उस्ताद उवाच

राजकुमार रेग्मी

नयाँ शक्ति चाउचाउ

विज्ञापन भन्या ‘नयाँ शक्ति चाउचाउ’को जस्तो हुनुपर्छ । वर्षको सुपर हिट विज्ञापन यही हुने भो । तपाईंले विज्ञापन हेर्नुभो ? विज्ञापनमा नेपालका चर्चित महानुभावहरू खेलेका छन् । चाउचाउको पोको देखाउँदै बाबुराम भट्टराई भन्छन्, ‘यो चाउचाउ खाएपछि मजस्तै पीएचडी बनिन्छ । दिनहुँ खाएमा एकपटक प्रधानमन्त्री बनिने सम्भावना पनि हुन्छ ।’ त्यसपछि काँटाचम्चाले चाउचाउ खाँदै करिश्मा मानन्धर भन्छिन्, ‘मेरो सुन्दरताको राज नयाँ शक्ति चाउचाउ हो । नयाँ शक्ति चाउचाउ खानूस्, सुन्दरी बनिरहनूस् !’

विज्ञापनकै कारण चाउचाउ जगत्मा नयाँ शक्ति चाउचाउले तहल्का मच्चाउन थालेको छ । वाईवाई चाउचाउको भारतमा ठूलो बजार छ भन्छन् तर वाईवाईलाई भारतबाट समेत विस्थापित गरिदिने भो नयाँ शक्तिले । विज्ञापन हेरौँ– तत्त्व बुझिन्छ । विज्ञापनमा चाउचाउको पोका खोल्दै मुमाराम खनाल भन्छन्, ‘यो चाउचाउ खाएपछि दिव्य ज्ञान प्राप्त हुन्छ र आफूले विगतमा गाली गरेका मानिसहरूको भजन गाउन मन लाग्छ ।’ 
त्यसपछि सरोज खनाल देखा पर्छन् र बुरुक्क बुरुक्क उफ्रिएर ढिस्यूँढिस्यूँ गर्छन्, हातमा फुत्त चाउचाउ प्रकट हुन्छ । प्याकेट खोलेर खाँदै भन्छन्, ‘अब म जवान छु । मद्वारा अभिनीत नयाँ चलचित्र अबको चुनावमा हरेक मतदान केन्द्रमा प्रदर्शन हुँदैछ । यो सबै नयाँ शक्ति चाउचाउको कमाल हो ।’ 

‘कमाल मात्र नभएर धमाल नै हो, चमत्कार हो’ भन्दै हिसिला यमी प्रकट हुन्छिन् र चाउचाउको प्याकेट देखाउँदै भन्छिन्, ‘यो चाउचाउ खाएपछि परिवारमा एकता र मेलमिलाप हुन्छ, जहाँ गए पनि श्रीमान्/श्रीमती एकसाथ जान मन लाग्छ । नपत्याए हामी दम्पतीलाई हेर्नूस् न !’ उनले यसो भनिनसक्दै पछाडिपट्टि फुत्त बाबुराम देखा पर्छन् र मुसुक्क हाँस्छन् ।

यस्ता दृश्य सकिएपछि रामेश्वर खनाल देखा पर्छन् र भाषण दिँदै भन्छन्, ‘देशको अर्थतन्त्र विश्व स्तरको बनाउन यो चाउचाउ ल्याएका छौँ । यो चमत्कारी चाउचाउबारे थाहा पाइहाल्नुभयो । नयाँ शक्ति चाउचाउ खानूस् र देशलाई विश्वको नम्बर एक बनाउनूस् ।’ त्यसपछि रामेश्वर पुर्लुक्क पल्टिएर निदाउँछन् ।

सुपर हनुमान !

बक्सिङ/कराते खेल्नेले मुड्की हानेरै दर्जनौँ इँटा या टायल फोर्न सक्छन् । तर, यी सबैभन्दा बलिया मानिस होइनन् । न त विश्व हेभिवेट बक्सिङ च्याम्पियन नै सबैभन्दा बलिया मानिस हुन् । हाम्रा पौराणिक हनुमानका अगाडि यिनको तागत तुलना हुनै सक्दैन । भारत्तोलनका वलिष्ठ खेलाडीहरूले पाँच सय किलोभन्दा धेरै वजन उठाएका छन् । सबैभन्दा बलिया मानिस यी पनि होइनन् । हनुमानले सिंगै पर्वत बोकेका थिए, जाबो पाँच सय किलोको के कुरा ! हनुमानभन्दा बलियो विश्वमा कोही छैन भन्थे तर कतिपय नेपाली हनुमानभन्दा बलिया रै’छन् । कति बलिया भने सिंगो एक जनाले पूरै नेपाल नाकाबन्दी गरिदिन सक्छ, यस्तो तागत भएका नेपाली छन् ।

भारतसँगको सीमा नाकामा जानू, त्यहाँ धेरै जना मानिस धर्ना बसेका हुन्छन् । धेरै नभएर सिर्फ एक जना मात्र बसेको पनि हुन सक्छ । त्यो एक जना हेर्दा बलियो नदेखिएला तर उसमा कति तागत हुन्छ भने पूरै देशलाई नाकाबन्दी गरिरहेको हुन्छ । ऊ एक जनाले हजारौँ हजार ट्रक छेक्न सक्छ । आफू बसेको ठाउँभन्दा सयौँ किलोमिटर परको नाकामा पनि उसको तागतको प्रताप पुग्छ, त्यसैले त्यता पनि नाका छेकिन्छ, ट्रक रोकिन्छ । यति तागत भएको मानिस हनुमानभन्दा बलियो भएन त ? त्यसैले उहिलेका हनुमान, अहिले एक्लै नाकाबन्दी गर्नेचाहिँ सुपर हनुमान ! कि कसो ?

ओलीको नाक

एक जनाले निद्राको सुरमा ओछ्यानबाटै प्रधानमन्त्री केपी ओलीलाई सोधेछ, ‘दुई महिनाअघि तपाईंले चाँडै नाकाबन्दी खुल्छ भनेको होइन ? खोइ खुलेको ?’

ओलीले पनि प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारको ओछ्यानबाट सपनामै जवाफ फर्काएछन्, ‘नाकाबन्दी भन्ने नबुझी यो के प्रश्न सोधेको ? नाक बन्द हुनुलाई नाकाबन्दी भनिन्छ भन्ने थाहा छैन ? रुघाले बन्द भएको मेरो नाक १० दिनमा खुल्छ भनेको थिएँ, खुलिसक्यो ।’

ओलीको बोली सुनिसकेपछि उसले पनि भनेछ, ‘अब तपाईंको नाक बन्द हुँदैन । किनभने, बन्द हुन नाक चाहिन्छ । अब तपाईंसँग नाक छैन ।’ 

 

 

पुरा पढ्नुहोस्

झटारो: कतारबाट हतार हतार

लक्ष्मण गाम्नागे
कतारमा आइपुुगेपछि मन अलिक शान्त भयो । ट्राफिक जाम, अलिक फोहोर मैला, अलिअलि भत्केका, टालेका सडकहरू देख्न पाइयो । केही साँघुरा गल्ली पनि हेर्न पाइयो ।
पुरा पढ्नुहोस्

स्मरण: सिद्धिचरणको ‘देवघाट’

मैयाँदेवी श्रेष्ठ
त्यस्ता कविलाई आफ्नै आँगनमा त्यसरी देख्दा को मान्छे नरमाइरहन सक्थ्यो र ?
पुरा पढ्नुहोस्

चेलीबेटी बेचबिखन: मुख्य गन्तव्य अब भारत नभई खाडी राष्ट्रदेखि युरोप–अमेरिकासम्म

माधव बस्नेत
तेस्रो मुलुकमा चेलीबेटी बेचबिखन कार्यमा गैरआवासीय नेपालीहरूको संस्थामा सक्रिय एवं नेतृत्व तहमै रहेको व्यक्ति पनि संलग्न रहेको पाइएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

सिकिस्त सिनास

नारायण अमृत
कुनै बेला शोध–शोधार्थीको नम्बरी संस्था नेपाल तथा एसियाली अध्ययन केन्द्र अहिले गएगुज्रेको अवस्थामा
पुरा पढ्नुहोस्

'इम्बोस्ड नम्बर प्लेट'मा पौने चार अर्बको खेलो

रामबहादुर रावल
संघीयतामा काम नलाग्ने गरी अनियमित तवरले हतार–हतार मुलुकभरका सवारी साधनको नम्बर प्लेटलाई इम्बोस्ड स्वरुपमा परिवर्तन गर्ने तयारी
पुरा पढ्नुहोस्

न सडक, न सुख्खा बन्दरगाह

सीताराम बराल
दुई वर्षमा केरुङ जोड्ने दुई लेनको सडक र रसुवागढीमा सुख्खा बन्दरगाह बन्ने सम्भावना क्षीण
पुरा पढ्नुहोस्

