उस्ताद उवाच

राजकुमार रेग्मी

वार्ताका प्रकार

आन्दोलन तात्नासाथ हुने वार्तालाई ‘मुड्की वार्ता’ भनिन्छ । किनभने, यो बेला आन्दोलनरत पक्षको फुर्तीफार्ती यति चर्काे हुन्छ कि उसले मुड्किको भाषा मात्र बोल्छ । आन्दोलन चर्कंदै जाँदा त्यसकै बलमा आकाशको तारा झार्छु भन्ने भ्रम पर्छ र उसले वार्ताको आवश्यकता देख्दैन र तर्कन्छ । तैपनि, अलिअलि वार्ता नगरी हुन्न । यस्तो बेलाको वार्तालाई ‘तर्की वार्ता’ भनिन्छ ।

तर्की वार्तापछि आउने ‘चम्की वार्ता’को चरणलाई कतिपयले जालझेल वार्ता पनि भन्ने गरेका छन् । यो बेला एकथरीले आजै सहमति हुने हावा गफ फैलाउँछन्, अर्काथरीले खण्डन गर्छन् । वार्ता धेरै चम्किएको यो चरणमा दुनियाँलाई छक्याउने र एकअर्कालाई ढाँट्ने काम मात्र हुन्छ ।

चम्की वार्ता सकिएपछि आउने ‘घुर्की वार्ता’को चरणमा दुवै पक्षले घुर्की लाउँछन् । एउटाले अर्काेलाई घँुडा टेकाउन गाह्रो हुन्छ, थपक्क वार्तामा बस्न पनि लाज हुन्छ । नयाँ दुलहा–दुलहीले जसरी लजाउँछन्, घुर्की लगाउँछन् । तैपनि, अलिअलि वार्ता हुन्छ ।

घुर्की वार्ताबाट सहमति हुने सम्भावना हुन्छ । सहमति नभएमा ‘धम्की वार्ता’को चरण सुरु हुन्छ । यतिबेला आन्दोलनकारी निकै गलेको र सरकार पनि लत्रेको हुन्छ । एकले अर्काेलाई पछार्न तेस्रो पक्षको हारगुहार लाउँदा जसले आडभरोस पाउँछ, उसले धम्कीको भाषा बोल्छ । 
अब भन्नूस् त देश कुन वार्ताको चरणमा छ ?

लालुको पाठ

आए ! लालु आए !! 
घन्टौँ पर्खेपछि साक्षात् लालु आउँछन् । आँगनमा पुर्पुरोमा हात राखेर टुक्रुक्क बसेका पाँच जना छिमेकी उठ्छन् । पाउलागी भन्दै साष्टाङ्ग दण्डवत् गर्छन् । ंलालु बेतको कुर्सीमा बस्छन्, उनीहरू भुइँमै टुक्रुक्क बस्छन् । लालु भन्छन्, ‘अरे हो भाइ, कुर्सीमा बस ।’ उनीहरू सेनापतिका अगाडि सैनिकझैँ अदबसाथ प्लास्टिकको कुर्सीमा बस्छन् । 
लालु, ‘के कामले आयौ ?’ 
पहिलो छिमेकी : ‘अधिकार चाहिएर 
आयौँ हजुर !’ 
छेवैमा उभिएका सहयोगीलाई लालु आदेश दिन्छन्, ‘यिनीहरूलाई कति चाहिन्छ अधिकार दिएर पठाइदेऊ ।’
टाउको कनाउँदै दोस्रा छिमेकी भन्छन्, ‘हामी माथ्लो गाउँको मान्छे, हजुरले चिन्नुभएन कि क्या हो ?’
लालु चस्मा खोलेर हेर्छन् र भन्छन्, ‘ए ! लोलीजीको गाउँको ? मेरा परम मित्र लोलीजीको खबर के छ ?’ 
मुख अँध्यारो पारेर तेस्रा छिमेकी भन्छन्, ‘मित्र रे ?’

गम्छाले मुख पुस्दै लालु भन्छन्, ‘हो, लोलीजी र म गफ महाविद्यालयमा सँगै पढ्थ्यौँ । कहिले उनी फस्र्ट हुन्थे, कहिले म ।’

दस औँला जोडेर उनीहरू भन्छन्, ‘हामी त लोलीलाई तह लगाउन सहयोग माग्न आएका थियौँ †’ 
मुसुक्क हाँसेर लालू जवाफ फर्काउँछन्, ‘मित्र भए पनि उसले गफमा मलाई जित्न थालेको सुनेर रिस उठेको छ । उसलाई तह लगाउने एउटै उपाय छ, उसले भन्दा ठूलो गफ देऊ ।’
‘त्यही त गर्न सकिएन,’ तीनै जना एक स्वरमा भन्छन् । त्यसपछि लालुले उनीहरूलाई नजिक बोलाउँछन् र कानमा सानो स्वरमा केही भन्छन् । उनले के भने कुन्नि, तीनै जना अर्थपूर्ण रूपमा गलल हाँस्छन् ।

(त्यो हाँसोको अर्थ के हो ? यो थाहा पाउन अहिलेको हिट फिल्म ‘नाकाबन्दी’ अवश्य हेरौँ ।)

रैथाने भाइरसहरू

विश्वभरि जिका भाइरस फैलँदैछ तर नेपालमा छैन । र, आयो भने पनि केही लछारपाटो लाउने छैन । किनभने, पहिलेपहिले पनि अनेक भाइरस फैलिएकै हुन् तर नेपाल आउने हिम्मत गरेनन् । खासमा नेपालका मौलिक भाइरस देखेपछि विदेशी भाइरस थर्थर काम्छन्, डराउँछन् र पस्न सक्दैनन् । फुच्चे लामखुट्टेबाट मानिसमा सर्ने भाइरस पनि के भाइरस ? मानिसबाट मानिसमा सर्ने केही मौलिक नेपाली भाइरसचाहिँ चिन्नैपर्छ, चिनौँ :

टीका भाइरस : जिकाको नातेदार हो टीका । यो भाइरस लागेका ठूलाबडाले आफन्त र आसेपासेलाई टीका लगाइदिन थाल्छन् । राम्रो पद, राम्रो जागिर, राम्रो अवसर आदि सबैमा टीका लगाएर आफ्नालाई पोस्ने कार्य गराउने टीका भाइरस हो । आफ्ना सन्तान र नातागोता मात्र भूकम्पपीडित ठहर्‍याएर उनीहरूलाई पीडितका रूपमा विदेश घुमाउने, आफन्तलाई मात्र राहतको थुप्रो लगाइदिने कार्य गराएर टीका भाइरस पछिल्लो समय चर्चामा छ ।

सिका भाइरस : जिका र टीकाको मावल सिका भाइरसको संक्रमण भएका ठूलाबडालाई अर्ती/उपदेश फलाक्न, अरूलाई सिकाउन मात्र मन लाग्छ । तर, अरूलाई दिएको अर्ती अनुसारको काम आफैँले गर्नचाहिँ यो भाइरसले रोक्छ ।

बकबक भाइरस : यसको संक्रमण भएकाहरू बकबक गर्छन् । अनेक हावा कुरा गराउने यही भाइरस हो । कुर्सीच्यूत भएपछि यो भाइरसको संक्रमण केही न्यून हुन्छ ।

