महानगरतालिका

लक्ष्मण गाम्नागे

"तपाईंजस्तो सदाचार पक्षधर व्यंग्यकारले बिचौलियालाई काम लगाएर बेथितिलाई बढावा दिनुभएन नि !" भनेर महानगरका एक हाकिमले भनेपछि पनि गमक्क परेँ उनकै सल्लाहअनुसार नक्सासहित आवश्यक कागजात १५ दिनमा भेला पारी घरको 'निर्माण सम्पन्न' भन्ने प्रमाणपत्र हात पार्न कस्सिएँ

संघीय राजधानीको महानगरपालिकाले पूरै महानगरभरि छरेर  १०-१२ ठाउँमा शाखा खोलेको रहेछ तीमध्ये मलाई सेवा दिन खटिएको रहेछ, बबरमहल कार्यालय तयारी फाइल लिएर कार्यालय पुगेँ, पहिलो दिनको तालिकाअन्तर्गत डेढ घन्टाजति लाइन बसेर प्राप्त दस रुपैयाँको भौचरसहित राजस्व शाखा हुँदै कम्प्युटर इन्ट्री गर्ने कोठामा पुगेर फाइल लाइन लाग्यो

दोस्रो दिनको तालिका : कम्प्युटरमा डाटा इन्ट्री गराई आदेशानुसार वडा कार्यालय प्रस्थान वडा कार्यालयमा आइतबारको दिन इन्जिनियर नभेटिने जानकारी प्राप्त

तेस्रो दिन : वडाका इन्जिनियरसाब हाजिर गरेर खाना खान जानुभएको जानकारी फोनमै कुराकानी तीन दिनपछि घर हेर्न आउने आश्वासन

छैटौँ दिन : इन्जिनियरको आगमन पुरानो फाइल नभएकाले टेकु गएर फाइल ल्याएपछि मात्रै काम हुने जानकारी  

आठौँ दिन : टेकु महानगरबाट फाइल हातलागी गरी वडामा सम्पर्क

एघारौँ दिन : वडा इन्जिनियरबाट घर निरीक्षण कार्य सम्पन्न चार दिनपछिको तारिख प्राप्त

पन्ध्रौँ दिन : वडामा राजस्व रकम निर्धारण

सोह्रौँ दिन : बैंकमा रकम जम्मा गरी राजस्व शाखामा सम्पर्क थप सम्पत्ति कर बुझाएर आउन पुनः वडा कार्यालय फिर्ता वडामा पुग्दा आर्थिक कारोबार गर्ने समय समाप्त

सत्रौँ दिन : वडामा थप सम्पत्ति कर बुझाई बबरमहल हाजिर राजस्व शाखामा काम सम्पन्न गरी डाटा इन्ट्रीका लागि लाइनमा खडा आफ्नो हिसाब हेर्ने पालो आइपुग्दा सरलाई पिसाबको आगमन पिसाब गरिसक्दा एकघन्टे खाजा खाने छुट्टी सवा एक घन्टा पनि नकट्दै सरको आगमन फाइल अध्ययन इन्जिनियरले इन्ट्री गरेको रकम नमिलेको देखिएपछि पुनः वडातिरै फिर्ता

अठारौँ दिन : वडा इन्जिनियरबाट त्रुटि मिलान

उन्नाइसौँ दिन : सच्चिएको फाइल बबरमहल लगी इन्ट्री गराई अन्तिम हस्ताक्षरका लागि हाकिमसाबकहाँ क्यू

बीसौँ दिनः हाकिमसाबद्वारा तीन घन्टापछि भुइँतलामा सम्पर्क गर्न आदेश आदेशानुसार भुइँतलाको कोठामा सम्पर्क गर्दा फाइल नआइपुगेको जानकारीपछि हाकिमकहाँ जाँदा उहाँ अदालततिर प्रस्थित

एक्काइसौँ दिनः फाइल तल्लो नभई पल्लो कोठामा पसेको जानकारी पल्लो कोठामा कुरा बुझ्दा सनाखतका लागि घरधनीको उपस्थिति अनिवार्य घरधनी श्रीमतीजीलाई लिएर पुनः हाजिर हुँदा बजिसकेकाले खाजा समय सुरु पर्खिने समय नभएकाले फिर्ता

तेइसौँ दिन : सनाखत सम्पन्न व्यंग्यकारजीलाई विशेष सहुलियतस्वरुप भुइँतलामा भोलि हुने काम आजै सम्पन्न गरी प्रमाणपत्र हस्तान्तरण तिनै पहिला भेटिएका हाकिमसँग जम्काभेट उनको प्रश्न, "कस्तो अनुभव रह्यो सर ?"

मेरो जवाफ : "घर बनाउँदा स्वीकृत नक्साअनुसार बनाएको भए आज यसरी जरिवाना तिर्ने, धाउने अपहेलित हुँदा पनि चुपचाप सहेर बस्नुपर्ने थिएन भन्ने ज्ञान प्राप्त भयो सर "

पुरा पढ्नुहोस्

सँगै स्नान

सुरेश किरण
साताकै चर्चित फोटो बन्यो, बाग्लुङको तातोपानीमा कांग्रेस नेताद्वय शेरबहादुर देउवा र रामचन्द्र पौडेलको स्नानरत फोटो । दुवै नेताहरु पानीमा आधा डुबेका छन् । पानीमाथि देखिएको आधा शरीरमा कुनै प्रकारको कपडा रहेको छैन । तर पानीमुनिको आधा शरीरको अवस्था कस्तो छ, त्यो भने फोटोबाट थाहा पाउन सकिएन ।
पुरा पढ्नुहोस्

सिंहदरबारको क्यान्टिन

सुरेश किरण
अब सरकारलाई लागेको छ, सिंहदरबारमा क्यान्टिन बढी भए, त्यसलाई घटाउनुपर्छ । त्यसैका लागि अब सिंहदरबारको क्यान्टिन घटाउने निर्णय सरकारले गरेको छ । सिंहदरबारभित्र अब केही ठाउँमा मात्र क्यान्टिन राख्ने रे !
पुरा पढ्नुहोस्

सीके र पीके

सुरेश किरण
प्रधानमन्त्री केपीले सीके र पीके दुवै उत्तिकै साहसी भनेका थिए । तर उनको भनाइभन्दा फरक अहिले सीके त पीकेभन्दा पनि साहसी भएर निस्किएछन् । सीकेले काठमाडौँमा जो सम्झौता गरेका थिए, जनकपुरमा त्यसको पूरै उल्टो व्याख्या गरिदिए ।
पुरा पढ्नुहोस्

सडकमै शुक्रराजको पुराणवाचन

हरिराम जोशी
पुराणवाचनमा राणा शासकले भनेका कुराको पशुवत अनुसरण नगर्न आह्वान गरेसँगै उनी पक्राउ परिहाले ।दरबारिया पुरोहित/बडागुरुज्यूले सामाजिक रीतिथिति र जनता भड्काएको भन्दै जुद्धशमशेरसमक्ष चुक्ली लगाएछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

बजारु कमेडी (फिल्म समीक्षा : कागजपत्र)

गोकर्ण गौतम
हास्य संवादमै मक्ख पर्नेलाई कागजपत्रले जसोतसो चित्त बुझाउला । सशक्त कथा र सिर्जनशील प्रस्तुति खोज्नेलाईचाहिँ झेल्नै मुस्किल पर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

उल्टो बाटो, उल्टा खुसी

अच्युत वाग्ले
नेपालको विकास दशकौँदेखि निरन्तर एउटा गम्भीर प्रकृतिको 'रोगी' मनोदशाको सिकार बनिरहेको छ- पर्याप्त आर्थिक स्रोत उपलब्ध हुन नसकेको अथवा सीधा भाषामा पैसा नभएका कारणले चाहे जसरी मुलुकको विकास हुन सकेन ।
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य, सिनेमा र स्वतन्त्रता

भास्कर गौतम
वादी समुदायबारे रचिएका केही साहित्य र सिनेमाबारे सर्जक र अभियन्ताको मत बाझिइरहेको छ । सरस्वती प्रतीक्षाको उपन्यास नथिया र विवेक ओझाको ऐलानी, अनि दीपक वली निर्देशित पण्डित बाजेको लौरी विरुद्ध वादी अधिकारकर्मीले सर्वोच्च अदालतमा ३० भदौ ०७५ मा मुद्दा हाले ।
पुरा पढ्नुहोस्

तकसेराबाट देखेको देश

मैत्या घर्तीमगर
मेरो भूमि तकसेराका युवाको पहिलो रोजाइ ब्रिटिस, भारतीय सैनिक, अमेरिका, युरोपेली र दक्षिण एसियाली मुलुकमा छिर्ने लहर छ । विकल्पमा अनिवार्यजस्तै छ, साना-साना व्यापार । पत्रकारिता त कल्पनाबाहिरको कुरा हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

गरिबको बोल्दिने कोई छैन

मनबहादुर बस्नेत

आवरण कथा : निमुखालाई नाइँ


माघ महिना हुस्सुले डम्म ढाकेको थियो यस्तो ठिहीमा पनि मोरङ ग्रामथान गाउँपालिकाका एकराज रोकाह, १७, घुर्यानमा लगाएको तोरी उखेल्दै थिए मेलोमा क्यानबियरको डब्बाजस्तै डल्लो भेटियो के रहेछ भनेर ओल्टाइपल्टाई गर्दा हातमै ड्याम्म पड्किहाल्यो धन्न उनले सानो डल्लो मात्रै भेटाएछन् लगत्तै सोही ठाउँमा सुरक्षाकर्मीले थप दुइटा शक्तिशाली बम डिस्पोज गरेका थिए झन्डै दुई घन्टा लगाएर नेपाली सेनाले बम निष्क्रिय पारेको थियो उक्त ठाउँमा बम तयार गरेको हुन सक्ने सुरक्षाकर्मीले अनुमान लगाएका थिए  

बेवारिसे बम पड्कँदा अनुहारमा विस्फोटका छर्रा लागेर रोकाह बेहोस भए विराटनगरको नोबल अस्पतालको बेडमा ब्युँझदा उनका दुइटा दाँत झरेका थिए गाला, ओठ, टाउकोका चोट आलै थिए रोकाह अहिले पनि बेलाबेला बेहोस हुन्छन् ठूलो आवाज सुन्नासाथ तर्सिन्छन् पढाइमा तेज उनी त्यस घटनापछि केही बोधो बनेका छन्

माघ ०७४ को घटना हो, यो

बम विस्फोटमा घाइते एकराज रोकाह


समयक्रममा रोकाहको शरीरमा लागेका घाउमा खाटा बस्यो, तर अहिले पनि राज्यको व्यवहारले व्यथा बल्झिरहन्छ रोकाह उपचारार्थ डेढ महिना अस्पतालको बेडमा बस्नुपर्यो कृत्रिम दाँत लगाउनुपर्यो निम्न आर्थिक हैसियतका रोकाह परिवारले ऋण गरेर लाख रुपैयाँ खर्चियो उपचारमा गाउँकै टाठाबाठाले यस्ता घटनाका पीडितलाई सरकारले उपचार खर्च दिन्छ भन्ने बताएपछि उनीहरूले जिल्ला प्रशासन कार्यालय मोरङमा निवेदन दिए, माघमा उपचारपछि सबै बिल बुझाए "अहिलेसम्म केही राहत पाइएन," पीडितका आफन्त रघु रोकाह भन्छन्, "प्रशासनले उपचार खर्च पाइन्छ भनेको तर कहिले कसले दिन्छ, थाहा छैन "

गृह मन्त्रालयमा पेस भएको निवेदन त्यहाँबाट २७ भदौमा स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयमा पठाइएको अभिलेख देखिन्छ सक्कल फाइल पठाएको सम्बन्धमा भनेर पत्र लेखेको , गृहले स्वास्थ्यलाई मन्त्रालयले स्वास्थ्य सेवा विभागमा पठाएको बताए पनि उक्त फाइल कहाँ पुग्यो, अत्तोपत्तो छैन रोकाह परिवारको आफन्तसमेत रहेका अधिवक्ता बल्लभ बस्नेत आफूले उक्त फाइल विभागको नर्सिङ तथा सामाजिक सुरक्षा महाशाखामा देखेको बताउँछन् भन्छन्, "त्यस्ता फाइलको चाङ नै थियो "

विभागको कथा भने बेग्लै विभागले नियमसम्मत देखिएका फाइल कम्प्युटरमा दर्ता गरेर नम्बर दिन्छ, ताकि सेवाग्राही नदोहोरिऊन् महाशाखाले उक्त फाइल विभागमा दर्तै नभएको दाबी गरेको गृहले नागरिक राहत, क्षतिपूर्ति तथा आर्थिक सहायतासम्बन्धी कार्यविधि, ०६८ को परिच्छेद को दफा १० बमोजिम आवश्यक कारबाहीका लागि स्वास्थ्यमा पठाएको पत्रमा खुल्छ तर स्वास्थ्यले महिना बित्दासमेत त्यसलाई कार्यान्वयन गर्नु परको कुरा, फाइल कहाँ पुग्यो भन्ने नै बताउन सकेको छैन

सामान्य नागरिकले कानुनले तोकेको सुविधा लिन कुन हदसम्म भौँतारिनुपर्छ भन्ने दृष्टान्त हो, यो यस्तै सास्तीको अर्को कथा , चमेली खड्का परिवारसँग

काठमाडौँ, पेप्सीकोलामा होटल चलाएर जीविका धानिरहेकी चमेलीका लागि २० साउनको रात कहालीलाग्दो बनेर आयो ११ वर्षीय छोरा निशान आफ्नो कब्जामा परेको भन्दै अपहरणकारीले फिरौती मागेका थिए लगत्तै प्रहरीलाई खबरपछि बालकलाई सकुशल मुक्त गर्ने सुरक्षाकर्मीको प्रयास पनि असफल भयो कक्षामा पढ्ने बालकलाई अपहरणकारीले राती नै मारिदिए घटनापछि चमेलीले होटल चलाउनै सकिनन् एकातिर छोराको सम्झना, अर्कोतिर त्रास पति वैदेशिक रोजगारका लागि मलेसिया फर्किए