‘नयाँ शक्ति होइन, सफा राजनीतिको खाँचो’— प्रा कृष्ण खनाल

जनकराज सापकोटा
मुलुकको राजनीति सही बाटोतर्फ नगएकामा निराश छन्, राजनीतिशास्त्रका प्राध्यापक कृष्ण खनाल । आन्दोलनहरू सफल भए पनि त्यसको भावना अनुसार पद्धति विकास गर्न नेताहरू अक्षम भएकाले राजनीति परिणामहीन हुन पुगेको उनको ठम्याइ छ । उनीसँग यही सन्दर्भमा जनकराज 'नेपाल'ले गरेको संवादको सम्पादित अंश :
पुरा पढ्नुहोस्

उस्ताद उवाच

राजकुमार रेग्मी
नेपालमा विकास उल्टो गतिमा छ, प्रविधि पुरानो युगमा फर्कंदैछ । विकास नै नभएपछि विनाश कसरी हुन्छ ?
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

चेलीबेटी बेचबिखन: मुख्य गन्तव्य अब भारत नभई खाडी राष्ट्रदेखि युरोप–अमेरिकासम्म

माधव बस्नेत

फागुन ०७१ मा सुवास थापामगरले होटलमा वेटरको काम मिल्छ भन्दै अर्चना थापा (नाम परिवर्तन)लाई पर्यटकीय भिसामा मकाउ पठाए । तर, त्यहाँ पुर्‍याइएपछि उनले भने अनुसारको काम त पाइनन्, सीधै यौन धन्दामा लगाइयो । मकाउमा झन्डै १० महिना प्रताडना भोगेपछि उनलाई त्यहाँबाट अर्कै ठाउँमा सार्न खोजियो । त्यही क्रममा ठूल्ठूलो स्वरमा चिच्याउँदै गुहार मागिन् । केही नेपाली र मकाउ प्रहरीले गुहार सुनेपछि उनलाई दूतावासको शरणमा पुर्‍याइयो । र, उनी घर फिर्न पाइन् । त्यसपछि, सुवासले आफूलाई बेचेको भन्दै प्रहरीमा उजुरी गरिन् । प्रहरीले ८ माघमा सीतापाइलाबाट स्याङ्जाका सुवासलाई पक्राउ गर्‍यो । अर्चनाको उजुरीपछि उनी मानब बेचबिखन तथा ओसारपसार मुद्दामा प्रहरीको ‘वान्टेड’ सूचीमा थिए ।

अर्को घटना, महाशाखाबाटै परिचालित प्रहरीले ४ माघमा नागार्जुन नगरपालिकास्थित रामकोट निवासी भरत भन्ने सुनीलकुमार पुरीलाई लगनखेलबाट पक्राउ गर्‍यो । पुरीसहित अंगद जोशी, अनुप जोशीलाई प्रहरीले ठगी तथा मानव बेचबिखन मुद्दामा खोजिरहेको थियो । उनीहरूले केही युवतीलाई कलाकारका रूपमा काम गर्न जापान पठाइदिन्छु भन्दै १३ लाख रुपियाँ ठगी गरेको र कलाकारका रूपमा नभई ‘अर्कै काम’का लागि पठाउने प्रयत्न भइरहेको उजुरी परेको थियो । अनुसन्धानका क्रममा देह व्यापारका लागि पठाउने तयारी भइरहेको सुइँको पाएपछि प्रहरी उक्त गिरोहको खोजीमा जुटेको थियो ।

केही वर्षअघिसम्म चेलीबेटी बेचबिखनको मुख्य गन्तव्य भारत मात्र थियो । तर, पछिल्ला वर्षमा वैदेशिक रोजगारीको बहानामा खाडी राष्ट्रदेखि युरोप–अमेरिकासम्म कुनै न कुनै रूपले युवतीहरूको बेचबिखन भइरहेको उजुरी बग्रेल्ती आउन थालेको बताउँछन्, महानगरीय प्रहरी अपराध अनुसन्धान महाशाखाका प्रमुख एसएसपी (प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक) सर्वेन्द्र खनाल । नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरोले करिब पाँच महिनाअघि काठमाडौँमा अपराध अनुसन्धानको क्षेत्रमा कार्यरत डेढ दर्जन देशका प्रहरी सम्मिलित अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा उपस्थित सबैजसो विदेशी प्रहरीले नेपालका युवती आफ्नो देशका विभिन्न डान्सबार, रेस्टुराँ, यौन अखडाहरूमा रहेका सुनाएका थिए ।

यसपछि अपराध अनुसन्धान महाशाखाले विदेशी प्रहरीको गुनासो सम्बोधन गर्न र विभिन्न देशमा पुगेका पीडित चेलीहरूको उद्धार गर्न सहज होस् भनेर जहाँसुकैबाट पनि फोन गर्न मिल्ने गरी ११७७ नम्बरको ‘हटलाइन’ सुरु गर्‍यो । यस्तो सुरुआतपछि विभिन्न देशमा रहेका नेपालीले आफू कार्यरत देशमा युवतीहरूको बेचबिखन भएको थाहा पाएको बताउन थाले । कतिपय देशबाट त पीडित युवती स्वयंले फोन गर्न थालेका छन् । तिनको उद्धारमा तत्कालै पहलकदमी लिने गरेको एसएसपी 
खनाल बताउँछन् ।

तेस्रो मुलुकमा चेलीबेटी बेचबिखन कार्यमा गैरआवासीय नेपालीहरूको संस्थामा सक्रिय एवं नेतृत्व तहमै रहेको व्यक्ति पनि संलग्न रहेको पाइएको छ । मकाउमा रहेका त्यस्तै एक गैरआवासीय नेपालीले रोजगारीको बहानामा नेपाली युवतीहरू झिकाउने र अवैध धन्दामा लगाउने गरेको उजुरी हटलाइनमार्फत आएको थियो । प्रहरी अनुसन्धानपछि उक्त कुरा पुष्टि पनि भयो । मकाउ प्रहरीले पक्रेर फर्काइदिएपछि अहिले उनीमाथि अनुसन्धान भइरहेको छ । यस घटनाले अपराधमा संलग्न हुने नयाँ शैलीको भेद पनि खोलेको छ । त्यो के भने अपराध गर्नकै लागि ओहदा–पद लिने र ‘ह्वाइट कलर क्राइम’ गर्ने । किनभने, एनआरएनको पदाधिकारी भइसकेको व्यक्तिले समेत त्यस्तो धन्दा चलाउलान् भनेर कसैले सोच्ने कुरै थिएन ।

अवस्था कस्तोसम्म छ भने २३ मंसिरमा नेपाल एयरलाइन्सको उडानबाट बैंकक लैजान लागिएका आठ युवतीलाई प्रहरीले त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल परिसरबाटै नियन्त्रणमा लियो । अनुसन्धानका क्रममा एक भाषा प्रशिक्षण संस्थाका सूर्यमान श्रेष्ठ र प्रकाश केसी तथा म्यानपावर कम्पनीका सञ्चालक सोभित बस्नेतको मिलेमतोमा ती आठ युवतीलाई थाइल्यान्ड हुँदै कुवेत पठाउन लागेको पत्ता लाग्यो । मिलेमतोमा संलग्नलाई पक्राउ गरी मानव बेचबिखन मुद्दा दायर भएको छ ।

राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगको मानव बेचबिखन शाखामा कार्यरत कमल थापालाई प्राप्त सूचनाले पनि नेपाली युवतीहरूको बेचबिखनको तस्बिर डरलाग्दो देखाउँछ । आयोगले दुई वर्षअघि १३ हजार युवतीलाई बेचिएको र १६ हजारलाई बेच्न प्रयत्न गरिएको प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेको थियो । त्यसयता आयोगले अर्को प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेको छैन । थापा भन्छन्, “त्यसको तुलनामा अहिले अझ बढी चेलीबेटी बेचबिखनको चपेटामा परेको अनुमान छ ।”

पाँच महिनाअघि मात्र दिल्ली हुँदै खाडी मुलुक दुबई पठाउन लागेको भनिएका २७ नेपाली युवती इन्दिरा गान्धी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट नियन्त्रणमा लिइए । अनुसन्धानका क्रममा खुल्यो, उनीहरूलाई दुबई होइन, अफ्रिका पठाउन लागिएको थियो । एक वर्षअघि सिरिया र किर्किस्तान पुर्‍याइएका दुई युवतीलाई माइती नेपालले उद्धार गरेको थियो । केही दिनअघि मात्र भारतको असामस्थित सिल्चरबाट एक महिना लामो अनुसन्धानपछि १० युवतीलाई उद्धार गरिएको छ, जसमध्ये पाँच जना नेपाली छन् ।