चकचक भाइरस : कुर्सीबाट हटेपछि यो भाइरसले आक्रमण गर्छ । अर्काको सभा बिथोल्ने, अनेक अत्तो थापेर तोडफोड गर्ने, नाका छेक्ने, दुनियाँलाई सताउने आदि कार्य गराउने यही भाइरस हो । चुनाव नामक औषधिले विगतमा यो भाइरस नियन्त्रण गथ्र्याे तर अचेल गर्दैन । 

गोलचक्कर

ल, अब देशको विकास फटाफट हुने भो । डिजेल, पेट्रोल र ग्यास सहजै पाएपछि विकास हुन्छ । भनेपछि मालसामान कहिलेदेखि पाइन्छ त ? चिन्ता नगरौँ, चीनबाट आयात हुन थालेपछि पाइन्छ । चीनबाट कहिलेदेखि आउला ? लोडसेडिङ अन्त्य भएपछि चीनबाट सामान आउँछ । चीनबाट कसरी सामान ल्याउने भनेर सरकारले अध्ययन गर्नुपर्ने हुन्छ, लोडसेडिङको अँध्यारोमा अध्ययन गर्न सम्भव भएन । लोडसेडिङ जब हट्छ, तब सरकारले अध्ययन थाल्छ र चीनबाट सामान आउँछ । त्यसपछि छेलोखेलो विकास हुन्छ । 

यो कुरा पत्याइयो तर लोडसेडिङचाहिँ कहिले सकिन्छ ? ढुक्क बनौँ, जलविद्युत् आयोजनाहरू बनिसकेपछि लोडसेडिङ सकिन्छ । आयोजनाहरू कहिले बनिसक्छन् ? आयोजनाहरू बन्न अनेक चिजबस्तु चाहिन्छ, त्यस्ता सामान ल्याउन भारतले नाकाबन्दी गरेको छ । नाकाबन्दी खुलेपछि सबै सामान आउँछ, त्यसपछि आयोजनाहरू बनेर लोडसेडिङ खत्तम हुन्छ । भारतको नाकाबन्दीचाहिँ कहिले सकिन्छ ? यो प्रश्नको जवाफ पनि सजिलो छ, राजनीतिक सहमति भएपछि नाकाबन्दी सकिन्छ । सहमति कहिले हुन्छ ? जब देशको विकास हुन्छ अनि विवाद हुँदैन र सहमति हुन्छ । 
हो रै’छ, देशको विकास हुने नै देखियो !

पुरा पढ्नुहोस्

झटारो: हाम्रै राम्रो

लक्ष्मण गाम्नागे
सडकमा हिँड्ने पैदलेहरूका कानका जाली नफुटाई हामीलाई ड्राइभर हुनुको गौरवै प्राप्त हुँदैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

स्मरण: ०४८ सालको निर्वाचन

मैयाँदेवी श्रेष्ठ
राप्रपा, नेपालका त्यस क्षेत्रका उम्मेदवार राजेश्वर देवकोटाले चाहिँ ‘मसँग लड्न आएको, अब देख्नुहुन्छ आफ्नो हैसियत’ भनेर धम्की नै दिए । देवकोटाजीहरूले खसीबोका र राँगा त कति ढाले कति ।
पुरा पढ्नुहोस्

मिथकको जघन्य कारोबार

मनबहादुर बस्नेत
सी माला किनबेचमा ज्यान लिनेसम्मको अपराध
पुरा पढ्नुहोस्

आसन ग्रहणको महारोग

सीताराम बराल
समाजमा ठालू प्रथा कायमै रहेको सन्देश दिने एउटा विकृति
पुरा पढ्नुहोस्

बबुरो रक्षा मन्त्रालय

सुरेशराज न्यौपाने
मुलुकको समग्र सुरक्षा व्यवस्थाको जिम्मेवार मन्त्रालय सैनिक मुख्यालयको हल्काराजस्तो
पुरा पढ्नुहोस्

बर्माका नेपाली: मख्खन र रुवीले मालामाल

दीर्घराज उपाध्याय
नेपाली मूलका बर्मेली व्यापार–व्यवसायमार्फत समृद्धिको उकालोमा
पुरा पढ्नुहोस्

सुरक्षा घेरामा साग

नवीन अर्याल
बहुप्रतिष्ठित खेल प्रतियोगितामा सुरक्षा चुनौती
पुरा पढ्नुहोस्

उस्ताद उवाच

राजकुमार रेग्मी
विज्ञापनकै कारण चाउचाउ जगत्मा नयाँ शक्ति चाउचाउले तहल्का मच्चाउन थालेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

अपराधको इपिसेन्टर विराटनगर सीमा

जितेन्द्र साह

विराटनगरको सीमा प्रहरी चौकीदेखि पश्चिम–दक्षिणको एक किमि टाढा टिकुलिया बस्तीमा यत्रतत्र सिरिन्ज र सिसी फालिएका भेटिन्छन् । बिहारको अररिया जिल्लामा पर्ने जोगबनी नगरपालिकास्थित यो बस्ती दुव्र्यसनीको अखडाका रूपमा बदनाम छ । प्रसंग यहीँ टुगिँदैन । जोगबनी नाकादेखि दुई किमि पश्चिम रेल्वे ट्रयाकको छेउ पनि नेपाली युवा उत्तिकै हुन्छन् । झन्डै पाँच सय मिटरसम्म फैलिएको यो क्षेत्रको सडकको दुवैतिर एक्लै वा समूहमा महिला बसेका हुन्छन् ।

पक्की, टिन र कच्ची घरबाहिर मोलमोलाइपछि भित्रपट्टिको कोठामा आउने/जाने क्रम चलिरहन्छ । कान्छी बजारका नाममा चिनिने यस क्षेत्रमा नवआगन्तुकलाई यौनकर्मीले सोधिहाल्छन्, ‘भित्र जाने हो ?’ यौन मण्डीदेखि ठीक पछिल्तिर लोहिया वा हाजी टोला नामको आवासीय क्षेत्र छ । नयाँबस्ती, नयाँ टोला र महेश्वरी नामले पनि चिनिने ५० वर्ष पुरानो यो बस्तीमा घर भएका, बहाल तिरेर कारोबार गर्ने र दलालको मातहतमा काम गर्ने तीन वर्गका यौन व्यवसायी छन् ।

राम्रो जीउडाल भएका, अविवाहित, निरोगी र पढेलेखेका यौनकर्मीे आफूलाई ‘ए’ ग्रेड सम्झन्छन् भने विवाहित र सन्तान भएकाले ‘बी’ ग्रेड र अलिक पाकोले ‘सी’ ग्रेड । अधिकांश यौन व्यवसायी बिहारको कटिहार, त्रिपुरा, असम, पश्चिम बंगाल र दक्षिण भारतका हुन् । देह व्यापारलाई पुर्खौली पेसा बनाएका उनीहरू मुख्य सहरका ठूलठूला यौन बजारमा प्रतिस्पर्धा बढ्दै गएपछि स–साना बजार, नगर र बस्तीतिर सरेका हुन् ।