चमेली मृत छोराको तस्बिरका साथ | तस्बिर : रवि मानन्धर


यस्तै घटनामा पीडितलाई राज्यले आर्थिक सहयोग गर्ने आफन्त चिनजानकाले सुनाए होटल बन्द गरिसकेकाले जीवन धान्न धौधौ बन्दै गयो १० कक्षाका दुई छोरी पढाउने दायित्व छँदै "सुरुमा छोरा रहेन, पैसाको के काम भनेर दिदीले सरकारसँग सहयोग माग्न जान मान्नुभएको थिएन," चमेलीका भाइ रेशम सापकोटा भन्छन्, "भावनाले मात्रै जीवन नचल्ने रहेछ आर्थिक कठिनाइ बढ्दै गएपछि निवेदन हाल्यौँ "

घटनाको तीन महिनापछि भदौमा चमेलीले गृह मन्त्रालयमा सहायता गुहारिन् यस्तै घटनामा राज्यले सहयोग गरेको पृष्ठभूमिसहित उनले निवेदन दिएको चार महिना गुज्रिसक्यो तर सरकारले सहायता दियो, निर्णय नै पटक-पटक दिएको एउटै चीज हो, दर्ता नम्बर सुरु दर्ता १८८० थियो शाखैपिच्छे आधा दर्जन दर्ता नम्बर दिएको रेशम बताउँछन् अहिले शान्ति सुरक्षा महाशाखाको दर्ता नम्बर ६३ मा पुगेर निवेदन अल्झिएको

गृहका अधिकारीले खड्कालाई दिएको जवाफले यो उल्झन फुकिहाल्छ भन्ने लाग्दैन सम्पर्क गर्दै गर्नू भनेका गृहका अधिकारीले राहत पाइन्छ भनेर ढुक्क नबस्न भनिसकेका छन् "मन्त्रिपरिषद्ले निर्णय गर्नुपर्छ भन्थे," रेशम निराशभावमा सुनाउँछन् हुँदाहुँदा अहिले कोही नेता वा प्रशासनमा आफ्नो मानिस भए भनसुन गराएर काम लिन सुझाव दिन थालेका छन् "आफ्ना मानिस छन् भने भन्न लगाउनुस्, प्रक्रियामा जाँदा ढिलो हुन्छ फेरि हुन्छ भन्ने पनि छैन," गृहका कर्मचारीलाई उद्धृत गर्दै रेशम सुनाउँछन्

सिक्काको अर्को पाटो कम रोचक छैन गत वैशाखदेखि माघसम्मको १० महिने अवधिमा मात्रै राज्यले करिब १० करोड रुपैयाँ आर्थिक सहायता बाँडचुँड गरेको तर एकराज चमेलीजस्ता प्रभावशालीसम्म पहुँच नभएकाहरू राज्यको यो सुविधाबाट सधैँ वञ्चित हुने गरेका छन्

निमुखालाई नाइँ

०६८ मा सरकारले नागरिक राहत, क्षतिपूर्ति तथा आर्थिक सहायता कार्यविधि ल्यायो ०५२ मा सुरु भएको १० वर्षे सशस्त्र माओवादी विद्रोह ०६३ पछिको मधेस आन्दोलनमा घाइते तथा मृतकका परिवारलाई क्षतिपूर्ति, राहत दिन कार्यविधि ल्याइएको थियो त्यसमा आर्थिक सहायताको व्यवस्थासमेत ०७३ अघिसम्म आर्थिक सहायता स्वास्थ्य मन्त्रालयले नै बाँड्ने गरे पनि त्यसपछि यो जिम्मेवारी स्वास्थ्य सेवा विभागलाई दिइयो

त्यसयताको तीन वर्षे अवधिमा विभागमा परेका हजार सय निवेदन अनिर्णीत छन् विभागको नर्सिङ तथा सामाजिक सेवा सुरक्षा महाशाखाका अनुसार तीमध्ये धेरैजसो गृह स्वास्थ्य मन्त्रालयबाट आएका निवेदन हुन् औषधोपचार खर्च आर्थिक सहायताका लागि ती निवेदन दर्ता भएका छन् महाशाखाकी निर्देशक रोशनी लक्ष्मी तुईतुई भन्छिन्, "कार्यविधिमा नसमेटिनेलाई हामीले दर्ता मात्रै गरेर राख्ने गरेका छौँ "

विभागका एक उच्च अधिकारीका अनुसार यी निवेदन पहुँचविहीनका हुन् गृह स्वास्थ्यले यस्ता निवेदन थन्काइदिने उद्देश्यले नै विभागमा 'कानुनअनुसार कारबाही गर्नू' भन्ने बेहोराका साथ पठाइदिन्छन् सोझै इन्कार गर्दा काम नगरिदिएजस्तो देखिने भएकाले त्यस्तो अवगालबाट बच्न मन्त्रालयले विभागमा फाइल पठाइदिने चलाखी गरेका हुन् यसमध्ये केहीचाहिँ सोझै विभागमै दर्ता भएका छन् "शक्तिशालीहरू यहाँसम्म आउने कुरै हुँदैन माथि (गृह मन्त्रालय वा प्रधानमन्त्री कार्यालयमार्फत मन्त्रिपरिषद्) बाटै निर्णय गराएर रकम बुझ्छन् यस प्रथाबारे सबैलाई थाहा ," विभागका एक कर्मचारी भन्छन्, "त्यहाँबाट पनि पार नलागेका निवेदन यता पठाइदिन्छन् विभागचाहिँ सर्वसाधारणका नजरमा असहयोगीजस्तो बन्नुपरेको "

विभागमा अहिले शिक्षा, कला, साहित्य, राजनीतिलगायत राष्ट्रिय जीवनमा उल्लेख्य योगदान पुर्याएका ३८ जनाको निवेदन परेको यसमध्ये धेरैजसो राजनीतिक दलमा आबद्ध छन् उनीहरूले पुर्याएको उल्लेख्य योगदानको मापन गर्ने आधार भने छैन महाशाखाकी निर्देशक तुईतुईका अनुसार आधिकारिक लेटरप्याडमा निवेदन आएकालाई नै आधार मान्ने गरिन्छ "जस्तो, राजनीतिक दलहरूले पार्टीकै लेटरप्याडमा निवेदन दिन्छन्" उनी भन्छिन्, "हाम्रो मूल्यांकनको आधार त्यही हो "

विपन्न नागरिकलाई टेवा पुर्याउन सरकारले आर्थिक सहायता वितरण गर्ने नीति लिएको हो तर पहुँचवालाले राज्यको ढुकुटी रित्याउने प्रवृत्ति झांगिएपछि ०७३ मा स्वास्थ्यमन्त्री बनेका गगन थापाले कार्यविधि संशोधन गरेर यो प्रवृत्तिलाई नियन्त्रण गर्न कोसिस गरेका थिए राष्ट्रिय जीवनका महत्त्वपूर्ण व्यक्तिलाई प्रकारका कडा रोगको औषधोपचारका लागि आर्थिक सहायता दिन स्वास्थ्य मन्त्रालयको समितिले सिफारिस गर्नुपर्छ समितिको सिफारिस मन्त्रिपरिषद्बाट स्वीकृत भएपछि उनीहरूले सहयोग पाउँछन् तर कार्यविधिको व्यवस्थालाई छलेर नगद बुझ्नेहरूको लस्कर लामो

"हामीले यो विकृति रोक्न कार्यविधिमार्फत कसेका थियौँ," थापा स्वास्थ्यमन्त्री छँदाका सल्लाहकार रहेका प्रताप पौडेल भन्छन्, "कार्यविधि संशोधन नगर्न धेरैले दबाब दिएका थिए यसविरुद्ध संसद्देखि अन्य ठाउँसम्म बहस भयो हामीले बल गरेर ल्याइछाड्यौँ तर यसलाई छलेर लाभ लिने निस्किए मूल कुरा नियत रहेछ "

पहुँचवालाको पल्ला भारी

नियतकै कुरा गर्दा जोडिन आइपुग्छ, पूर्वमन्त्रीद्वय रामकृष्ण ताम्राकार पूर्णकुमार शेर्मा लिम्बूको प्रसंग दुवैले स्वास्थ्य सेवा विभागमा निवेदन दिएका थिए, आर्थिक सहयोगका लागि विभागले स्वास्थ्य गृह मन्त्रालयबाट सहयोग पाउनेहरूको सूची मगाएर हेर्दा ताम्राकारले १५ लाख लिम्बूले १० लाख रुपैयाँ बुझेको देखियो भने अरू चार जनाले पनि सहयोग पाइसकेको भेटियो त्यसपछि उनीहरूको नाम विभागले सहायता पाउने सूचीबाट झिक्यो गृहको सूचीअनुसार ताम्राकार लिम्बूले साउन ०७५ मै रकम बुझेका हुन्

यस वर्षको माघसम्म बाँडिएको १० करोड रुपैयाँमध्ये करोड गृहमार्फत निकासा भएको आँकडा यसबाट सहजै बुझ्न सकिन्छ, प्रभावशाली व्यक्तिहरूले कार्यविधि मिचेर राज्यको ढुकुटी दोहन गर्न छाडेका छैनन् चाखलाग्दो के भने अधिकांशले औषधोपचार खर्च भनेर गृहबाट नगद बुझेका छन् जबकि कानुनतः उपचार खर्च दिने निकाय स्वास्थ्य मन्त्रालय हो

दोहोरो सुविधा लिन खोजेका पूर्वमन्त्री ताम्राकारलाई सरकारले कार्यविधि मिचेर नगद थमायो राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति, प्रधानमन्त्रीलगायतका विशिष्ट पदमा बसेका पूर्वपदाधिकारीले १५ लाख रुपैयाँसम्म उपचार खर्च पाउने स्वास्थ्य मन्त्रालयको कार्यविधिमा तोकिएको कार्यविधिअनुसार पूर्वमन्त्रीले सहायता रकम १० लाख रुपैयाँ मात्र पाउने सीमा तोकिएको तर ताम्राकारले पाँच लाख रुपैयाँ बढी पाए यस्तै साहित्य, कला, राजनीतिलगायतका क्षेत्रमा उल्लेख्य योगदान पुर्याउनेलाई बढीमा लाख रुपैयाँसम्म आर्थिक सहायता दिन सकिने कार्यविधिमा प्रस्ट किटिएको यसका लागि मेडिकल बोर्डको सिफारिससमेत चाहिन्छ तर नीतिगत निर्णय गर्दै सरकारले लगातार यो सीमा मिच्ने गरेको

झापा, बिर्तामोडका राजेन्द्रकुमार विमलीले मंसिर ०७५ मा १६ लाख रुपैयाँ मुलुकको ढुकुटीबाट ग्रहण गरे गोरखाका कुमार गुरुङले २५ लाख रुपैयाँ पाएका छन्, पुसमा अर्थ मन्त्रालयको अभिलेखअनुसार असारमा झापाकी अभिषा बस्नेतले २० लाख रुपैयाँ बुझेकी छन्

जेठ ०७५ मा १० लाख रुपैयाँ थापेका मकवानपुर हेटौँडाका श्रीचन्द्र शर्माले महिनापछि अर्को १० लाख पोल्टामा राखे शर्माले छोटो अवधिमा गृहबाट मोटो रकम फुत्काउन सक्नुको राज हो, उनको पार्टीगत आबद्धता उनी तत्कालीन एमालेका विदेश विभाग सचिव थिए एमाले माओवादी एकतापछि बनेको नेकपामा उनी भूमिकाविहीन छन्

केपी ओली प्रधानमन्त्री बनेपछि झापा, ताप्लेजुङ, तेह्रथुम इलामवासीले मोटो रकम पाएको गृहको अभिलेखबाट देखिन्छ एक वर्षको अवधिमा यी जिल्लाका दुई दर्जन व्यक्ति गृहबाट सहयोग पाउने भाग्यमानीमा दरिए यी जिल्ला नेकपाको वर्चस्व भएका क्षेत्र हुन्

महालेखा परीक्षकको कार्यालयले बर्सेनि राज्यस्रोतको मनपरी बाँडचुँडलाई रोक्नुपर्ने औँल्याउँदै आएको ०७४ को प्रतिवेदनमा भनिएको , 'स्वीकृत कार्यविधिको पालना गरी आर्थिक सहायता उपलब्ध गराउनुपर्छ ' तर सरकारले नीतिगत निर्णय गर्दै यसलाई बढावा दिइरहेको भन्ने विभिन्न संघसंस्थालाई समेत आर्थिक सहायता प्रदान गरेको परिघटनाले छर्लंग पार्छ संघसंस्थाका भ्रमणमा लागेको खर्च पनि राज्यकोषबाट बेहोरेको देखिन्छ राष्ट्रिय सहकारी महासंघकी उपाध्यक्ष ओमदेवी मल्ल ग्लोबल बोर्डको बैठकमा भाग लिन जाँदा लागेको लाख रुपैयाँ खर्च गृहबाट वैशाख ०७५ मा भर्पाइ भएको देखिन्छ यसरी बेरितसँग मुलुकको ढुकुटी बाँडीचुँडी गरेकाहरूको सूची लामो एमालेको पर्सा जिल्ला कार्यालयको क्षतिपूर्ति पनि गत असारमा गृहबाट भराइएको

यी ताजा दृष्टान्त मात्र हुन्, राज्यस्रोत तजबिजी आधारमा बाँड्ने सत्तासीनले आफ्नो प्रभाव कायम राख्न यसरी ढुकुटीमा मनलाग्दी हात हालेको बुझ्न गाह्रो छैन आर्थिक रूपमा विपन्नलाई भन्दा नजिककालाई आर्थिक सहायता दिने परिपाटीले संस्कारकै रूप लिएको "पहुँचको आधारमा बाँड्नेभन्दा पनि मापदण्डलाई पालना गरिदिए हुने थियो," पूर्वअर्थसचिव शान्तराज सुवेदी भन्छन्, "प्रभावशालीले सहयोग पाउने, अरूले नपाउने हुँदा एकातिर सरकारको लक्षित उद्देश्य पूरा हुँदैन भने अर्कातिर राज्यको स्रोतले पनि पुग्दैन यसको विकल्प खोजिनुपर्छ "