भारतीय प्रहरीको संरक्षणमा रहेका उनीहरूलाई माघको तेस्रो साताभित्रै नेपाल ल्याइँदैछ । माइती नेपालका सूचना अधिकारी अच्युत नेपालका भनाइमा उनीहरूको संस्थाले मात्र विभिन्न नाका, विमानस्थलमा निगरानी गरेर वार्षिक ३ हजार ५ सयदेखि ४ हजार चेलीबेटीलाई बेचिनबाट जोगाएको छ भने वार्षिक रूपमा बेचिएका न्यूनतम दुई सय चेलीबेटीको उद्धार गरेर स्वदेश ल्याउने गरेको छ । “अहिले दिल्ली विमानस्थलमा अलि कडाइ भएपछि बैंकक, श्रीलंका, बंगलादेश हुँदै पनि युवतीहरूलाई अन्य देशमा पुर्‍याउने गरेको सूचना छ,” उनी भन्छन्, “नेपाली युवतीलाई नपुर्‍याइएको देश नै छैन भन्दा पनि हुन्छ ।”

महानगरीय प्रहरी परिसरका एसपी (प्रहरी उपरीक्षक) एवं प्रवक्ता विश्वराज पोखरेलका अनुसार महिलाहरूको बेचबिखन दुई ढंगले भइरहेको छ । पहिलो, यौन व्यवसायकै लागि र दोस्रो, पहिले एउटा काममा सहभागी गराएर पछि यौन व्यवसायमा संलग्न गराउने उद्देश्यले । जस्तो कि, सुरुमा सांस्कृतिक कार्यक्रममा नर्तकी, गायक, रेस्टुराँ, बारहरूमा वेटरका रूपमा लैजाने र त्यहाँ आएका ग्राहकले छनोट गरेमा यौन सुविधा पनि दिनुपर्ने । पोखरेल भन्छन्, “जसले गर्दा रोजगारदाताको व्यवसाय पनि फस्टाएको र यौन शोषणबापत महिलाको आम्दानीको स्रोत पनि बढेको देखिन्छ ।” तर, कुनै पनि युवती जाने/बुझेरै आफ्नो यौन शोषण होस् भनेर बेचिएका चाहिँ हुँदैनन् ।

वैधानिक रूपमा जान नपाउने देशमा दलालहरूको विश्वासमा अवैधानिक ढंगले जाने र भिसा अवधि सकिने, एजेन्ट भाग्ने तथा पैसा पनि सकिएपछि परिस्थितिजन्य अवस्थामा यौन व्यवसायमा सहभागी हुने गरेका घटना पनि प्रशस्तै छन् । “अहिलेसम्मको कानुनमा मानव बेचबिखनको मुद्दा भन्नाले यौन शोषण रोक्न केन्द्रित छ,” प्रवक्ता पोखरेल भन्छन्, “महिला बेचबिखन रोक्न मानव बेचबिखनको 
मुद्दा चलाउँदासम्म यो क्रम नरोकिनुले युवतीहरूको बेचबिखन गर्ने सञ्जाल ठूलो छ भनेर बुझ्नुपर्ने हुन्छ ।”

राष्ट्रिय महिला आयोगकी सदस्य तथा प्रवक्ता उर्मिलादेवी विश्वकर्मा नेपाली युवती विभिन्न देशमा ठूलो मात्रामा बेचिएको सूचना प्राप्त भए पनि आयोगले पहलकदमी लिन नसकेको स्वीकार्छिन् । भन्छिन्, “तर, हाम्रो कार्यक्षेत्र घरेलु हिंसा मात्र हेर्ने गरी तोकिएको छ । त्यसमाथि हामीसँग साधन स्रोत पनि छैन । त्यसैले बेचबिखन भइरहेको जानकारी पाउँदा पाउँदै पनि रोक्न र उद्धार गर्न सकिरहेका छैनौँ ।” 

 

पुरा पढ्नुहोस्

खाडी मुलुकमा महिला तस्करी गर्न खुला सीमाको उपयोग

जितेन्द्र साह
भारतबाट खाडी जान सजिलो र सस्तो हुने भन्दै हरेकबाट ३० हजार रुपियाँ असुलिएको खुलेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

सशस्त्र प्रहरीमा अब त्यस्तो कहिल्यै नहोस्

मनबहादुर बस्नेत
बढुवामा व्यावसायिक क्षमतायुक्त अधिकृतको चयन नभए सशस्त्र प्रहरीको साख जोगिन मुस्किल
पुरा पढ्नुहोस्

मनलाग्दी घोषणाले सहिदको संख्या करिब नौ हजार

सीताराम बराल
सहिदसम्बन्धी मापदण्डको अभावका कारण विभिन्न सरकारले आफू अनुकूल सहिद घोषणा गर्ने मौका पाएका हुन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

क्यान्सरको पीडा

शिलु भट्टराई
जीवन र मृत्युको दोसाँधमा यमराजको आगमनलाई प्रतीक्षा गर्दै छटपटाउँदै अकल्पनीय यथार्थलाई स्वीकार गरेर बाँच्न म बाध्य थिएँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

मोदीजीको मर्जी

जैनेन्द्र जीवन
दिल्लीका शासक र कथित नेपाल विज्ञहरू डराउनै पर्दैन, नेपालको राजनीतिको कुनै पनि उल्लेख्य धार भारतविरोधी छैन । र, भू–राजनीतिको गुरुत्वाकर्षणले हत्पति हुन पनि दिँदैन । नेपालमा भारत विरोध बढ्ने या घट्ने भारतको आफ्नै कारणबाट हो, नेपालको आ न्तरिक राजनीतिका कारण होइन ।
पुरा पढ्नुहोस्

सैद्धान्तिक कसीमा नेपालको संघीयता

अच्युत वाग्ले
संघीयताको प्रस्ताव राजनीतिक बहसको मूल प्रवाहमा प्रवेश गरेपछि नेपालको सन्दर्भमा यसको आवश्यकता, औचित्य र कार्यान्वयनको सम्भाव्यता एवं स्वरूपबारे जति व्यापक बहस/छलफल हुनुपर्ने हो, भएन । अझै भएको छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

गणराज्य संवाद: मधेसीको खास चासो

श्रीकृष्ण अनिरुद्ध गौतम
आममधेसीलाई सीमांकन नभएर वैवाहिक अंगीकृतको बढी चिन्ता छ । किनभने, अधिकांशको भारतको बिहार प्रान्तका परिवारसँग वैवाहिक सम्बन्ध छ, त्यो वैवाहिक सम्बन्धको वैधता उनीहरूलाई चाहिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

हाकिमका कोठा गफका अखडा

बद्री पोख्रेल
अहिले समय धेरै बदलिए पनि हाकिमको कोठाबाट सुरु हुने जागिरको दैनिकीमा खासै परिवर्तन भएको छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

अस्तित्वहीन सय दिन

अच्युत वाग्ले
यो सरकार न्यूनतम मानवीय संवेदना पनि नभएका अधिनायकवादी र व्यक्तिवादीहरूको विशाल झुन्डजस्तो मात्र देखियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

टिस्टुङ देउराली: एउटा अमिल्दो तुलना

विवेक पौडेल
सामाजिक रूपमा नेपालले स्वीट्जरल्यान्डको ढाँचा हुबहु अनुकरण गर्नुअघि बढ्नु होइन, पछि हट्नु हुनेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

बहस: समाजवादबाट पलायन

हरि रोका
अर्थराजनीतिक हिसाबले बहुदलीय जनवाद माक्र्सवादको परम्परागत लिक छोडेर लोक–कल्याणकारी बाटो हुँदै पुँजीवादमा ओर्लियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

मुलुककै पहिलो महिला एक्स्क्याभेटर चालकको जीवन–संघर्ष

सिपी अर्याल
मुना घिमिरेले एक्स्क्याभेटर चलाउने लाइसेन्स भने ०६२ मा मात्रै पाइन्, चलाउन जानेको त ०५६ मै हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

शम्भुनाथको शानदार शिल्पी

विमल खतिवडा
भरतपुर विमानस्थल परिसरमा निर्माण गरिएको गैँडाको मूर्ति होस् वा पर्यटकीय नगरी सौराहा चोकको हात्तिको मूर्ति । ती बनाउने शम्भुनाथ आर्यको शिल्पी निकै लोभलाग्दो छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

बुल फाइटको झझल्को

कृष्ण थापा
एक सय वर्ष पुरानो मौलिक परम्परा
पुरा पढ्नुहोस्

चरित्र अभिनेत्रीहरुको निरन्तरता र सफलता

गोकर्ण गौतम
भिन्न–भिन्न भूमिकामा देखिने उनीहरुको जोश र लोभ अझ ओरालो लागेको छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

चन्द्रलालको चकचकी

विनोद घिमिरे
आईए पढ्दापढ्दै ०३९ सालमा पाँच रुपियाँको बीऊ किनेर तरकारी खेती थालेका चन्द्रलाल तामाङ अहिले वार्षिक एक करोड रुपियाँमाथिको कृषि उपज उत्पादन र बिक्री गर्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

दिस इज माइकल चन्द

राजकुमार बानियाँ
रेडियो नेपालमा अंग्रेजी समाचारवाचक र गोथे इन्स्टिच्युटमा जर्मन भाषा प्रशिक्षकका रूपमा तीन दशकको समानान्तर सेवा रह्यो माइकलको ।
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