स्थानीय र यौनकर्मीहरूबीच एकअर्कालाई असर नपार्ने अलिखित सम्झौताजस्तै छ । त्यसको उल्लंघन भए मात्र प्रहरीमा गुनासो पुग्छ र लोकलाज र औपचारिकताका लागि बेलाबेलामा छापा मार्छ पनि । “१० वर्षअघिसम्म झुपडी मात्र थियो, मनग्यै पैसा कमाएर धेरै यौनकर्मीले पक्की घर ठड्याएका छन्,” स्थानीय ताज हाजीले भने, “प्रहरीले छापा मार्दा लुक्छन्, फेरि आउँछन् ।”

एक पान पसलेले विहार सीमाभित्र औषधिजन्य लागूपदार्थ, साना हतियार र भनेजस्तो यौनकर्मी उपलब्ध गराउने दाबी गरे । नेपालतिर आउन लागेको मालवाहक सवारीको लाम लागेको इमलीगाछी क्षेत्रको एक खेतमा लगेर उनले विभिन्नथरीका कटुवा पेस्तोल पनि देखाए ।

स्थानीयको भनाइमा लागू पदार्थ किन्न जानेमा अधिकांश वारिकै युवा छन् । घरेलु हतियार किन्न जाने भने दुवैतिरका आपराधिक समूह हुन्छन् । “बिहारीभन्दा नेपाली अनुशासित हुन्छन्, पैसाका कुरामा किचकिच गर्दैनन्,” एक दलालले भने, “सेवा दिनेको रोजाइमा नेपालकै 
ग्राहक पर्छन् ।”

यहाँ हतियार व्यापारी, देह व्यवसायी र लागूऔषधका कारोबारीले कमिसनको प्रलोभन दिएर दुव्र्यसनीलाई दलालका रूपमा समेत प्रयोग गर्दै आएका छन् । बिहारको प्रमुख सहर अररिया, फारबीसगन्ज, बहादुरगन्ज, किसनगन्ज र राजधानी पटनासम्म यसका सूत्रहरू जोडिएका छन् । तर, कारोबारी र कोठी सञ्चालकको राजनीतिक पहुँचका कारण सुरक्षा संयन्त्र निरीह छ । “औपचारिक उजुरी कसैले गरेको छैन,” रानीस्थित इलाका प्रहरी कार्यालयका निरीक्षक गंगा पौडेलले भने, “बाह्य सूचनाका आधारमा हालै यस्तो कार्यमा लागेका एक नेपालीलाई भने पक्राउ गरेर कारबाही गरिएको छ ।”

जानकारहरूका अनुसार यसको नेटवर्क पूरै भारतमा रहेकाले कहिल्यै पूर्णतया बन्देज लागेन । यताका उता जान्छन् र उताका यता आउँछन् । “कस्ता कस्ता नेता र प्रहरीले तागत लगाउँदा त हटाउन सकेनन्, हामीले के सक्छौँ ?” स्थानीय चन्देश्वर गुप्ता लाचारी प्रकट गर्छन् । 

पुरा पढ्नुहोस्

मिथकको जघन्य कारोबार

मनबहादुर बस्नेत
सी माला किनबेचमा ज्यान लिनेसम्मको अपराध
पुरा पढ्नुहोस्

आसन ग्रहणको महारोग

सीताराम बराल
समाजमा ठालू प्रथा कायमै रहेको सन्देश दिने एउटा विकृति
पुरा पढ्नुहोस्

बबुरो रक्षा मन्त्रालय

सुरेशराज न्यौपाने
मुलुकको समग्र सुरक्षा व्यवस्थाको जिम्मेवार मन्त्रालय सैनिक मुख्यालयको हल्काराजस्तो
पुरा पढ्नुहोस्

चेलीबेटी बेचबिखन: मुख्य गन्तव्य अब भारत नभई खाडी राष्ट्रदेखि युरोप–अमेरिकासम्म

माधव बस्नेत
तेस्रो मुलुकमा चेलीबेटी बेचबिखन कार्यमा गैरआवासीय नेपालीहरूको संस्थामा सक्रिय एवं नेतृत्व तहमै रहेको व्यक्ति पनि संलग्न रहेको पाइएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

बाबुरामको 'नयाँ शक्ति' जन्मँदै पतनको दिशातिर

प्रभुनारायण बस्नेत
कसै गरे पनि पार्टी अध्यक्ष पद नपाएपछि झन्डै तीन वर्षको अथक प्रयासबाट बाबुरामले नयाँ शक्ति नेपाल नामको संगठन निर्माण गरेका हुन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

गणराज्य संवाद: बिहार भेटघाटको सन्देश

श्रीकृष्ण अनिरुद्ध गौतम
लालुसँग भेटेर आउने मधेसी नेताले उठाउने गरेका मुद्दा र लालुका कार्यशैलीमा खासै अन्तर छैन । यहाँ उनीहरू खसआर्यलाई गाली गर्छन्, त्यहाँ लालु ब्राह्मण, राजपूत र बनियाँलाई सराप्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

क्यान्सरको पीडा

शिलु भट्टराई
जीवन र मृत्युको दोसाँधमा यमराजको आगमनलाई प्रतीक्षा गर्दै छटपटाउँदै अकल्पनीय यथार्थलाई स्वीकार गरेर बाँच्न म बाध्य थिएँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

मोदीजीको मर्जी

जैनेन्द्र जीवन
दिल्लीका शासक र कथित नेपाल विज्ञहरू डराउनै पर्दैन, नेपालको राजनीतिको कुनै पनि उल्लेख्य धार भारतविरोधी छैन । र, भू–राजनीतिको गुरुत्वाकर्षणले हत्पति हुन पनि दिँदैन । नेपालमा भारत विरोध बढ्ने या घट्ने भारतको आफ्नै कारणबाट हो, नेपालको आ न्तरिक राजनीतिका कारण होइन ।
पुरा पढ्नुहोस्

सैद्धान्तिक कसीमा नेपालको संघीयता

अच्युत वाग्ले
संघीयताको प्रस्ताव राजनीतिक बहसको मूल प्रवाहमा प्रवेश गरेपछि नेपालको सन्दर्भमा यसको आवश्यकता, औचित्य र कार्यान्वयनको सम्भाव्यता एवं स्वरूपबारे जति व्यापक बहस/छलफल हुनुपर्ने हो, भएन । अझै भएको छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

गणराज्य संवाद: मधेसीको खास चासो

श्रीकृष्ण अनिरुद्ध गौतम
आममधेसीलाई सीमांकन नभएर वैवाहिक अंगीकृतको बढी चिन्ता छ । किनभने, अधिकांशको भारतको बिहार प्रान्तका परिवारसँग वैवाहिक सम्बन्ध छ, त्यो वैवाहिक सम्बन्धको वैधता उनीहरूलाई चाहिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

हाकिमका कोठा गफका अखडा

बद्री पोख्रेल
अहिले समय धेरै बदलिए पनि हाकिमको कोठाबाट सुरु हुने जागिरको दैनिकीमा खासै परिवर्तन भएको छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

अस्तित्वहीन सय दिन

अच्युत वाग्ले
यो सरकार न्यूनतम मानवीय संवेदना पनि नभएका अधिनायकवादी र व्यक्तिवादीहरूको विशाल झुन्डजस्तो मात्र देखियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

