फरक स्वादका नाटक

गोकर्ण गौतम

मधेसको कुनै गाउँमा पहाडे मधेसी परिवार मिलेर बसेका हुन्छन् घरका मूली मितज्यूमितज्यू त्यही बेला मधेस आन्दोलन हुन्छ दुई परिवारबीच शंका उत्पन्न हुन्छ मितज्यूहरु मिल्न खोजे पनि छोराहरुले नमिल्न दबाब दिन्छन् झगडा चर्कंदै जान्छ यही अन्तरसंघर्षबीच मधेस आन्दोलन सकिन्छ अब दुई परिवारमा पहिलेजस्तै माया मौलाउला

अनामनगरस्थित मण्डला थिएटरमा मञ्चित नाटक मिता आब पोना चलबले यही मर्मस्पर्शी कथा उठान गर्यो नाटक देखाउनकै लागि विराटनगरबाट कलाकार काठमाडौँ आए नाटकका लेखकनिर्देशक थिए, रामभजन कामत नेपाली मैथिली भाषाको यो नाटक २० वैशाखबाट १५ दिन मञ्चन भयो संघीय मामला तथा सामान्य प्रशासनमन्त्री लालबाबु पण्डित, राजपा नेता राजेन्द्र महतोसहित नेकपासम्बद्ध नेताहरु नाटक हेर्न मण्डला पुगेका थिए

यतिबेलामण्डला थिएटरमा अंग्रेजी भाषाकोब्रिफ क्यान्डल हेर्न पाइन्छ यो खासमामेटा थिएटरहो किनभने यसभित्र अर्को नाटक हुन्छ नाटकमा क्यान्सरका रोगी अस्पतालको बेडमा छन्, कहिले मर्ने भर छैन, तर आफैँ नाटक देखाउन लागिपर्छन् नाटक निर्माणसँगै उनीहरुको जीवनमा आउने भोगाइमा केन्द्रित ,ब्रिफ क्यान्डल

बत्तिसपुतलीस्थित शिल्पी थिएटरमा आँधीको मनोरम नृत्य मञ्चन भइरहेको कथावस्तु मात्र होइन, नाटकको प्रस्तुति शैली पनि रोचक किशोरावस्थाको मनोविज्ञानलाई सूक्ष्म ढंगले केलाइएको नाटकलाई निर्देशन गरेका हुन्, घिमिरे युवराज अमजेद परवेजले किशोरकिशोरीका सोचाइ, भोगाइ, अपेक्षा वास्तविकतालाई हाम्रो परिवेशसँग जोड्ने प्रयास गरिएको हामीकहाँ किशोरकिशोरीका उल्झल्न समेटिएका नाटक असाध्यै कम मञ्चन हुन्छन् त्यसैले पनि आँधीको मनोरम नृत्य विशेष मानिएको

नेपाली रंगकर्मीमाथि आरोप लाग्ने गरेको , प्रशस्त नाटक हुन्छन्, तर एकै प्रकृतिका फरक विषय शैलीलाई आत्मसात गर्न रंगकर्मी चुकिरहेका छन् त्यसैले नेपाली रंगमञ्च अपेक्षाकृत समृद्ध हुन सकेको छैन काठमाडौँमा मात्र आधा दर्जन नाटकघर छन् त्यहाँ नियमितजसो नाटक मञ्चन हुन्छन्, तर पनि खास स्तरोन्नति भएको छैन केही समययतासुखद संकेत देखापर्न थालेका छन् माथि उल्लिखित तीन नाटक उदाहरण हुन् मण्डलामै त्यसअगाडि कर्णाली भेगको वेदना बोकेको गर्भछिटा किराँती मुन्धुम संस्कृतिसँगै सामाजिकराजनीतिक मुद्दा उठान गरिएको जोखना मञ्चन भएको थियो मण्डलाका सोमनाथ खनाल भन्छन्, “रंगकर्मीले नवीन शैली, विषय भूगोलका नाटक भन्ने जमर्को गरिरहेका छन्,जुन आफैँमा सुखद

समाजका अन्य क्षेत्रमा जस्तै रंगमञ्चमा पनि यौन दुर्व्यवहारविरुद्धकोमिटु अभियानचल्यो पीडित महिला रंगकर्मीले यसबारे खुलेरै बोले यो अभियानलाई थप सशक्त बनाउन नाटक प्राइभेट इज पोलिटिकलले भूमिका खेल्यो टेकुस्थित कौसी थिएटरमा मञ्चित नाटकमा नेपाली रंगकर्मीले भोग्नुपरेको आफ्नै पीडा पोखे

नाटक आँधीको मनोरम नृत्य , तस्बिर : घिमिरे युवराजको फेसबुकबाट


आकांक्षा कार्कीले केही वर्षयता भजाइना मनोलग गर्दै आएकी थिइन्, जसमा यौनिकताबारेमहिलाले खुलेर बातचित गर्छन् जब नेपाली रंगकर्मी आफैँ यौन हिंसाको चपेटामा छन् भन्ने तथ्य बाहिरियो, आकांक्षाले उनीहरुका पीडा समेटेर नाटक तयार पारिन् हाम्रो सन्दर्भमा यस प्रकृतिको नाटक नौलो प्रयोग मात्र होइन, साहसिक पनि मान्नुपर्छ रंगकर्मीको भोगाइ भए पनि हरेक महिलाले नाटकमा आफूलाई पाउँथे ।बाल्यकालदेखि घर, विद्यालय, कलेज हुँदै कार्यस्थलसम्मको यौन दुर्व्यहारलाई मनोवाद एवं छलफलको शैलीमा प्रस्तुत गरिएको थियो त्यसैले निर्देशक आंकाक्षाले प्राइभेट इज पोलिटिकललाई केवल नाटक मात्र नभई अभियानकैरुपमा बुझिदिन आग्रह गरिन्

पुरा पढ्नुहोस्

लगानी वातावरण

सुरेश किरण
यहाँको कानुन पनि अरु देशको भन्दा कमसल छ । कागजमा जे लेखे पनि बीचैमा मिलाउन सकिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

नेपाली थाली

नेपाल संवाददाता
पेट फुल त दिल खुस । काठमाडौँको व्यस्त सहरमै बसेर हिमाल, पहाड र तराईको संस्कृति झल्काउने नृत्य हेर्दै मिष्ठान्न भोजनको स्वाद लिन सकिन्छ, नेपाली भोजन, रेस्टुराँ लाजिम्पाटमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

कलाको महाकुम्भ

नेपाल संवाददाता
पेन्टिङ, मूर्ति, इन्स्टलेसन, डिजिटल आर्ट, पर्फमिङ आर्ट, ह्यान्डी क्राफ्ट के हेर्ने ? सबै छ, नवौँ राष्ट्रिय कला प्रदर्शनीमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

सक्कली पुतली

नेपाल संवाददाता
सहरका मल घुम्न जाँदा बोलुलाझैँ गर्ने म्यानेक्विन अर्थात् पुतली त देख्नुभएकै होला ।
पुरा पढ्नुहोस्

पारिजातका केही अप्रकाशित पत्र

नेपाल संवाददाता
साहित्यकार पारिजातका रचनाले समाजका विविध आयामलाई मसिनो गरी निफनेर समाज परिवर्तन पक्षमा दृढतापूर्वक उभिएका छन् । ती लेखनको आँखीझ्यालबाट नियाल्दा देखिने दृश्यले मात्रै भने पारिजातको सिंगो जीवनलाई पर्गेल्न सक्दैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

कङ्काल

कुमार नगरकोटी
निद्राबाट ब्युाझेदेखि मन एकतमासको भइरहेको थियो । किन–किन यस्तो लागिरहेकोथियो :
पुरा पढ्नुहोस्

‘कीर्तिमान तोडिए झन् खुसी हुनेछु’

मनबहादुर बस्नेत
सबैभन्दा बढी गोल गर्ने राष्ट्रिय खेलाडी हुन्, अनु लामा, ३१ । उनको खातामा ३५ गोलको राष्ट्रिय कीर्तिमान छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

रोक्नुस्–रोक्नुस्

यम बम
सार्वजनिक यातायात चढ्नुस्, सहचालक भन्छन्– पछाडिपछाडि ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

नीतिमा बेथिति

योगेश ढकाल

मेरो सरकारशब्दले २० वैशाख ०७६ मा संसद्मा प्रस्तुत नीति तथा कार्यक्रम ओझेल मात्र परेन, राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीको राजसी ठाँटमाथि पनि निरन्तर प्रश्न उठे । भण्डारीको शाहीशैलीको आलोचनासँगै बग्दा सरकारको नीति तथा कार्यक्रमभित्र छिर्ने मौका कमैले पाए

लोकप्रियताको लोभमा आउने सरकारी कार्यक्रममाथि समीक्षा गर्नुको साटो उल्टै नारा  थपिइरहेको प्रशासनिक संयन्त्रको क्षमता, आर्थिक हैसियत, प्राविधिक सम्भाव्यताको आकलन अध्ययनबिनै खल्तीका योजना समेट्दा प्रगति सुस्तमात्र होइन, शून्य देखिनुअस्वाभाविक होइन

मेलम्ची खानेपानी आयोजनादेखि हुलाकी राजमार्गसम्म यस्ता थुप्रै परियोजना छन्, जो सरकारी आत्मप्रशंसाभित्र वर्षौंदेखि जेलिएका छन् । निजगढ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलकै उदाहरण पनि लिन सकिन्छ एकदशकदेखिविमानस्थल निर्माण प्रयास जहाँको तहीँ तर हरेक वर्ष नीति तथा कार्यक्रममा निर्माण सुरु गर्ने सन्दर्भ छुट्दैन

खर्ब २० अर्ब रुपैयाँ लागत अनुमानको विमानस्थल निर्माण सपनाजस्तै पीडादायी सपना हो, मेलम्ची आयोजना २१ वर्षदेखि निर्माणाधीन आयोजना करिब १७ अर्ब लागतबाट ४२ अर्ब रुपैयाँ पुगिसक्यो वर्षदेखि यसै वर्ष आइहाल्छभनेर प्रचार गरिएको , नीति तथा कार्यक्रममा केही महिनापहिला इटालियन ठेकेदार सीएमसी भागेपछि निर्माण ठप्प तर अहिलेको नीति तथा कार्यक्रममा पनि ०७६ भित्र सक्ने उल्लेख