चीनको चपेटामा तातोपानी क्षेत्र

ऋषिराम पौड्याल

सीमाबाट डेढ किलोमिटर पश्चिमको कोदारीका होटल हिमालय इको रिसोर्टका सञ्चालक पदम मगर भूकम्पपछि फर्केका छैनन् । पौने चार करोड खर्चेर बनाइएको रिसोर्ट भूकम्पले कामै नलाग्ने गरी भत्केपछि उनी विस्थापित भएका हुन् । चार करोड रुपियाँ खर्चेको तातोपानीको होटल स्मल हेवन सञ्चालन भएको दुई वर्षमै बन्द भएको छ । सञ्चालक विष्णुबहादुर श्रेष्ठ गुनासो गर्छन्, “एकातिर भूकम्पको क्षति, अर्कोतिर तातोपानी नाका बन्द ।”

नाकाको मितेरी पुलदेखि तातोपानी बजारसम्म तीन किलोमिटर क्षेत्रका साना–ठूला सयवटाभन्दा बढी होटल बन्द भएका छन् । निर्माणको अन्तिम चरणमा पुगेको स्थानीय दुगुनास्थित बज्र इको रिसोर्ट सञ्चालन हुने तयारी गर्दागर्दै भूकम्पको मारमा पर्‍यो । रिसोर्टका अध्यक्ष रामकाजी पौडेलका अनुसार २५ करोड रुपियाँभन्दा बढीको लगानीमा बन्न लागेको उक्त रिसोर्टलाई पूर्वावस्थामा फर्काउन प्राविधिक टोली मर्मतमा जुटेको छ । पर्यटन विकासको सम्भावना देखेर सीमामा होटल व्यवसायमा गरिएको यो ठूलो लगानी हो ।

तातोपानी भएर तिब्बतको मानसरोवर जाने भारतीय पर्यटकको आगमनलाई लक्षित गरी सीमामा धमाधम होटल बनेका थिए । एकै रात सयौँ पर्यटक अटाउने होटलमा ताला लागेको छ । दैनिक डेढ करोड रुपियाँ राजस्व संकलन हुने तातोपानी नाका नौ महिनादेखि सुनसान छ । अरनिको राजमार्ग भएर नाकामा अहिले निजी प्रयोजनका लागि दैनिक आठ/दसवटा सवारी साधन आउजाउ गर्छन् । व्यापारको त के कुरा, चीनले अध्यागमनद्वारा जारी एकदिने पासका आधारमा दिँदै आएको सुविधा पनि रोकेको छ ।

सिन्धुपाल्चोक उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष कमलकुमार श्रेष्ठका अनुसार भूकम्पअघि नै खासामा थन्केको नेपाली व्यवसायीको झन्डै तीन अर्ब रुपियाँबराबरको चार सय कन्टेनर व्यापारिक सामान चीनले छाडेको छैन । नेपालतर्फको सडक, भन्सार कार्यालय र अध्यागमन गत असोजदेखि नै सञ्चालनमा आए पनि चीनले नचाहेका कारण व्यापार ठप्प भएको हो । श्रेष्ठ भन्छन्, “यातायात र आयात–निर्यात व्यापारमा गरिएको करोडौँ लगानी डुबेको छ । ३० प्रतिशत व्यापारी त पेसाबाटै पलायन भएका छन् ।”

व्यापारका लागि नाकामा १ हजार ५ सयभन्दा बढी सवारी साधन सञ्चालनमा थिए । वर्षौंदेखि सञ्चालनमा रहेको चीनसँगको एउटै मात्र प्रमुख नाका बन्द भएको नौ महिना बित्दा पनि यसलाई सरकारले कहिल्यै गम्भीर रूपमा नलिएको नेपाल हिमालय सीमापार वाणिज्य संघका अध्यक्ष विष्णुबहादुर खत्रीको गुनासो छ । भन्छन्, “यस्तो अप्ठ्यारो परेका बेला चीनको सहयोग पाइएन ।”

व्यापारसँगै सयौँ नेपालीको रोजीरोटी गुम्दा पनि राज्यको ध्यान नगएको सिन्धुपाल्चोक उद्योग वाणिज्य संघका सचिव अर्जुन सापकोटाको भनाइ छ । निर्यात व्यापारसमेत ठप्प हुँदा नेपाली सामानको बिक्री पनि रोकिएको छ । नेपालबाट बर्सेनि, तामाका भाँडा, चाउचाउ, गलैँचा, जडीबुटी, हस्तकलाका सामान, दन्तमन्जन, घिउ, काठका मूर्ति, आलुचिप्स, ताजा दूध, सुती कपडा, सोलार उपकरण, डसना, अगरबत्ती, बिस्कुट, नक्कली गहनालगायतका सामान चीन निकासी हुँदै आएका थिए । 

पाँच हजार बेरोजगार

तातोपानी नाका वारिपारि सामान ओसारपसार, चिया पसल, साना होटल, कोठा भाडा, सामानको लोड–अनलोडमा संलग्न झन्डै पाँच हजारले प्रत्यक्ष रोजगारी गुमाएका छन् । नाकामा झोलेपोके व्यापारी पाँच सयको हाराहारीमा थिए भने तीन सय लोडअनलोडमा संलग्न लोडर ।

भिरालो जमिन, पहाड र पहिरो जाने जमिनका कारण उत्पादनबाट सीमा क्षेत्रका बासिन्दालाई तीन महिना मात्र खान पुग्छ । उक्त क्षेत्रका गाती, मार्मिन, फुलपिङकट्टी, लिस्ती, तातोपानी, घुमथाङ, राम्चे, मानेश्वारा, कर्थली, घोर्थलीलगायतका बासिन्दाको यो नाकाको योगदान उल्लेख्य छ । तातोपानी गाविसका पूर्वअध्यक्ष अमृतकुमार खड्का भन्छन्, “नाका बन्द हुँदा यसको असर हरेकको चुलोमा परेको छ ।”
 

 

पुरा पढ्नुहोस्

'इम्बोस्ड नम्बर प्लेट'मा पौने चार अर्बको खेलो

रामबहादुर रावल
संघीयतामा काम नलाग्ने गरी अनियमित तवरले हतार–हतार मुलुकभरका सवारी साधनको नम्बर प्लेटलाई इम्बोस्ड स्वरुपमा परिवर्तन गर्ने तयारी
पुरा पढ्नुहोस्

न सडक, न सुख्खा बन्दरगाह

सीताराम बराल
दुई वर्षमा केरुङ जोड्ने दुई लेनको सडक र रसुवागढीमा सुख्खा बन्दरगाह बन्ने सम्भावना क्षीण
पुरा पढ्नुहोस्

स्थानीयको विरोधले डेढ दशकमा पनि नबनेको प्रसारण लाइन

सुरेशराज न्यौपाने
प्रसारण लाइन मात्र होइन, सबस्टेसन निर्माणमा समेत ललितपुरकै स्थानीयका तर्फबाट ठूलो अवरोध कायम छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘स्टार्टअप फन्ड’: सरकारी अकर्मण्यताको सिकार

सुरेशराज न्यौपाने
प्रतिभावान् युवा उद्यमी लक्षित कोषप्रति सरकारी अधिकारीहरुको उदासिनता र लापरबाही
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

'चार राजदूतलाई भेट्न पाइनँ'— मदनकुमार भट्टराई

प्रदीप बस्याल

पूर्वपरराष्ट्र सचिव एवं जर्मनी र जापानका लागि पूर्वराजदूत हुन् मदनकुमार भट्टराई । शिक्षक, पत्रकार हुँदै परराष्ट्र सेवा प्रवेश गरेका भट्टराईले ‘इन्स्टिच्युसनल मेमोरी’ बलियो हुनुपर्नेमा जोड दिँदै आएका छन् ।

नेपालका अहिलेसम्म कति राजदूत नियुक्त भएका छन् त ?
२ सय २३ पटकको राजदूत नियुक्तिमा १ सय ३१ पटक राजनीतिक नियुक्ति भएको छ भने ९२ पटक कूटनीतिक । १ सय ८७ व्यक्ति राजदूत भएका छन् ।

राजदूत दोहोरिएका पनि छन् ?
३१ जनाको नियुक्ति एकपटकभन्दा बढी भएको छ । एकजना चारपटक, तीनजना तीनपटक र २७ जना दुई पटक राजदूत हुनुभएको छ ।

नेपालका कति जना राजदूत भेट्नुभएको छ ?
सन् १९३४ मा बहादुरशमशेर पहिलो राजदूत भए । त्यसको २० वर्षपछि म जन्मिएँ । चार जनालाई मात्र मैले भेट्न पाइनँ । विजयशमशेर, नरप्रताप शमशेर थापा, जनरल केशर शमशेर र महेन्द्रविक्रम शाहलाई भेट्न सकिन । प्रथम राजदूत बहादुरशमशेरलाई भने वहाँ दिवंगत हुनुभएकै साल १९७७ मा भेट्ने अवसर पाएं । 

