस्टाओको कुरा बुझ्न खोज्ने हो भने रोनाल्डिन्हो उत्कृष्ट, जादुयी र पूर्ण फुटबल खेलाडी हुन् । 

पुरा पढ्नुहोस्

मैदानबाहिर महारथी

ज्ञानेन्द्र आचार्य
इटाली, चिली, नेदरल्यान्ड्सजस्ता धुरन्धर टिम विश्वकप फुटबल प्रतियोगिताबाट बाहिर
पुरा पढ्नुहोस्

सकसमा अर्जेन्टिना

ज्ञानेन्द्र आचार्य
​अहिलेका खेलाडी व्यावसायिक खेलमा जतिसुकै सफल भए पनि यसपटक विश्वकप पुग्न सकेन भने अर्जेन्टिनी फुटबलको ठूलो दुर्भाग्य हुनेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

नेयमारको बाछिटा

ज्ञानेन्द्र आचार्य
उच्च रकमको ट्रान्सफर कारोबारमा राजनीतिक रंग
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

विश्व व्यवस्था : हिजो, आज र भोलि

रमेश केसी

हेनरी किसिन्जर ती लब्ध प्रतिष्ठित कूटनीतिज्ञ र राजनेता हुन्, जसका प्रत्येक शब्द गाम्भीर्यका साथ लिइन्छ । राष्ट्रपति रिचर्ड निक्सनका राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार र राष्ट्रपति जेराल्ड फोर्डका विदेशमन्त्री रहिसकेका उनी ९३ वर्षमा पनि लेखन कार्यमा त्यत्तिकै सक्रिय छन् । केही वर्षअघि चर्चित पुस्तक डिप्लोमेसीपछि अन चाइना हुँदै अहिले वल्र्ड अर्डर पुस्तक लिएर देखा परेका छन् उनी । विश्व कूटनीतिका विश्वकोश अमेरिकी विद्वान् किसिन्जरले हार्वर्ड विश्वविद्यालयमा दुई दशकसम्म प्रध्यापन गरे । वल्र्ड अर्डर अर्थात् विश्व व्यवस्था अन्तर्राष्ट्रिय मामलामा पेचिलो विषय हो । राष्ट्रको व्यवस्था गर्न सरकार भएजस्तै विश्वको व्यवस्था गर्न अन्तर्राष्ट्रिय प्रणाली हुन्छ । 

समकालीन विश्वमा यही प्रणालीका अतीत, वर्तमान र भविष्यबारे किसिन्जरले यस पुस्तकमा व्यापक चर्चा गरेका छन् । यो विश्व व्यवस्था पहिलोपल्ट युद्धरत युरोपेली शक्तिहरूले ३० वर्षसम्म युद्ध गरेपछि आपसी शान्ति र सुशासनका लागि सन् १६४८ मा वेस्टफेलियन सन्धि गरे । यसले युरोपमा शक्ति सन्तुलन ल्यायो । यही शक्ति सन्तुलनले विश्वमा पहिलोपल्ट वैज्ञानिक र प्रणालीगत विश्व व्यवस्था बनायो । राष्ट्रहरू सम्प्रभुतालाई मान्दै आफ्नो अधिकार उपभोग गर्न पाउने भए । एकअर्काको आन्तरिक मामलामा हस्तक्षेप नगर्ने सहमति भयो । यस सन्धिले युरोपको बहुलतालाई स्वीकार्‍यो, जसले शक्ति सन्तुलनलाई बिथोल्छ, त्यो अन्य राष्ट्रहरूको संयुक्त पहलमा निमिट्यान्न हुन्छ । जस्तो कि नेपोलियन बने । यही वेस्टफोलियन सन्धिपछि कंग्रेस अफ भियनाबाट परिमार्जित भयो । आधुनिक राज्यमा अहिलेसम्म यही विश्व व्यवस्थाका मान्यताहरूले स्थान पाएको छ । पहिलो र दोस्रो विश्वयुद्धपछि यस व्यवस्थालाई केही धक्का पुग्यो । त्यसपछाडिको विश्व व्यवस्थाको नेतृत्व अमेरिकाको हातमा गयो । यो पश्चिमी थियो ।