मुलुककै पहिलो महिला एक्स्क्याभेटर चालकको जीवन–संघर्ष

सिपी अर्याल
मुना घिमिरेले एक्स्क्याभेटर चलाउने लाइसेन्स भने ०६२ मा मात्रै पाइन्, चलाउन जानेको त ०५६ मै हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

शम्भुनाथको शानदार शिल्पी

विमल खतिवडा
भरतपुर विमानस्थल परिसरमा निर्माण गरिएको गैँडाको मूर्ति होस् वा पर्यटकीय नगरी सौराहा चोकको हात्तिको मूर्ति । ती बनाउने शम्भुनाथ आर्यको शिल्पी निकै लोभलाग्दो छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

बुल फाइटको झझल्को

कृष्ण थापा
एक सय वर्ष पुरानो मौलिक परम्परा
पुरा पढ्नुहोस्

चरित्र अभिनेत्रीहरुको निरन्तरता र सफलता

गोकर्ण गौतम
भिन्न–भिन्न भूमिकामा देखिने उनीहरुको जोश र लोभ अझ ओरालो लागेको छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

चन्द्रलालको चकचकी

विनोद घिमिरे
आईए पढ्दापढ्दै ०३९ सालमा पाँच रुपियाँको बीऊ किनेर तरकारी खेती थालेका चन्द्रलाल तामाङ अहिले वार्षिक एक करोड रुपियाँमाथिको कृषि उपज उत्पादन र बिक्री गर्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

दिस इज माइकल चन्द

राजकुमार बानियाँ
रेडियो नेपालमा अंग्रेजी समाचारवाचक र गोथे इन्स्टिच्युटमा जर्मन भाषा प्रशिक्षकका रूपमा तीन दशकको समानान्तर सेवा रह्यो माइकलको ।
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

चीनको चपेटामा तातोपानी क्षेत्र

ऋषिराम पौड्याल

सीमाबाट डेढ किलोमिटर पश्चिमको कोदारीका होटल हिमालय इको रिसोर्टका सञ्चालक पदम मगर भूकम्पपछि फर्केका छैनन् । पौने चार करोड खर्चेर बनाइएको रिसोर्ट भूकम्पले कामै नलाग्ने गरी भत्केपछि उनी विस्थापित भएका हुन् । चार करोड रुपियाँ खर्चेको तातोपानीको होटल स्मल हेवन सञ्चालन भएको दुई वर्षमै बन्द भएको छ । सञ्चालक विष्णुबहादुर श्रेष्ठ गुनासो गर्छन्, “एकातिर भूकम्पको क्षति, अर्कोतिर तातोपानी नाका बन्द ।”

नाकाको मितेरी पुलदेखि तातोपानी बजारसम्म तीन किलोमिटर क्षेत्रका साना–ठूला सयवटाभन्दा बढी होटल बन्द भएका छन् । निर्माणको अन्तिम चरणमा पुगेको स्थानीय दुगुनास्थित बज्र इको रिसोर्ट सञ्चालन हुने तयारी गर्दागर्दै भूकम्पको मारमा पर्‍यो । रिसोर्टका अध्यक्ष रामकाजी पौडेलका अनुसार २५ करोड रुपियाँभन्दा बढीको लगानीमा बन्न लागेको उक्त रिसोर्टलाई पूर्वावस्थामा फर्काउन प्राविधिक टोली मर्मतमा जुटेको छ । पर्यटन विकासको सम्भावना देखेर सीमामा होटल व्यवसायमा गरिएको यो ठूलो लगानी हो ।

तातोपानी भएर तिब्बतको मानसरोवर जाने भारतीय पर्यटकको आगमनलाई लक्षित गरी सीमामा धमाधम होटल बनेका थिए । एकै रात सयौँ पर्यटक अटाउने होटलमा ताला लागेको छ । दैनिक डेढ करोड रुपियाँ राजस्व संकलन हुने तातोपानी नाका नौ महिनादेखि सुनसान छ । अरनिको राजमार्ग भएर नाकामा अहिले निजी प्रयोजनका लागि दैनिक आठ/दसवटा सवारी साधन आउजाउ गर्छन् । व्यापारको त के कुरा, चीनले अध्यागमनद्वारा जारी एकदिने पासका आधारमा दिँदै आएको सुविधा पनि रोकेको छ ।

सिन्धुपाल्चोक उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष कमलकुमार श्रेष्ठका अनुसार भूकम्पअघि नै खासामा थन्केको नेपाली व्यवसायीको झन्डै तीन अर्ब रुपियाँबराबरको चार सय कन्टेनर व्यापारिक सामान चीनले छाडेको छैन । नेपालतर्फको सडक, भन्सार कार्यालय र अध्यागमन गत असोजदेखि नै सञ्चालनमा आए पनि चीनले नचाहेका कारण व्यापार ठप्प भएको हो । श्रेष्ठ भन्छन्, “यातायात र आयात–निर्यात व्यापारमा गरिएको करोडौँ लगानी डुबेको छ । ३० प्रतिशत व्यापारी त पेसाबाटै पलायन भएका छन् ।”

व्यापारका लागि नाकामा १ हजार ५ सयभन्दा बढी सवारी साधन सञ्चालनमा थिए । वर्षौंदेखि सञ्चालनमा रहेको चीनसँगको एउटै मात्र प्रमुख नाका बन्द भएको नौ महिना बित्दा पनि यसलाई सरकारले कहिल्यै गम्भीर रूपमा नलिएको नेपाल हिमालय सीमापार वाणिज्य संघका अध्यक्ष विष्णुबहादुर खत्रीको गुनासो छ । भन्छन्, “यस्तो अप्ठ्यारो परेका बेला चीनको सहयोग पाइएन ।”

व्यापारसँगै सयौँ नेपालीको रोजीरोटी गुम्दा पनि राज्यको ध्यान नगएको सिन्धुपाल्चोक उद्योग वाणिज्य संघका सचिव अर्जुन सापकोटाको भनाइ छ । निर्यात व्यापारसमेत ठप्प हुँदा नेपाली सामानको बिक्री पनि रोकिएको छ । नेपालबाट बर्सेनि, तामाका भाँडा, चाउचाउ, गलैँचा, जडीबुटी, हस्तकलाका सामान, दन्तमन्जन, घिउ, काठका मूर्ति, आलुचिप्स, ताजा दूध, सुती कपडा, सोलार उपकरण, डसना, अगरबत्ती, बिस्कुट, नक्कली गहनालगायतका सामान चीन निकासी हुँदै आएका थिए । 

पाँच हजार बेरोजगार

तातोपानी नाका वारिपारि सामान ओसारपसार, चिया पसल, साना होटल, कोठा भाडा, सामानको लोड–अनलोडमा संलग्न झन्डै पाँच हजारले प्रत्यक्ष रोजगारी गुमाएका छन् । नाकामा झोलेपोके व्यापारी पाँच सयको हाराहारीमा थिए भने तीन सय लोडअनलोडमा संलग्न लोडर ।

भिरालो जमिन, पहाड र पहिरो जाने जमिनका कारण उत्पादनबाट सीमा क्षेत्रका बासिन्दालाई तीन महिना मात्र खान पुग्छ । उक्त क्षेत्रका गाती, मार्मिन, फुलपिङकट्टी, लिस्ती, तातोपानी, घुमथाङ, राम्चे, मानेश्वारा, कर्थली, घोर्थलीलगायतका बासिन्दाको यो नाकाको योगदान उल्लेख्य छ । तातोपानी गाविसका पूर्वअध्यक्ष अमृतकुमार खड्का भन्छन्, “नाका बन्द हुँदा यसको असर हरेकको चुलोमा परेको छ ।”
 