ऐतिहासिक घटनाक्रम र ज्ञानका लागि केमा भर पर्नुहुन्छ ?
म सकेसम्म धेरै मान्छे भेट्छु । नयाँ पुस्ताको आइडिया र पुरानो पुस्ताको अनुभवबाट सधैँ सिक्न खोज्ने भएकाले तिनका बीचमा कहिल्यै द्वन्द्व भएन ।

राज्यसँग इन्स्ट्च्युिसनल मेमोरी बलियो हुँदाको लाभ के हो ?
चर्चिलले भनेका छन्, ‘विगत र वर्तमानका बारेमा झगडा गरियो भने भविष्य गुम्न सक्छ ।’ त्यसैले त्यसको मुख्य लाभ त राम्रा कुराबाट सिक्ने र नराम्रा कुरा छाड्दै जान पाउनु हो ।

इतिहास खोतल्दाको आनन्द कतिखेर हुन्छ ?
सबैभन्दा रोचक त थुप्रैपटक कल्पनै नगरिएका कुरा थाहा हुन्छन् । अन्तिम मुन्सी हाकिम सरदार नगेन्द्रमानसिंह प्रधानले मलाई राणाकालीन मुन्सीखाना कहाँ र कस्तो थियो भनेर त्यहीँ पुगेर व्याख्या गरिदिनुभएको थियो । त्यस्तो कुरा इतिहासमा कतै खोजेर पनि पाइन्न ।

अहिले केमा व्यस्त हुनुहुन्छ ?
जापानबाट फर्केपछि गोरखापत्रको सुरुदेखिका उपलब्ध भएसम्मका अंक पढिरहेको छु । त्यसमा पुराना कूटनीतिक ढाँचा, चालचलन र परिवेश छन् ।

यहाँको व्यक्तिगत स्वभाव कस्तो छ ?
धूमपान, मद्यपान गर्दिनँ । मानिसहरू भेट्दा रमाउँछु । सायद त्यही भएर हो ३ पटकसम्म म परराष्ट्र प्रवक्ता भएं । सचिव भइसकेपछि पनि केही महिना म प्रवक्ता भएं । 


 

पुरा पढ्नुहोस्

‘नयाँ शक्ति होइन, सफा राजनीतिको खाँचो’— प्रा कृष्ण खनाल

जनकराज सापकोटा
मुलुकको राजनीति सही बाटोतर्फ नगएकामा निराश छन्, राजनीतिशास्त्रका प्राध्यापक कृष्ण खनाल । आन्दोलनहरू सफल भए पनि त्यसको भावना अनुसार पद्धति विकास गर्न नेताहरू अक्षम भएकाले राजनीति परिणामहीन हुन पुगेको उनको ठम्याइ छ । उनीसँग यही सन्दर्भमा जनकराज \'नेपाल\'ले गरेको संवादको सम्पादित अंश :
पुरा पढ्नुहोस्

‘ऋण तिर्न नाटकमा फर्किएँ’

सिपी अर्याल
सिने पर्दामा अति व्यस्त अभिनेता दयाहाङ राई यतिबेला नाटक खेलिरहेका छन् । आफूलगायत साथीहरूको संलग्नतामा मण्डला थिएटर खोलेपछि त्यही नाटकघरमा राईले अभिनय गरेको पहिलो नाटक हो, र...माइलो ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘मलाई उपप्रधानमन्त्रीको कुर्सी कोक्याइरहेको छ’— चित्रबहादुर केसी

रामबहादुर रावल
प्रतिपक्षको कुर्सीबाट ग्रामीण लबजमा सरकारप्रति कटाक्ष गर्ने शैलीका कारण चर्चित छन्, चित्रबहादुर केसी । उपप्रधानमन्त्री एवं सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्री केसीसँग पहिलोपल्ट सरकारमा पुग्दाको अनुभव र समसामयिक राजनीतिबारे नेपालले गरेको संवाद :
पुरा पढ्नुहोस्

‘मायादेवी संसारकै सर्वोत्कृष्ट आमा’

मनोज पौडेल
जापानी लेखिका हारुयो मासुदा, ८२, बुद्धन हाहा माया फुजिङ (बुद्धको आमा मायादेवी) पुस्तक प्रकाशन गरेपछि चर्चामा छिन् । लेखकहरूको संस्था जापान पेन क्लबकी उपाध्यक्ष मासुदाका समाज, परिवार र शान्तिसम्बन्धी १० भन्दा बढी पुस्तक प्रकाशित छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

खेलकुद

नेपाली टिम सागका लागि परिपक्व

ज्ञानेन्द्र आचार्य

सजिलो समूहमा परेर पनि नेपाल पहिलो चरणमै साफ च्याम्पियनसिपबाट बाहिरियो । त्यसको दुई वर्षसम्म नेपालको राष्ट्रिय टिमले प्रतिस्पर्धा गर्ने कुनै औपचारिक प्रतियोगिता थिएन । विश्वकप २०१८ तथा एसियाकप २०१९ को छनोटबाट पनि नेपाल भारतसँग पराजित हुँदै बाहिरिसकेको थियो ।

यस्तो स्थितिमा बंगलादेशमा बंगबन्धु गोल्डकप खेल्ने निणर्य नेपालका लागि सुझबुझपूर्ण रह्यो । किनभने, यही प्रतियोगिताबाट नेपालले आफ्नो २८ महिना लामो जितविहीन यात्रामा पूर्णविराम लगाएको छ । अनौपचारिक भए पनि यसैबाट उपाधिको खडेरी मेट्यो ।

साफ च्याम्पियनसिपकै बेला भारतविरुद्घ गोल गरेर नेपालले गोलको खडेरी त तोड्यो । तर, बंगबन्धु गोल्डकपमा अझ बढी गोल गरेपछि यो टिमप्रति समर्थकहरूको फेरि आशा पलाएको छ भने आउँदो महिना भारतमा हुने दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग)मा सहभागिताका लागि एउटा राम्रो तयारी बनेको छ ।

फाइनलमा नेपालले बहराइनको अन्डर २३ टिमलाई ३–० गोलले हरायो । अन्डर २३ भए पनि बहराइन नेपालभन्दा हरेक कोणबाट राम्रो टिम हो । फिफा वरीयतामा पनि बहराइन नेपालभन्दा निकै माथि छ । घरेलु फुटबलको कुनै निश्चित ढाँचा नभएको नेपालको लिग उनीहरूको व्यावसायिक फुटबलसँग तुलना गर्न पनि मिल्दैन । यति हुँदाहुँदै पनि नेपालले फाइनलमा जुन स्तरको खेल खेल्यो, त्यो निकै सराहनीय छ । प्रतियोगितामा नेपाल फिफा वरीयतामा सबैभन्दा तलको टिम हो । तर, संयोग के भने वरीयतामा सबैभन्दा माथि रहेको टिमको अन्डर २३ टिमलाई नेपालले पाखा लगायो ।

फाइनल र सेमिफाइनलमा नेपालले राम्रो खेल्यो । विशेष गरी अग्रपंक्तिमा । गोल गर्न नसक्ने नेपालको परम्परागत कमजोरी यी खेलमा खासै देखिएनन् । नेपालका फरवर्ड निकै छरिता देखिए । फरवर्डमध्ये पनि नवयुग श्रेष्ठले उच्चस्तरको खेल खेले । सर्वाधिक चार गोल गरेका उनी प्रतियोगिताकै उत्कृष्ट खेलाडी पनि भए । पाएको मौकामा क्षणभरमै प्रहार गर्न सक्ने क्षमता उनले देखाए । माल्दिभ्सविरुद्घ उनले गरेको ह्याट्रिक त्यसैको प्रमाण हो । त्यो खेलमा उनको दोस्रो गोलमा फिनिसिङ विश्वस्तरीय थियो । तर, फरवर्डलाइनमा नवयुगबाहेक अरूले अपेक्षा गरे अनुसारको अझै खेल खेल्न सकेका छैनन् ।

अन्जन विष्टको साफ च्याम्पियनसिपमा देखाएको जस्तो जुझारु खेल यहाँ देखिएन । निकै आश गरिएका अर्का स्ट्राइकर विमल घर्ती मगर पनि अझै परिपक्व भइसकेका छैनन् । अन्जनले जुझारु खेल्दा र नवयुगले गोल स्कोरिङको जिम्मा लिँदा विमल अझ तनावमुक्त भएर खेल्नुपर्ने हो । तर, अझै त्यो देख्न पाइएको छैन । तर, पोजिसनिङको उनमा राम्रो सेन्स देखिएको छ । श्रीलंका र बहराइनविरुद्घ सुरुआतमै गोल गर्दा उनी ठीक समयमा ठीक ठाउँमा थिए ।