नगद बाँड्ने अड्डा

सत्तामा पुग्नेहरूले राज्यकोषको रकम आफूअनुकूल वितरण गर्ने परिपाटी पुरानै हो पञ्चायतकालमा आर्थिक सहायता, चन्दा, पुरस्कार (आसचपु) को नाममा प्रजातन्त्रवादीलाई दबाउन पञ्चायतका बफादारलाई बाँडिन्थ्यो यो परिपाटी राजा महेन्द्रले बसालेका थिए आफ्ना विरोधीलाई तह लगाउने गरी नगद बाँड्ने रोग खडा गरिएको इतिहास देखिन्छ अहिले पनि जुन पार्टीको सरकार , उसैका नजिककाले मात्रै आर्थिक सहायता पाउने गरेको आँकडा निस्कन्छ पञ्चायत गयो, राजतन्त्र पनि गयो, तर राजाले त्यसबेला बसालेको गलत प्रथाले अझै संगठित मनोमानी निरन्तरता पाइरहनु लाजमर्दो

पञ्चायतमा जग हालेको नगद वितरण गर्ने परिपाटी लोकतान्त्रिक कालमा आर्थिक सहायताको नाममा बदलियो त्यो पञ्चायतको आसचपुकै निरन्तरता थियो ०४६ पछि बनेका प्रजातान्त्रिक सरकारले राजनीतिपीडित सहायता कोष खडा गरेर यो प्रवृत्तिलाई जिउँदोजाग्दो बनाए जनआन्दोलनमा यातना पाएका, अंगभंग भएकालाई राहत दिने नाममा यो प्रवृत्ति कायम राखिएको थियो

समयान्तरमा पैसा बाँड्ने अड्डा बन्यो गृह त्यसपछि गृहले बेखर्ची बनेका, औषधोपचार गर्न नसक्ने निम्न वर्गीय लक्षित सिंहदरबारभित्रबाट रकम बाँड्न थाल्यो दुरुपयोगको दुराशय यही देखिन्छ बेहाल भएकालाई रकम दिएर जीवन सहज पारिदिने परिकल्पना गरिए पनि यसको मुकाम उनीहरू पुग्नै नसक्ने किल्ला सिंहदरबारमा राखियो अहिले सिंहदरबार प्रवेश सर्वसाधारणका लागि सहज छैन भने त्यसबेला कस्तो थियो होला !  

आर्थिक सहायतका लागि गृह मन्त्रालयमा दिइएका निवेदन


बहुदलीय व्यवस्थाको आरम्भिक कालमा ल्याएको राजनीतिपीडित सहयोग कोषलाई स्मरण गराउने अर्को नगदे कार्यक्रम आयो गणतन्त्र स्थापनालगत्तै, जसलाई नागरिक राहत, क्षतिपूर्ति तथा आर्थिक सहयोग नाम दिइयो यसमा पनि द्वन्द्वकाल, मधेस आन्दोलनका पीडितलाई राहत दिने नीति लिइयो नागरिक राहत भनिए पनि राज्यको ढुकुटी उपभोग गर्न पल्केका बलशालीलाई नै यसले निकै सजिलो पारिदियो राज्यको उपल्लो तह राजनीतिक व्यक्तिसँग पहुँच बनाएकाहरूले यसलाई पेवासरी बनाइरहेका छन् "जस्तोसुकै नियम ल्याए पनि त्यसलाई छलेर ढुकुटीमा हात पुर्याउने प्रवृत्ति रोक्न सकिएन कानुनका छिद्र खोज्दै उनीहरू लाभ लिन पुगिहाल्छन्," पूर्वस्वास्थ्यमन्त्री थापाका सल्लाहकार पौडेल भन्छन्, "यसलाई रोक्न विधि मात्रै फेरेर हुँदैन रहेछ नियत, संस्कार बदल्नुपर्छ "

समाजशास्त्री दिनेश प्रसाईं यस प्रवृत्तिलाई नेपालको राजनीतिक व्यवस्था फेरिए पनि सामाजिक संरचनामा परिवर्तन नभएको मान्ने तथ्य ठान्छन् हुन पनि नेपालले दशकको अवधिमै पञ्चायत, बहुदल, गणतान्त्रिक व्यवस्थाको अनुभव गर्यो तर शासकीय प्रवृत्ति सोच भने उही , आफ्नालाई ढुकुटी बाँड्ने तन्तु झनै जीवन्त बनाउनु गणतन्त्र स्थापनापछिका १२ वर्षमा मात्रै राज्यले अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी तजबिजी आधारमा वितरण गरेको अर्थ मन्त्रालयको तथ्यांकले देखाउँछ यो उल्लेख्य रकम हो

यति ठूलो धनराशि बिनामापदण्ड बाँडिनुको खास कारण देख्छन्, समाजशास्त्री प्रसाईं त्यो हो, नेपाललगायत दक्षिण एसियाली मुलुकको राजनीतिक संरचना मालिक-दासको सम्बन्धमा जकडिनु "मालिकले दासलाई केही केही कुरामा संरक्षण गरिरहेको हुन्छ बदलामा दासले मालिकप्रति वफादारी देखाइरहन्छ," प्रसाईं भन्छन्, "लेनदेनको सम्बन्धमा विधि, मापदण्डका कुरा हेरिँदैन " ठ्याक्कै यहाँ सत्ता सञ्चालकले राज्यको ढुकुटी मनलाग्दी बाँडेर आफ्ना वरिपरिकालाई संरक्षण गरिरहेका छन्

प्रसाईंका अनुसार यस्तो पद्धतिमा सत्तासीन मालिक हुन् भने कार्यकर्ता दास त्यसैले राज्यस्रोत मनपरी बाँड्दासमेत कार्यकर्ता चुइँक्क बोल्दैनन् "राज्यका स्रोतसाधन किन दुरुपयोग गरेको भनेर कार्यकर्ताले नेतृत्वविरुद्ध प्रश्न गरेको सुन्नुभएको ?" उनले प्रश्न तेस्र्याए, आफैँ जवाफ दिए, "छैन किनभने यही सम्बन्धमा उभिएको राजनीतिक संरचनाका कारण उनीहरू प्रश्न गर्दैनन् "

राज्यस्रोतको बाँडीचुँडीले सत्तासीनलाई पक्कै स्वाद परिरहेको हुन सक्छ तर लोकतन्त्र भने बेस्वादको बन्दै गइरहेको  

पुरा पढ्नुहोस्

राष्ट्रिय लज्जाका ४२ आयोजना

योगेश ढकाल
अलपत्र आयोजनाले ऋणको भारी, समयको बर्बादी
पुरा पढ्नुहोस्

हायात होटलमा बेइमानीका चाङ

माधव बस्नेत
कौडीको भाउमा बौद्धको १ सय ४८ रोपनी जग्गा हकभोग गरिरहँदा पनि सरकार चुपचाप
पुरा पढ्नुहोस्

खण्डहर दरबार

वसन्तप्रताप सिंह
बझाङी राजाका ऐतिहासिक महल अलपत्र
पुरा पढ्नुहोस्

बिब्ल्याँटो कर्मचारी समायोजन

जनक नेपाल
पिरामिड आकारमा दिइएको अधिकारसम्पन्न संघीय प्रशासन पुनर्संरचना समितिको सुझाव कर्मचारी समायोजनसम्म आइपुग्दा उल्टो बाटोमा
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

साहित्य, सिनेमा र स्वतन्त्रता

भास्कर गौतम
वादी समुदायबारे रचिएका केही साहित्य र सिनेमाबारे सर्जक र अभियन्ताको मत बाझिइरहेको छ । सरस्वती प्रतीक्षाको उपन्यास नथिया र विवेक ओझाको ऐलानी, अनि दीपक वली निर्देशित पण्डित बाजेको लौरी विरुद्ध वादी अधिकारकर्मीले सर्वोच्च अदालतमा ३० भदौ ०७५ मा मुद्दा हाले ।
पुरा पढ्नुहोस्

[सम्पादकीय] औषधोपचार सुधारको प्रेस्क्रिप्सन

सम्पादकीय
औषधोपचारका कारण नागरिक झन् गरिब हुँदै गइरहेको सरकारी तथ्यांक बोल्छ । स्वास्थ्य अर्थशास्त्रीका अनुसार जनताको खर्च बढ्दै जानु गरिबी बढ्दै गएको प्रमाण हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘भाउज्यूले मतिर हेर्नुभो, मेरो टिकट पक्का’ भन्ने स्थिति नदोहोरियोस्

विनोदकुमार भट्टराई
शीर्ष नेताकहाँ आफ्नो माग लिएर जाने इमानदार कार्यकर्तासामु फेरि पनि दलाल, ठेकेदारले \'झ्यालबाट भाउज्यूले मतिर हेर्नुभो, मेरो टिकट पक्का\' भन्ने स्थिति दोहोरिँदैन भन्ने कुनै ग्यारेन्टी अब पनि छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

बरालिएको विदेश मामिला

लेखनाथ पौडेल
नेपालका सन्दर्भमा भारत, चीन र अमेरिकी महत्त्वलाई अस्वीकार गर्दैन तर श्रम-कूटनीतिलाई पनि उत्तिकै ख्याल गर्छ । आम जनजीविकालाई, दैनिक रूपमा हुने राज्यसत्ताका अन्तरक्रिया, विश्व राजनीतिका प्रक्रिया र राष्ट्र वा अन्तर्राष्ट्रिय संघसंस्थाका क्रियाकलापसँग जोडेर बुझ्न सघाउँछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

सभ्यता सिकाउन मानविकी

केदारभक्त माथेमा
हामी अहिले जे छौँ, आफू र विश्वलाई जसरी हेर्छौं या छिमेकीसँग हाम्रो परस्पर व्यवहार जस्तो छ, यी सबैमा इतिहासले ठूलो प्रभाव पारेको हुन्छ । त्यसैले भनिन्छ, \'विगत मरिसकेको छैन, यो त अहिले पनि जीवित छ ।\'
पुरा पढ्नुहोस्

[सम्पादकीय] सरकार–सीके सहमतिका तरंग

सम्पादकीय
सहमतिमा वचनबद्ध हुने दायित्व जति राउत पक्षको हो, त्यति नै राज्य पक्षको हो । रिहाइ र क्षतिपूर्तिमा जति विलम्ब हुन गयो, त्यसले असन्तुष्टिलाई मलजल गर्नेछ ।  विगतमा सहमति गर्ने तर तत्काल कार्यान्वयन नगर्दा मुद्दाहरू कचल्टिरहेका दृष्टान्त छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

शान्ति-सुरक्षाको केन्द्रीकरण

भास्कर गौतम
हिजो संविधान लेखिरहँदा नेपाल प्रहरीलाई खास किसिमले संघीय स्वरूपमा ढाल्ने कल्पना गरिएको थियो । लामो समयसम्म धेरै सुरक्षा अधिकृतहरू प्रहरी संगठनलाई संघीय स्वरूपअनुरूप रूपान्तरण गर्ने पक्षमा थिएनन् । तर त्यस्तो अडान लिइरहँदा आफ्नो मागलाई साकार बनाउन संविधान नै संशोधन गर्ने चुनौती आइपरेपछि उनीहरू पछि हटे ।
पुरा पढ्नुहोस्

[सम्पादकीय] शोकभित्र सन्तप्त सन्देश

सम्पादकीय
नियमित आकस्मिकताजस्तै बन्ने गरेका हेलिकप्टर दुर्घटना शृंखलाको पछिल्लो कडीका रूपमा ताप्लेजुङ घटना भएको छ । यो पछिल्लो प्रकरणले सिंगो देशलाई जति मर्माहत बनाएको छ, त्यति नै सरोकारवाला उच्च तहमा जवाफदेही संस्कृतिको बिलकुलै अभाव रहेको यथार्थ फेरि एकपल्ट बोध गराएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

गन्धर्वको गीतियात्रा

पर्वत पोर्तेल
सारंगी रेट्दै दार्जिलिङ, सिक्किम, असमदेखि भुटानसम्म
पुरा पढ्नुहोस्

वेलनेसमा आनन्द

नेपाल संवाददाता
मेट्रोपार्क भवनको पाँचौँ तलामा रहेको छ यो क्लब । खाना, स्वाद र आतिथ्यका लागि जति चिनिन्छ, स्पा, सैलुन र जिमको उच्चस्तरीय सेवाले पनि मन लोभ्याउँछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

दोस्ती दुई दीपकको

गोकर्ण गौतम
संगीतकार दीपक जंगम र गायक दीपक खरेलको सांगीतिक सहयात्रा
पुरा पढ्नुहोस्

सेक्रेट स्टार

विभु लुइटेल
युट्युब च्यानलका गीतबाट लाखौँ प्रशंसक र आम्दानी
पुरा पढ्नुहोस्

मेसीको पेन्टिङले चर्चित

विभु लुइटेल
संसारभरबाट हजारौँ कलाकारले आफ्ना प्रिय खेलाडीको चित्र बनाए । अन्त्यमा विजेता भए बागबजार, काठमाडौँका सनिल चित्रकार ।
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

उल्टो बाटो, उल्टा खुसी

अच्युत वाग्ले

उल्टो बाटो

नेपालको विकास दशकौँदेखि निरन्तर एउटा गम्भीर प्रकृतिको 'रोगी' मनोदशाको सिकार बनिरहेको - पर्याप्त आर्थिक स्रोत उपलब्ध हुन नसकेको अथवा सीधा भाषामा पैसा नभएका कारणले चाहे जसरी मुलुकको विकास हुन सकेन यही मनोदशाग्रस्त एकपछि अर्का सरकारहरू बर्सेनि लगानी सम्मेलन गर्न विदेशी लगानीकर्तालाई आकषिर्त गर्न प्रयास गरेजस्तै देखाउँछन् अहिले पनि अर्थमन्त्री लगानी बोर्डका अधिकारीहरू आकर्षक मात्राको लगानी जुटाउन ठूलै धपेडीमा रहेको अभिनय गरिरहेका छन् तर रकमको उपलब्धता विकास सम्बन्धको नेपाली वास्तविकता बिल्कुलै फरक विरोधाभासपूर्ण सजिलै उपलब्ध भएका सम्भावित, तुलनात्मक रूपले अत्यन्तै कम लागत वा ब्याजदरमा उपलब्ध रकमलाई पनि सदुपयोग गर्न मुलुक ऐतिहासिक रूपमै नराम्ररी चुकेको उदाहरणका लागि, गत साता एसियाली विकास बैंकको नेपालमा भएको लगानी समीक्षार्थ काठमाडौँ आएका बैंकको दक्षिण एसिया हेर्ने उपमहानिर्देशक दिवेश शरणले अर्थसचिव राजन खनालसँगै बसेर भने, 'बैंकले पछिल्लो समय लगानी उल्लेख्य आकारमा बढाए पनि नेपालले खर्च गर्ने क्षमतामा भने अत्यन्तै कम मात्र सुधार गर्न सकेको '