 

पुरा पढ्नुहोस्

'इम्बोस्ड नम्बर प्लेट'मा पौने चार अर्बको खेलो

रामबहादुर रावल
संघीयतामा काम नलाग्ने गरी अनियमित तवरले हतार–हतार मुलुकभरका सवारी साधनको नम्बर प्लेटलाई इम्बोस्ड स्वरुपमा परिवर्तन गर्ने तयारी
पुरा पढ्नुहोस्

न सडक, न सुख्खा बन्दरगाह

सीताराम बराल
दुई वर्षमा केरुङ जोड्ने दुई लेनको सडक र रसुवागढीमा सुख्खा बन्दरगाह बन्ने सम्भावना क्षीण
पुरा पढ्नुहोस्

स्थानीयको विरोधले डेढ दशकमा पनि नबनेको प्रसारण लाइन

सुरेशराज न्यौपाने
प्रसारण लाइन मात्र होइन, सबस्टेसन निर्माणमा समेत ललितपुरकै स्थानीयका तर्फबाट ठूलो अवरोध कायम छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

‘चित्र कोर्नु मेडिटेसन हो’

शब्द/तस्विरः केशव थापा

मिथिला चित्रकलामा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाएका चित्रकार एससी सुमन यतिबेला सिर हाबाट राजधानी आइपुगेका छन् । उनको ‘कल्पवृक्ष’ शीर्षक चित्रकला सिद्धार्थ आर्ट ग्यालरीमा 
राखिएको छ ।

‘कल्पवृक्ष’मार्फत के देखाउन खोज्नुभएको हो ? 
तीन वर्षको मिहिनेतले बनाएका चित्र यसपटक प्रदर्शनमा राखेको छु । सन् २०१३ देखि २०१५ सम्म देशले भोगेका उत्तारचढावलाई मिथिला चित्रकलामार्फत देखाउने मेरो प्रयास हो ।

मिथिला चित्रकलामा कस्तोखाले रंगको प्रयोग हुन्छ अनि के यसमा रंगको पनि अर्थ हुन्छ ?
मिथिला चित्रकलामा प्राकृतिक रंगको प्रयोग गरिन्छ । विशेषत: सेतो, पहेँलो र रातो रंग बढी प्रयोग गरिन्छ । यी रंगले मिथिलाको धर्म र संस्कृतिको पहिचान दिन्छन् ।

चित्र कोर्दा के कुराले तपार्इंलाई आनन्दित बनाउँछ ?
चित्र कोर्नु भनेको मेडिटेसन हो । जब पूरै चित्र बनाएर प्रदर्शनीमा राखिन्छ अनि म सबैभन्दा बढी आनन्दित महसुस गर्छु ।

तपाईंको चित्र सबैभन्दा बढी कति मूल्यमा बिक्री भएको छ ?
चित्रको मूल्यभन्दा पनि चित्र बुझेका मानिसले खरिद गर्दा मलाई खुसी लाग्छ । अरू विधाजस्तो 
यसले मानिसको ध्यान खिच्न सकेको छैन ।

मिथिला चित्रकलाबाहेक तपाईंले अरू चित्र कोरेको पाइएन, अन्य चित्रकलामा किन रुचि नदेखाउनुभएको ?
म सिरहामा जन्मेका कारण घर र समाजका भित्तामा मिथिला चित्रकला नै बढी देखेँ । यसमै ध्यान केन्द्रित भइरह्यो । 

यो तपाईंको कतिऔँ प्रदर्शनी हो ?
यो मेरो १५औँ एकल प्रदर्शनी हो । सन् १९९१ मा मैले पहिलो मिथिला लोक चित्रकला प्रदर्शनी विराटनगरमा गरेको थिएँ ।

अबको योजना के छ ?
काठमाडौँको प्रदर्शनीको प्रतिक्रियापछि पुन: नयाँ थिममा चित्र कोर्ने सोचमा छु ।

पुरा पढ्नुहोस्

'चार राजदूतलाई भेट्न पाइनँ'— मदनकुमार भट्टराई

प्रदीप बस्याल
पूर्वपरराष्ट्र सचिव एवं जर्मनी र जापानका लागि पूर्वराजदूत हुन् मदनकुमार भट्टराई । शिक्षक, पत्रकार हुँदै परराष्ट्र सेवा प्रवेश गरेका भट्टराईले ‘इन्स्टिच्युसनल मेमोरी’ बलियो हुनुपर्नेमा जोड दिँदै आएका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘नयाँ शक्ति होइन, सफा राजनीतिको खाँचो’— प्रा कृष्ण खनाल

जनकराज सापकोटा
मुलुकको राजनीति सही बाटोतर्फ नगएकामा निराश छन्, राजनीतिशास्त्रका प्राध्यापक कृष्ण खनाल । आन्दोलनहरू सफल भए पनि त्यसको भावना अनुसार पद्धति विकास गर्न नेताहरू अक्षम भएकाले राजनीति परिणामहीन हुन पुगेको उनको ठम्याइ छ । उनीसँग यही सन्दर्भमा जनकराज \'नेपाल\'ले गरेको संवादको सम्पादित अंश :
पुरा पढ्नुहोस्

‘ऋण तिर्न नाटकमा फर्किएँ’

सिपी अर्याल
सिने पर्दामा अति व्यस्त अभिनेता दयाहाङ राई यतिबेला नाटक खेलिरहेका छन् । आफूलगायत साथीहरूको संलग्नतामा मण्डला थिएटर खोलेपछि त्यही नाटकघरमा राईले अभिनय गरेको पहिलो नाटक हो, र...माइलो ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘मलाई उपप्रधानमन्त्रीको कुर्सी कोक्याइरहेको छ’— चित्रबहादुर केसी

रामबहादुर रावल
प्रतिपक्षको कुर्सीबाट ग्रामीण लबजमा सरकारप्रति कटाक्ष गर्ने शैलीका कारण चर्चित छन्, चित्रबहादुर केसी । उपप्रधानमन्त्री एवं सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्री केसीसँग पहिलोपल्ट सरकारमा पुग्दाको अनुभव र समसामयिक राजनीतिबारे नेपालले गरेको संवाद :
पुरा पढ्नुहोस्

खेलकुद

क्यान्जिङमा हिउँ चिप्लेटी

प्रदीप बस्याल

भूकम्पसँगै थिलथिलो भएको रसुवाको लाङटाङ उपत्यकास्थित क्यान्जिङ गुम्बामा १४ माघमा अकस्मात् रमाइलो माहोल बन्यो । दुई फिटसम्म परेको हिउँमा १४ जना स्वदेशी स्किवाज प्रथम राष्ट्रिय स्कि च्याम्पियनसिपमा सहभागी भए । नेपाल स्कि संघका कोषाध्यक्ष जितेन्द्र श्रेष्ठ सुनाउँछन्, “आठ वर्षदेखिको योजना बल्ल सफल भयो ।”