वेस्टफेलियन सहमतिकै निरन्तरता थियो । अहिले चीन, भारत, ब्राजिल, इरान र दक्षिण अफ्रिकाजस्ता राष्ट्रहरूको उदयले अमेरिकी विश्व व्यवस्थाको संरचना परिवर्तन गर्न खोजेको छ । विशेष गरी चीनको अभूतपूर्व उदय र आर्थिक, सैनिक शक्तिले अमेरिकाको नेतृत्वमा रहेका विश्व प्रणालीलाई चुनौती दिन सक्ने किसिन्जरको दृष्टिकोण छ । पुस्तकमा युरोप, भारत, चीन, जापान र मध्यपूर्वजस्ता शक्तिहरूले विकास गरेको विश्व व्यवस्थाबारे सूक्ष्म विश्लेषण गरिएको छ । 

यी विश्व व्यवस्थाहरूको इतिहास र वर्तमान केलाउँदै किसिन्जर पुस्तकमा समकालीन विश्व राजनीतिको उथलपुथलहरूका बारे चर्चा गर्छन् । शीतयुद्धको बेला पुँजीवादी अमेरिका र साम्यवादी सोभियत संघबीच विश्व प्रभुत्व र नेतृत्वको होडबाजी थियो । 

सन् १९९० मा साम्यवादी धुरीको पतनपछि अमेरिका विश्वको एक मात्र महाशक्ति बन्यो । अमेरिकाविरुद्ध इस्लामिक आतंकवाद चुनौतीका रूपमा देखापर्‍यो । स्यामुयल हन्टिङ्टनले यसलाई सभ्यताको द्वन्द्व भने । हुन त इस्लामिक विश्व व्यवस्था अट्टोमन साम्राज्यको पालामा युरोपसम्म पुगेको थियो । गैरइस्लामलाई इस्लामिक बनाउने वा नष्ट गर्ने ध्येय भएको यो व्यवस्था धार्मिक उन्माद र उद्देश्यले प्रेरित थियो । ‘सभ्यताको द्वन्द्व’ सतहमा हेर्दा हो जस्तो लागे पनि राज्यहरू आ–आफ्नो मौलिक स्वरूप र स्वार्थबाट सञ्चालित हुन्छन् । यसर्थ, सभ्यताको द्वन्द्वभन्दा किसिन्जर राज्य–राज्यबीचको प्रतिस्पर्धा र विविध स्वार्थमा जोड दिन्छन् । मध्यपूर्वमा नै इस्लामिक भए पनि क्षेत्रीय प्रभुत्वका लागि आज इरान र साउदी अरेबिया प्रतिस्पर्धामा छन् । उत्तरशीतयुद्धकालमा अहिले नयाँ विश्व व्यवस्थाका लागि प्रयत्नरत रहेको राष्ट्र चीन नै हो । चीन अहिले शीतयुद्ध, भियतनाम युद्ध, दुईवटा इराक युद्ध, अफगानिस्तानको युद्ध र अलकायदाको आक्रमणपछि घाइते बनेको अमेरिका आतंकवादविरुद्धको युद्धपछि थकित छ । यस थकानबाट कमजोर बनेको अमेरिकाबाट विश्व व्यवस्थाको समुचित प्रयोग हुन नसक्ने देखिन्छ । 