एसियाली विकास बैंकको लगानी प्रतिबद्धता सन् २०१८ मा झन्डै ६० करोड अमेरिकी डलर पुगेको यो सन् २०१४-२०१६ का लागि गरिएको २५ करोड डलरको तुलनामा दोब्बरभन्दा बढी हो तर यो प्रतिबद्धतालाई खर्चमा अनुवाद गर्ने पक्षमा भने नेपालको अवस्था अत्यन्तै दयनीय रहँदै आएको सन् १९६६ यता ३६ वटा परियोजनाका लागि बैंकले प्रतिबद्धता जनाएको अर्ब ८० करोड डलरमध्ये जम्मा ३९ प्रतिशत मात्र नेपालले खर्चिन सकेको विज्ञप्ति बैंकको नेपाल कार्यालयले सोही समीक्षाका क्रममा निकाल्यो, मार्चमा अर्ब ७० करोड बराबरको प्रतिबद्धता व्यर्थै गयो नेपालको अर्थसामाजिक वास्तविकताबारेको सुझबुझ, कम ब्याजदर, ऋण तिर्नका लागि उपलब्ध हुने सापेक्षतः लामो समयसीमा सामान्यतः उल्लेख्य अनुदान अवयव समावेश हुने सो बैंकको आर्थिक सहयोग नेपालका लागि सम्भवतः सबैभन्दा आकर्षक हो द्विपक्षीय वा निजी वैदेशिक लगानीभन्दा निश्चय नै राम्रो हो तर नेपाल त्यसैलाई उपयोग गर्न पनि यो हदसम्म असमर्थ अहिले शक्तिशाली सरकार सत्तामा हुँदा पनि यसमा सुधार हुन नसक्नु झन् निराशाजनक हो

यसरी नै सदुपयोग हुन नसकेको अवस्था अन्य ठूला आर्थिक स्रोतको पनि विश्व बैंकले प्रतिबद्धता दिएको रकममध्ये अर्ब ३७ करोड डलर नेपालले खर्चिन सकेन जापानले 'मागेजति' रकम उपलब्ध गराउन दिएको वचन सरकारले बेवास्ता गरेको नै, चीनले 'बेल्ट एन्ड रोड' परियोजनाअन्तर्गत लगानी गर्न मागेको सम्भावित आयोजनाको विस्तृत प्रतिवेदनसहितको सूची पनि उपलब्ध गराउन सकेको छैन केन्द्रीकृत शासनमा एउटै झयालबाट सबै व्यावसायिकता परिचालित हुँदासमेत विकास रकम खर्च गर्नै नसक्ने यो अक्षमता प्रशासनिक संरचना संघीयतामा छरिँदा थप गम्भीर हुने नै भयो त्यसैले मुलुकको एकल ध्येय रकम जम्मा गर्नुभन्दा उपलब्ध रकमको संघीय संरचनालाई समेत चलायमान बनाएर प्रभावकारी खर्च गर्नेतर्फ हुनु जरुरी

तरलता व्यवस्थापनका अभिनय

समस्या जहाँको तहीँ किनभने यी सबै परिदृश्य मुलुकमा गहिरिँदै गएको तरलता, चर्को ब्याजदर घट्दो संस्थागत लगानीलगायतका समस्याको समाधानका इमानदार प्रयास थिएनन् फगत नाटक मञ्चन थिए

नेपालको बैंकिङ प्रणालीमा तरलताको चरम अभाव देखिएको लामो समय भएको यो वास्तविकता सरकार राष्ट्र बैंकका अधिकारीहरू स्वीकार्न चाहँदैनन् तर ऋण पाउन असमर्थ भएका उद्यमी व्यवसायीले बढ्दो ब्याजदर घटाउने मागका साथ जुलुस निकाले ब्याजदर घटाउन सरकारले हस्तक्षेप गरिदिने मागसहित प्रधानमन्त्रीसमक्ष पुगे अर्थमन्त्रीले बैंक निजी क्षेत्रलाई ब्याजदरमा सहमति गर्न चुनौतीपूर्ण निर्देशन दिए लगत्तै उद्योग वाणिज्य महासंघ बैंकर्स संघबीच ब्याजदरको 'स्प्रेड' प्रतिशत राख्ने सहमति भएको समाचार आयो फेरि त्यसको भोलिपल्टै, यस्तो सहमतिको व्यवसायीबाटै विरोध भएपछि महासंघ अध्यक्षबाट त्यो 'अनौपचारिक भेटघाट' मात्र भएको टिप्पणी आयो

समस्या जहाँको तहीँ किनभने यी सबै परिदृश्य मुलुकमा गहिरिँदै गएको तरलता, चर्को ब्याजदर घट्दो संस्थागत लगानीलगायतका समस्याको समाधानका इमानदार प्रयास थिएनन् फगत नाटक मञ्चन थिए प्रधानमन्त्री कम्तीमा अर्थमन्त्रीलाई बजारमा विद्यमान तरलताको मागअनुसारको आपूर्ति सहजताले मात्र ब्याजदर कम गर्न सक्छ, हस्तक्षेप वा निर्देशनले होइन भन्ने थाहा हुनुपर्ने हो त्यस्तै, सरकारी हस्तक्षेपरहित व्यावसायिक वातावरणको निरन्तर वकालत गर्ने निजी क्षेत्रलाई पनि बैंकको

ब्याजदरजस्तो विषयमा प्रधानमन्त्री गुहार्नु अस्वाभाविक गलत नजीर स्थापित हुने कुरा हो भन्ने सहज ज्ञान हुनुपर्ने हो त्यस्तो सहज ज्ञान कतै उपयोग भएको देखिँदैन कतिपय बेला यी सबै कसरत निजी क्षेत्रका केही नेताहरूले फोटो खिचाउने काम देखाउने मौकाका रूपमा मात्र यो समस्यालाई उपयोग गर्न चाहेजस्तो देखिएको

यो समस्याको मूल जड पुँजीगत खर्च गर्न अक्षम सरकारी संयन्त्र हो यसको शीर्ष जिम्मेवारी प्रधानमन्त्री अर्थमन्त्रीको हो प्रादेशिक स्थानीय तहका लागि विनियोजित रकमसमेत कानुनी व्यवस्था विकास प्रशासन संरचनाको अनुपस्थितिमा अत्यन्त न्यून, करिब १७ प्रतिशत मात्र खर्च हुन सकेको झन्डै चार खर्ब रुपैयाँ विनियोजित पुँजीगत बजेटको अहिले, आर्थिक वर्षको दोस्रो चौमास समाप्त हुँदा स्वाभाविक गतिमै पनि दुई तिहाइ रकम खर्च भइसक्नुपर्ने हो सबै खर्च हुनु झन् राम्रो हुन्थ्यो त्यसले स्रोतको थप माग सिर्जना गथ्र्यो खर्च प्रभावकारिता (पुँजीको सीमान्त उत्पादकत्व) बढाउँथ्यो सरकार यसमा नराम्ररी असफल भयो यसले अपेक्षित भौतिक विकासलाई असर पार्यो नै, बैंकिङ प्रणालीमा प्रवाहित हुनुपर्ने नगद पनि प्रक्षेपित मात्रामा आउनबाट रोकियो यसको चक्रीय प्रभाव लगानीयोग्य रकम अभाव निजी क्षेत्रको उत्पादकत्वमा पर्न गयो

सरकारमा बस्नेहरूले बुझ्नैपर्ने के भने आफ्नो शासकीय अक्षमता छोप्न हस्तक्षेप वा निर्देशनको अभिनय गर्न सकिएला तर त्यसले दीर्घकालीन समाधान दिन सक्दैन यति लामो माथापच्चीपछि सरकारको लाज राख्न बैंकर्स संघले शून्य दशमलव ७५ प्रतिशत ब्याज घटाउने घोषणा गर्यो बैंकहरूको यो प्रत्यक्ष सन्देश हो, 'हामी उल्लेख्य केही गर्न सक्दैनौँ ' (एक वा दुई प्रतिशत ब्याज बैंकहरू सीधै 'नेगोसिएसन' मै घटाउँछन् ) समस्याको चुरोमा पसेर आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्नुको सट्टा सरकार आफैँ नाटकको पात्र बन्नु समाधानको बाटो पटक्कै होइन

उल्टा खुसीहरू

केही आर्थिक गतिविधिलाई नेपालका नीति निर्माता, समाज सञ्चार माध्यमहरूले बढी नै सकारात्मक कलेवरमा प्रस्तुत गरिरहेका छन् सरकार राजस्व बढेको लक्ष्यको नजिक पुगेकामा निकै उत्साहित देखिन्छ जबकि, हरेक रुपैयाँ राजस्व वृद्धिका लागि त्यसको दस गुणा आयात हुनुपर्ने नियति नेपालको बनेको किनभने नेपालको लगभग शतप्रतिशत राजस्वको स्रोत, प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष जुन रूपमा भए पनि आयातमै निर्भर अर्को शब्दमा, सरकारको राजस्व उठतीको खुसीको अर्थ नेपालको आयात आर्थिक परनिर्भरतामा थप वृद्धि हुँदै जानु हो यसमा मुलुकले खुसी मनाउनुपर्ने कारण ? त्यसमाथि पनि राजस्वको निर्भरता अप्रत्यक्ष करमा मात्रै बढी

आयकरजस्तो प्रत्यक्ष करको दायरा वृद्धि हुँदा मात्र सामाजिक न्यायको आयाम फराकिलो बन्छ यस दृष्टिले पनि खुसी हुनुपर्ने कारण छैन

त्यस्तै, मलेसिया जाने कामदारका लागि निःशुल्क भिसा टिकटको व्यवस्था भयो कोरियाले एकै वर्ष १० हजार कामदार लैजाने भयो नेपाली कामदार जापान जान पाउने भए यिनै 'उपलब्धि' को प्रस्तुति यसरी गरिँदै मानौँ, त्यसबाट सिंगो मुलुक असाध्यै खुसी , हुनुपर्छ वास्तविकता के हो भने, कर्मशील उमेरका युवाशक्ति यसरी निरन्तर बाहिरिँदा मुलुकको उत्पादकत्व श्रम बजारमा अत्यन्तै नराम्रो प्रभाव परेको सिंगो अर्थतन्त्रलाई फगत उद्यमहीन जीविकोपार्जनमा केन्द्रित उपभोगमुखी बनाइदिएको यसको ठूलो दीर्घकालीन सामाजिक मूल्य अनुमानै गरिएको छैन

त्यसमाथि, नेपालमै जुन कोटिको आर्थिक शैक्षिक हैसियत (प्रमाणपत्र धारकको अर्थमा) भएको जनशक्ति यी पक्षसँग बिल्कुलै मेल नखाने प्रकृतिको श्रम बिक्रीका लागि खासगरी कोरिया जापान जान उद्यत देखिएको , त्यसको दुःखद पक्ष झन् विकराल कोरियामा नेपाली कामदारको आत्महत्याको बढ्दो दरका कारण खोतल्नेतर्फ सरकार गैरसरकारी क्षेत्र कसैको पनि ध्यान गएको छैन यसरी नेपाल नेपालीले सर्वथा दुःखी हुनुपर्ने विषयमा जुन खुसीको रङ पोतेर विषयलाई प्रस्तुत गर्ने परम्परा बसालिँदै , कतै त्यो नै मुलुकको अन्त्यहीनजस्तै लाग्न थालेको आर्थिक दुरवस्था तीव्र बनेको सामाजिक विघटनको थप कारक बनिरहेको कि !

ट्वीटर : @DrAchyutWagle

पुरा पढ्नुहोस्

अमूल विवादको अन्तर्य

विजयराज खनाल
आत्मनिर्भर बन्दै गइरहेका क्षेत्रमा वैदेशिक लगानी भित्र्याउन नहुने तर्क
पुरा पढ्नुहोस्

विवादमा ब्रान्ड

विजयराज खनाल
ट्रेडमार्क, पेटेन्टका ६ सय उजुरी, फैसला १ सय ५० मात्रै
पुरा पढ्नुहोस्

भिजन-२१०० का ३५ गन्तव्य

विजयराज खनाल
सरकारी खर्च क्षमता र बदलिँदो आर्थिक परिस्थतिले लक्ष्य प्राप्तिमा संशय
पुरा पढ्नुहोस्

विकासका विशृंखलित सपनाहरू

अच्युत वाग्ले
लगानी सम्मेलन गर्नुअघि विभिन्न कानुनमा सुधार गर्नु आवश्यक थियो । त्यसबाट सकारात्मक सन्देश प्रवाह हुन्थ्यो । पुँजी बजारमा विदेशीले लगानी गर्न पाउनेदेखि टे्रडमार्क र प्याटेन्ट संरक्षणलगायतका विषयमा कानुन बनाउन व्यवस्थापिका सक्रिय भएन ।
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

'अमेरिका र चीन बोलिरहेका छन्, बोल्नुपर्ने नेपालले हो’– महेश मास्के

बसन्त बस्नेत र योगेश ढकाल

भारतीय नाकाबन्दी ०७२ ताका चीनका लागि राजदूत थिए, महेश मास्के त्यतिबेला चीनले नेपाललाई पेट्रोलियम सहायता मात्र गरेन, पेट्रोलियम आयात सम्झौता पनि भयो तेस्रो देशसँग व्यापार गर्न भारतको मात्र बाटो प्रयोग गर्ने बाध्यता तोड्दै चीनसँग पारवहन सम्झौताको सरकारी निर्णयमा मास्केको पहलले काम गरेको थियो पछिल्ला भूराजनीतिक उतारचढावबारे उनीसँग बसन्त बस्नेत योगेश ढकालका प्रश्न : 


सरकारले भारत चीनसँग सम्बन्ध सन्तुलनमा आयो भनेको , तपाईंलाई के लाग्छ ?