यस्तो सेन्स यसअघिका स्ट्राइकरमा नदेखिएकै कारण नेपालले लामो समयसम्म गोल गर्न सकेको थिएन । श्रीलंकाविरुद्घ विमलकै गोलले नेपालको जितविहीन यात्रा पनि टुंग्यायो । र, फाइनलमा एक गोल र एक एसिस्ट पनि दिएर म्यान अफ द म्याच भए ।

मिडफिल्डमा विक्रम लामाले राम्रै खेलिरहेका छन् । विशेष गरी बल होल्ड गर्न र पासको तालमेल मिलाउन उनी सक्रिय देखिएका छन् । यो नेपाली टिमलाई भविष्यका लागि एउटा राम्रो संकेत हुन सक्छ । सेमिफाइनलमा उनले दुइटा एसिस्ट पनि दिए । तैपनि, नेपालको मिडफिल्ड त्यति चलायमान देखिँदैन । चामत्कारिक मिडफिल्ड नहुँदा हरेक खेलमा नेपाली फरवर्डहरूमा गोलको मौका आफैँ सिर्जना गर्नुपर्ने दबाब पनि रहन्छ । कहिलेकाहीँ मिडफिल्डकै तालमेल नमिल्दा डिफेन्डरहरूमा समेत बढी नै दबाब पर्न जान्छ ।

यस्तो स्थिति साफ च्याम्पियनसिपका खेलमा देखिएको थियो । मिडफिल्डमा विशाल राई र हेमन गुरुङको खेलमा बिस्तारै परिपक्वता आउँदै छ । चोटबाट मुक्त भएपछि जगजित श्रेष्ठको उपस्थितिले नेपालको मिडफिल्ड अझ मजबुत हुन सक्छ । अहिले ४–३–३ को फर्मेसनमा खेलिरहेको नेपालले जगजितको पुनरागमनलाई रणनीतिक हिसाबमा पनि प्रयोग गर्न सक्नुपर्छ ।

लेफ्टब्याकमा रविन श्रेष्ठलाई टक्कर दिने खेलाडी नेपालमा सायद छैनन् । साफ च्याम्पियनसिपमा नेपालले रविनको फुर्तिलो खेलसँगै उनको अनुभवलाई पनि मिस गर्‍यो । मौका छोपेर रविन ओभरल्यापमा गएर आक्रमणलाई सघाउन पनि सिपालु छन् । उनी चोटबाट फर्केपछि नेपालको डिफेन्स अझ मजबुत र अनुशासित भएको छ । उनको पुनरागमनले नेपालको डिफेन्समा अनुभव थपेको छ ।

लेफ्टब्याकमा रविन र राइटब्याकमा कप्तान विराजको उपस्थिति रुकी सेन्टरब्याकहरू अनन्त तामाङ र आदित्य चौधरीका लागि सिक्ने र हौसला दिने माध्यम बनेको छ । यी चार डिफेन्डर र युवा गोलकिपर विकेश कुथुको अनुशासित खेलले बंगलादेशमा प्रतियोगिताभर नेपालले आठ गोल गर्दा मात्र एक गोल खायो । यसको श्रेय गोलकिपर प्रशिक्षक तथा राष्ट्रिय टिमका पूर्वगोलरक्षक उपेन्द्रमान सिंहको ‘स्कुल अफ किपिङ’लाई जान्छ । प्रतियोगिताको नेपाल एक मात्र अपराजित टिम पनि हो ।

बंगबन्धु गोल्डकप, सागमा नेपालका लागि वास्तवमै एउटा राम्रो तयारी बनेको छ । पाँच महिनाअघि प्याट्रिक ओसेम्सले राष्ट्रिय टिम सम्हाल्दा गरेको मिहिनेतले अहिले प्रतिफल दिइरहेको छ । ओसेम्सले राष्ट्रिय टिममा मौका दिएका युवा खेलाडीले नै बंगलादेशमा खेले । अहिले नेपालको राष्ट्रिय टिम र अन्डर २३ मा खासै फरक छैन । सागका लागि पनि यो टिममा खासै परिवर्तन नगरिएला ।

आउँदो महिनाको फिफा वरीयतामा नेपाल केही स्थान माथि उक्लिन सक्छ । श्रीलंका, बंगलादेश र माल्दिभ्सविरुद्घको खेललाई फिफाले आधिकारिक खेलको मान्यता दिएका कारण वरीयता सुध्रिने आश गर्न सकिन्छ ।

अर्कातिर प्रशिक्षक बालगोपाल महर्जन नेपालका लागि राम्रो प्रशिक्षक भएको संकेत देखिएको छ । उमेर समूहमा उनको टिमले सधैँ राम्रो खेल्यो । यू–१९ साफ जित्दा पनि उनै प्रशिक्षक थिए । आउँदो सागमा नेपालको अन्डर २३ टिम पनि उनकै प्रशिक्षणमा रहेछ । राष्ट्रिय टिम लगातार असफल रहँदा उनको टिमले सधैँ फुटबलको साख जोगाएको छ । खेलमा उनले रामै्र रणनीति बुनिरहेका छन् । गएको साफ च्याम्पियनसिपमा जस्तै आउँदो सागमा पनि नेपालको समूहमा मात्र तीन टिम छन् । यस्तो सेमिफाइनल प्रवेश सहज हुन सक्छ । तर, सहज समूहमा परेर पनि नेपाल फेरि एकपटक पहिलो चरणबाटै नबाहिरियोस् । 

तस्बिर सौजन्य : अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा)

पुरा पढ्नुहोस्

महान् मेसी

ज्ञानेन्द्र आचार्य
फुटबलमा लय र प्रभाव अझै बढोत्तरी
पुरा पढ्नुहोस्

किन धरापमा छन् जीवनराम ?

नवीन अर्याल
कुवेती प्रकरणसँगै नेपाल ओलम्पिक कमिटी नेतृत्वमा छटपटी
पुरा पढ्नुहोस्

चेपुवामा खेलमन्त्री

नवीन अर्याल
नियुक्तिको सुरुआतमै कर्मचारीतन्त्रको सिकार
पुरा पढ्नुहोस्

अप्ठ्यारोमा ओलम्पिक मुद्दा

नवीन अर्याल
सर्वोच्च अदालतको पछिल्लो फैसलाले नेपाल ओलम्पिक कमिटी नेतृत्व नैतिक संकटमा
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

धरावासीको हतारको कमजोर रचना 'रेड स्क्वायर'

जनकराज सापकोटा

कृष्ण धरावासी लेख्नकै निम्ति जन्मिएका हुन् भन्यो भने कसैको आपत्ति रहँदैन । रहोस् पनि कसरी, उनका उपन्यास/कथा पढेर बर्बरी आँसु झार्नेहरूको ठूलो संख्या छ । धेरै पुस्तक लेखेर भन्दा पनि धरावासी मीठो, चोटिलो लेखेर मान्छेको मनमा बसेका हुन् । स्कुल पढ्दादेखि नै म धरावासीको लेखनीको फ्यान थिएँ । उनी कसरी मान्छेको मनलाई कोतर्न सक्ने गरी लेख्छन्, कसरी उनका किताब पढ्दा पाठकलाई फिल्म हेरेजस्तै मज्जा आउँछ ? उनको लेखनी शक्ति देखेर मनमनै कुतकुतिन्थेँ ।

पछिल्ला वर्षमा धरावासीको गर्भधारण क्षमता देखेर धेरैले जिब्रो काढ्छन् । नकाढून् पनि कसरी ? प्रत्येक वर्षको सिँढीमा उनी जुम्ल्याहा, तिम्ल्याहा किताब जन्माउँछन् । पछिल्लो छिमलमा यात्रा संस्मरण थपिएको छ । रसिया भ्रमणको सम्झना समेटिएर लेखिएको पुस्तक रेड स्क्वायर त्यसैको पछिल्लो अध्याय हो ।

मुटुको माथिल्लो भागमा गाँठो पार्दै, आँखाको छेउकुनाबाट रसाएको नुनिलो आँसु सम्हाल्दै धरावासीको उपन्यास पढेकाहरूलाई भने यो पुस्तक छिचोलेपछि पक्कै प्रश्न उठ्छ, धरावासी लेख्नका लागि लेख्छन् कि नलेखिरहन नसकेर लेख्छन् ?