हिमालै हिमालको देश भए पनि नेपालमा स्कि बिरानो खेलजस्तो लाग्छ । तर, स्किइङमा रुचि राख्नेले यहाँ उपयुक्त ठाउँको खोजी गरिरहेकै छन् । बेलायतमा बस्ने नेपाली स्कि प्रशिक्षक कृष्ण थापा गत वर्ष आफ्ना साथीहरूसँग रसुवाको केन्जिङ पुगेर स्कि खेलेका थिए । उनी यसपालि पनि ४ पुसमा त्यहीँ पुगे । तर, पर्याप्त हिउँ थिएन । र पनि, थापासँगै गएका नेपाल स्कि संघका केही पदाधिकारीले च्याम्पियनसिपको योजना बुनिहाले । क्यान्जिङकै स्थानीय होटल व्यवसायी नेरुप तामाङलाई राम्ररी हिउँ परे खबर गर्न भनेर फर्किए संघका पदाधिकारी । अन्तत: १४ माघमा आयोजित राष्ट्रिय च्याम्पियनसिप आयोजना भयो ।

स्किइङ त्यसै पनि महँगो खेल हो । जहाँतहीँ गर्न सकिँदैन । स्कि सेट र अन्य गियरमा मात्रै कम्तीमा पाँच लाख रुपियाँ खर्च हुन्छ । त्यसमाथि नेपालमा स्किका प्रशिक्षक शून्यप्राय: छन् । विदेशमा गएर सिक्दा प्रशिक्षण खर्च उत्तिकै महँगो तिर्नुपर्छ ।

नेपालमा रहेका दुई अल्पाइन स्कि प्रशिक्षक रामप्रसाद गुरुङ र शेरबहादुर गुरुङले भारतीय सेनामा रहेर कश्मीरमा काम गर्दा व्यावसायिक रूपमा सिकेका हुन् । रामप्रसादले भारतका तर्फबाट एसियन गेम्समा रजत पदकसमेत जितिसकेका छन् । संघका कोषाध्यक्ष श्रेष्ठ भन्छन्, “दुवैले प्रशिक्षित गरेका खेलाडीले बिस्तारै अरूलाई सिकाउन थालेका छन् ।”

अझै पनि धेरैजसोले युरोपतिर गएर सिकेका छन् । कतिलाई संघले पठाउँछ त कति आफ्नै खर्चमा जान्छन् । तिनैमध्येकी हुन्, महिलातर्फ विजेता घोषित फुन्जो लामा । लङ लाइन (हेलिकप्टरमा झुन्डिएर गरिने काम)की नेपालकै पहिलो व्यावसायिक महिला हुन् । त्यसको तालिमका लागि केही महिनाअघि स्वीट्जरल्यान्डको जम्र्याट सहर पुगेपछि बल्ल उनले स्किलाई नजिकबाट बुझ्ने मौका पाइन् । दुई हजारभन्दा कम उचाइमै बाह्रमासे हिउँ पर्ने त्यहाँका बालबालिका नै मज्जासँग स्किइङ गर्दा रहेछन् । फुन्जोले सुनाइन्, “मेरो लङलाइन प्रशिक्षक स्किको पनि प्रशिक्षक भएकाले मलाई बोनसजस्तै भयो ।”


स्वीट्जरल्यान्डमा केबलकार चढेर माथिसम्म जाने अनि स्किइङ गर्दै तल ओर्लनेको कमी छैन । नेपालमा भने धेरैतिर ट्रेकिङ गरेरै उकालो लाग्नुपर्छ । त्यही सही, धेरै मिहिनेत गरेर उचाइमा पुग्ने र सहजै तल ओर्लने मौलिकता जोडेर नेपालमा स्किइङको ब्रान्डिङ गर्न सकिने अवस्था छ ।

स्किइङमा जति पोख्त हुँदै गइयो, उति उचाइमा खेल्न खोजिन्छ । क्यान्जिङमा पर्याप्त हिउँ नपरेपछि केहीअघि फुन्जो र अन्य साथी त्यसमाथिको हेलम्बु जाने बाटोमा पर्ने ५ हजार २ सय मिटर उचाइमा रहेको गेन्जा पासमा स्किइङ गरेका थिए । फुन्जो भन्छिन्, “तर, क्यान्जिङमा स्किइङ गर्न भनेर गएका २४ जनामध्ये ६ जना मात्र गेन्जा पुग्न सक्यौँ ।”

क्यान्जिङमा भने चार सयदेखि पाँच सय मिटरको अल्पाइन रेस मात्र भएको थियो । त्यसमा पनि टर्निङ र ब्रेकको सीप ज्यादा प्रयोग भयो । तर, दूरी र झुकावका हिसाबले त्यसलाई विशेष मान्न सकिँदैन ।  

हिउँ उचाइमा मात्र पर्ने भएकाले शारीरिक रूपमा फिट हुनैपर्छ । स्कि बुट, स्किज, स्टिक, हेल्मेट गरेर कम्तीमा १५ किलो बराबरका अन्य तौल थेग्न सक्नुपर्छ । त्यसमाथि व्यावसायिक स्किबाजसँग शारीरिक बनोट र अवस्था सुहाउँदो एउटा स्कि सेट चाहिन्छ ।

नेपालमा कहाँ कुन समयमा स्किइङ खेल्ने परिवेश तयार हुन्छ भन्ने जानकारी नै नभएको यसका सौखिन गुनासो गर्छन् । स्कि संघले जुम्लाको खाडीचौर र दोलखाको कुरीमा यसअघि 
सम्भाव्यता हेरे पनि व्यावसायिक रूपमा खेल केन्द्र बनाउन सकिने/नसकिने ठोकुवा गरेर उसैले भन्न सकेको छैन ।

नेपालले स्किइङमा विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धा र ओलम्पिकमा सहभागिता जनाउँदै आए पनि त्यसका लागि खेलाडीहरू युरोपेली देश, कोरिया, चीन, इरान र जापानसम्म पुगेर तयारी गर्छन् । फुन्जो भन्छिन्, “नेपालमा स्कि सिकेर भन्दा पनि यसलाई अन्य खेलसँग जोड्न सके मात्र सफल हुन सकिन्छ ।” 

पुरा पढ्नुहोस्

सुरक्षा घेरामा साग

नवीन अर्याल
बहुप्रतिष्ठित खेल प्रतियोगितामा सुरक्षा चुनौती
पुरा पढ्नुहोस्

नेपाली टिम सागका लागि परिपक्व

ज्ञानेन्द्र आचार्य
बंगबन्धु गोल्डकप, सागमा नेपालका लागि वास्तवमै एउटा राम्रो तयारी बनेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

महान् मेसी

ज्ञानेन्द्र आचार्य
फुटबलमा लय र प्रभाव अझै बढोत्तरी
पुरा पढ्नुहोस्

किन धरापमा छन् जीवनराम ?