अमेरिकाले दोस्रो विश्वयुद्धपछि विश्व बैँक, संयुक्त राष्ट्र संघ, अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष, विश्व व्यापार संगठन र अन्तर्राष्ट्रिय अपराध अदालतको सिर्जना गरेर विश्वमा आफ्नो प्रभुत्व जमाएको थियो, दोस्रो विश्वयुद्धपछि तहसनहस युरोपको पुन:निर्माणमा सहयोग गरेको थियो भने सामूहिक सुरक्षा र सोभियत साम्यवादी चुनौतीलाई सामना गर्न उत्तर एटलान्टिक सैनिक संगठनको गठन गरेर बीसौँ शताब्दी अमेरिकी शताब्दी बनाएको हो । इतिहासकारहरू भन्छन् कि उन्नाइसाँै शताब्दी युरोपको थियो भने बीसाँै शताब्दी अमेरिकाको थियो, अबको एक्काइसौँ शताब्दी चीनको हुनेछ । गीता र महाभारतजस्ता हिन्दु धार्मिक ग्रन्थबाट विकसित भएको भारतको विश्व दृष्टिकोणका बारेमा चर्चा गर्दै किसिन्जर भविष्यमा भारत एक महाशक्ति बन्ने टिप्पणी गर्छन् । अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा यथार्थवादी विचारधाराका प्रवक्ता हेनरी किसिन्जरको यो पुस्तक इतिहास रणनीति र राज्य कौशलको निचोड हो ।

पुस्तकमा किसिन्जरले त्यहाँ एउटा मात्र विश्व व्यवस्थाभन्दा क्षेत्रपिच्छे विभिन्न विश्व व्यवस्थाको अवधारणा सक्रिय रहेको स्पष्ट पार्छन् । इरानको आणविक कार्यक्रमले ल्याएको संकट र त्यसपछि सम्झौता, उत्तर कोरियाको आणविक परीक्षणले ल्याएको युद्धको खतरा आदि विश्लेषण गर्दा किसिन्जर पुस्तकमा आधुनिक विज्ञान, प्रविधि, सूचना, क्रान्ति र कृत्रिम बुद्धिको आविष्कारले विश्व व्यवस्थामा ल्याउने परिवर्तनबारे चर्चा गर्छन् । 

अमेरिकाको वर्तमान संकटका बारेमा उनी लेख्छन्, ‘शक्ति र कूटनीतिको दुविधा समाधान गर्न नसक्नु, यथार्थवाद र आदर्शवाद, शक्ति र वैधानिकताबीच दोधार मेट्न नसक्नु हो ।’ उदार विश्व व्यवस्था भनिएको वर्तमानको संरचनाबारे चीन, रुस र भारतका आ–आफ्ना धारणा छन् । तर, बदलिँदो विश्व राजनीतिको पर्यावरणमा यो प्रश्न पनि छ कि के अमेरिकी युग समाप्त भएको हो ? हो भने अहिले अमेरिकी वर्तमान राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको एकलकाँटे र अन्तर्मुखी नीतिबाट नै अमेरिकी विश्व व्यवस्थालाई खतरा छ । आधुनिक कालखण्डमा राष्ट्रपति विड्रो विल्सनद्वारा विकसित गरिएको अमेरिकी विश्व व्यवस्थालाई सबै राष्ट्रपतिहरूले निरन्तरता दिए । अहिले आएर राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको मौसम परिवर्तनसम्बन्धी पेरिस सम्झौता, ट्रान्सप्यासिफिक व्यापार सम्झौताबाट पछि हट्ने निर्णयले अमेरिका विश्वको नेतृत्व गुमाउँदै गएको छ । यो खाली ठाउँमा चीनले फाइदा लिन खोजेको छ ।