ऐतिहासिक तथ्य विश्लेषण हेर्दा नेपाल-भारत सम्बन्ध भारतमाथि पराश्रति देखिए पनि केही वर्षयता परिवर्तन हुन थालेको   नाकाबन्दीका बेला चीनसँग प्रधानमन्त्री ओलीले गरेका १० बुँदे सम्झौता १५ बुँदे संयुक्त वक्तव्य त्यसकै उदाहरण हुन् त्यसको केन्द्रीय उपलब्धि भनेको पारवहन सम्झौता हो त्यसअघि नेपालले तेस्रो देशसँग व्यापार गर्नुपरे भारतको भूमिबाट मात्रै सम्भव थियो त्यो सम्झौतापछि भारततर्फ झुकेको असन्तुलित सम्बन्धलाई सन्तुलित बनाउने प्रयत्न सुरु भयो उत्तरतिरको सम्भावनाप्रति दृष्टि पुर्याउन 'लुक नर्थ' अवधारणा पनि आयो त्यो सम्झौता एउटा सार्वभौम मुलुकले आफ्नो हितअनुकूल समझदारी गर्न सक्छ भन्ने प्रमाण नजिर पनि थियो सरकारले त्यही आधारमा सम्बन्ध सन्तुलित भयो भनेको हो भने त्यसमा सहमत छु

भारतसँग सम्बन्ध नबिगारी चीनसँगको सम्बन्ध प्रगाढ दिगो राख्ने नेपालको विदेश नीति नै सही हो भारतसँगको सम्बन्ध नाकाबन्दीताका भन्दा धेरै सुधार भएको देखिन्छ भूराजनीतिक परिदृश्यले नेपाल तुलनात्मक लाभको अवस्थामा

कूटनीतिक परिपक्वता भयो भने नेपालले त्रिदेशीय सहकार्यमा भारत चीनलाई नजिक ल्याउन पनि सक्छ इन्डो-प्यासिफिक 'रणनीति' लाई इन्डो-प्यासिफिक 'सहकार्य' मा परिणत गर्न ठीक ढंगले भूमिका वहन गर्न पनि सक्छ इच्छाशक्ति भए नेपाल यी सबैलाई द्वन्द्वमा होइन, समन्वयमा ढाल्ने भूमिकामा पहल लिन सक्छ

बेल्ट रोड एन्ड इनिसियटिभ (बीआरआई) को प्रोटोकलमा नेपालले हस्ताक्षर गरेपछि इन्डो-प्यासिफिक रणनीति पनि जोडिन आइपुगेको , कसरी बुझ्ने ?

बीआरआई प्राचीन रेशममार्गको नयाँ स्वरूप हो चीनले त्यसको आधुनिकीकरणसँगै जोडिएका देशहरूसँग आर्थिक विकासको साझेदारीमा जोड दिएको रेशममार्ग पछ्याउँदै चीनले युरेसिया-मध्यपूर्व-युरोप पुग्ने मुख्य बाटो करिडोरलाई बेल्ट भनेको अर्को समुद्री बाटो हुँदै श्रीलंका-साउदी अरेबिया- अफ्रिका -युरोप पुग्ने बाटोलाई मेरिटाइम सिल्करोड भनेको यो बाटो हिन्द महासागर हुँदै जान्छ यहीँनेर जोडिन आउँछ, एउटै ढुंगाले दुई चराको सिकार गर्ने अमेरिकी नीति : भारतलाई नजिक्याउने चीनलाई घेराबन्दी गर्ने

बीआरआईको विकल्पमा अमेरिकाले इन्डो- प्यासिफिक रणनीति ल्याएको हो ?

एसिया-प्यासिफिक इकोनोमिक कोअपरेसनमा भारत नपरेकाले उसलाई नजिक ल्याउन अमेरिका जापानले विभिन्न पहल गरे अमेरिका-जापान- भारत-अस्टे्रलियाले सैन्य सुरक्षा रणनीतिसँग जोडिएको क्वाड गठन गरेका छन् इन्डो-प्यासिफिक रणनीतिमा पनि यी चारै देशको संलग्नता 'फ्री एन्ड ओपन इन्डो-प्यासिफिक' को अवधारणा ल्याउने भने जापान हो तर त्यसलाई अमेरिकाले प्रमुख मुद्दा बनायो, रणनीति बनायो नेतृत्व प्रदान गरिरहेको क्वाडकै जगमा इन्डो-प्यासिफिक रणनीति विकास भयो इन्डो-प्यासिफिक कनेक्टिभिटी पनि हिन्द महासागरबाटै जान्छ इन्डो-प्यासिफिक रणनीति भने पनि यसमा जोडिने मुलुकको आर्थिक सहकार्यका निम्ति कुल ७० बिलियन अमेरिकी डलरको बजेट व्यवस्था गरिएको यसले बीआरआईकै विकल्पका रूपमा यसलाई उभ्याउन खोजेको देखिन्छ

इन्डो-प्यासिफिक रणनीतिमा नेपालको केन्द्रीय भूमिका भनेको अमेरिकाले संकेत गरेजस्तो चीनलाई अलग्याउने होइन, भारतले खोजेजस्तो चीनलाई समावेश गर्ने त्यसलाई रणनीतिबाट सहकार्यतर्फ लैजान पहल गर्ने हो

अमेरिकाको इकोनोमिक को-अपरेसनमा नपरेको भारत रणनीतिमा पनि असन्तुष्ट भयो भन्नुभएको ?

उद्देश्यबारे चारै देशबीच फरक-फरक मत छन् अमेरिकाले खुला आक्रामक अभिव्यक्ति दिँदै आएको उसको मुख्य रणनीति चीनलाई त्यस क्षेत्रमा एक्ल्याएर जानेमा देखिन्छ भारत, जापान अस्ट्रेलिया पनि तुलनात्मक भिन्नतासहित चीनसँगको सुरक्षा सन्तुलनका लागि गठबन्धन चाहन्छन्, तर द्वन्द्वमा नगई आर्थिक सहयोग सुदृढ बनाउन चाहन्छन् इन्डो-प्यासिफिकको रमाइलो पक्ष के भने, यस रणनीतिको केन्द्रमा भारत भए पनि उसले पूरै स्वीकारेको छैन भारतको प्रस्ताव , 'फ्री ओपन एन्ड इन्क्लुसिभ इन्डो-प्यासिफिक (एफओआईआईपी) हुनुपर्छ ' यो प्रस्ताव भारतले केही पहिला सिंगापुरको सांगि्रला वार्तामा उठाएको थियो भारतको भनाइ चीनलाई पनि यसमा ल्याउनुपर्छ भन्ने हो यो अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण पक्ष हो, जसलाई नेपालको कूटनीतिक वृत्तले ध्यान दिनु जरुरी त्यसमा कूटनीतिक पहलका लागि नेपालको ठूलो 'स्पेस'

तर चीन-भारतकै सम्बन्ध पनि सहज देखिन्न

चीन-भारतको आर्थिक कूटनीति द्वन्द्व वार्ता दुवै माध्यमबाट चलेको देखिन्छ एसियाली शताब्दीको अवधारणालाई वास्तविकतामा बदल्ने हो भने भारत पनि केन्द्रीय भूमिकामा हुन्छ चीनसँग खुला द्वन्द्वमा नगई आर्थिक रूपमा लाभान्वित हुनु नै भारतको हितमा त्यस्तै, चीन पनि भारतसँग द्वन्द्व चाहँदैन, उसका निम्ति आर्थिक सहकार्य नै प्राथमिक विषय हो चीन-भारतबीच व्यापार करिब ८० बिलियन डलर पुगेको तर भारतको व्यापार घाटा भीमकाय भारतको गुनासो चीनले आफ्ना सामानको बजार खुला गरिदिँदैन भन्ने हो मलाई लाग्छ, बदलिँदो अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको सन्दर्भमा भारतले चीनको बजार पाउने हो भने भारत-चीन सम्बन्धमा निकै ठूलो सुधार आउने निश्चित चीन-अमेरिकाको व्यापार युद्धपछि अमेरिका-भारतको व्यापार युद्ध सुरु भयो त्यही घटनाक्रमबीच भारत-चीन नजिक्याउने मोदी सीको वुहान 'चिया कूटनीति' सम्भव भएको हामीले बिर्सनु हुँदै

बीआरआईसँग भारत सहमत छैन नि ?

भारत बीआरआईमा संलग्न छैन, असहमत भनिरहेका छौँ तर बीआरआईका परियोजनालाई सहयोग गर्न स्थापित भएको एसियाली पूर्वाधार लगानी बैंक (एआईआईबी) मा भने भारत चीनपछि दोस्रो ठूलो सेयरहोल्डर हो त्यसको क्षेत्रीय कार्यालय दिल्लीमा राख्न सहमति जनाएको त्यही बैंकबाट विभिन्न परियोजनाका लागि करिब बिलियन डलर ऋण लिइसकेको भारत बीआरआईको विरोध एआईआईबीलाई समर्थन गर्छ बीआरआईमा भारतको पहिलो असन्तुष्टि चीन-पाकिस्तान करिडोर पाकिस्तान शासित कास्मिरको रुट हो दोस्रो, बीआरआई चीनले आह्वान गरेको परियोजना हो, भारतको साथ चाहिने हो भने पहिले गम्भीर द्विपक्षीय वार्ता हुनुपर्छ भन्ने उसको अडान हो विश्वव्यापी रूपमा जाने हो भने हामीसँग संवाद हुनुपर्छ, चीनले बोलाउँदैमा जाने हो भन्ने

त्यसैले दुवै देशको संवाद आर्थिक कूटनीति सफल हुँदै गए एक दिन भारत बीआरआईमा सहभागी हुन सक्ने सम्भावना कपोलकल्पित मात्र होइन यस परिप्रेक्ष्यमा इन्डो-प्यासिफिक रणनीतिमा नेपालको केन्द्रीय भूमिका भनेको अमेरिकाले संकेत गरेजस्तो चीनलाई अलग्याउने होइन, भारतले खोजेजस्तो चीनलाई समावेश गर्ने त्यसलाई रणनीतिबाट सहकार्यतर्फ लैजान पहल गर्ने हो

बीआरआई इन्डो-प्यासिफिक रणनीति एकअर्काका प्रतिस्पर्धीजस्ता देखिएका छन् तर नेपाल भारतले सावधानीपूर्वक कूटनीतिक पहल गरे 'बीआरआई-इन्डो-प्यासिफिक को-अपरेसन' को पनि विकास हुन सक्छ

बीआरआईकै बीचमा इन्डो-प्यासिफिक छिरेपछि नेपाल द्विविधामा परेको हो कि ?

परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीले प्रस्ट पारिसक्नुभएको - हामी इन्डो-प्यासिफिक क्षेत्रमा छौँ, इन्डो-प्यासिफिक रणनीतिमा होइन मेरो विचारमा इन्डो-प्यासिफिकको आर्थिक सांस्कृतिक सहकार्य यस क्षेत्रमा भएका सबै देशले चाहन्छन, चीनले समेत रणनीति भन्नेबित्तिकै सुरक्षा चासो पनि जोडिएर आउँछ त्यसैले स्ट्राटेजी होइन, को-अपरेसन भन्नेतिर जानुपर्छ

नेपालले बीआरआई इन्डो-प्यासिफिकमा कस्तो भूमिका निर्वाह गर्न सक्छ ?

अमेरिका जापानले इन्डो-प्यासिफिक क्षेत्रका सबै देशलाई यस सहकार्यमा सामेल हुन आह्वान गरे हुन्छ चीनलाई पनि अनुरोध गरे हुन्छ त्यसपछि बल्ल थाहा हुन्छ, सामेल हुने/नहुने अनि बल उसको कोर्टमा जान्छ चीनलाई आऊ भनेर प्रस्ताव गरेको तपाईंहरूले सुन्नुभएको ? भारतले पहल गरेको भारत-इरान-रुस जोड्ने भारत-इरान-अफगानिस्तान-युरेसिया पुग्ने नर्थ साउथ ट्रान्सपोर्ट 'करिडोर' तथा 'अफ्रिका -एसिया ग्रोथ करिडोर' सबै यही क्षेत्रबाट जान्छन् बीआरआईलगायत यी चारवटै करिडोरलाई नक्सामा राखेर हेर्ने हो एकअर्कासँग खप्टिएका छन् त्यहाँ प्रशस्त आर्थिक समृद्धिका आधार देखिन्छन् द्वन्द्वमा जान सक्ने खतरा पनि छन् त्यसमा नेपालले गम्भीरतापूर्वक अध्ययन गर्नु आवश्यक अहिलेसम्म बीआरआई इन्डो-प्यासिफिक रणनीति एकअर्काका प्रतिस्पर्धीजस्ता देखिएका छन् तर नेपाल भारतले सावधानीपूर्वक कूटनीतिक पहल गरे 'बीआरआई-इन्डो-प्यासिफिक को-अपरेसन' को पनि विकास हुन सक्छ

बीआरआईबाट नेपालले फाइदा लिन सक्यो ?         