पूर्वमुख्यसचिव विमल कोइरालाको विश्लेषणमाहरेक नीति तथा कार्यक्रममाराजनीतिक लोकप्रियतावादको गलत अभ्यासबाट पाइला चालिएका छन् प्रशासनिक संयन्त्रको क्षमताको आकलन गरिँदैन,” कोइराला भन्छन्,“त्यसमाथि योजनामा राजनीतिक पूर्वाग्रह पनि अन्तरघुलित हुन्छन् ।

अर्को छुटाऊनै नमिल्ने कार्यक्रम हो, युवा लक्षित कृषि कार्यत्रम फाँचवर्षदेखि निरन्तर युवालाई कृषिमा आकर्षित गर्ने कार्यक्रमबारे बोलिएको ।युवालक्षित ती कार्यत्रमबाट युवाले सरकारबाट आर्थिक सहायता भने पाउन सकेका छैनन्

०७३ को नीति तथा कार्यक्रममा दुईवर्षभित्र कृषिमा आत्मनिर्भर हुने भनिएको थियो। तर वर्षमा २६ अर्बको चामल आयात गर्ने देशमा दुईवर्षमै आत्मनिर्भर हुन सम्भव थियो/थिएन,समीक्षा नै भएन खेतीयोग्य जमिन बाँझिने क्रम तीव्र हुने सिँचाइको अव्यवस्थाले लक्ष्य प्राप्त हुने सम्भावना नै थिएन

रोजगारी सिर्जनाकै सन्दर्भमा गत वर्षको नीति तथा कार्यक्रममा पाँचवर्षभित्र रोजगारका लागि विदेश जाने परिस्थिति अन्त्यको सपना देखियो , त्यही सपनाअनुसार प्रधानमन्क्री रोजगार कार्यत्रम सुरु भयो तर अहिलेसम्म रोजगारी सिर्जना भइसकेको छैन यो वर्ष त्यसको समीक्षा परको कुरा, आँकडा पनि गोलमटोल आयो भनियो,पाँच लाख रोजगारी सिर्जना गरिनेछ

०७६ को नीति तथा कार्यक्रममा कृषिमा आत्मनिर्भर हुने कुरा अटाएन नै,०७५ कोअर्गानिक नेपालबनाउने सपना पनि उडाइदियो यस्तै प्रसंग उप्काउँदा ०७५ को नीति तथा कार्यक्रममानेपाल गुणस्तरको सन्दर्भ छुटाउन मिल्दैन विद्यालय, विश्वविद्यालय, अस्पताल तथा स्वास्थ्य केन्द्र, सार्वजनिक यातायात,सडक, विमानस्थल, पार्क तथा सार्वजनिक क्षेत्रबाट प्रदान गर्ने सेवामानेपाल गुणस्तरलागू गर्ने भनिएको थियो त्यो कार्यक्रम कहाँ पुग्यो कसरी कार्यान्वयनमा भन्ने यकिन भएको छैनन् नै, ०७६ को नीति तथा कार्यक्रममा बेपत्ता भयो

यसरी बेलामौकामा कार्यक्रम बेपत्ता हुनुमा राजनीति आग्रहको भूमिका देख्छन्कोइराला।प्रधानमन्त्री, मन्त्रीहरूले योजना जबर्जस्ती लेख्न लगाउँछन्, पछि प्राविधिक आर्थिक रूपमा सम्भाव्य देखिँदैन अनि फाल्नुपर्छ,”उनी भन्छन्

पोहोरपाँचवर्षमा पाँच हजार १० वर्षमा १५ हजार मेगावाट विद्युत् उत्पादनको सपना थियो अझ दुई वर्षअघिको नीति तथा कार्यक्रमले पाँचवर्षमा १० हजार मेगावाट विद्युत् उत्पादनको कल्पना गरेको थियो अहिले नागरिकको लगानीमा ३५ सय मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्ने लक्ष्य हरेक वर्ष फेरिने तथ्यांकले सरकारको अस्थिर मनोविज्ञान राजनीतिक पूर्वाग्रह झल्काइरहेको हुन्छ

बेसुरमै योजना सार्वजनिक हुन्छन् भन्ने प्रमाणचाहिँनेपाल भ्रमण वर्ष०२० सँग जोडिएको उदाहरणले बताउँछ ०७३ मा नीति तथा कार्यक्रम सार्वजनिक गर्दा सन् २०१८ लाई नेपाल भ्रमण वर्ष मनाउने १० लाख पर्यटन भित्र्याउने सोचिएको थियो तर ०७४ मा आइपुग्दा त्यो सन् ०२० मा पुग्यो १० लाख बढेर २० लाख पुग्यो, अपेक्षा

०७३ मा आएको स्नातक तहका विद्यार्थीलाई इन्टर्नसिपमा पठाउने योजना अलपत्र परिरहेका बेला ०७४ मा बेपत्तै भयो ०७६ मा फेरि आइपुगेको यो योजना पञ्चायतकालमै कार्यान्वयन भइसकेको थियो राष्ट्रिय योजना आयोगका पूर्वउपाध्यक्ष मीनबहादुर श्रेष्ठको विश्लेषणमा कतिपय कार्यक्रम नियमित प्रक्रियामा छिरेफछि नीति तथा कार्यक्रममा समेटिँदैन बहुवर्षे सबै कार्यत्रम नीति तथा कार्यक्रम समेटिँदैन, नागरिकलाई चासो भएका योजनामात्रै राखिन्छ

पाँचवर्षमा काम सक्ने भनेर पोहोरको नीति तथा कार्यक्रममा काठमाडौँनिजगढ द्रुतमार्ग, मध्यपहाडी लोकमार्ग हुलाकी राजमार्गबारे बोलिएको थियो त्यसमा सन्तोषजनक प्रगति नहुँदै अहिलेचारवर्षमा सक्ने भनियो ।०६४ मा सुरु मध्यपहाडी लोकमार्ग ०७५ मै सक्ने लक्ष्य थियो ०७५ मा नसकेपछि०७८ सम्म तानियो तर सरकारको नीति तथा कार्यक्रम हेर्दा ०७९ पुग्ने देखिन्छ करिब ७९ अर्ब १८ करोडमा बन्दै गरेको लोकमार्गकोराइट अफ वेप्रस्ट भइसकेको छैन

त्योभन्दा भिन्न अवस्थामा छैन, हुलाकी राजमार्ग ०४७ मा बनाउन सहमति भएको यो राजमार्ग ०६६ मा बल्ल ठेकेदार परामर्शदाता छनोट भए त्यसपछि बनाउन सुरु यो राजमार्गसकिने अझै छाँटकाँट छैन ।२५ अर्बबाट समय लम्बिएसँगै लागत ४७ अर्ब पुगिसक्यो, जबकि अहिलेसम्म जम्माजम्मी ३९ प्रतिशतमात्रै काम सकिएको

एक दशकदेखि सरकारसँग डोल्पा हुम्ला सदरमुकामलाई सडक सन्जालसँग जोड्ने लक्ष्य , ०७६ को नीति तथा कार्यक्रममा पनि छुटेको छैन तर भौगोलिक विकटताका कारण हुम्लामा अझै तीन/चारवर्ष सडक पुग्ने छाँट छैन पूर्वउपाध्यक्ष श्रेष्ठको भनाइमा आयोजनाले प्रगति नगरे पनि बजेटको निरन्तरताका लागि नीति तथा कार्यक्रममासमेटिन्छन्

अझ आश्चर्य नीति तथा कार्यक्रममामुगुको खत्याडमा प्रसव पीडामा रहेकी महिलाको उद्धार गर्न सरकारले हेलिकप्टर लगेकोप्रसंग पनि अटेको निरन्तर चल्ने हिमाल सफाइ अभियानअन्तर्गतको कार्यक्रमलाईहिमशिखर सफाइ अभियान भनेर नीति तथा कार्यक्रममा समेटिएको

२० वैशाख ०७६ मा ०७५ मा हजार सय किमि सडक कालोपत्रे गरेको तीन पुल निर्माण भएको प्रगति विवरण समेटिँदादुई महिना पहिला फागुन ०७५ मा प्रधानमन्त्री केपी ओलीको एक वर्षे उपलब्धिमा ८७ पुल बनेका २सय २१ किमि सडककालोपत्रे भएको विवरण थियो

दुई तिहाइको सरकार हाँक्ने अवसर पाएका प्रधानमन्त्री ओलीसँग जति अनुकूल समय विगतका प्रधानमन्त्रीलाई थिएन त्यो अनुकूलता ओइलाउँदै गएको संकेत यसपालिको नीति तथा कार्यक्रमले गर्छ आर्थिक सम्भाव्यता, प्राविधिक सहजता,प्रशासनिक संयन्क्रको क्षमता राजनीतिक इच्छाशत्तिसहितको नागरिक सहभागिताले योजना कार्यान्वयनमा गति हुन्छ तर यी पक्षभन्दा पनि लोकप्रियतावादको लोभमा घोषणा हुने योजनाकोप्रगति सुस्तमात्र होइन, शून्य यही बिन्दुमा टेकेर सरकारले आत्मप्रशंसा होइन, आत्मसमीक्षा गर्नुपर्ने देखिन्छ


टिप्पणी

बासी प्रतिबद्धता, अतिरञ्जित तथ्यांक

आगामी वर्षका लागि पेस हुने बजेट कस्तो हुन्छ भन्ने ऐनाको रूपमा प्रदर्शन हुन सक्नुपर्ने २० वैशाखको नीति तथा कार्यक्रमले राष्ट्राध्यक्षले कार्यकारीको छनकबाहेक विगतकै बाटो समाएको देखियो अनौपचारिक रूपमै भए पनि संसदीय समितिमा नीति तथा कार्यक्रमबारे हुने गरेको छलफल यसपटक सरकारको अति आत्मविश्वासका कारण क्रमभंग भयो सांसदहरूलाई लागेको कुरा संसद्मै राख्न औपचारिक व्यवस्थाको पहलबाट प्रमुख प्रतिपक्ष अन्य दलहरूलाई झस्काइदियो