अमेरिका अझै पनि आफ्नो नेतृत्वको विश्व चाहन्छ भन्ने कुरा ट्रम्पले हालै सुरक्षा नीति घोषणा गर्दा चीन र रुसलाई दुई प्रमुख शत्रु राष्ट्रका रूपमा चित्रित गरेबाट स्पष्ट हुन्छ । रुस अहिले आफ्नो गुमेको साख फेरि फर्काउन चाहन्छ । चीन भने अहिले बहुध्रुवीय विश्व तर एसियाको एक्लो नेतृत्व लिन चाहन्छ । भारत भने बहुध्रुवीय विश्व र बहुध्रुवीय एसियाको पक्षमा छ । राष्ट्रहरूको चरित्र र इतिहासको बाटोबारे मिहिन ढंगले विश्लेषण गरिएको यो पुस्तक अन्तर्राष्ट्रिय मामलामा जानकारी राख्ने जो कोहीले पढ्न आवश्यक छ । 

वेस्टफेलियन अवधारणाबाट सञ्चालित विश्व व्यवस्था पश्चिमीहरूको पकडबाट जान सक्ने संकेतहरू देखिएका छन् । केही कालअघिसम्म अमेरिका विश्वलाई निर्देशन दिन्थ्यो भने अहिले मुस्किलले नेतृत्व गरिरहेको प्रिन्सटन विश्व विद्यालयका सिजोन एकेनवरी बताउँछन् । विश्व अर्थतन्त्रमा उपनिवेशवादी काल, साम्राज्यवादी काल र मुक्त पुँजीवादी कालमा प्रभुत्व जमाउँदै आएका पश्चिमाहरू अहिले गैरपश्चिमा राष्ट्रहरूको उदयबाट सशंकित बनेका छन् । विशेष गरी चीनको उदयबाट सशंकित बनेका छन् । किनभने, एउटा महाशक्तिको पतनका लागि अर्को महाशक्तिको उदय हुन जरुरी छ । राष्ट्रहरूलाई संयमित र सन्तुलित राख्न गरिएको विश्व व्यवस्था शक्तिले नै निर्धारित गर्ने विषय हो । चीनको विश्व व्यवस्थासम्बन्धी अवधारणा अहिलेसम्म धारणात्मक छ भने अमेरिकाको व्यवहारमूलक छ । १७औँ शताब्दीमा युरोपको युद्धरत राष्ट्रहरूको परिस्थितिले जन्माएको वेस्टफेलियन विश्व व्यवस्था नयाँ विश्व परिस्थितिमा कति सान्दर्भिक हुन्छ भन्ने प्रश्न नै अहिलेको अनिश्चयको युगको प्रमुख प्रश्न हो । 

वल्र्ड अर्डर
लेखक : हेनरी किसिन्जर
प्रकाशक : एलेन लेन
पृष्ठ : ४२०
मूल्य : २५ डलर
पुरा पढ्नुहोस्

तस्बिरमा अस्ट्रेलियाका नेपाली

गोकर्ण गौतम
अस्ट्रेलियामा बस्ने नेपालीका बारेमा अध्ययन गर्नुपर्दा वा भोलिको पुस्ताले खोज्दा यो पुस्तक प्रभावकारी सन्दर्भ–सामग्री हुनेमा शंकै छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

भारत–चीन युद्धको ‘काउन्टर न्यारेटिभ’

लेखनाथ पाण्डे
लेखकले सीमाको विषयलाई लिएर युद्ध रचिएको भए पनि खासमा त्यो सीमा युद्ध नभएको तर्क गरेका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

[अनुभूति] नेपाल छाड्ने चक्करमा

विश्वास हमाल
मेरो संसार घुम्ने सपनाको पहिलो खुड्किलो थियो, त्यो दिन ।
पुरा पढ्नुहोस्

[अनुभूति] म कोदे

हरिहर तिमिल्सिना
‘कोदे’ शब्दले पाखे, असभ्य र कोर्कालीको विम्ब बोक्छ । मेरा लागि सानो मा कोदो सर्वाधिक घृणामा परे को कुअन्न थियो । अहिले थाहा लाग्यो, कोदो प्रोटिन, भिटामिन र फाइबर युक्त सर्वाधिक तागतिलो खाद्यान्न हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

अहिलेलाई बिदा ! फेरि भेटौँला !