नेपालले चीनसँग सम्झौता गर्यो त्यसको विशाल सम्भावना वा उपलब्धिचाहिँ लिन सकियो कि सकिएन भन्नेमा प्रश्न अत्यावश्यक सहयोग परियोजनाको तयारीमा ढिलासुस्ती वा लगेर पनि नपाएको अवस्था देखिन्छ, चाहे त्यो एआईआईबीको फन्डिङ होस् वा बीआरआईसँग सम्बन्धित परियोजना

हामी शक्तिराष्ट्रहरूको तानातानमा फस्ने होइनौँ ? जस्तो कि, अमेरिकी उपसहायक रक्षामन्त्री फेल्टरले नेपाल भ्रमणताका चीनसँग सहायता लिँदा होसियार हुन सुझाएको भोलिपल्टै चिनियाँ राजदूतको कडा प्रतिक्रिया आयो

फेल्टरका शब्द कूटनीतिक मर्यादाअनुरूप देखिन्नन्, तर त्यस्ता अभिव्यक्ति दिनु स्वाभाविकजस्तै भएको , अमेरिकाका लागि अमेरिकी नेताहरूले चीनको सहायतामाथि संसारभरि नै प्रश्न उठाएर हिँडेका छन् त्यसमा कूटनीतिक मर्यादा ख्याल गरेको देखिँदैन फेल्टरको भनाइ पनि आश्चर्य मान्नुपर्ने विषय भएन नेपालमा आएर अमेरिकाले चीनका सहायताविरुद्ध बोलेपछि चीनले पनि त्यसको प्रतिक्रिया दियो यी दुइटाले बोलिरहेका छन् तर बोल्नुपर्नेचाहिँ नेपालले हो यस्तो कुरामा कति ऋण लिने, कस्तो ऋण लिने, किन लिने ? यो नेपालको अधिकार हो बेकारका परियोजनामा तिर्न सक्नेभन्दा बढी ऋण लियो भने ऋण पासोमा फसिन्छ नै त्यसमा ऋण दिने देशलाई गाली गरेर हुन्छ ?

श्रीलंकाबाटै त्यो अवस्था आएको देखिन्छ नि ?

श्रीलंकाको डेब्ट ट्रयापको घटनासँग जोडेर उदाहरण दिने गरिन्छ महिन्दा राजापाक्षेले आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रमा पर्ने हम्बनटोटा बन्दरगाह विकास गर्न चीनसँग बिलियन डलर मागे त्यो पैसा राजापाक्षेले आफ्नो चुनावमा दुरुपयोग गरे भन्ने आरोप पनि राजापाक्षे हारे त्यसपछिको सरकारले ऋण तिर्न सक्ने अवस्था नहुँदा ९९ वर्षका लागि बन्दरगाह प्रयोग गर्ने अधिकार चीनलाई दिएको हो यद्यपि, त्यसको बदलामा प्रशस्त फाइदा पनि भन्ने अभिव्यक्ति श्रीलंकाबाटै आइरहेको त्यसैले नेपालका सन्दर्भमा चीनले बिलियन डलर किन दियो भनेर प्रश्न गर्नुको सट्टा श्रीलंकाले किन लियो भन्ने प्रश्न उपयुक्त हुन्छ भन्ने मलाई लाग्छ गम्भीर गृहकार्यबिना हचुवाको भरमा ऋण लियो भने डुबिन्छ अर्कातिर चीनले पनि ऋण लिएरै विकास गरेको हो तर ऋणलाई उसले आफ्नो उत्पादन क्षमता बढाउन सदुपयोग गर्यो ऋण तिरेर पनि बचत गर्न सफल भयो अभूतपूर्व विकास गर्यो त्यसैले ऋण सहयोगको मामलामा नेपालले आफ्नै निर्णायक मन्तव्य दिनु अरू देशलाई टिप्पणी गर्नबाट निरुत्साहित गर्नु वान्छनीय

क्षेत्रीय तनाव बढ्दै छन् नेपाल बिमस्टेक, सार्कको नेतृत्वमा छिमेकी देशहरूको तनावमा सरोकार राख्ने हैसियतमा नेपाल पुगेको कि छैन ?

सार्क अध्यक्षको हैसियतमा भारत-पाक द्वन्द्वमा नेपालले सरोकार राख्यो विज्ञप्ति पनि निकाल्यो, संवादमार्फत द्वन्द्व सुल्झाऊ भनेर पछि पाकिस्तानले भारतीय वायुविमान चालकलाई फिर्ता गर्यो त्यो एउटा महत्त्वपूर्ण कदम थियो तनाव मत्थर पार्न तर नेपालले प्रशंसा गरेको थाहा भएन नेपाल हेरिरहेको भन्ने देखाउन पनि त्यो आवश्यक थियो सरकारले कूटनीतिक परिपक्वता, पहल क्षमता वृद्धिका लागि थिंकट्यांक उपयोग गर्न सक्थ्यो सक्छ

भारत चीनबीच नेपाल गतिशील पुल बन्ने कुरा सुनिन्छ सम्भव ?

आर्थिक विकास नभई गतिशील पुल बन्न पनि सकिन्न आर्थिक विकासको मेरुदण्ड मानिने उद्योगको विकास नेपालमा किन भएन ? नेपालमा भएका थोरै उद्योग पनि मूलतः विदेशी दलाल पुँजीको साझेदारीले बनेका हुन् नेपालमा राष्ट्रिय, औद्योगिक पुँजीको विकास कहाँ भएको ? किन हुन सकेन ? नेपालको सस्तो श्रम कच्चा पदार्थ बाहिर जान्छ तीबाट उत्पादित सामान महँगोमा हामीले खरिद गर्नुपर्ने चक्र शताब्दीयौँदेखि चलिरहेको हाम्रो बजार मागको मुख्य भाग घरेलु उत्पादनबाट होइन, विदेशी आयातबाट हुन्छ, त्यो पनि शून्य भन्सार शुल्कको सुविधा दिएर

त्यसैले यस्तो थितिलाई बदल्ने, यही संरचनाबाट विकास खोज्ने कुरा तोडिएला भन्ने थियो, त्यो भएन अनि हामी कसरी गतिशील पुल बन्न सक्छौँ ? त्यसैले गतिशील पुल बन्न पहिलो , हामी आफैँ सक्षम बन्नुपर्छ, अरूले बैसाखी टेकाइदिएर गतिशील पुल हुन सक्दैनौँ दोस्रो, हामीले कूटनीतिक कौशलको सचेत रूपले विकास गर्नुपर्छ

कोदारी राजमार्ग खुल्दा जति महत्त्व थियो, अहिले रेलबाट जोडिने कुरा त्यति नै महत्त्वको मेरा लागि रेल लहडबाजी होइन, एउटा लाइफलाइन खोलेको अनुभूति हो एउटा देशसँग मात्र आश्रति हुनु हुँदैन भन्ने देखिसकिएको

रेल पानीजहाजका कुरा कहिले धेरै चल्ने, कहिले हराउने भइरहेका छन् नि ?

पानीजहाजको खास अर्थ के हो, मैले बुझेको छैन तर उत्तरसँग जोडिन रेल निकै महत्त्वपूर्ण , दक्षिण सडक सन्जालले जोडिएकै , रेल पनि आउनेवाला मेरो विचारमा उत्तरतिर कोदारी राजमार्ग खुल्दा जति महत्त्व थियो, अहिले रेलबाट जोडिने कुरा त्यति नै महत्त्वको मेरा लागि रेल लहडबाजी होइन, एउटा लाइफलाइन खोलेको अनुभूति हो एउटा देशसँग मात्र आश्रति हुनु हुँदैन भन्ने देखिसकिएको चिनियाँ रेल सिगात्सेसम्म आइसकेको त्यो रेल केरुङ आउँदैछ, नेपालले त्यहीबाट ल्याउने कुरा हो

चीनसँगको आर्थिक साझेदारीको जुन सम्भावना , सामान्य यातायातले पुग्दैन पर्यटनकै कुरा गर्दा पनि चीनबाट आउने पर्यटकको संख्यालाई धान्न रेल चाहिन्छ तिब्बतमा गत वर्ष करोड पर्यटक पुगेका थिए, यो वर्ष करोड पुर्याउने लक्ष्य तिब्बत आएका पर्यटकको नेपाल आउने स्वाभाविक इच्छा हुन्छ तिब्बत आफैँमा उच्च हिमाली क्षेत्र भएकाले धेरै समय बस्दा लेक लाग्ने डर हुन्छ त्यहाँबाट चिनियाँ घरेलु पर्यटक कि फर्किनुपर्यो कि नेपाल आउनुपर्यो ती पर्यटकलाई नेपालमा आकषिर्त गर्न सकिन्छ त्यसले सक्षम यातायातको माग गर्छ 'क्रसबोर्डर इकोनोमी जोन' को उत्पादन चीनमै पठाउन पनि हामीलाई रेल चाहिन्छ सुपथ मूल्यमा चीन या तेस्रो देशबाट पेट्रोलियम ल्याउन पनि रेल नै सुविधाजनक हुन्छ त्यसैले रेलको मुद्दा बैठान हुँदैन गर्न पनि दिनुहुँदैन

पुरा पढ्नुहोस्

'दौरा-सुरुवाल सजिलो रहेछ’– बाबुराम भट्टराई

माधव बस्नेत
भौतिक रुपमा आर्थिक विकास गर्न, बजार सिर्जना गर्न, आश्रति बजार जोड्न पूर्व- पश्चिम जोडिनैपर्छ । हाम्रो सम्बन्ध दक्षिणतिर मात्र भयो । यसले ठूलो व्यापार घाटा भयो, परनिर्भरता बढायो । त्यसैले विकास, समृद्धि र एकताको प्रभाव बुझ्न यो यात्रा गरिएको हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘पारमाणविक भट्टीको अर्कै आशय’– डा महेश मास्के

नेपाल संवाददाता
नेपालमा प्रयोग हुने कोबाल्ट सिक्स्टी अत्यधिक खतरनाक रेडियोधर्मीमा पर्छ । रेडियो विकिरणले मानिसको कोष र डिएनएमा समेत असर पर्छ र क्यान्सरजस्ता रोग उत्पन्न गर्न सक्छ । विगतमा तिनीहरूको सुरक्षित विसर्जन नगरेका घटना पनि छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘त्यसो भन्ने विज्ञहरू व्याख्यासहित आउनुपर्यो’–अर्थमन्त्री खतिवडा

नेपाल संवाददाता
हाम्रो चासो के भने निर्यात भनेजति बढेन । त्यसमा विगतमा निर्यात प्रवद्र्धनका लागि के–के काम भए हेरिनुपर्छ । अहिले ११ प्रतिशतले निर्यात बढेको छ, जुन आफैँमा पर्याप्त होइन । निर्यातमा अनुदान प्रक्रिया भर्खरै सुरु गरिएको छ, त्यसको प्रभाव देखिन बाँकी छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘खोजी–खोजी विवाद निकाल्छन्’– मेयर शाक्य

गोकर्ण गौतम
नेपाल सरकारले पुरानो धरहरालाई संरक्षण गर्ने र नयाँ भूकम्पप्रतिरोधी बनाउने निर्णय गर्‍यो । मैले के भन्न सक्छु र ? खोजी–खोजी विवाद निकाल्छन् यहाँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

नदेखेर हो, या हेर्दै नहेरेर...

हेमन्त श्रेष्ठ

नेपाली महिला क्रिकेट टोलीकी कप्तान रुविना क्षत्रीलाई थाइल्यान्डबाट फर्कंदा काठमाडौँ विमानस्थलमा फूलमाला लिएर आउलान् भन्ने आश थिएन भयो पनि त्यस्तै

भलै, नेपाली महिला क्रिकेट टोलीसँग प्रमाण देखाउन विजेता ट्रफी थिएन दुई महिने अन्तरालमा १२ मध्ये १० खेलमा जित निकाल्दै उच्च प्रदर्शन गरेको महिला क्रिकेट टोली अरुजस्तै सम्मानको हकदार भने पक्कै थियो थाइल्यान्डमा एसियाली क्षेत्रको आईसीसी वुमन वल्र्डकप छनोट खेलेर आएको नेपाली टोली रुविनाको हयाट्रिकसँगै नेरी थापाको पाँच विकेटको कीर्तिमान पनि सँगै लिएर १६ फागुनमा स्वदेश फर्कियो छनोट चरणमा थाइल्यान्डबाहेक सबै राष्ट्रलाई हराएर दोस्रो स्थान ओगट्दै नेपालले प्रतियोगिता टुंग्याएको थियो

आईसीसीको नियमअनुसार एसियाली क्षेत्रबाट एउटा मात्र टिम छनोट हुने भएकाले पहिलो हुने थाइल्यान्ड ग्लोबल क्वालिफायरमा छनोट भएको थियो सीमित स्रोत-साधन छोटो अवधिको तयारीले पनि नेपाली क्रिकेटरले गरेको प्रदर्शन उच्च थियो घरेलु महिला क्रिकेट प्रतियोगिता नै कम हुने हाम्रोजस्तो राष्ट्रमा उनीहरुको यो उडान परखयोग्य

नेदेखेर हो या हेर्दै नहेरेर, फागुनदेखि १० दिनसम्म चलेको प्रतियोगिता खेलेर फर्केको महिला टोलीलाई स्वागत गर्न कुनै पनि खेल पदाधिकारी तथा सरोकारवाला उपस्थित भएनन्  

समग्र क्रिकेट विकासका लागि महिला क्रिकेटमा पनि लगानी बढाउँदै घरेलु प्रतियोगितामा निजी क्षेत्रको प्रभावी लगानी आवश्यक रहेको प्रशिक्षक विनोद दास बताउँछन् क्रिकेट विकासमा समर्थक मिडियाको सहयोग उच्च रहेकाले 'को लिन आयो अथवा आएन' भन्ने प्रश्न तपसिलमा छाड्न प्रशिक्षक दासले आग्रह गरे

थाइल्यान्डबाट फर्किएको नेपाली महिला टोलीसँग थिएन , एउटा विजेता ट्रफी दासका अनुसार क्रिकेट उच्च स्तरमा पुग्यो भने सबै त्यसको पछि लाग्ने गरेको उदाहरण पर्याप्त नै छन्

कप्तान रुविना भने आफ्नो फरक मत  राख्छिन्, "घरेलु क्रिकेटको यो असमान संरचना सुधार नगरुन्जेल खेललाई निरन्तरता दिन असम्भव "

पुरा पढ्नुहोस्

पूर्वाधारमा फड्को

जे पाण्डे/नेपालगन्ज
प्रदेश ५ मा आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद लक्षित डेढ अर्बबराबरका पूर्वाधार निर्माणाधीन
पुरा पढ्नुहोस्

‘म्यान अफ द सिरिजमा मेरो नाम बोलाउँदा विश्वासै लागेन’– अविनाश बोहरा

मनबहादुर बस्नेत
चार वर्षदेखि निरन्तर मिहिनेत साथ क्रिकेट खेलिरहेको छु । घरेल लिग खेल्दा राम्रा टिम र खेलाडी प्रतिस्पर्धी थिए । यसले आत्मबल दियो । सिक्ने मौका मिल्यो । पारस खड्काले सधैँ सकारात्मक कुरा मात्रै सिकाउनुभयो ।
पुरा पढ्नुहोस्