सुरुआती क्रमभंगबाट भएको नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुतिमा भने बासी विषयले नै प्रमुखता पायो यसमा नीति तथा कार्यक्रममा भद्दा पक्ष चुनिँदा पक्षबारे समीक्षा गरिएको ।हुकुमी पद्धतिको पञ्चायती अवसानका लागि मुटुको किला राष्ट्रिय विकास सेवा थियो पढेलेखेका विद्यार्थीलाई अनिवार्य गरिएको सो सेवाले राष्ट्रबारे विभिन्न तह तप्काबीच सम्बन्ध विस्तार गर्ने, भौगोलिक विषमता बुझ्ने राष्ट्रियता बलियो बनाउने आधार थियो पञ्चायती सरकारले बन्द गरेको यो कार्यक्रममा खुलापन अवसर उपयोगको निष्पक्षता कायम गर्न सके चेतना अभिवृद्धि विकास निर्माणमा योगदान दिन शिक्षित युवालाई अवसर मिल्ने बाटो खुलेको

नेपालका कतिपय पहाडी भेगमा पानी अभावका कारण बस्ती खाली हुँदैछन् बढ्दो सहरीकरणको चुनौती पिउनेपानीको व्यवस्था हो यसपटकको नीति तथा कार्यक्रमले बबई भेरी डाइभर्सन योजनाबाट उत्साही भएर कालीगण्डकीतिनाउलगायत सम्भावित अन्य नदीमा कार्यक्रम प्रस्ताव गरेको सिँचाइको व्यवस्थाले खाद्यान्न आयात रोक्न, खाद्य सुरक्षा पोषणमा उत्पादन उत्पादकत्व वृद्धिमा सघाउ पुग्नेछ विद्युत् उत्पादन खपतको व्यवस्था भने चुनौतीपूर्ण

राष्ट्रिय सम्पत्तिको समग्र आकलन नभएको सन्दर्भमा यदि नीति कार्यक्रमले उल्लेख गरेजस्तै मुकुलभित्र उपलब्ध सबै प्रकारका स्रोतको अद्यावधिक आँकडा तयार भएको हो भने संघीयता सफलताको कारक बन्न सक्नेछ तर प्राकृतिकस्रोत तथा वित्त आयोगले स्वायत्त अनुभव गर्न सक्नुपर्छ प्रदेशका मुख्यमन्त्रीहरूले विद्यमान गुनासो हटाउन सक्नुपर्छ

कृषिलाई यान्त्रिकीकरण,व्यवसायीकरण गर्दै उत्पादन बढाउने नारा पुरानो भए पनि प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजना सञ्चालनले पूर्णता पाउनुअघि नै शंकाको घेरामा परेको ।अनुदान संस्था कृषकसम्म पुग्न नसकेकाले नीतिलाई पुनरावलोकन गरी कृषिमैत्री बनाइने सकारात्मक उद्घोष

प्रस्तुतदस्तावेजको भद्दा पक्ष भनेको विगत दशकदखि कर्णप्रिय बनाउन दोहोर्याइँदै आएका एजेन्डा हुन् डोल्पा हुम्ला सदरमुकाम सडक सन्जालले जोड्ने कार्यक्रम दशकअघिकै हो साक्षरता, गरिबी, सुकुम्बासी समस्या आदि यस्ता विषय हुन्, जुन सामाधान भए कतिपय प्रशासकीय ओहोदावालाको चुरीफुरी बन्द हुन्छ यसपटक दुई वर्षमा साक्षरता हासिल गर्ने भनिएको

भोकले कोही मर्दैनन् भन्ने ऊक्ति सुकुम्बासीमुत्त कमैया मुक्त हलियाका लागि आवास व्यवस्था दुईवर्षमा गरिने पनि उल्लेख तर गत वर्षको यिनै कार्यक्रमका उपलब्धि के भए भन्नेबारे मौनता ।जुनविषयमानतिजा सार्वजनिकगरिएको , त्यो भ्रमपूर्ण

एक वर्षे कार्यकालको प्रगतिमा२ फागुन ०७५ मा प्रधानमन्त्रीले ८७ पुल बनेका सय २१किमि सडक कालोपत्रे भएको भनिएको थियो नीति तथा कार्यक्रममा भने सय पुल बनेकार हजार सय किमि सडक कालोपत्रे भएको भनियो डेढमहिने अन्तरालमा यो अन्तर कसरी भन्ने विषयमा घोत्लिँदा दुई अंकको आर्थिक वृद्धिको सपना यस्तै अतिरञ्जित तथ्यांकबाहेक अरू उपायबाट के हुन सक्ला ?

योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा, विदुषी योगमाया आयुर्वेद विश्वविद्यालय पुरानै विषय हुन् आयुर्वेद अनुसन्धान केन्द्रका लागि विदुषीकै नामबाट चालू आर्थिक वर्षको बजेट प्रकरण नम्बर ३६ मा १० करोड विनियोजन भएकै राष्ट्रिय प्रतिरक्षा विश्वविद्यालय, मदन भण्डारी स्मारक विज्ञान विश्वविद्यालय मदन भण्डारी प्रौद्योगिक विश्वविद्यालयगरी तीन विश्वविद्यालय बनाइँदैछ

दूरचिकित्साशिक्षा, दूरशिक्षा पद्धति अवलम्बन गरिने प्रसंग नीति तथा कार्यक्रममा उठाइएकोछ यद्यपिदूरशिक्षा विश्वविद्यालय कार्यान्वनमा रहे पनि बस्ने थलो काम गर्ने उपकरण अभावले बेसहारा बनेको बनेपाको आईसीटी केन्द्र अलपत्र दूरशिक्षा विश्वविद्यालय अवसरबाट वञ्चितका लागि देशविदेश सबैतिर लोकप्रिय समाजसापेक्ष हुने कुरा किन अनदेखा भइरहेको ?

नीति तथा कार्यक्रम दुई प्रकरणमा फरक किसिमले पेस गरिएको प्रधानमन्क्री रोजगार कार्यत्रमअन्तर्गत एकवर्षमा पाँच लाख थप रोजगारी सिर्जना गर्ने भनिएको वित्तीय सेवा विस्तारअन्तर्गत एक वर्षमा ५० हजार चार वर्षमा तीन लाख स्वरोजगारी अवस्था सिर्जनाजस्ता अन्योलपूर्ण तथ्य समेटिएको

यसवर्षको आर्थिक वृद्धि प्रतिशतभन्दा बढी हुनेमा सरकार आशावादी यसमा योगदान कृषिको रहने गरेको समयमा मलखाद नपाएर हाहाकार हुने स्थितिको अन्त्य भएको छैन मलकारखाना खोल्ने लेखिएको हुन्थ्यो भने विषय बासी भएपनि किसानमा उत्साह रोजगारीको अपेक्षा बढ्थ्यो चालूवर्षको नीति तथा कार्यक्रम बजेट प्रस्तुति उल्टो दिशामा बगेको विगत केलाउँदा यसपटक सच्चिनेछभन्ने अपेक्षा पनि पूरा भएन

(क्षत्री राष्ट्रिय योजना आयोगका पूर्वउपाध्यक्ष हुन्)

पुरा पढ्नुहोस्

विशृंखल बाबुराम

जनक नेपाल
नयाँ शक्ति पार्टीको विलयसँगै नयाँ राजनीतिक ध्रुवीकरणको प्रयास
पुरा पढ्नुहोस्

अस्वाभाविक उदय

मनबहादुर बस्नेत
डीआईजीमा विश्वराज पोखरेलको एकल पदोन्नतिले प्रहरी संगठन थङथिलो
पुरा पढ्नुहोस्

खोलाको दोहोलो

जनक नेपाल
साढे १० अर्ब राजस्व बाँडचुँड गर्ने प्रदेश र स्थानीय सरकार ढुंगा, गिटी र बालुवाको अनियन्त्रित दोहन रोक्न उदासीन
पुरा पढ्नुहोस्

कैलाशमा पुतला 

नेपाल संवाददाता
चिक्रकार अस्मिना रञ्जितको ‘स्यात्रिडनेस विदिन एन्ड बियोन्ड   :  मल्टिपल कैलाश’ नामक पेन्टिङ उत्कृष्ट ३० मा पर्न सफल भएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

कङ्काल

कुमार नगरकोटी
निद्राबाट ब्युाझेदेखि मन एकतमासको भइरहेको थियो । किन–किन यस्तो लागिरहेकोथियो :
पुरा पढ्नुहोस्

प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा वंगबन्धु

महेशराज पन्त
बाङ्लादेशको इतिहासका लागि वंगबन्धुको आत्मवृत्तान्त पठनीय विषय हो । तर नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले त्यसको उल्था गराउने, त्यस उल्थाको सम्पादन कुलपतिले गर्ने, अनि प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले छाप्ने विषयमा प्रश्न उठाउन नसकिने होइन ।
पुरा पढ्नुहोस्

बाबुराम सरको चोटपटक

युग पाठक
बाबुरामको राजनीतिक एजेन्डा र समृद्धिको विचार कहीँ–कतै मेल खाँदैन  । उनले नयाँ शक्तिको भविष्य आफ्नै फेसभ्यालुमा रच्न खोजे,त्यो बनेन ।
पुरा पढ्नुहोस्

उही जातपातका कुरा

स्नेह सायमि
मैले मीठो मानेर चपाइरहेको मकै–भटमास गाली गरी–गरी ओकल्न लगाइन् । मानौँ, विष नै खाएको हुँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

संघीयताको पञ्चायत भाष्य

अच्युत वाग्ले
नेपालमा संघीय प्रणाली लागू हुने अर्थसामाजिक पूर्वाधार नै तयार भएका थिएनन् भन्नेहरूलाई सत्य प्रमाणित गर्ने पञ्चायती भाष्यतर्फ नै यो सरकारका गतिविधि अग्रसर छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