पुस्तकमा ९ जुन २०१२ देखि १२ जुलाईसम्म समेटिएको यात्रा वृत्तान्त छ । रसियन साहित्य धेरथोर पढेका र रुसको कम्युनिस्ट व्यवस्थालाई आफ्नै शैलीमा बुझेका धरावासी पुस्तकभरि आफ्नै विश्वासमाथि विमर्श गर्छन् । रुसी साहित्यमाथिको आफ्नो दृष्टिकोण र साहित्यप्रेमी नेपालीले नाम सुनेका रसियन साहित्यकारको जीवनी धेरै र तिनको लेखनमाथि व्याख्या पनि गर्छन् ।

रसियामा देखेका प्रत्येक ठाउँ र सन्दर्भको वर्णन गर्दा गर्दै धरावासी अतीतमुखी हुन्छन् । उनी आफ्ना बुझाइको सीमितता, आफ्नो भोगाइका विरोधाभासपूर्ण सन्दर्भहरूको वर्णन पनि मीठो शैलीमा गर्छन् । तुलनात्मक अध्ययन पुस्तकको विशेषता नै हो । तर, कतिपय सन्दर्भमा धरावासी त्यसै त्यसै बहकिन्छन् । उनको बहकिने मनले लेखनीलाई ठाउँठाउँमा झिँजोलाग्दो बनाइदिन्छ ।

धरावासीको लेखनी छाप्न अखबारहरू सधैँ लालायित हुन्छन् । अनलाइन पोर्टलमा उनलाई लेख्ने ठाउँ जति पनि उपलब्ध छ । तर, उनले किन यस्तो किताब लेखे ? पढ्दै गर्दा कैयन् ठाउँमा यस्तै अनुभूत हुन्छ । यात्राका क्रममा भेटिएका बग्रेल्ती मान्छेहरूको नाम कैयन् ठाउँमा आउँछन् । गिनेचुनेदेखि नचिनिएका र यात्रामा अनायासै भेटिएका पात्रहरूको नाम पनि उनी उल्लेख गर्छन् ।

धरावासीको पुस्तकमा आफ्नो नाम समेटिएको थाहा पाएर तिनीहरू औधी खुसी हुँदा हुन् । तर, पाठकहरू पटक्कै खुसी हुन सक्दैनन् । बग्रेल्ती नामको लस्करले कतै कतै त प्याराग्राफ नै भरिएको छ । मूल्य तिरेर धरावासीको गहन लेखनी पढ्न चाहने पाठकमाथि यो त अन्याय नै हो ।

२१ उपशीर्षकमा बाँडिएको पुस्तकले रसियाको समाजको भन्दा ‘वर्ड आई भ्यू’ मात्र राखेको छ । यसमा कम्युनिस्ट राजनीतिको इतिहास, साहित्य र समृद्धिको झलक आउँछ । यात्रा क्रममा कैयन् दृश्यको वर्णनमा धरावासीले रसियामा बसेर व्यवसायको सञ्जाल फिजाइरहेको गैरआवासीय नेपाली संघका पूर्वअध्यक्ष जीवा लामिछानेको सहायता लिएका छन् ।

धरावासीको कोमल हृदय ठाउँठाउँमा पोखिन्छ । वर्षौंदेखि रसियामै घरजम गरिरहेका नेपालीको प्रसंगमा उनी लेख्छन्, ‘यत्रो ठूलो संसारमा एउटा मान्छेले लुक्न चाहँदा पनि हराउन कति गाह्रो ? मान्छेलाई के कुराले अल्झाइरहेको हुन्छ ?’ समाधिस्थल घुम्दै गर्दा धरावासीको मनमा अनौठो विचार चम्किन्छ । ‘अग्लो हुने सपना’ शीर्षकमा उनी लेख्छन्, ‘यस संसारमा बाँच्नेहरूको भन्दा मर्नेहरूको संख्या ठूलो छ । मरेकाहरूलाई गनेर पनि के साद्धे ?’ रेड स्क्वायर घुमिसकेपछि लेखक निष्कर्षमा पुग्छन्, ‘किन किन रेड स्क्वायर मलाई चिहानघारीजस्तो लाग्यो, जहाँ केवल मृत्युको स्मृति हुन्छ । यसले अहिलेसम्म पनि मलाई ठटाइरहेको छ ।’

कैयन् प्रसंग दोहोरिएका छन् पुस्तकमा । केही केही त लाइन नै ‘कपी पेस्ट’ गरिएजस्ता देखिन्छन् । जसले पुस्तकमा पर्याप्त सम्पादन नभएको पुष्टि गर्छ । गाडी चालक भ्लादिमिरको व्याख्या ३२ र ५२ पृष्ठमा उस्तै–उस्तै देखिन्छ । १ सय १० पृष्ठको दोस्रो अनुच्छेदको सुरु र १ सय २० दोस्रो अनुच्छेद उस्तै छ । १ सय २६ पृष्ठको पहिलो र १ सय ४७ पृष्ठको दोस्रो अनुच्छेदमा एउटै तथ्य छ । यस्तो दोहोरिने उपक्रम कैयन् पानामा छन् । त्यसले पुस्तकलाई कमजोर बनाएको छ । कमजोरी जति भए पनि धरावासी आफ्नो लेखनीमा इमानदार भने देखिन्छन् । पृष्ठ १ सय ६ मा धरावासीले स्वीकारेकै छन्, ‘भ्रमणका क्रममा टिपोट गर्ने बानी अझै बसेको छैन । त्यही भएर ठाउँ, पात्र, घटनाबारे सम्झिन र सिलसिला मिलाएर लेख्न गाह्रो पर्दैछ ।’

पृष्ठ १ सय ४९ मा धरावासीले हाकाहाकी लेखेका छन्, ‘म हरेक यात्रालाई पुस्तकको रूप दिने कोसिसमा छु ।’ यसैबाट बुझिन्छ, धरावासी आफूले देखेका, जानेका, बुझेका, भोगेका र अनुभूत गरेका सबै कुरा लेख्न चाहन्छन् । त्यही भएर उनले झिनामसिना र उल्लेख नगरे पनि हुने सन्दर्भसमेत नछुटाई लेखेका छन् । तर, यसरी लेखिएका पुस्तक खरिद गर्ने पाठकलाई न्याय गर्छ कि गर्दैन ? धरावासीको लेखनयात्रामा यो प्रश्न तरबार बनेर झुन्डिएको छ । जसको फैसला पाठकको अदालतमा कालक्रममा बिस्तारै गर्ला !

---

रेड स्क्वायर 

स्रष्टा    :    कृष्ण धरावासी
प्रकाशक    :    पैरवी बुक हाउस
पृष्ठ    :    १६०
सम्पादन    :    होम भट्टराई
मूल्य    :    २०० रुपियाँ

पुरा पढ्नुहोस्

मात नदिने कक्टेल 'क्रसिङ स्याडोज'

सरोज जीसी
पुस्तकको सबल पक्ष भनेको कृतिलाई साहित्यिक बनाउने महत्त्वाकांक्षामा अनावश्यक शब्दजालको प्रयोग छैन र पाठकले गम्भीर रूपमा सोच्नुपर्ने कुनै जटिल भाषा छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

संस्मरण: सत्यजितको संसार

प्रकाश सायमी
कतिपय मानिस फिल्म स्कुलमा गएर फिल्म पढ्छन् र सिक्छन् तर मेरा निम्ति सत्यजित आफैँ एक स्कुल हुन्, फरक यत्ति छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

असरफको पक्षमा

नेपाल संवाददाता
‘वल्र्डवाइड रिडिङ इन सपोर्ट अफ पोयट असरफ फयाद’ नामक ऐक्यबद्धता अभियान काठमाडौँ, चितवन, हेटौँडालगायत सहरमा भइसकेका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

नियात्रा: फेवातालमा पोखरा कोलाज

युग पाठक
जादूको सोख चढ्यो कि के हो मलाई ?छु मन्तर !फेवाताल गायब ! माछापुच्छ्रे गायब ! इतिहास वर्तमानमा खप्टिँदै आउँछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

नोटबुक

सिपी अर्याल

पेट्रोल पम्पमा फन्को

पुसको अन्तिम साता सुनौली यात्रामा थियौँ मेरा मित्र र म । नाकाको चहलपहल हेर्ने अनि मोटरसाइकलमा पेट्रोल पनि भर्ने उद्देश्य थियो । भैरहवा हुँदै सुनौली बोर्डर पुगियो । एक पाइला नेपाल र एक पाइला भारतमा थियो । त्यो सम्झेर लाग्यो, देश त नक्सामा होइन, मनमस्तिष्कमा हुन्छ । सीमा कट्दा केही डर लागिरहेको थियो, डराउनुपर्ने कारणचाहिँ थिएन । बोर्डरनिरका भारतीय प्रहरीले टुटेफुटे नेपालीमा मुस्कुराउँदै सोधे, “कहाँ जान लाग्नुभो ?” हामीले ओठ चुच्याउँदै भारततिर देखाएर यस्सै घुम्न हिँडेको बतायौँ ।

सीमानजिकैका प्राय: पेट्रोल पम्प बन्द थिए । त्यसबारे सोध्दा पत्ता लाग्यो, सबै इन्धन नेपालतिर ‘सप्लाई’ हुँदाहुँदै रित्तियो रे ! अलि पर एउटा पम्प खुला थियो । त्यहाँ पुग्दा पेट्रोल लिन बसेका २०/२५ जनाको क्यू देखिन्थ्यो । लाइनमा केही खासखुस चल्दै थियो । बुझिनँ । ‘१५ रुपियाँ बट्टा काट्छ है ।’ कसैले भनेको सुनेँ । त्यसको अर्थ हुन्थ्यो, हामीले भारतीय रुपियाँ (भारु) एक सय लिन नेपाली रुपियाँ १ सय ७५ दिनुपर्ने, १ सय ६० होइन । तेल भरेर भारु नै दिएचाहिँ नपर्ने । मेरो रिसको पारो चढ्यो । तर, त्यहाँ रिसाएर काम बन्नेवाला थिएन । साथीसँग केही भारु रैछ । चुपचाप लाइन बसेँ ।
‘कित्ने डालोगे ?’ पम्पमा बसेको केटोले सोध्यो । भनेँ, “फूल ट्यांक और क्या ?”
“नही मिलेगा ।”
“क्युँ ?”
“दो सौका डालो । फिर क्यू पे बैठो । फिर दो सौका डालो ।”
म छक्क परेँ । एकैपटक ट्यांकी भर्न नदिने, घुमिफिरी आएर राखे पाइने । म बाठो भएँ ।
“तुझे एक सौ देंगें ।” उसले मुन्टो हल्लायो । “दो सौ देंगें ।” फेरि भनेँ । ‘नाइ’को मुन्टो हल्लाइरह्यो । घूसको रकम बढ्दैबढ्दै पाँच सय पुग्यो तर ऊ मानेन ।
“क्या करेंगे तो होगा ?”