नवीन अर्याल
कुवेती प्रकरणसँगै नेपाल ओलम्पिक कमिटी नेतृत्वमा छटपटी
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

कथा: सहमति

प्रदीप नेपाल

रात बिस्तारै उकालो लाग्दै थियो । ‘इन्डियन क्विजिन कर्नर’मा जमेर बसेका थिए चार जना । नाम जे भए पनि विदेशी रक्सीको रङ पहेँलो हुने भयो । सेकुवा भन्नेबित्तिकै जिब्रोमा पानी आउने नै भयो । एक टुक्रो सेकुवाले दुई पेग तान्न भ्याइरहेका थिए तिनीहरूले ।

‘चूक भयो हामीबाट’ बाहिरको चिसोलाई पनि चुनौती दिने स्वरमा ओभरकोट लाएको ठूल्टाउकेले भन्यो, “यो आन्दोलन हाम्रो मात्र होइन, सिंगो मधेसका जनताको हो भनेर हामीले कसैलाई विश्वास 
दिलाउनै सकेनौँ ।”
सन्नाटा छायो टेबलमा ।
“आन्दोलनमा सघाउन पारिका मान्छे बोलाउने प्रस्ताव कसले गरेको हो ?” उसैले सोध्यो ।
“अरे भाइ, रोटीबेटीको सम्बन्ध हो, सघाउन त आइहाल्छन् नि !”
“तिम्रो प्रस्ताव हो तेसो भए यो ?”
“मेरो नभए नि म यो प्रस्तावलाई गलत मान्दिनँ । यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग पनि भन्न सक्छौँ ।”
“ना ! यो अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग होइन । हाम्रो आन्दोलनलाई बदनाम गराउने औजार बनेको छ यो ।”
“कसरी ?”

“मैले पश्चिमी कूटनीतिज्ञसँग, सरकारमाथि दबाब बढाइदिनु पर्‍यो भनेर अनुरोध गरेँ । उनीहरूले मलाई सीधै भने, हामी सक्दैनौँ । यो आन्दोलन दिल्लीको हो । नाकाबन्दी पनि उतैको हो । दसगजामा प्रदर्शन गर्ने, घाइते पनि भारतीय नै हुने, मारिएका पनि भारतीय नै हुने आन्दोलनलाई हामी कसरी मधेसी जनताको आन्दोलन भनेर मान्न सक्छौँ † तिमीहरूले भारतको संलग्नताका बारेमा प्रस्ट जानकारी नदिएसम्म हामी पक्षधरता जाहेर गर्न सक्दैनौँ । अहिलेको स्थितिमा हाम्रो भनाइ प्रस्ट छ, मिलेर अघि बढ ।”

“भारत र भारतीय हाम्रा राजनीतिक साथी मात्र होइन, हाम्रा आफन्त हुन् । मर्दा–पर्दा चाहिने परिवार हुन् । सात समुद्रपारिका अचिनारुहरूको लहैलहैमा हामी कसरी भारतलाई, हामीलाई नबोक भन्न सक्छौँ ?”
गाँठ सानो, अनुहार सोहोरिएको, घामले डढेर रूपरंग फेरिएको भए पनि मान्छे चर्को थियो त्यो ।
“ना, रजिन्दर ना । घाटा भैरहेको छ भारतले बोकेको भनेर । तिम्रा केटाहरूले नेपाली र चिनियाँ झन्डा पोल्यौ । किन ?”

“किनभने, नेपाल अब हाम्रो राष्ट्र रहेन । हाम्रो माग बहुराष्ट्रको हो । नेपालको झन्डाप्रति हाम्रो सम्मान रहिरहनु आवश्यक छैन ।”
“अनि चीनको ?”
“तिनले हाम्रो आन्दोलनलाई साथ दिएनन् । तिनले मधेस आन्दोलनलाई सम्बोधन गर भनेर नेपाल सरकारमाथि कुनै दबाब दिएनन् ।

र पनि, तिमीले गल्ती गर्‍यौ । तिम्रो यो कर्मले चीन मात्र होइन, भारतइतर राष्ट्रमा पनि हाम्रो आन्दोलनप्रति शंका जन्माइदिएको छ । हामी साँच्चिकै भारतीय स्वार्थका गोटी मात्र हौँ कि भन्ने शंकामा अहिले तिनीहरू रुमल्लिइरहेका छन् ।”

ठूल्टाउके एकछिन रोकियो ।
“यसरी भारतको सम्पूर्ण रूपमा भर पर्दा उठ्नै नसक्ने गरी लड्ने सम्भावना पनि छ । दिल्लीले नेपालमा कसैको पनि समूहगत हित चाहँदैन । अझ हामी मधेसी जनताप्रति उसको अविश्वास अरू कसैप्रतिभन्दा बढी छ । हाम्रा कारण बिहारमा स्वतन्त्र मिथिला प्रदेश जन्मिएला भनेर उनीहरू शंका गरिरहन्छन् । उत्तर प्रदेशमा पनि अवध राज्यको परिकल्पना हुन सक्छ भन्ने त्रासमा पनि उनीहरू बसिरहेका छन् । भारतमा राज्य टुक्रिने प्रक्रिया निरन्तर अघि बढिरहेको छ । भारतीय नेपालीहरूको बस्ती, सिक्किम, दार्जीलिङ, उत्तराखण्डजस्ता प्रदेशसँग उनीहरूले सधैँ सतर्क हुनुपरेको छ ...।”

“तिमीले त हामीलाई कुवाको ब्याङ अनि आफूलाई बाराक ओबामा पो ठान्यौ,” रजिन्दरले बीचैमा कुरो काट्यो ।

“मैले कसैलाई कुवाको ब्याङ भनेको छैन,” ठूल्टाउकेले भन्यो, “तर, तिमीलाई थाहा छ, मैले जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालयबाट अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक सम्बन्धमा पीएचडी गरेको हुँ । त्यसैले मेरो ज्ञान ठोस छ, तिम्रो तरल छ । दिल्लीका हाकिमले क्या बात् रजिन्दर ! भनेपछि तिमी फुरुंग हुन्छौ । म त्यो ताल ठोकाइमा पनि दिल्लीको अतिरिक्त स्वार्थ देख्छु । मैले त्यसै दिल्लीमा सात वर्ष बिताएको होइन ।”
एउटा बोतल र दुई–दुई प्लेट सेकुवा पनि सकिएको थिएन । तर, दुई जनाको तातो छलफल र दुई जनाको मौनताले कोठाको राप बढाउँदै थियो ।

सानो ज्यानको मान्छे । डा साहेपले पीएचडीको ध्वाँस दिएपछि अप्ठ्यारोमा पर्‍यो ।
“अरे हो ठाकुरजी, आप कुछ कहो ना !” सीधै हिन्दीमा 
उत्रियो रजिन्दर ।