बेइजिङलाई बुझ्ने अर्थराजनीतिक समझ

रूपक सापकोटा
चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङले मुख्य अर्थराजनीतिक एजेन्डा बनाउँदै अघि सारेको बीआरआईको दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय फोरममा दर्जनौँ राष्ट्र प्रमुख र सरकार प्रमुखले एकसाथ पाइला राखे ।
पुरा पढ्नुहोस्

[विशेष सम्पादकीय] प्रेसलाई कस्नुअघि नेकपाले सम्झोस्– ऊ सधैँ सरकारमा हुने छैन

बसन्त बस्नेत
सञ्चारमन्त्री गोकुल बाँस्कोटाले पछिल्ला साता दोहोर्‍याइ–तेहेर्‍याइ बोले, ‘सरकार प्रेस स्वतन्त्रताको विरुद्धमा छैन ।’
पुरा पढ्नुहोस्

नेवार समुदायमा छाउपडी

नीरज लवजू
त्यसो त मठमन्दिर र मूर्तिपूजा आफैँमा अन्धविश्वास हो । अन्धविश्वासले छाउपडी प्रथालाई अझ बलियो बनाउने काम गरेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

नेपाली थाली

नेपाल संवाददाता
पेट फुल त दिल खुस । काठमाडौँको व्यस्त सहरमै बसेर हिमाल, पहाड र तराईको संस्कृति झल्काउने नृत्य हेर्दै मिष्ठान्न भोजनको स्वाद लिन सकिन्छ, नेपाली भोजन, रेस्टुराँ लाजिम्पाटमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

सक्कली पुतली

नेपाल संवाददाता
सहरका मल घुम्न जाँदा बोलुलाझैँ गर्ने म्यानेक्विन अर्थात् पुतली त देख्नुभएकै होला ।
पुरा पढ्नुहोस्

मिस्टर कर्न

नेपाल संवाददाता
मकैकै ममः मकैकै सुप, मकैकै पकौडा, मकैकै ढिँडो, साथमा लोकल कुखुराको मासु ।
पुरा पढ्नुहोस्

सुदूरको स्वाद

नेपाल संवाददाता
खानापारखीका लागि काठमाडौँमा छ, डुप्का रेस्टुराँ
पुरा पढ्नुहोस्

लहनामा नेवाः भ्वय्

नेपाल संवाददाता
मान्छेदेखि भगवानसम्मलाई चढ्ने घरेलु ऐला र छ्याङ । साथमा मासुको छोयला पनि ।
पुरा पढ्नुहोस्

सौन्दर्य, सहारा र सुवासको खेती

केदार शर्मा
बहुवर्षे बाली भएकाले चिया खनजोत र बर्सेनिको बीउबिजन, रोपाइँ आदिबाट मुक्त खेती हो । त्यसभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा हो, चिया खेतीमा काम गर्ने किसान वा मजदुरले कम निहुरिए पुग्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

तस्करी परीक्षण

विजयराज खनाल

भारततिर तस्करी हुन लागेको आशंकामा पर्सा प्रहरीले सय केजी केराउसहित दुई जनालाई नियन्त्रणमा लियो २४ वैशाखमा

यसअघि ११ माघ ०७५ मा इलाका प्रहरी कार्यालय भगवानपुर, नेपालगन्जले ११ हजार सय केजी केराउ हजार केजी मुसुरो बरामद गर्यो त्यसको दुई महिनाअघि पनि नेपालगन्जकै पुरौनीबाट प्रहरीले १२ हजार किलो केराउ नियन्त्रणमा लिएको थियो

पछिल्लो समय सीमा नाकामा तस्करीका लागि लैजाँदै गर्दा केराउ बरामद हुने क्रम पनि बढेको कुनै समय तेस्रो मुलुकबाट ल्याएर भारततर्फ अदुवा, सुपारी, मरीच तस्करी हुँदै आएकामा अब यिनको स्थान केराउले लिन थालेको देखिन्छ सुकेको केराउ तस्करी बढ्न थालेको ,” भगवानपुरका प्रहरी निरीक्षक वीरेन्द्र विक भन्छन्, “कागजात मिलाएर तस्करी हुने गरेकाले छुटिरहेका छन्

विगतमा सुपारी मरीच तस्करी जुन अनुपातमा हुने गर्थ्यो, केराउ तस्करी अवस्था उक्त दरमा भएको छैन विज्ञका अनुसार केराउ तस्करीलाई तस्करले परीक्षणका रूपमा हेरिरहेका छन्

संशयमा आयात

नेपालमा केराउ उत्पादन नगन्य कृषि तथा पशुपक्षी विकास मन्त्रालयले कम उत्पादन हुने केराउको तथ्यांक अलग्गै राखेको छैन केराउलगायत कम उत्पादन हुने अन्य दलहन/गेडागुडी समूहको वार्षिक उत्पादन मात्र २७ हजार सय मेट्रिक टन पूरै समूहको उत्पादन वार्षिक लाख ७८ हजार मेट्रिक टन

आन्तरिक माग नै धान्न नसकिने अवस्थामा केराउ आयात स्वाभाविक हो तर पछिल्लो समय केराउ आयातमा तीव्रता आएको चैतमा मात्रै केराउ आयात करिब २० हजार सय ९० मेट्रिक टन भएको गत आर्थिक वर्षको महिना अर्थात् फागुन ०७५ सम्म ६७ हजार मेट्रिक टन केराउ आयात भएकामा एक महिनामै ३० प्रतिशतले बढेर महिनामा ८७ हजार मेट्रिक टन पुगेको हो वार्षिक तुलना गर्ने हो भने आयात परिमाण रकम दुवैका आधारमा सय ४५ प्रतिशतमाथि

व्यवसायीले अहिले आयात गरिरहेको केराउको परिमाण हेर्दा त्यसमा उनीहरूलाई धेरै मुनाफा देखिँदैन,” व्यापारविज्ञ पोषराज पाण्डे भन्छन्, “तर उनीहरूले केराउ तस्करी परीक्षण गरिरहेजस्तो देखिन्छ बढ्दो आयातको तथ्यांकका कारण सरकारी निकायले यसमा निगरानी राख्नुपर्ने अवस्था भने आएको पाण्डेको भनाइ

नेपालमा अधिकांश वस्तुको घरेलु माग (व्यक्तिगत/औद्योगिक) जान्न कठिन यही कारण आयात, देशभित्रको उत्पादन निर्यात तथ्यांकलाई आधार मानेर वाणिज्य मन्त्रालय, वाणिज्य विभाग, व्यापार तथा निकासी प्रवर्द्धन केन्द्रलगायतका निकायले वैध वा अवैध तस्करी मौलाइरहेको /छैन भनेर हेर्दै आएका छन् अस्वाभाविक रूपमा बढ्ने आयात/निर्यातकै आधारमा तस्करी मौलाइरहेको निचोडमा यी निकाय पुग्ने गरेका छन् सीमा नाकामा केराउ बरामदका घटना बढ्न थाले पनि यी निकायले अहिलेसम्म तस्करीको भेउसमेत पाएको देखिँदैन

आन्तरिक औद्योगिक मागको विवरण नियमित नआउने हुँदा कतिपय वस्तुको खपतबारे जानकारी नै हुँदैन,” उद्योग तथा वाणिज्य मन्त्रालयका उपसचिव तर्कराज भट्ट भन्छन्, “यस्तोमा अधिक आयात, निर्यातकर्ता मुलुकबाट आउने गुनासा तस्कर पक्राउका घटनामा हुने वृद्धिका खबरबाट मात्रै यसबारे थाहा हुन्छ

हाल क्यानडा, रसिया, अस्ट्रेलिया, रोमानिया, अर्जेन्टिनालगायत करिब दर्जन मुलुकबाट नेपालमा सुकेको केराउ आयात हुँदै आएको आयातीत वस्तुमा कम्तीमा ३० प्रतिशत मूल्यअभिवृद्धि गरेपछि मात्र तेस्रो मुलुकमा ती सामान निर्यात गर्न पाउने व्यवस्था नेपालले अवलम्बन गरेको तेललगायतका वस्तुमा अहिले पनि यही व्यवस्थालाई देखाउँदै वैध तस्करी हुने गरेको विज्ञ पाण्डे बताउँछन् यद्यपि दलहन, गेडागुडी, मरीच, अदुवाजस्ता वस्तुमा यसरी ३० प्रतिशत मूल्यअभिवृद्धि नहुने हुँदा तस्करीका लागि अलग/अलग उपाय अवलम्बन हुँदै आएका छन्

अदुवा, सुपारीमा यसअघि उत्पादनको प्रज्ञापनपत्र बनाएर वैध तस्करी हुँदै आएकामा केराउमा भने हालसम्म त्यस्तो भएको देखिँदैन चैत ०७५ सम्म ५६ हजार केजी सुकेको केराउ मात्र वैधानिक प्रणालीबाट निर्यात भएको नेपालले कृषि उत्पादनको आयातमा भन्सार लगाए पनि निर्यातमा छूट दिएको मुसुरोमा मात्र निर्यातमा भन्सार लाग्ने गरेको , त्यो पनि प्रतिशत मात्रै तर आयात हुँदा . देखि १० प्रतिशत भन्सार दर लाग्ने केराउलाई निर्यातमा भन्सार छूट हुने सूचीमा राखिएको

नेपालमा उत्पादन कम हुने गरेकाले केराउको वैध तस्करी असम्भव देखिएको हो नेपालमा प्रतिकेजी ५५ देखि ७० रुपैयाँ रहेको सुकेको सेतो हरियो केराउको भारतीय सीमा क्षेत्रमा भने ६५ देखि ८५ रुपैयाँ प्रतिकेजी १५ रुपैयाँसम्म अन्तर रहेकाले तस्करी फस्टाएको हो

केराउमा संस्थागत तस्करी नभएको अनुमान वाणिज्य विभाग, मन्त्रालयलगायतको यही कारण पनि केराउ बरामदका घटनालाई ठूलो मानिएको देखिँदैन तर पछिल्लो समय बढ्दो आयातले संस्थागत तस्करीको सम्भावना बढ्दै गरेको संकेत गर्छ