प्रशान्त अर्याल

पत्रकारिताबाट करिब डेढ वर्षको विश्राम लिएर एउटा गैरसरकारी संस्थामा नोकरी गरिरहेको थिएँ । तर, कामचाहिँ लगभग पत्रकारिताकै थियो, रिपोर्टिङ र सम्पादनको । पाक्षिक रुपमा प्रकाशन भइरहेको नेपाललाई साप्ताहिक बनाउने निधो भएपछि यसका तत्कालीन सम्पादक सुधीर शर्माबाट मूल प्रवाहको पत्रकारितामा फर्कन प्रस्ताव आयो । सहर्ष स्वीकारेँ । ०६० को चैत अन्तिम साता सहायक सम्पादकका रुपमा नेपाल प्रवेश गरेँ, पहिलो साप्ताहिक अंकको प्रकाशनसँगै । 

१४ वर्षमा जसरी वाग्मतीमा धेरै पानी बग्यो, त्यसै गरी नेपालमा करोडौँ शब्दहरुको लेखन, सम्पादन र प्रकाशन भयो । यो अवधिमा माओवादी हिंसाको चरमोत्कर्ष, १६ भदौ ०६१ को हिंसात्मक तोडफोड, दोस्रो जनआन्दोलन, संविधानसभाका दुई चुनाव, संविधान निर्माण र संघीय गणतन्त्र नेपालको तीन तहका चुनावसमेत भए । यही कालका मूलत: आफ्नो सम्पादकीय नेतृत्वको अवधिका केही उल्लेख गर्नैपर्ने प्रसंगबारे यहाँ लेख्ने जमर्को गर्दैछु । 
* * *

७ चैत ०६६ को प्रसंग हो, शुक्रबार दिनभरि र रातभरिजस्तो काम गर्दा शनिबार बिहानको करिब ३ बजिसकेको थियो । पत्रिका फाइनल गरेर प्रेसमा पठाइयो । त्यो अंकको आवरण सामग्री तत्कालीन प्रधानसेनापति छत्रमानसिंह गुरूङको अभिव्यक्तिमाथि थियो । उनले माओवादी लडाकूलाई सेनामा समायोजन गर्ने सम्बन्धमा महफ्वपूर्ण धारणा राखेका थिए । लडाकू समायोजनबारे उनी राजनीतिक सहमति र स्थापित मापदण्ड पूरा हुनैपर्ने सर्तमा प्रस्ट देखिन्थे । ६ महिनाअघि मात्र सेनापतिको पदभार ग्रहण गरेका गुरूङको यो अभिव्यक्तिले तत्कालीन राजनीतिमा तरंग पैदा गरेको थियो । ८ चैतमा प्रकाशित नेपालमा यसैको चिरफार गरेका थियौँ हामीले ।

उता प्रेसमा पत्रिका छापिइरहेको थियो । तर, यता शनिबार मध्याह्नको आसपासमा इतिहासकै एक ठूलो घटना भइदियो– नेपाली कांग्रेसका सभापति एवं पूर्वप्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाको देहावसान । यो खबर डढेलोझैँ फैलियो । यतिबेलासम्म प्रेसमा छापिँदै गरेको नेपाल असान्दर्भिक भइसकेको थियो । यो घटनालाई समावेश गर्न सकिन्छ कि भनेर प्रेसमा सम्पर्क गरेँ, असमर्थताको जवाफ आयो । भोलिपल्ट ८ चैतमा नेपाल बजारमा देखियो, जसमा कोइरालाको निधनसम्बन्धी कुनै सामग्री थिएन । हामी लाचार थियौँ । किनभने, हामीसँग त्यो अंकलाई सच्याउने विकल्प थिएन । 
* * *