विख्यात बडिबिल्डर रोली नेपालमा

नेपाल संवाददाता
विश्वकै सबैभन्दा ठूलो ज्यान भएका व्यक्ति हुन्, रोली विङ्कलार । उनको हातको पाखुरा २४ इन्च छ भने थाई ४८ इन्चको । शारीरिक तौल १ सय ३० किलो ।
पुरा पढ्नुहोस्

सन्दीपको निरन्तर जादू

नेपाल संवाददाता
अस्ट्रेलियामा जारी विग बासमा उनले एकपछि अर्को जादू देखाइरहेका छन् । लिगको तीन चरणका खेल चलिरहँदा उनी विग बास लिगकै कम रन खर्चेर सर्वाधिक विकेट लिने खेलाडी भए ।
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

हिंसाविरुद्ध ज्ञान

प्रदीप गिरि

समयमै पढ्ने अवसर नपाएर होला, मेरा पिताजीमा किताब संगाल्ने अनौठो सोख थियो त्यसैले मधेसको सुदूर गाउँ बस्तीपुरमा किताबका तिनै संगालोमाझ हुर्किएँ बाल्यकालमा पढेको एउटा किताब सम्झिन्छु त्यो किताबको प्रभाव नित्य गहन फराकिलो हुँदै त्यो किताब साँचो अर्थमा एक क्लासिक थियो/ त्यो किताब हो, रामायण पहिलो रामायण आदिकवि वाल्मीकिले लिपिबद्ध गरे भनिन्छ नेपाली भाषामा भानुभक्तले त्यसको अनुवाद गरे , मैले सुरुमा सुनेको रामायण भानुभक्तकै हो तर सर्वप्रथम पढेको रामायण हो- स्वामी तुलसीदासको खुसीको कुरा- लामो समय अप्राप्य त्यो रामायण केही वर्षअघि रत्न पुस्तक भण्डारले छापेको

भानुभक्त पढ्दा सरस रुचिकर भएकाले जिब्रोमा बस्यो पनि वाल्मीकि कठिन भए तुलसीदासको मूल दोहालाई यथावत् राखेर अत्यन्त सरस गद्यमा कु­­लचन्द्र गौतमद्वारा अनूदित यो पुस्तक राणाकालमै प्रकाशित भएको थियो शब्दार्थ सन्दर्भलाई पादटिप्पणीमा राखिएको यो किताबले सनातन सभ्यता सहज ढंगले बुझाउँछ मैले रामायणको कथा मात्रै पढेको थिएँ

त्यो कथा सबैलाई थाहा राजा दशरथ थिए, सौतेनी मामिला थियो रामले उदारता देखाए, बाबुको आज्ञापालन गर्दै जंगल जान तयार भए दाजुभाइको सम्बन्धमा एउटा नयाँ विम्ब खडा भयो रामले जंगलका आदिवासी/जनजातिहरूसँग मद्दत लिएर रावणलाई पराजित गरे अनि उनी लोकपि्रय भए लोकोपोवाद खप्न नसकी पत्नी सीतालाई त्यागिदिए सारमा कथा यही हो

तर त्यसभित्र आकर्षक प्रसंगहरू पनि छन् । दशरथले रामलाई छोड्दा कैकेयीसँग उनको मनोभाव उतारचढावको वर्णन रोचक राम-भरतको वादविवादमा दाजुभाइको परस्परको प्रेम तर्क-वितर्कको चातुर्य पनि भेटिन्छ सामान्यतः नहाँस्ने/नमुस्कुराउने गम्भीर स्वभावका रामको भावनामय प्रस्तुति छ यहाँ आज पनि हेपिने अस्पृश्य,'अछूत' जनजातिप्रति रामको लगातार प्रेम उनीहरूलाई संगठित गर्न सक्ने उनको शक्ति आकर्षक लाग्छ

 मलाई यो किताबको खासखास प्रसंगले मोहित गथ्र्यो कतिपय प्रसंगमा आँसु पनि आउँथ्यो रामायणमा रहेको साहित्यिकताका कारण यसलाई आध्यात्मिक/पौराणिक ग्रन्थ मात्रै मान्न सकिन्न समय बित्दै जाँदा रामायणका प्रसंग मेरा निम्ति झन् अर्थवान् हुँदै गए तारुण्यमा त्यही किताबको एउटा प्रसंगले खिच्यो तर आज आएर त्यसका गूढार्थ बुझ्दै छु उमेरअनुसार यसका अर्थ बदलिँदै छन् तर ज्ञान-परम्परामा रहेका त्याज्य सान्दर्भिक प्रसंगलाई केलाउन सक्नुपर्छ तथाकथित आधुनिक सभ्यताको आँधीले एकनास उपभोक्तावादी आक्रमण गर्दै हामीमाथि हिंसाविरुद्ध रामायण, महाभारत, गीता संस्कृतिका अन्य ग्रन्थले हामीलाई केही केही सिकाउँछन् रामायणलाई शिक्षाभन्दा बढी उच्च कोटिको साहित्यिक कृतिका रुपमा मान्छु दक्षिण एसियामा रामायणका अनेक संस्करण रुप भेटिन्छन् तर तुलसीदासकृत रामायणको नवरससहितको कवित्वले मलाई सधैँ आकषिर्त गर्छ, जसमा राजनीति पनि , मूलतः त्याग-समर्पणमा आधारित परिवारको अवधारणा

समाजवादी राजनीतिमा कुनै एउटा किताबको नाम दिनुपर्दा राममनोहर लोहियाको ह्वील्स अफ हिस्ट्री सम्झन्छु मार्क्सवादको प्रशस्तै विरोध भए पनि इतिहास-दर्शनको क्षेत्रमा माक्र्सको ऐतिहासिक द्वन्द्वात्मक भौतिकवाद बुझ्नु आवश्यक हुन्छ मानव सभ्यताको उत्थान-पतनको इतिहासलाई गहिरिएर बुझ्नुपर्छ लोहियाको विचारमा अमेरिकी जगजगी आगामी ५० वर्षमा अनिवार्य समाप्त हुनेछ किनकि इतिहासमा यस्तै भएको विश्वमा कुनै बेला ग्रीसको शासन थियो भने कुनै बेला रोमको साम्राज्य पिरामिड बन्दा इजिप्टको, ग्रेटवाल बन्दा चीनको, शाहजहाँले ताजमहल बनाउँदा भारतको ताकत धेरै थियो यन्त्रको विकास भएको ठाउँमा मात्रै उन्नति नहुँदो रहेछ भौतिक यन्त्रको अत्यन्त महत्त्व भए पनि त्यसबाहेकका आविष्कार सिर्जनाको खोजी गर्नुपर्ने धारणा राख्छन् लोहिया संसारभर एउटै दर्शन बनेकै छैन, जो सबैमा लागू गर्न सकियोस् तर मानव जातिले सबैलाई हुने गरी एउटै दर्शन आविष्कार गर्नुपरेको लोहियाका अनुसार अहिलेसम्म मानिस आवश्यकताको इतिहासमा हिँडेको उसले अधिकतम योग्यता प्राप्त गरेको भए पनि सम्पूर्ण योग्यता हासिल गर्न सकेको छैन मार्क्सले भनेजस्तै वर्गसंघर्ष मात्रै दुनियाँको पुँजी होइन संसारमा वर्गबाहेक पनि वर्ण, जाति-प्रजाति, नश्लजस्ता पक्ष पनि रहेकाले तिनीहरुबीच हुने संघर्षलाई कम आँक्न नहुने विचार लोहियाको मार्क्स-एंगेल्स पनि व्यक्ति भएकाले दृष्टिकोणमा सीमितता हुनु अनौठो होइन त्यसैले कुनै व्यक्तिको विरोधमा उत्रनुभन्दा सकेसम्म पढेर आफैँले उत्तर खोज्नमा प्रयत्नशील हुनुपर्ने धारणा , लोहियाको उनको निचोड हो- वर्गसंघर्ष इतिहासमा तर वर्गीय कोणले मात्रै सम्पूर्ण परिवर्तन गर्न सक्दैन अरु समाजवादी चिन्तकभन्दा लोहियाको चिन्तनले मलाई अधिक प्रभावित पारेको

लोहियाकै रचनाबाट सुनेको लेखक सिमोन बुभाएरको सेकेन्ड सेक्सले उठाएको नारी स्वतन्त्रता निकै अर्थपूर्ण लाग्छ द्वितीय विश्वयुद्धपछि लेखिएको त्यो किताबमा स्त्री पुरुषको सम्बन्धबारे सिमोन भन्छिन्, 'एउटै व्यक्तिसँगको शारीरिक सम्बन्धबाट मात्रै मान्छे सुखी हुन्छ भन्ने अवधारणा भ्रमपूर्ण ' सार्त्र सिमोन आजीवन बिहे नगरी सँगै बसे तर उनीहरुको सम्बन्धमा अरु व्यक्ति पनि थिए सेकेन्ड सेक्सलाई नारी जातिको इतिहासको उल्लेखनीय किताब भने हुन्छ

मार्क्सवादीहरु भन्छन्, निजी सम्पत्तिको विकाससँगै नारी दमन सुरु भयो तर सिमोन यो मात्रै कारणलाई स्वीकार्दिनन् गर्भावस्थाबाहेकका अवस्थामा पुरुषभन्दा नारी कुनै कोणबाट कमजोर नरहेको दाबी गर्छिन् उनी प्रखर मार्क्सवादीका रुपमा परिचित सिमोनको ठम्याइ , महिलालाई घरभित्र खुम्च्याउन महाख्यान रचिएका हुन् नारीलाई सुन्दरी भनेर/बनाएर पुरुषले गर्ने शोषणको सैद्धान्तिक प्रतिरोध गरेकी छन् उनले नारीलाई 'आफू को हो' भन्ने चिन्नै नदिएर पुरुषले 'अन्य' बनाएको विचार पोख्छिन् उनी

प्रस्तुति : गुरुङ सुशान्त

पुरा पढ्नुहोस्

सिमानामा बसेर

राजकुमार बानियाँ
साहित्य, संगीत र सिनेमाको फराकिलो वृत्त छ, काठमान्डू मोन्ताज् मा । यसमा काठमाडौँका छिँडी र गल्ली मात्र नभएर नेपालपारिको सिमानाका पात्र, दृश्य र परिवेश पनि छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

मायाको चिनो

अर्चना थापा
छोरी कलेजबाट घर फर्की ०७५ को जाडो बिदामा । आफ्नो न्यानो लुगा नल्याएकाले ऊ कहिले मेरो, कहिले आफ्नो ड्याडीको दराजका लुगा छानेर लगाउँथी । घरका सदस्यको लुगा र सामानमा बेफिक्री हक दाबी गर्ने उसको सानैदेखिको बानी छ । आज पनि उसको बानी फेरिएको छैन ।   
पुरा पढ्नुहोस्

कर्नाली ब्लुजको पुनर्जन्म

नेपाल संवाददाता
नेपाली पाठकको मन उद्वेलित गरेको उपन्यास कर्नाली ब्लुज अब अंग्रेजी अवतारमा आउन लागेछ । माइकल हटले अंग्रेजीमा अनुवाद गरेको बुद्धिसागरको पहिलो उपन्यास छाप्न तयार छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

कोसेली साटासाट

डम्बर चेम्जोङ
विद्यमान सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक प्रक्रियाले हामीलाई प्रत्यक्ष असर पारिरहेको हुन्छ । गएको १२/१३ वर्षको दृश्य सम्झने हो भने समावेशी लोकतन्त्र, संघीयता, सांस्कृतिक विविधताको संविधानमा हुने सम्बोधन नै सबैभन्दा पेचिलो बहसका रुपमा रह्यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

बहकिएका सत्तापक्ष, प्रतिपक्ष र अगुवा

बसन्त बस्नेत

सरकार-सीके राउत सहमति हुँदै गर्दा हामी म्यागजिनलाई अन्तिम रुप दिने तयारी गर्दै थियौँ, २४ फागुनमा आखिरी घन्टामा कभर स्टोरी जन्मियो, 'विखण्डनको आकस्मिक अवतरण'

सत्तारुढ नेकपाका 'प्रतिपक्षी नेता' को फोन आउन थाल्यो केहीले प्रश्न तेस्र्याए, 'त्यो सहमतिपत्रमा स्वतन्त्र मधेस गठबन्धन किन उद्धरणभित्र राखिएन ?' 'उनी यूएनपीओसँग आबद्ध छन्, त्यो के हो थाहा ?' 'ओलीले सीकेलाई मधेसी दलको काउन्टरमा तानेको हो ' 'यो भारतीय डिजाइनमा भएको हो '

लघुताभासले नेपालीलाई निकै गलाइसकेछ नेतृत्व पनि यसबाट अछुतो छैन विखण्डनको मिसनमा हिँडेका राउत राज्यका लागि टाउको दुखाइ बन्दै आएका थिए समातिँदै-छुट्दै चर्चा कमाउन बानी परेका उनी पाँच महिनायता कारावासमा थिए मूल मुद्दा छोडाउँदै सरकार सहमति गर्न सफल हुनु नेपालको शान्ति प्रगति चाहनेका लागि खुसखबरी थियो सीके-रिहाइको अदालती फैसलालगत्तै रातारात ११ बुँदे हुन पुग्दा न्यायपालिका कार्यपालिका क्षेत्राधिकारबारे प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक थियो, जसबारे सरकारको ध्यान जानु आवश्यक थियो

जेहोस्, सहमति भयो सरकारसीके सहमतिबारे सत्ता घटककै नेता यत्रोविधि असन्तुष्ट हुनुको गुह्य भने बुझ्न सकिएन शृंखलाबद्ध सिकायत सुनिसक्दा लाग्यो, यी नेताहरुका लागि सहमतिको प्रश्न होइन, नेकपाभित्रको आन्तरिक असन्तुष्टि मुख्य हो

सीकेले देश टुक्र्याउन के सक्थे ! बरु यसै बहानामा सत्तारुढ पार्टी टुक्र्याउने होइनन्