वैध/अवैध बाटो

भन्सार दर वा मूल्यको फरकपनाका आधारमा लाभ लिन वैध/अवैध बाटो पनि अपनाउन थालिएको सुपारीमा दुवै बाटो अपनाउने गरिएको देखिएको केही वर्षअघि मरीच तस्करी व्यापक भए पनि अहिले केही घटेको अनुमान सरकारी निकायले गरेका छन् गत वर्ष मरीचका केही ठूला तस्कर पक्राउ परेपछि यसमा प्रभाव परेको हुन सक्ने आशंका

असार ०७५ मा करिब १२. मेट्रिक टन मरीच बरामद भएपछि राजस्व अनुसन्धान विभागले त्यससम्बन्धी पर्सा जिल्ला अदालतमा मुद्दा चलाएको थियो वीरगन्जका छाला व्यवसायीसमेत यो तस्करीमा समातिएका थिए अहिले उनीहरू धरौटीमा रिहा भइसकेको विभागका प्रबन्ध निर्देशक दीर्घराज मैनाली बताउँछन् केही महिनाअघि धादिङ गजुरीमा दुईपांग्रे सवारी ओसारपसार गर्ने ट्रकमा हजार केजी मरीच समातिएको थियो विभागले यसबारे अनुसन्धान अगाडि बढाएको

यद्यपि मरीच आयात भने गत आव महिनाको तुलनामा यो आवमा १४ प्रतिशत घटेको गत वर्ष १० हजार टन मरीच आयात भएकामा यस वर्ष हजार टन भएको तर दुई वर्षअघि मरीच आयात दर निकै कम थियो आव ७३/७४ मा मात्रै हजार टन मरीच आयात भएको थियो सरकारले मरीच आयातलाई निरुत्साहित गर्न भन्सार दरसमेत बढाएको सार्क मुलुकबाट आयात गर्दा प्रतिशत अन्य मुलुकबाट १० प्रतिशत पुर्याएको १३ प्रतिशत मूल्यअभिवृद्धि कर भने कायमै तर आयातमा ठूलो फरक आएको छैन

पछिल्लो समय मरीच तस्करीका कम घटना सार्वजनिक भए पनि आयात परिमाणले यस्तो सम्भावना घटेको नकार्न सकिने अवस्था छैन केही महिनाअघि मात्रै भारतको मरीच उत्पादक संघले तस्करी नियन्त्रणका लागि नेपालको वाणिज्य मन्त्रालयको ध्यानाकर्षण गराएको उपसचिव भट्ट स्मरण गर्छन् सुपारी अदुवा आयातमा भने कमी आएको सुपारी आयात ६४ प्रतिशत, अदुवा आयात गत वर्षको तुलनामा केही बढे पनि ०७३/७४ को तुलनामा ९९ प्रतिशतले घटेको

पुरा पढ्नुहोस्

चिनियाँ नाका अप्ठेरोमा विकल्प

विजयराज खनाल
तत्काल नियमित प्रयोगको सम्भावना भएका नाका रसुवागढी र तातोपानी मात्रै
पुरा पढ्नुहोस्

कालो सूचीको डर

विजयराज खनाल
नियामककै मिलिभगतले शंकास्पद कारोबारमा खेलाँची
पुरा पढ्नुहोस्

आयातमा कोटा र प्रतिबन्ध !

विजयराज खनाल
भन्सार दर कडा पारेर निरुत्साहित गर्नुपर्ने सरोकारवालाको तर्क
पुरा पढ्नुहोस्

मागेको रोटी र 'आइडिया अफ नेपाल’

अच्युत वाग्ले
केही दिनअगाडिको लगानी सम्मेलनमा प्रधानमन्त्री केपी ओलीले नेपाल सगरमाथाको देश, बुद्ध र मिहिनेती नेपालीको देश भनेर परिभाषित गर्ने प्रयास गरे । विद्यालयका पाठ्यपुस्तकमा यिनै हरफ छन् । प्रायः नेपालीलाई वीर र पराक्रमीको कोटिमा राख्ने प्रयास पनि गरिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

‘कीर्तिमान तोडिए झन् खुसी हुनेछु’

मनबहादुर बस्नेत

सबैभन्दा बढी गोल गर्ने राष्ट्रिय खेलाडी हुन्, अनु लामा, ३१ उनको खातामा ३५ गोलको राष्ट्रिय कीर्तिमान २२ वैशाखदेखि राष्ट्रिय टोलीबाट सन्न्यास लिएकी लामासँग फुटबल यात्राबारे कुराकानी :

सन्न्यासपछि फुटबलबारे के सोच्नुहुन्छ ?

राष्ट्रिय टिमबाट खेल्न छाडे पनि एपीएफ क्लबबाट खेलिरहेकी छु सधैँभर फुटबल क्षेत्रमै रहन चाहन्छु

अब नेपाली फुटबललाई कसरी योगदान दिने सोच्नुभएको ?

दुई वर्ष एपीएफमै बिताउँछु त्यसपछि प्रशिक्षकको कोर्स गर्छु प्रशिक्षणमा लाग्ने योजना कोर्स गर्न सक्छु कि सक्दिनँ, त्यसमा भर पर्छ

नेपाली राष्ट्रिय टिमको प्रशिक्षण सम्हाल्ने जिम्मा पाए के गर्ने ?

हाम्रो टोली सानो कुरामा चुकिरहेको जस्तै, समयमै गोल गर्न नसक्ने विपक्षीको गोल खाएपछि एकदमै निराश हुने धेरै पहिलेदेखि हामीमा यो समस्या प्रशिक्षकका रुपमा मैले यसको कारण खोजी गर्नेछु सोहीअनुसार खेल रणनीति बनाउनेछु

खेलाडीका रुपमा यी कमजोरी किन भइरहन्छन् ?

खेलाडीलाई हौसला छैन गोल खानु नै हार होइन भन्ने मनोविज्ञान खेलाडीमा पार्न सकिएको छैन खेलको आँखा हुँदैन जतिबेला पनि नतिजा आफ्नो पक्षमा पार्न सकिन्छ भनेर प्रेरणा दिनुपर्छ यी कुरा नहुँदा मैदानमा मनोबल घटिरहेको

महिला पुरुष फुटबल प्रतियोगितामा किन यस्तो विभेद ?

नेपालमा महिला फुटबल खेलाउन प्रायोजक नै निस्कँदैन पुरुषको राष्ट्रिय, क्षेत्रीय, स्थानीय खेल देशव्यापी हुन्छ हामी तालिम लिएर थन्किने हो प्रतियोगिता नहुँदा आफ्नो खेल स्तर बढे/नबढेको थाहै हुँदैन कमजोरी थाहा पाए सुधार्ने मौका हुन्छ

नेपाली महिला फुटबलको स्तर उकास्न के गर्नुपर्छ ?

जतिसक्दो बढी प्रतियोगिता चाहियो अनि खेल कौशल बढ्छ अहिले साथीभाइले भनेका भरमा आफ्नो गल्ती थाहा पाउनुपर्ने अवस्था

सबैभन्दा बढी गोल गर्ने खेलाडीको रेकर्ड कसैले तोडिदियो भने ?

महिला पुरुष दुवैमा अगाडि छु खुसी लाग्छ तर योभन्दा बढी खुसी त्यो क्षण हुनेछु, जुन दिन मेरो कीर्तिमान कसैले तोड्छ मेरो कीर्तिमान तोडिएको दिन नेपालको फुटबल उक्सिएको प्रमाणित हुनेछ कीर्तिमान सधैँ रहने कुरा होइन

प्रायः महिला फुटबलर किन केटाजस्तै हेयर स्टाइल बनाउँछन् ?

पहिलेका खेलाडी दिदीहरुको हेयर स्टाइल देखेर मैले पनि रहर गरेँ पछि लामो कपाल राख्दा खेल्नै असजिलो हुन थाल्यो खेलुन्जेल काट्न थालेँ

पुरा पढ्नुहोस्

‘आज जे छु, भोलि हुन्नँ भनेर बुझ्नुपर्छ’

जनक नेपाल
बाम गठबन्धन र काँग्रेससितको चुनावी तालमेलका अनेक घुम्ती पार गर्दै २३ बैशाख ०७६ अन्ततः पुरानै राजनीतिमा फर्किए ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘दाताको पैसाले अभियानको मर्म मर्छ’

मनबहादुर बस्नेत
रंगकर्मी आकांक्षा कार्की लैंगिक समानताको अभियानमा छिन्, योनीका कथाहरुमार्फत ।
पुरा पढ्नुहोस्

कन्हैया कुमारसँग नेपाल-वार्ता : 'राजनीतिमा नयाँ अनुहार आएको पुरानाले सहँदैनन्'

सुरेशराज न्यौपाने
कन्हैयासँग उनको राजनीति प्रवेश र उम्मेदवारी विषयमा नेपाल संवाददाता सुरेशराज न्यौपानेका प्रश्न :
पुरा पढ्नुहोस्

'राष्ट्रसँग सम्बन्ध राख्ने कि नेतासँग भन्नेमा भारत फेल खायो’– प्राध्यापक महेन्द्र पी लामा

बसन्त बस्नेत
भारतले राष्ट्रसँग सम्बन्ध राख्ने कि नेतासँग भन्नेमा फेल खायो । नेता त आज छ, भोलि हुँदैन । हाम्रो सम्बन्ध नेतागत भयो, जनतागत भएन ।
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