आठ दशकको अन्तरालमा आएको महाभूकम्पले दसौँ हजारको ज्यान लियो, हजारौँ–लाखौँलाई घाइते र घरबारविहीन बनायो । १२ वैशाख ०७२ हाम्रा लागि सम्भिँmदा पनि कहाली लाग्ने दिन हो । त्यसको एक दिनअघि मात्र हामीले नेपालको आगामी अंक फाइनल गरेका थियौँ । पर्वतारोहणको याम भएकाले हाम्रा एक सहकर्मी सगरमाथा आधार शिविर पुगेर फर्किएका थिए । आधार शिविरमा पर्वतारोहीको भीडभाड र घन्चमन्चबारेको आवरण सामग्री थियो– ‘टेन्टको सहर’ । 

कस्तो अशुभ संयोग ! आधार शिविर टेन्टको सहर भएको फोटोसहितको पत्रिका प्रेसमा पठाएकै भोलिपल्ट भूकम्पले सिंगो राजधानीलाई नै टेन्टको सहरमा बदलिदियो । आइतबार पत्रिका बजारमा आउनुपर्ने दिन । भूकम्पले सहरका अधिकांश पसल खुलेका थिएनन्, जनजीवन अति भयभीत र असामान्य थियो । यस्तोमा ‘टेन्टको सहर’ आवरण भएको पत्रिका बजारमा पठाउँदा गलत सन्देश जान्थ्यो । त्यसैले १३ वैशाखमा सार्वजनिक हुनुपर्ने नेपाल बजारमा वितरण गरिएन । पत्रिका छापिएर पनि पाठकको हातमा नपुगेको त्यस अंकका केही सामग्री हामीले पछिका अंकमा दोहोर्‍याएर प्रकाशन गरेका थियौँ । सम्भवत: नेपाली पत्रकारिताको यो एक दुर्लभ घटना हो र नेपाल त्यसको अंग बन्यो । 
* * *
भर्खरै मीनासिंह खड्काका बारेमा केही सञ्चारमाध्यममा समाचार आएका थिए । मदर टेरेसासँगको प्रसंग, डोरबहादुर विष्टको संगत, हार्वर्ड युनिभर्सिटीकी प्राध्यापक, विश्वका नामुद ३४ विश्वविद्यालयसँगको आवद्धता, दुई–दुईवटा पीएचडी डिग्री र एकै लेक्चरको पाँच हजार अमेरिकी डलर लिने आदि–इत्यादि किंवदन्ती सुनेपछि हामीलाई पनि लाग्यो, यिनको प्रोफाइल छाप्नैपर्छ । आखिर २७ भदौ ०७२ को नेपालमा उनको तीन पृष्ठ लामो व्यक्तिचित्र छापियो पनि, शीर्षक थियो– ‘दलदलमा कमल’ । दुई सहकर्मीको बाइलाइनमा प्रकाशित यो लेखनी यति सशक्त थियो कि यसले गतिलो चर्चा बटुल्यो ।

खासमा हामीले जे लेख्यौँ, उनी त्यो थिइनन् । यो सामग्री छापिएकै साता हार्वर्ड विश्वविद्यालयकै एक पूर्वविद्यार्थीले मलाई टेलिफोनमार्फत उल्लिखित नाम गरेकी प्राध्यापक त्यहाँ नभएको बताइसकेका थिए । तर, हामी विश्वस्त भएनौँ । केही महिनापछि भने सार्वजनिक रुपमै उनको वास्तविकता खुल्यो । अझ, छताछुल्लै भयो । 

काठमाडौँको एक नाम चलेको कलेजले महिनाको पाँच लाख रूपियाँ पारिश्रमिक दिइरहेको आधारमा हामीले उनको प्रोफाइल उतारेका थियौँ । यत्रो रकम पारिश्रमिक दिने कलेजले उनको पृष्ठभूमि परीक्षण गरेकै होला भन्ने ठान्यौँ हामीले । पोल खुलेपछि कलेजले पनि उनलाई सेवाबाट निवृत्त गरिदियो । हुँदै नभएको मान र पगरी भिराएर बढाइचढाइ प्रकाशन गरिएको त्यस सामग्रीबारे हामी पाठकहरुसँग माफी माग्न चाहन्थ्यौँ । त्यसका निम्ति उपयुक्त समयको पर्खाइमा थियौँ । 