सभागृह काठमाडौंमा सरकार र सीके राउतबीच राजनीतिक सहमति घोषणा कार्यक्रम, २४ फागुन | तस्बिरहरु : भास्वर ओझा

बहकिएको प्रतिपक्ष

कांग्रेस सभापति देउवाले सीकेसँगको सहमति पढ्न पाएको छैन, तर राष्ट्रघाती ' भन्दासम्म सर्वसाधारणले उस्तो आपत्ति जनाएका थिएनन् उनीहरुलाई थाहै , देउवा पढ्ने/लेख्नेमा दिलचस्पी राख्दैनन् तर समाजवादका पोथा लेखेका वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेलले २९ फागुनमा बुटवल पुगेर बोले, 'विप्लवको समस्या के हो, चाँडो समाधान गर्नुपर्छ ' उनले समस्या के हो भन्ने खुलाएनन् समाधान गर्न सुझाए, तर त्यसको विधि बताएनन्

कांग्रेस नेताहरु भनिरहेका छन्, 'विगतमा कांग्रेसले वार्तामार्फत माओवादी समस्या समाधान गरेको थियो, अहिले आफूलाई कम्युनिस्ट भन्ने सरकारचाहिँ हिंसामार्फत समाधान खोज्दैछ ' यो तथ्यांश मात्रै हो, कांग्रेसका पालामा विगतमा संकटकाल लगाई माओवादीलाई आतंकवादी घोषणा गरेर टाउकाको मूल्य तोकिएकै हो प्रश्न कांग्रेस-कम्युनिस्टको होइन समस्याको जरोमा नपसी लोकपि्रयतावादी तर्क दिने 'प्रतिपक्षी प्रवृत्ति' बन्द गर्नुपर्छ संविधानले असन्तुष्टि विरोध राख्ने वैधानिक स्पेस दिएको भएका मञ्च प्रयोग नगरी सिंगै राष्ट्रलाई अशान्तिमा होम्न खोज्ने कदम अब स्वीकार्य हुनुहुँदैन

बहकिएका अगुवा 

विप्लव समूहमाथि प्रतिबन्ध लगाउने मन्त्रिपरिषद् निर्णयले नेपाली समाज फेरि तरंगित भइहाल्यो आफ्ना वैचारिक दिग्भ्रमलाई 'जार्गन' रुमानी कविताको सहायतामा व्यक्त गर्न बानी परेको तप्काको स्वभाव चिनेरै हुनुपर्छ- तिनलाई कहिले सत्ताले अल्मल्यायो, कहिले 'क्रान्तिकारी' हरुले

यसपल्ट पनि त्यस्तै भयो तथ्यलाई भावनाले छोपियो भनियो, 'राजनीतिक समाधान खोज ' याद रहोस्, मन्त्रिपरिषद्ले विप्लव राउत समूहसँग संवादका लागि भदौ ०७५ मा नेता सोमप्रसाद पाण्डे नेतृत्वमा उच्चस्तरीय समिति गठन गरेको थियो 'ट्रयाक टु वार्ता' मार्फत सहमति खोज्न गोप्य संयन्त्र पनि परिचालित थियो, प्रधानमन्त्री स्वयंले खटाएको

विप्लवलाई भने वार्तामा आउनु नै थिएन यो उनको क्रान्तिकारी प्रोजेक्टमा पर्दैनथ्यो, बरु उनी राज्यलाई बल प्रयोगको बाटोमा आमन्त्रित गर्न चाहन्थे त्यसैले वार्ता टोलीलाई उल्टै मानमर्दन गरिरहे फागुन ०७३ को काठमाडौँ-रोल्पा महाधिवेशनमार्फत विप्लवले आफ्नो महत्वाकांक्षा खुलेरै व्यक्त गरेथे पहिलेको 'जनयुद्ध' ले केही नेतालाई मात्रै कमाउने मौका दिएको विप्लव-असन्तुष्टि त्यसैबेला सार्वजनिक भयो चन्दा असुली, जबर्जस्ती हिंसाले निरन्तरता पायो 'जनयुद्धमा खोलाले बगाएका हतियार' पनि भेटिन थाले आतंक बढे

ती नागरिक अगुवाको ध्यानाकर्षण यता पनि अपेक्षित थियो

जनताको जीउधनको सुरक्षा प्राथमिक हो विप्लव समूहले तारो बनाएका 'दोषी' हरुमाथि कारबाही गर्ने दायित्व राज्यको हो संविधानले राज्य चलाउने समानान्तर निकायको परिकल्पना गरेको छैन

यो कुरा अब पनि कसले कसलाई बुझाइरहने ? युद्धको भयानकताबाट ब्युँझिएका जनतासाग आज नयाँआकांक्षा छन् हिजोका रुमानी कविताहरुले तिनलाई सम्बोधन गर्न सक्दैनन्

 

पुरा पढ्नुहोस्

भानुभक्तलाई हेलमेट

राजकुमार बानियाँ
भानुभक्तको सालिक चाइना एड्ले बनाइरहेको दरबार हाइस्कुलको पर्खालमा च्यापिएको छ । विस्मय के छ भने उनको बिर्खेटोपीमाथि कसैले साइकलको हेलमेट भिराइदिएछ, आँखामा चस्मा सिउरिदिएछ । यसलाई सनक भन्ने कि सम्मान !
पुरा पढ्नुहोस्

'फेक रेस्क्यु' को अन्तर्य

योगेश ढकाल
फेक रेस्क्युवालालाई प्रधानमन्त्री ओलीले कारबाही त के उल्टै ढाडस दिन थाले । यस्तै प्रवृत्तिले हो, नेपाली पर्यटन अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा बदनाम भइरहेको ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्करको लस्कर

जे पाण्डे
अवैध गोरु निकासी नियन्त्रण गर्नुको सट्टा वैधता दिने ढंगले गृहले बाटो खोलिदियो । यो घटना बाहिर आइसकेपछि पनि गृहको मति भने फर्किएको छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

सन्दीपका बंगलादेशी फ्यान

पर्वत पोर्तेल
सन्दीपले अघिल्लो महिना ढाकामा बंगलादेश प्रिमियर लिग (बीपीएल) खेलेका थिए । इन्डियन प्रिमियर लिग (आइपीएल), बिग बास लिग (बीबीएल) मा तहल्का मच्चाएका सन्दीपले पछिल्लो समय धेरै बंगलादेशी फ्यान कमाएछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

तकसेराबाट देखेको देश

मैत्या घर्तीमगर

क्यामेरा मेरो सहयात्रा १० वर्षपहिले सुरुआत भएको थियो यसबीच थुप्रै आरोह-अवरोह पार गर्दै अनगन्ती दृश्यलाई पाठकमाझ देखाउने अवसर प्राप्त गरेको छु विदेशी भूमिको विशाल कम्पनीमा जन्मिएको क्यामेरालाई मैले कहिले झोलाभित्र राखेर कहिले काँधमा बोकेर देशको कुनाकन्दरा पुर्याएको छु

मैले क्यामेरा बोक्दा भर्खरै गणतन्त्र नेपालको पहिलो निर्वाचन सम्पन्न भएको थियो संविधानसभामा सय माननीय चुनिएका थिए राष्ट्रपति डा रामवरण यादव थिए भने प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल 'प्रचण्ड'

काँचको दराजभित्र आनन्दले बसिरहेको क्यामेरा जब मसँग आयो, त्यसबेलादेखि यसले दुःख पाउन थाल्यो कहिले मेरो झोलामा कोचिएर बस्यो, कहिले सहरको धूलो अनि कहिले पहाडको चिसो सिरेटोसँग लडिरह्यो यो क्यामेरा तर कहिल्यै कुनै गुनासो गरेन

तस्बिरहरु : मैत्या घर्तीमगर


अरुको हातमा रहेको क्यामेराभन्दा एक प्रकारले अभागी , मेरो क्यामेरा सहरको झिलिमिली, रंगीन दुनियाँ, पाँचतारे होटलको भोज, देशका ठूलाबडाको तस्बिर खासै यसले खिच्न पाएको छैन यसले पायो केवल गरिब, दीनदुःखी, अभाव, सौन्दर्यमा हिमालको हिउँ, पहाड, हरियाली जंगल, कमिलाको ताँतीझैँ देखिने यार्चागुम्बा संकलकको तस्बिर खिच्न पायो

मलाई अहिले पनि याद , वर्षत् को एक दिन गोठमा बसेर उच्च हिमाली घाँसेमैदान गलैँचाझैँ फैलिएको बुकी पाटनको तस्बिर लिन कुर्दाकुर्दै हप्तौँ आकाश नखुलेको पीडा अनि आकाश खुलेको दिन ब्याट्रीले काम नगर्दा चुपचाप बस्नुपरेको क्षण अमिलो मन बनाएर घर फर्किएको थिएँ

प्लस टु सकेर बसिरहेको मलाई घरपरिवारले राहदानी बनाएर विदेसिन कर गरिरहेका थिए, ०६४ ताका अचानक नेपाल साप्ताहिकका संवाददाता भोजराज भाटसँग भेट भयो उनी रुकुम-रोल्पाको रिपोर्टिङ गर्न तकसेरा आइपुगेका रहेछन् उनैले मलाई सञ्चार क्षेत्रमा छिर्न हौस्याए अनि मेरो फोटोकारिताको यात्रा सुरु भयो जानीनजानीकनै त्यसपछि मैले खिचेका फोटाहरु नेपाल साप्ताहिकमा छापिन थालेसँगै मनमा ऊर्जा जागेर आयो

कुशल फोटो पत्रकार बनेर आवाजविहीनको आवाज दूरदराजमा लुकेर रहेको संस्कार, संस्कृति कलाकौशल तथा प्राकृतिक सौन्दर्यलाई पहिचानमा ल्याउने सानैदेखि सपना देखेको थिएँ त्यो अनायासै पूरा हुँदै गएको भान हुन थाल्यो पछि अग्रज फोटो पत्रकारको सल्लाहअनुसार फोटोग्राफीका विभिन्न पुस्तक पढ्न थालेँ शरद राई लिखित फोटोग्राफी दिग्दर्शन  पढेर क्यामेराका विषयमा थुप्रै कुरा जानेँ

 

आफूसँग राम्रो क्यामेरा नभएपछि किन्ने जुक्ति निकालेँ एक दिन 'विदेश जान्छु' भनेर घरबाट पैसा हात पारेँ, जुन पैसाले पुराना फोटो पत्रकार चन्द्रशेखर कार्की दाइकहाँ पुगेँ , उनकै सल्लाहअनुसार  न्युरोडमा रहेको न्यु क्यामेरा होमबाट क्यामेरा किनेर बिनातालिम गाउँ फर्किएँ विदेश जान हिँडेको छोरा क्यामेरा बोकेर घर फर्किंदा घरमा भुइँचालो गयो घरमा रिसाएकालाई बल्लबल्ल मनाएँ अनि गाउँमै आयोजना गरिएको भूमि पूजाको फोटो खिचेर फोटोग्राफी यात्रा आरम्भ गरेँ

अहिले पनि रुकुमपूर्वका गाउँबस्तीमा बसेर पत्रकारिता गर्नेहरु औँलामा गन्न सकिने मात्र छन् अझ मेरो भूमि तकसेराका युवाको पहिलो रोजाइ ब्रिटिस, भारतीय सैनिक, अमेरिका, युरोपेली दक्षिण एसियाली मुलुकमा छिर्ने लहर विकल्पमा अनिवार्यजस्तै , साना-साना व्यापार पत्रकारिता कल्पनाबाहिरको कुरा हो समाजको त्यो डलर उमार्ने देश हेर्ने दृष्टिकोण साँवा अक्षर नचिनेका आमाबुबालाई पत्रकार कुन चरीको नाम हो, थाहा थिएन उनीहरुको नजरमा क्यामेरा बोकेर डुल्नु बेकामे आबारा केटाजस्तै हुनु थियो जसले जे भने पनि नराम्रो मानिनँ सोचिनँ जस्तोसुकै बाधा-अवरोध आए पनि फोटो पत्रकारिता गर्नैपर्छ भन्ने अठोट लिएर मैदानमा उत्रिएँ फोटोग्राफीको आधारभूत कक्षासहित विभिन्न तालिम लिएँ जीवन रहेसम्म यसै पेसामा लागिरहनेछु

शब्द/तस्बिर : मैत्या घर्तीमगर

पुरा पढ्नुहोस्

कोई त भने जेटबोटमा...

भास्वर ओझा
सुनसरी र उदयपुरको सिमानामा कोसी पुलबाट सप्तकोसी नदीमा हेर्दा यात्रु बोकेर जेट बोट कुदिरहेको देखिन्छ । कतिले यसैलाई पानीजहाज भनेर उडाइसके !
पुरा पढ्नुहोस्

आकाशमा फनफनी

आरके अदीप्त गिरी
अहिले काठमाडौँ केन्द्रित साहसिक खेलप्रेमीको रोजाइमा छ- काठमाडौँ प्याराग्लाइडिङ । गोदावरी क्षेत्रको चापाखर्क (२,१०० मिटर) बाट उडान भर्ने र गोदावरीकै बोटानिकल गार्डेनसँगै जोडिएको रचनाटार (१,५०० मिटर) मा अवतरण गरिन्छ । आकाशमा कावा खाँदै जमिन टेक्न मौसमको अनुकूलता हेरी २० देखि ३० मिनेटसम्म लाग्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

खोलो फर्किने भयो...

शब्द/तस्बिर: अंगद ढकाल
बितेको समय र बगेको खोलो फर्कन्न भन्छन् । छाडिगएको पुरानो धारमा खोलो फर्काउने प्रयास भने राजधानीमै जारी छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

झारफुके जिन्दगी

छम गुरुङ
लेकको गाउँ सालाङमा अहिले पनि बच्चा मात्रै होइन, जोसुकै बिरामी भए धामीकहाँ लगिन्छ । यहाँको जनविश्वासअनुसार कुखुरा पनि औषधी नै हो । यसलाई पुजेर, चढाए या मन्साइएपछि बिरामी ज्यान ठीक हुन्छ । यसरी धामीमा लगेको कुखुरा घरभन्दा बाहिर बाटोमै पूरै खाएर सिध्याउनुपर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्