दौडिन तयार हुनुस् 

नेपाल संवाददाता

कान्तिपुर पब्लिकेसन्सले,‘कान्तिपुर हाफ म्याराथन’ को आठौँ संस्करण लिएर आएको छ । 
०६८ देखि निरन्तर चलिरहेको कान्तिपुर हाफ म्याराथनमा सहभागिताका लागि खुला आह्वान गरिएको छ । पब्लिकेसन्सका अनुसार कार्यक्रमले एथ्लेटिक्स एवं धावक, विभिन्न क्षेत्रका चर्चित व्यत्तित्व, हिँड्न मन पराउने तथा सञ्चारकर्मीका लागि विशुद्ध मनोरन्जन, सुरक्षित र सहरको भव्यता अवलोकन गर्दै प्रदूषणमुक्त सहर बनाउन जनचेतना जगाउनेछ । यसले समुदायमा पनि सहर सफा राख्न सकारात्मक प्रभाव पर्नेछ । 
सबै क्षमताका सहभागी, विभिन्न जात, वर्ग, कर्पोरेट तथा सञ्चारगृह सहभागी हुन सक्ने प्रतियोगितामा ३ प्रकारका श्रेणी छन् । हाफ म्याराथन (महिला र पुरुष), कर्पोरेट तथा मिडिया दौड (महिला र पुरुष) र ह्वीलचेयर दौड (महिला र पुरुष) । हाफ म्याराथनका प्रतियोगीले २१.१ किमि दौडिनुपर्नेछ भने कर्पोरेट तथा मिडिया दौडमा ५ किमि कुद्नुपर्नेछ । 
११ जेठ बिहान हुने प्रतियोगितामा इच्छुक व्यक्तिले दर्ताका लागि कान्तिपुर पब्लिकेसन्सको मुख्य कार्यालय सेन्ट्रल बिजनेस पार्क, थापाथलीमा बिहान १० देखि ४ बजेसम्म सम्पर्क गर्न सक्नेछन् । फारम सिटिजन्स बैँकका शाखामा उपलब्ध छ ।

पुरा पढ्नुहोस्

थिति बसाउनै मुस्किल

पवन आचार्य
सम्झौताको बोझमा कर्माछिरिङ शेर्पाको एक वर्षे कार्यकाल
पुरा पढ्नुहोस्

क्रिकेट खेलाउँछ कर्णाली

कलेन्द्र सेजुवाल/सुर्खेत
खेलाडी बाहिरबाट झिकाएर पहिलो पटक कर्णाली प्रिमियर लिग
पुरा पढ्नुहोस्

नयाँको दाबेदारी

पवन आचार्य
राष्ट्रिय टोलीमा भने लामो समयदेखि पुरानै अनुहारको वर्चस्व
पुरा पढ्नुहोस्

कीर्तिमानको ओइरो

पवन आचार्य
खेलाडीद्वारा राष्ट्रिय रेकर्डमा सकारात्मक सुधार
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

पारिजातका केही अप्रकाशित पत्र

नेपाल संवाददाता

साहित्यकार पारिजातका रचनाले समाजका विविध आयामलाई मसिनो गरी निफनेर समाज परिवर्तन पक्षमा दृढतापूर्वक उभिएका छन् ती लेखनको आँखीझ्यालबाट नियाल्दा देखिने दृश्यले मात्रै भने पारिजातको सिंगो जीवनलाई पर्गेल्न सक्दैन पारिजातले जीवनलाई कुन कसीमा राखेर संश्लेषण गरेकी थिइन्, आफ्नै जीवनको भोगाइमाथिको आत्मस्वीकृति कसरी पोखेकी थिइन् भन्ने पर्दा धेरै उघ्रिएको छैन यद्यपि डा महेश मास्केलाई पारिजातले बेलामौकामा लेखेका पत्रले केही अंश खोतल्छ अनिँदो पहाडसँगै प्रकाशनको तयारीको सिम्मा गीतिनाटक प्रतिबन्धित भएका बेला मास्केलाई लेखेका पत्र नेपालले प्राप्त गरेको पूर्वप्रकाशित पत्रको अघिल्लो खण्डमा लेखिएका यी पत्रमा वामपन्थी आन्दोलनभित्र पारिजातले सामना गर्नुपरेका चुनौती, अप्ठेरा षड्यन्त्रका चर्चा पनि छन्

यी पत्रले पारिजातको संघर्ष कथा मात्र बोल्दैनन्, सामाजिक राजनीतिक चेतलाई सूक्ष्म रुपमा केलाउन पनि मद्दत गर्छन् सम्पादक

 

पौष २०३८, नयाँबजार

डा महेश,

स्पन्दन जनमानस दुइटै पाएा तपार्इंका कविता राम्रो लाग्यो विशेषभूपीलाई चिट्ठीमन पर्यो धेरैले यस कविताको प्रशंसा गरेका छन् सम्मेलनमा यसपालि पनि भाग लिन पाइनँ व्यस्त छु यो व्यस्तता फागुनसम्म टुंगिदैन त्यसपछि मात्र उपचारको निम्ति समय निकाल्न पाउने भएँ हाल उपन्यास अनिँदो पहाडसँगैमा काम गर्दै छु पौषको २० गतेसम्ममा सिध्याउने अठोट गरेकी छु, हेरौँ त्यसपछि महिला संघको प्रतिवेदन सुरु गर्नुपर्छ चैत महिनामा एकपल्ट हस्पिटलाइज्ड हुन पर्ला, रायनसँग सल्लाह गर्नुपर्छ सिम्माको चरम सफलताबारे साथीहरुबाट सुनिहाल्नु हुनेछ शोबढेको भए तपाईंलाई टेलिग्राम गर्नेवाला थिएँ तर हल दिइएन तपाईंका कविताहरु फेरि पनि पढ्न पाउने आशा राखेको छु हवस् ..... तपार्इंको सक्रियतालाई हार्दिक शुभकामना

पारिजात

 

वैशाख २०३९

डा महेश,

पत्र पाएँ तर लेख तयार पार्न सकिनँ अनिदो पहाडसँगै चाँडै प्रेसमा जाँदै बाँकी कुरा अर्को पत्रमा लेख्छु नयाँ वर्षको शुभकामना

पारिजात

१४ श्रावण २०३९

डा महेश,

स्पन्दन, जनमानस, अधिवेशन, गोष्ठी इत्यादिले तपार्इंलाई कति व्यस्त पारिराखेको होला भन्ने मलाई अन्दाज , तथापि यो बर्खामा हामीले तपार्इंको प्रतीक्षा गर्यौँ खुसीको समाचार पहिले नै भनिहालौँ, प्रसिद्ध अपेरा सिम्मा यही भाद्र गतेदेखि हुने भयो निश्चितप्रायः , थाहा पाउनेहरु खुसीले पागल छन् तपार्इंलाई हामी टेलिग्राम गरौँला पनि व्यस्तताहरुबीच भूमरी हावाभित्र परेको पत्थरजस्तो उड्दै छु, घुम्दै छु सामान्य स्वास्थ्य ठीकै , केही मोटाएकी पनि छु तर मूल रोग उस्तै अर्टागेन (औषधी, सं) ले ढाड भचाइसक्यो, सुकन्या ढाक्रे गिरीमा झरेको पनि अब एक वर्ष भइसक्यो जसोतसो काम चल्दै हाल उपत्यका बाहिर जाने फिक्स्ड भइसकेको , तीन दिनपछि यात्रा सुरु गर्छु सायद यात्रा पूर्वको हो यात्रा गर्न शरीरले पटक्क मान्दैन तर आजभोलि आफनो शरीरलाई मनले बोकेर हिँड्ने गर्छु दिल्ली कार्यक्रमहरु भियाउँछुजस्तो लागेको छैन, किन हो आउने त्यति रुचि पनि छैन हुन सक्छ, त्यो बेला सिम्मासँगै डोरिएर

दार्जेलिङ जाने योजनामा व्यस्त हुन्छु आजभोलि मनस्थितिको उतारचढाव साधारण छैन, त्यस्तो नहुनुपर्ने हो भनी सोच्छु तर यथार्थ यथार्थ नै हो कहिले एकदम आवेशमा आउँछु, फेरि नियन्त्रण गर्छु हामी सुन्दर बिहानी ल्याउनको निम्ति अन्धकारमा बाटो बनाउँदै हिँड्नेहरुबीच पनि यस्तै केके हुँदो रहेछ उठाउनु, पछार्नु, खुट्टा तान्नु, पुच्छर निमोठ्नु, प्रतिद्वन्द्विता ल्याइदिनु, सफेद झुठ बोल्नु, विवश तुल्याउन आदिआदि चल्दो रहेछ यहाँ पनि भयानक षड्यन्त्र हुँदा रहेछन् (पर्खालले पनि नसुनून्, नत्र मेरो खैर छैन) काम गर्नेलाई फाल्ने, नगर्नेलाई स्थापित गराउने चल्दा रहेछन्, कसो गोली ठोकाठोक हुँदैन साधन भए त्यो पनि हुन्थ्यो होला यहाँ पनि दादाहरु हुँदा रहेछन्, तिनीहरुको महफ्वाकांक्षाले गोटी चाल्दा रहेछन् इमानदार तफ्वहरुलाई सायद यो देश हिरो जन्माउने देश भइसकेको छैन, व्यक्तित्व हुर्कने वातावरण यहाँ तयार भइसकेको छैन मैले पनि कतिलाई आफ्नो आस्था श्रद्धाको चुचुरोदेखि विस्थापित गरेर मिल्काइदिइसकेँ नाली हुँदो यसरी मनभित्रभित्रै आश्वस्त भएकी छु कोहीकोही भन्छन्, यस्तो हुनु स्वाभाविक हो, पार पाउनुपर्छ यसबाट यसरी त्यो महान दर्शन सफलीभूत हुँदै जान्छ, हेरौँ हार खाएको छैन, काम गर्दै छु, बस् मलाई आफ्नो अस्तित्वको झुसिलकिरासम्म मात्र कल्पना आउँछ पुतलीको परिणति मलाई पटक्क मञ्जुर छैन पुतली भनेको बत्तीमा ठोक्किएर घाइते हुने जात हो तर यहाँ अटेर झुसिलकिराहरुको पावर नचल्ने रहेछ के हामीले बत्तीमा ठोक्किनैपर्छ ? दमनचक्र यहाँ पनि चलेको , बोल्न हुँदैन पर्खालहरुले सुन्छन् कुरा कताकता पुग्योपुग्यो हगि, डा महेश माइन्ड नगर्नु होला है, कहिले एक्लै बोलेर पनि सन्तुष्ट हुन मन लाग्छ अनिँदो पहाडसँगै बजारमा आउने बेला भयो शिरीषको फूलको तेस्रो संस्करण बजारमा आइसक्यो ससाना लेखहरु लेख्दै छु अरु सबै कामकर्तव्य यथावत् चल्दै डा सरोज पनि कता छन् कुन्नि, कसैले भूमिगत गइसके भन्छन् रायनहरु सबैलाई सन्चै उनीहरु अब रिहर्सलतिर लाग्छन् होला बीपीको अवसानले गर्दा राजनैतिक चर्चाको बजार यहाँ गर्म नै एकातिर लेनिन, माओ गान्धी भनिइँदै भने एकातिरवखिया उधाडनराम्रोसँग भइरहेको हवस् ..... मेरो शुभकामना !