सायद, त्यो समय यसपटकलाई जुरेछ । त्यो पनि १४ वर्ष काम गरेको नेपालबाट बिदा हुने क्षणमा । तसर्थ, प्रिय पाठकहरुसमक्ष त्यस गल्तीका लागि म क्षमायाचना गर्दछु । 

नेपालको यही अंकबाट मैले साढे दुई दशकको प्रकाशन पत्रकारितालाई बिट मारेको छु । अबको यात्रा प्रसारण पत्रकारिताको हुनेछ । 

अहिलेलाई बिदा ! फेरि भेटौँला ! 

पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

वसन्तप्रताप सिंह
दिल्लीमा कापाहाका नाच हेर्दा जति अद्वितीय लाग्यो, यो नृत्यबाट हुने कमाइका बारेमा सुन्दा झन् छक्क परियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

प्रदीप बस्याल
काठमाडौँ साधु–सन्तहरुको सहर वा मन्दिरै–मन्दिरको सहर भनेर स्कुले निबन्धहरुमा सानैदेखि मैले पनि लेख्दै आएको हुँ । तर, के मैले यो सहरलाई त्यो गुणका साथ बखान गर्न सक्छु त ?
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

रामबहादुर रावल
हाम्रो शिक्षाको अगुवा संस्थामै राज्यको समावेशी नीतिको त्यो हविगत छ भने यो व्यवस्था र सामाजिक न्यायका गफ कसका लागि ?
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

राजकुमार बानियाँ
कतिपयका (कु)तर्क सुन्दा लाग्छ, पृथ्वीनारायण आधुनिक नेपालका सूत्रधार नभएर महाअपराधी हुन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

हिम–गलैँचा

मैत्या घर्ती मगर

उसै पनि जाडो हुने स्थान हो, रुकुम पुथा उत्तरगंगा गाउँपालिका । हिउँ परेपछि झनै जाडोको आतंक सहिनसक्नु हुन्छ, यहाँ । चिसो मौसममा स्थानीय विद्यालय मात्र होइन, सरकारी कार्यालयसमेत अघोषित रुपमा बन्दजस्तै हुन्छन् । घरको छत, बाटो र रुखसमेत थुप्रै दिनसम्म सेताम्य हुन्छन् ।

खुला चौरमा त धेरै दिनसम्म सेतो गलैँचा ओछ्याइएको जस्तो देखिन्छ । घाम लागेपछि हिउँ पग्लनुअघि स्थानीय बालकहरु हिउँलाई जम्मा पार्दै गुडाएर खेल्छन् । मानौँ, उनीहरु गलैँचा बेरेर उठाउँदैछन्, जुन दृश्य चित्ताकर्षक लाग्छ । 

पुरा पढ्नुहोस्

संघर्षको फल

मनोज पौडेल
कपिलवस्तुको जगदीशपुर तालनजिक मुखमा माछा च्यापेर बसेको सानो माटिकोर ।
पुरा पढ्नुहोस्

सडक–सपना

प्रदीप बस्याल
सिन्धुपाल्चोकको उत्तरी गाउँ तेम्पाथाङलाई सडक जोडिएको गाउँ गुम्बासँग जोड्ने एक मात्र बाटो हो, यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

काठमा कमाल

एलपी देवकोटा
जुम्लाको हिमा गाउँपालिका–४, चिउडीमा रहेको काठेपुल ।
पुरा पढ्नुहोस्

पहिले माम बल्ल काम

विमल खतिवडा
गाउँले मनसाय बुझेका प्राय: संघसंस्थाले विकास–निर्माण आरम्भ गर्नुअघि भोजभतेर लगाउँछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्