“घुम घुम कर क्यू पे बैठो हो जाएगा ।” दु:ख दिने मेलो देखेर रिस उठ्यो । खास, यताका भाइभारदारले पम्प रित्याउन थालेकाले उताकाले त्यसो गरेका रे ! नेपाली भाइभारदार पनि फन्को लागेको लाग्यै । पम्पमा जतिखेरै उही अनुहारका मान्छे घुमेका घुम्यै । म पनि आठ पल्टसम्म पम्पको घेरो लगाएर तेल हालेँ । अनि, गह्रुँगो ट्यांकी र हलुँगो मन बोकेर फर्किएँ ।

लिटरको ८० रुपियाँ !

मोटरसाइकलमा तेल टन्न थियो, लुम्बिनी घुम्न हिँड्यौँ । बाटोमा मानिसहरू हुस्सुको पर्दा पन्छाउँदै ठमठमी हिँडिरहेका थिए । खित्रिङ–खित्रिङ बज्दै साइकल पनि कुदेका देखिन्थे । फाट्टफुट्ट मोटरसाइकल दगुरेका । रिसाएको मधेस गुम्म फुलेर बसेको थियो । सडकमा मोटर गुड्न दिइएको थिएन । हामी जोखिम मोलेरै अघि बढ्यौँ ।

लुम्बिनी परिसर सुनसान थियो । अघिपछि खैरो अनुहारले छरेको उज्यालोमा धपक्क बल्ने लुम्बिनी यसपालि झोक्राएको थियो । मध्यमस्तरीय होटल प्राय: बन्द थिए । केही सानामसिना पसल हुस्सुको घुर्मैलो च्यादर ओढेर ठिंग उभिएका थिए । एउटा टहरोजस्तो रेस्टुराँमा खाजा खान बस्यौँ । खाजा आउन केही बेर लाग्ने जानेपछि अगाडिको सानो पसलतिर म गएँ । यो देशझैँ कक्रकिएका पानीका बोतलमा टम्म मिलाएर केही वस्तु राखिएका थिए, अनुमान लगाएँ त्यो पेट्रोल होला ।

नजिक गएर फुच्चे साहूजीलाई सोधेँ, “यो के हो ?” पेट्रोल रैछ । “सस्तो छ हजूर ।” बच्चो साहूजी मुस्कुरायो । उत्सुकता लागिहाल्यो । कालोबजारिया पेट्रोल त्यहाँ कसरी सस्तो ? “८० रुपियाँमा लैजानूस् ।” म झन् छक्क परेँ । बोतलको बिर्को खोलेर नाक त्यसको घाँटीतर्फ बढाउँदा ह्वास्स अरू केही कुराको गन्ध आयो । बोतलबाट बढी जीवनजलको र थोरै पेट्रोलको गन्ध आयो । हाँस्दै निस्किएँ । पसले केटो त्यही मधेसझैँ फुल्लिएर मलाई हेरिरह्यो ।

भूकम्पको भक्कानो

त्यसै दिन साँझ काठमाडौँ फर्किनु थियो । रात्रिबसको ९ बजेको टिकट भएकाले बसपार्क हिँडेँ । सिटमा मान्छे र पेट्रोल बोकेका डब्बा बडो मिलनसार भई राजधानीतर्फको यात्रामा थिए । बिहानको ३ बजे मुग्लिङ कट्दा मान्छे घुर्न थालिसकेका थिए । केही बेरमा मछेउ बसेको एक मानिस अचानक चिच्यायो, “ए भूकम्प आयो गाडी रोक ! गाडी रोक भूकम्प आयो !”

ऊ यति बेस्सरी चिच्याएको थियो, एकनासले घ्यारघ्यारिएर दौडिरहेको गाडी घ्याच्च रोकियो । गाडी रोकिएपछि त्यो मानिसतिर हेर्दै अरू यात्रु खितखिताएर हाँसिरहेका थिए, भूकम्प आएकै थिएन ! त्यो मानिस भने झोक्राएर बसिरहेको थियो । उसलाई कसैको मतलब भएजस्तो देखिँदैनथ्यो । गाडी अघि बढ्यो । त्यो मानिसलाई केही त्यस्तै पिर परेको हुनुपर्ने लख काटेँ । ऊ निद्राको बेहोसीमा हुँदा अचानक उठेर ‘भूकम्प भूकम्प भूकम्प’ भन्दै किन भक्कानिएको ?

कलंकी झरेपछि म पनि त्यो मानिससँगै खुसुक्क झरेँ बसबाट । सँगै चिया खाऊँ भनेर अनुरोध गरेँ । उसले नकारेन । चिया खाँदै कुरा गरिरहँदा थाहा पाएँ, गोरखा घर भएको उक्त मानिसले भूकम्पमा परिवार र घर गुमाएको रहेछ । त्यही पीडाले आफू तर्सिरहने मलाई सुनायो । म चुपचाप रहेँ । 

पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

रामबहादुर रावल
ग्यासको हाहाकारमा छटपटिएका बेला मुलुकका कार्यकारी प्रमुखको यो भाषणले कुन सहरियालाई छोएन होला ? घरघरको समस्यालाई लिएर उनले जुन स्वैरकल्पना सार्वजनिक गरे, धेरैका लागि त्यो व्यथामाथिको कठोर व्यंग्य नै थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

जनकराज सापकोटा
हिन्दी भाषामा चर्को हप्कीदप्की खाएपछि ती तन्नेरी लुरुक्क परे र नजिकैका साथीसँग सानो स्वरमा भने, “नेताले यो नदी नबेचेको भए, हाम्रा अगुवा गतिला भएका भए, हाम्ले यसरी हप्कीदप्की खान पथ्र्यो र !”
पुरा पढ्नुहोस्

भूकम्पपछि मौलाएको लोभ [अडियोसहित]

जनकराज सापकोटा
धादिङ सलाङटारका दुई अगुवाले गाउँँमा राहतले निम्त्याएको विकृति र राहतको लोभमा के सम्म गाउँँमा भयो भन्ने केही प्रतिनिधि घटना सुनाए ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

जितेन्द्र साह
विराटनगर–जोगबनी नाका क्षणभरका लागि युद्धभूमिजस्तो भए पनि क्षणभरमै त्यहाँको जीवन गतिशील भइहाल्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

तस्विर: बौद्ध स्तूपाको पुन:निर्माण पालो

लक्ष्मीप्रसाद ङाखुसी

१२ वैशाखको भूकम्पले क्षतिग्रस्त काठमाडौँको उत्तरपूर्वी भेगमा रहेको प्रसिद्ध बौद्ध स्तूपाको पुन:निर्माण सुरु भएको छ । १ सय १८ फिट अग्लो स्तूपाको सम्पूर्ण काम दुई वर्षभित्रै गरिसक्ने बौद्धनाथ क्षेत्र विकास समितिले जनाएको छ ।

स्तूपालाई सन् १९७९ मा युनेस्कोले विश्व सम्पदामा सूचीकृत गरेको थियो । 
यो संसारकै ठूलो स्तूपाका रूपमा समेत परिचित छ । 

पुरा पढ्नुहोस्

सेताम्मे सेल्फी

एलपी देवकोटा
भारी हिमपातका कारण यातायात अवरुद्ध भए पनि युवकयुवतीले पैदलै हिउँको उत्सव मनाइरहेका भेटिन्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

खाजा बाजी

मैत्या घर्ती मगर
रुकुमको तकसेरामा काठ बोक्ने क्रममा युवकयुवतीबीच अनौठो खेल खेल्ने चलन पनि छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[तस्विर कथा] जालमा जिन्दगी

आरके अदीप्त गिरी
जन्मेदेखि किताबकापीको अनुहार नदेखेका गुलाफी मुखिया, ४३, को ज्ञान र सीप भन्नु अहिले उही बाबुबाजेले सिकाएको जाल र हन्डी भएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्