पारिजात

२१ आश्विन २०३९

डा महेश,

यसअघि पठाएको पत्र पाउनुभयो होला पुस्तक काठमाडौँ आइपुगेको छैन स्याम्पलको निम्ति दस ओटा मलाई आयो, बस् त्यति प्रवास पूर्वमा पुस्तक बेस्कन बिक्री भइरहेको काठमाडौँका पाठकहरुले मेरो टाउको खान लागिसके यहाँ पनि बढो समस्यामा फसिरहेकी छु पब्लिसरलाई कति वटा तार गरिसकेँ, जवाफ नै दिँदैन पैसा पनि दिएको छैन भारतीयको के विश्वास ? बाहिरबाट रिडर्स मेल आउन थालेको पनि एक महिना भइसक्यो तर काठमाडौँ शून्य के गर्ने, कसो गर्ने भइरहेको अशुद्धि यति भनेर साध्य छैन मोटामोटी सच्याएर पठाइदिएकी छु यति सशक्त उपन्यासलाई गुलसन नन्दा मार्का बजारु गेटअपमा निकाल्यो उही पनि शिरीषको फूलको दुहाई दिएर भनी विराटनगरबाट आलोचना आयो यस्तो आलोचना सबैतिरबाट आउँछ, मैले सामना गर्नै परेको दोष पब्लिसरको हो किताब क्याप्चर हुन्छ पैसा डुब्ला भनी पहिले नै डराएको थियो सिम्मा कात्तिक गतेदेखि हुँदै जाँच नभए यतै आउनुहोला, नत्र दार्जेलिङमा नोभेम्बरदेखि हुन्छ कि उतै आउनुहोला रायनले पनि यसै भनिदिनु भनेको हतारमा छु

पारिजात

भर्खरै प्राप्त समाचारअनुसार फासिष्टहरुले सिम्मालाई हल दिएन, गते कात्तिकमा व्यवस्थापनको काम लिएर दार्जेलिङ जाँदै छु दसैँ उतै

 

२५ फागुन २०३९

डा महेश,

सपनाबाट ब्युँझेजस्तो भइराखेको कि ? व्यस्तताबाट केही पन्छिएपछि यो कटिङ पत्र अस्ति नै पठाउँ भन्दै थिएँ तर जाने बेलामा कसैसँग भेट भएन सम्मेलन सफलतासाथ सम्पन्न भयो होला, खोइ आफूले शुभकामना पनि पठाउन पाइनँ हाम्रो अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस पनि सफलतासाथ सम्पन्न भयो, भनौँ कतैबाट हस्तक्षेप भएन तर पुराना महिलाहरुले भने आफ्नो सहभागिता दिएनन् कृष्णा शिवाकोटी, प्रेम कैदी, हरिभक्त कँडेल, पम्फा बस् त्यति बोल्यौँ नारायणी तिवारीले स्वागत भाषण दिइन् अब हामी आफ्नो किसिमले काम गर्ने बुझ्नुभो चुनौती अगुवाहरुलाई जसले हामीलाई भत्कायो, उसलाई पनि हामी भत्काउने हिसिला फर्कनु भएपछि हामी व्यापक रुपले काम गर्छौं यहाँ जाडो अलि कम भएको मैलेचाहिँ बिहान एकैछिन सिवाय स्वेटर लाउन छोडिदिएा अचेल आरुबखडा सेताम्मै फुलेको कोठाभरि पनि यही फूलहरु भरेकी छु बतास चल्दा त्यही फूलका पत्रदलहरु कोठाभरि छरिन आइपुग्छन् बेलाबेला एक किसिमको भनौँ व्यक्त गर्न नसकिने खुसीयाली अनुभव गर्छु यसो थन्क्याउँ भन्छु, मनमा यो क्षणिक अनुभूति कता भागिसक्छ कता फेरि काम....काम मेरा पत्र पाउनुभयो होला त्यस पत्रको दोस्रो भाग लेख्नु अलिकति फुर्सद मिलाई यो कटिङ तपार्इंलाई पठाउनु थियो त्यसैले यो सानो पत्र पनि कोरिहालेँ गएको शुक्रबार भिडियो घरमा ल्याएको थियो हेरेँ चार वटा, रातभरि नै प्रेम रोग, शक्ति, विधाता उमरावजान हवस्

तपाईंलाई धेरैधेरै शुभकामना

पारिजात

पुरा पढ्नुहोस्

खुसीको एक थुँगा

मीन भाम 
हामीले उति ध्यान नदिएका ससाना बोटबिरुवा, जीवजन्तु र प्रकृति मोक्ष–खोजमा सहयोगी हुादा रहेछन् । आत्मखोजबाट भागेर यन्त्रवत जीवन बाँचेका हामीलाई चेतनाको झिल्कासहित झकझक्याउँछ, हर्मन हेस्सेको सिद्धार्थले ।
पुरा पढ्नुहोस्

दुई हस्तीको दोस्ती

गोकर्ण गौतम
लैनसिंह बाङ्देल र सत्यजीत रेको मित्रता
पुरा पढ्नुहोस्

नयाँ महेन्द्रमाला

यादव देवकोटा
‘नेपाल निर्माणको नालीबेली’ उपशीर्षक राखेर सुजित मैनालीको पुस्तक शिलान्यास नेपाली इतिहास लेखनको भाष्यमाथि चलिरहेको बहसमा उठ्ने गरेका अनेकन सवाल वरिपरि केन्द्रित छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

उचाट

जनकराज सापकोटा
आकस्मिक भेट थियो, त्यो । उनले निधार हल्का तन्काएर अनौठो कुरा सुनाए । खबरमा केही रहस्य, क्षोभ र अचम्मजस्ता तफ्व घुलित थिए । पशुका पति र नाथसँग जोडिएका उदेक खबर यस्ता थिए :
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

वाह ! विकास

मनबहादुर बस्नेत

मुस्ताङको कोरला नाका ताकेर ०७५ चैत पहिलो साता काठमाडौँबाट हानियौँ। हिउँ जमेका कारण मुक्तिनाथभन्दा अगाडि बाटो नखुलेको पोखरा पुगेपछि थाहा पाउँदा भने मन खिसि्रक्क भयो जहाँसम्म पुगिन्छ, त्यहीँसम्म जाने भनेर अगाडि बढियो बेनीबजार कटेपछि आउने गलेश्वर मन्दिरमा केही बेर टहलिँदै थियौँ, चालकले छिटो आउन हातको इसारा दिए मुस्ताङ लेतेमुनिको भीरमा बाटो बनाउन साढे देखि साढे बजेसम्म गाडी ओहोरदोहोर ठप्प पारिने रहेछ त्यसअघि उक्त भीर पार नगरे चार घन्टा 'भीरबन्दी' मा परिने

१० बजिसके पनि हामीले चिया मात्रै पिएका थियौँ कालीगण्डकी तिरैतिर करिब किलोमिटर मात्र गुडेका थियौँ, टायर पन्चर भयो जगेडा टायर फेर्दा आधा घन्टा बित्यो थोरै अगाडि बढेपछि परिवर्तित टायरमा हावाको चाप कम भएको भन्दै चालकले फेरि पन्चरको खतरा तेर्साए अब पन्चर भए पोखराबाट टायर मगाउनुपथ्र्यो यता हाम्रो पेट उसैगरी पन्चर भइरहेको थियो झन्डै १० किलोमिटर गुडेपछि हावा हाल्ने सुविधा पाइयो बालबाल भीर काटियो, ठ्याक्कै :२५ बजे जोमसोममा बास बस्दा भोलिपल्ट मुक्तिनाथ पुगेर पोखरा झर्ने 'आशु योजना' बन्यो

र्फकंदा अघिल्लो दिनको 'भीरबन्दी' समयमै काटियो तर कहर काटिएन काभ्रेभीरमा उसैगरी बाटो बन्द हुने रहेछ चार घन्टा अगाडि बढेर गाडीको लाम हेर्दै सुस्ताउनुभन्दा चिया पिउँदै बस्ने निधो गर्यौँ डाङडुंगे खोलामा रोकियौँ त्यहीँ भेटिए, पोखराबाट र्फकंदै गरेका मुस्ताङका सीडीओ गंगाबहादुर क्षत्री, डीएसपी तुलबहादुर कार्की सशस्त्र प्रहरी प्रमुख निर्मल कार्की बाटो बन्द भएपछि उनीहरु पनि गाडी छाडेर अगाडि पर्खने गरी हिँडेछन् भेट जुर्यो सीडीओ जिल्ला सुरक्षा प्रमुखको गाडी जस्तोसुकै काम रोकेर पनि चालू हुनुपर्ने/गराउनुपर्ने होइन ? जिज्ञासा सीडीओले मेटाए, "ठेकेदारले कबुल गरेकै मितिमा बाटो बनाएन भने उसलाई कारबाही गर्नुपर्छ त्यतिबेला 'सीडीओ हिँड्दा काम रोक्नुपर्यो' भनेर काम नसक्नुको जिम्मा हामीलाई दिन्छ कारबाही गर्न सकिँदैन त्यसैले जो आए पनि निर्धारित समयको काम नरोक्ने नीति लिएका छौँ "

जिल्लामा सीडीओको शान, शक्ति अतिरिक्त हुन्छ त्यसमाथि यहाँ सीडीओसहित उनी मातहतका दुवै सुरक्षा प्रमुख चार/पाँच घन्टा थुनिएका छन् तर कत्ति अहं छैन सोचेँ, यो हिमाली जिल्लाका प्रशासकको सोचको सानो अंश सिंहदरबार शीतलनिवासका शासकसँग भइदिए समृद्धि एक सपना मात्रै हुने थिएन

खान्की बान्की

त्यही जम्काभेटमा अर्को रोचक कहानी सुनियो भक्तपुरका बासिन्दा सशस्त्र डीएसपी कार्कीले थकाली खानाको स्वादको बखान निकै सुनेका रहेछन् मुस्ताङको ३३ नं गुल्ममा आफ्नो सरुवा भएको चाल पाउनासाथ मनमनै कल्पेछन्, अब थकालीको रैथाने स्वाद लिइन्छ, उद्गमथलोमै

अन्यत्र जिल्लामा प्रमुख बनेर जाँदा मानिस गोरु बेचेको साइनो लगाएरसमेत सम्बन्ध गाँस्न हतारिन्थे तर मुस्ताङमा ठीक उल्टो कसैले भाउ नदिने बल्लतल्ल जोमसोमका एक होटलवालाले चिया पिउन निम्ताए गफिँदै चिया पिए छिनमै होटलवालाका अरु साथी थपिए होटलवालाले चिया अर्डर गरे 'एकछिन' भन्दै निस्किए छिनमै होटलवालीले डीएसपीलाई आठ/दस थान चियाको बिल थमाइछन् त्यस दिनदेखि असली थकाली भान्छा गर्ने चाहना डीएसपीले मारेछन् बरु जुक्ति निकाले, मेसमै काँसको कचौरामा खाना हाल्ने थालमा घोप्टाएर थकाली शैलीमा पस्किने भन्छन् नि, नेपाल सरकारको खान्कीभन्दा बान्की राम्रो मुस्ताङमा खान्की, बान्की

ज्यूँदोजाग्दो सिन्डिकेट

पोखरामा एक अधबैंसे ठूलो आवाजमा कड्किए, "तपाईंको समिति सरकारभन्दा पनि ठूलो ?" ज्येष्ठ नागरिकको परिचयपत्र देखाउँदा छूट नदिएपछि चूर भएका रहेछन् तर लेकसाइड पृथ्वीचोक चल्ने उक्त गाडीका सहचालक मरिगए छूट दिन तयार भएनन् उल्टै कड्किए, "हामी सरकारको कुरा मान्दैनौँ समितिको मान्छौँ ' बस रहेछ, पोखरा बस व्यवसायी संघको सबै यात्रु सरकारले तोकेको सुविधा पाउनुपर्ने भन्दै एकमुख हुँदा पनि उनी टसमस भएनन् ज्येष्ठ नागरिक ऐनले वृद्धवृद्धालाई सार्वजनिक यातायातमा ५० प्रतिशत छूट किटान गरेको तर व्यवसायी हाकाहाकी कानुन मान्दैनौँ भन्छन् सरकारले यातायातको सिन्डिकेट धुलिसात पारेको गफ दिएकै एक यात्रुले सहयात्रुसँग भनिन्, "लुट्न सके लुट....

 

 

पुरा पढ्नुहोस्

चार घन्टा नमस्कार

पवन आचार्य
चार घन्टासम्म नमस्कार गरेर बस्नुपरेको पीडा सुनाउँदै एक खेलाडीले भनिन्, “मनोबल बढाउनु त परै जाओस्, पदाधिकारीको भाषण सुन्दा हामीलाई ठूलै पापको सजाय खेपेजस्तो लाग्यो ।”
पुरा पढ्नुहोस्

छाप छाडेको छपिया

सन्तोष आचार्य
स्थानीय किसानको जीवनशैली बदलिएको छ । पोखरीमा माछा पानीसँग खेल्छन् । किसान पैसासँग । किसान जागे के हुन्छ ?
पुरा पढ्नुहोस्

बहकिएका सत्तापक्ष, प्रतिपक्ष र अगुवा

बसन्त बस्नेत
सरकार–सीके सहमतिबारे सत्ता घटककै नेता यत्रोविधि असन्तुष्ट हुनुको गुह्य भने बुझ्न सकिएन । शृंखलाबद्ध सिकायत सुनिसक्दा लाग्यो, यी नेताहरुका लागि सहमतिको प्रश्न होइन, नेकपाभित्रको आन्तरिक असन्तुष्टि मुख्य हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

भानुभक्तलाई हेलमेट

राजकुमार बानियाँ
भानुभक्तको सालिक चाइना एड्ले बनाइरहेको दरबार हाइस्कुलको पर्खालमा च्यापिएको छ । विस्मय के छ भने उनको बिर्खेटोपीमाथि कसैले साइकलको हेलमेट भिराइदिएछ, आँखामा चस्मा सिउरिदिएछ । यसलाई सनक भन्ने कि सम्मान !
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

पैसा लुटैना

शब्द/तस्बिरः वसन्त आचार्य

थारु खानपानदेखि लिएर गरगहना नाचगानसम्म विभिन्न सांस्कृतिक पक्ष जोडिएका हुन्छन् यही मौलिक संस्कृतिलाई व्यावसायिक रुप दिएका छन्, दाङका थारु होमस्टेले थारुहरुले प्रयोग गर्ने पुराना सामग्री, थारु परिकार सांस्कृतिक नृत्यले सुसज्जित छन्, यी होमस्टे

संस्कृति संरक्षणमा युवा पुस्ता पनि मरिमेटेर लागिपरेको त्यसैले हराउँदै गएको संस्कृतिलाई संरक्षण गरेर पहिचान मात्रै होइन, सांस्कृतिक पर्यटनमा पनि टेवा दिएको अब हामीले संरक्षण नगरे कसले जोगाउँछ थारु संस्कृति ?” १८ वर्षीया विनिता दहित भन्छिन्

थारु होमस्टेका आगन्तुकको मनोरन्जनका लागि थारु नृत्य अनिवार्यजस्तै थारु पोसाक लगाएका महिलापुरुष रमाइलोसँग नृत्यमा सहभागी हुन्छन् त्यसमा पनि सखिया, छोक्रा वड्का नाच लोकप्रिय छन्

थारु संस्कृतिमा गहनाको उच्च महत्व खासगरी चाँदीका गहनाले छपक्कै शरीर ढाक्नु थारु महिलाको महत्वपूर्ण विशेषता हो गहना परम्परा थारु समुदायका लागि निकै विशिष्ट मानिन्छ,” संस्कृतिविद् अशोक थारु भन्छन्, “यो निकै पुरानो परम्परा हो

समूहमा बाजा बजाउँदै नृत्य गर्नु थारु परम्परा हो त्यसमा पनि उल्टो टाउको बनाएर मुखले जिब्रोको सहारामा पैसा तान्ने परम्परा निकै विशिष्ट रोमाञ्चक मानिन्छन् कुनै एक भाकामा करिब मिनेटजति नाचिसकेपछि उनीहरुको अघिल्तिर राखिएको कपडा या गुन्द्रीमा नृत्य हेर्नेहरुले पैसा राख्ने गर्छन्

नृत्यमा सहभागी मुख्य नर्तकी बिस्तारै पैसा राखिएको ठाउातिर अगाडि बढ्दै शरीर धनुषवाणजस्तो बनाउँदै टाउको उल्टो बनाएर जिब्रोको सहारामा पैसा तान्ने गर्छिन् यसरी मुखले तानेपछि त्यो पैसा उनीहरुले आफैँ लैजाने गर्छन् संस्कृतिविद् थारुका अनुसार यो नृत्यकलाभित्रको निकै महफ्वपूर्ण भागलाईपैसा लुटैनाभन्ने चलन

शरीरलाई धनुषाकार बनाउन सजिलो भने छैन नर्तकी रञ्जिता चौधरी धेरै समय लगाएर यो कला सिकेको सुनाउँछिन् सिक्न निकै गाह्रो भयो,” उनको अनुभव , “कैयौँ पटक टाउकोसमेत नचल्ने भयो

दाङका भूमिपुत्र मानिने थारुहरु पछिल्लो समय सांस्कृतिक पर्यटनतर्फ आकर्षित छन् थारुको संस्कृति विशिष्ट ,” प्रदेश सभासद्समेत रहेका होमस्टे सञ्चालक डिल्लीबहादुर चौधरी थप्छन्, “यसलाई बेलैमा जोगाउनु आवश्यक

तस्बिरहरु हेर्नुहोस् : 

पुरा पढ्नुहोस्

दोकरा

शब्द/तस्बिरः मैत्या घर्तीमगर
रुकुम पूर्वमा एक सिजनमा गहुँ पाक्छ भने अर्को सिजनमा मकै । यिनै अन्नले यहाँका बासिन्दको दैनिक गुजारा चल्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

महक पेसा

शब्द/तस्बिर : सरोज बैजु
महका साथै मैनका लागि मौरीपालन गरिन्छ । मौरी पाल्ने  चलन नभएका बेला मानिसले जंगली मौरीबाट मह संकलन गर्थे । आजभन्दा ४५ सय वर्षअघिदेखि मौरीलाई घरपालुवा बनाइएको विश्वास गरिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

हिमाली माछा

राजबहादुर शाही
समुद्री सतहदेखि २९ सय ७२ मिटर उचाइ, १ सय ६७ मिटर गहिराइ र ५.१ किलोमिटर लम्बाइ ओगटेको ‘स्वर्गकी अप्सरा’ नामले चिनिने पर्यटकीय गन्तव्य मुगुको रारा ताल विश्वमै दुर्लभ असला प्रजातिका माछाका लागि प्रसिद्ध छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

सिन्दूर जात्रा

शब्द/तस्बिर : सरोज बैजु
हातहातमा चिराग, भुस्याः बाजा र कय्ँ बाजाको धून, अनि फुर्र उडेका सिन्दूर र फूल । २ वैशाख ०७६ मा भक्तपुरको थिमि साँच्चै मनमगन देखिएको थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्