“म त उतिबेलादेखि बोलिरहेको थिएँ, जतिबेला तिमीहरू जन्मिएकै थिएनौ । यति मात्र होइन, तिमी नेपाली नरहँदा पनि म बोलिरहेको थिएँ । जिन्दगी फटाफट कमाएर रमाउने कथा होइन । तिमीहरूले जिन्दगी देखेकै छैनौ । भोग्ने त कुरै नगर । मैले राजनीतिमा लागेर सिंगो परिवार गुमाएँ । पत्नी गुमाएँ । पढालिखा छोरो गुमाएँ । तिमीले के गुमाएका छौ ? फुत्त आयो । नेपाली भयो । गजेन्द्रजीले दु:खले बनाउनुभएको पार्टीको टाउकामा टेक्ने बाटो बनायौ र मन्त्रीमाथि मन्त्री हुँदै गयौ । कारावासको पीेडा † सके शब्द सुनेका पनि छैनौ होला । हामी त्यो नरक भोगेर आएका मानिस हौँ । कुरा तिमीहरू गर । म सुन्छु । ०४६ सालमा मैले दिल्लीलाई गणतन्त्र नेपालको घोषणा गरिदेऊ भनेको थिएँ । तिनले मानेनन् । मलाई विश्वास गरेनन् । त्यसैले दिल्लीलाई पनि म आँखा चिम्लेर विश्वास गर्न सक्दिनँ । नेपालको पहिलो गणतन्त्रवादी नेता रामराजाप्रसाद सिंह हुन् । दोस्रो म हुँ । त्यसैले अब मलाई धेरै नबोलाऊ । तिमीहरूले टाउकामा राखुन्जेल म पनि आन्दोलनकारी हुँ । राख्दैनौ भने केही छैन । म स्वतन्त्र हुन तयार छु । किनभने, मैले मागेको गणतन्त्र आइहाल्यो । ”
“बुढउ सठिया गए,” रजिन्दरले वाक्क गर्‍यो ।

“हेर भाइ रजिन्दर, तँ धेरै फट्फट् नगर । तँ उसै पनि सबैभन्दा पछि नेपाल आएको मान्छे । हामी पाँच पुस्ताअगाडि आएको बूढाको सन्तान हौँ । तँभन्दा रामरी म मधेसलाई चिन्छु । दिल्ली नेपालका पहाडी, मधेसी कसैको पनि हित चाहँदैन । रोटीबेटीका सम्बन्ध । यो हामीलाई ढाँट्ने मेलो हो । पञ्चायतकालमा हाम्रा मधेसी भाइहरू मारिए । कतिलाई बेपत्ता पारियो । कतिलाई सीधै गोली ठोकेर मारियो । अहँ भारतले राजासँग एक शब्द बात गरेन । भैँसी मारिएजसरी हाम्रा मधेसी बन्धुहरू मारिए । दिल्ली र काठमाडाँैको घाँटी जोडिइरह्यो । अहिले हामी किन दिल्लीका लागि अनिवार्य आवश्यकता भयौँ ? सोच । ”
लम्बु यादवले लामो प्रवचन दियो ।
“तो हम क्या करेँ ? हाथ–पैर बाँध के सो जाएँ ?”

“देख रजिन्दर तिमी केही नगर । तिमी केटाकेटी नै छौ राजनीतिमा । तिम्रा लागि राजनीति व्यापार होला । हाम्रा लागि यो निष्ठा हो । उताबाट अस्ति आएका तिमीलाई उताकाले सहजै स्वीकार्लान् र तिमीलाई कुनै प्रदेशको राजनीतिमा सहभागी हुने बाटो पनि बनाइ देलान् । हाम्रा लागि त उता केही छैन । मेरा चार पुस्ताले नेपालको माटोमा ज्यान बिसाएका छन्् । त्यसै तिमी चूप लागेर बस र हामीलाई सोचेर काम गर्न देऊ । लूप लाइनमा दौडिएर आज वीरगन्ज, भोलि सुनवल, पर्सि नेपालगन्ज रोड गरेर तिमी आफूलाई म एक जना मात्र खाँट्टी आन्दोलनकारी हुँ भन्ने दम्भ प्रदर्शन नगर । सक्छौ भने दिल्लीमा गएर, दिल्लीको वास्तविक सोच के हो पत्ता लगाएर आऊ । हाम्रो काँधमा राखेर बन्दुक पड्काउन सुहाउँदैन तपाईंहरूलाई भन । हामीले तपाईंहरूमाथि भरोसा गरेका छौँ, तपाईंहरू हामीमाथि विश्वास गर्नूस् भन ।”

“त्यो त उनीहरूले भनिरहेकै छन् । किन ख्यारख्यार 
गर्न जानुपर्‍यो ?”
“भन्नु एउटा कुरा हो । मन अर्कै कुरा हो । राजनीतिमा कोही पनि सजिलै मनको कुरा खोल्दैन ।”
“ठूल्दाइ, तिमीसँग कुनै क्लु छ ?” लम्बु यादवले सोध्यो ।

“क्लु छैन, शंका छ । दिल्ली सबैतिरको घेराबन्दीमा छ । स्वयं भारतभित्रैबाट भारत–नेपाल सम्बन्ध बिगारेको आरोप दिल्लीमाथि लागेको छ । संयुक्त राष्ट्रसंघले पनि दिल्लीलाई पटकपटक सचेत गराएको छ । संविधानको भ्रमबाट बाहिरिएपछि भारत, युरोप र अमेरिकाबाट पनि एक्लिएको छ । यति धेरै हुँदा पनि दिल्ली टसमस गरेको छैन ? किन ? खालि हामी मधेसीको हितका लागि ? होइन । यो हुनै सक्दैन । बिहार र उत्तर प्रदेशका मञ्चहरूमा उभिएर हाम्रा रोटीबेटीको सम्बन्ध भएका बिहारी र अवधीहरूलाई गाली गर्ने दिल्ली हाम्रो स्वार्थ रक्षाका लागि सबथोक सहेर बसेको छ भनेर कसरी भन्न सकिन्छ ?”

“यो तालले तिमीहरू आन्दोलन चलाउन सक्दैनौ,” वृद्ध ठाकुरले आशीर्वादको भाकामा भन्यो, “आन्दोलनको नेतृत्व गर्न पहिलो त आफू र आफ्ना सहकर्मीप्रति विश्वासको वातावरण चाहिन्छ । यदि यो मधेसको आन्दोलन हो भने सबै मधेसीलाई गोलबन्द गर्नुपर्छ । तर, यहाँ त त्यस्तो केही छैन ।

तिमीहरू तीन जनाकै बीचमा आपसी विश्वास टुटेको छ । मातृकाजी यो आन्दोलनको विरोध गरिरहेका छन् । स्वयं राष्ट्रपतिजी, मधेसी भैकन पनि सरकारले मधेसको मागलाई सम्बोधन गर्नुपर्छ भन्न सकिरहेका छैनन् । विरोधी त विरोधी नै भैहाले । आन्दोलनलाई ओझेलमा पार्न मधेसी दलितको, बोक्सीप्रथाको, इनार र ट्युबवेलको कथा कथिरहेका छन् । यो सब विरोधीको प्रोपोगन्डा हो भनेर आन्दोलनलाई जबरजस्ती अघि बढाउन सकिँदैन ।”

“बुढउ, सठिया गए,” रजिन्दरले फेरि भन्यो, “वो मातृका, वो तो पागल है । अउर रहे राष्ट्रपति । वो कब हमारे साथ थे ? अब उनकी बेटी भी भजन गाने लगी सबको मिलकर रहना होगा । धत् ।”
वृद्ध ठाकुर हाँसिरह्यो ।

“देख, रजिन्दर तँ राजनीति भनेको फिट्टै जान्दो रहेनछस् । कुरो सुन्नु बूढाको, आगो ताप्नु मूढाको आहान त्यसै चलेको होइन । ठाकुर बा, जे भन्दैछन् ठीक भन्दैछन् । दुई जना पत्रकारले लेख्दैमा, दिल्लीले ‘अच्छा क्याबात्’ भन्दैमा अनन्तकालसम्म हाम्रो आन्दोलन चल्दैन । ठूल्दाइले ठीकै भने । पारिबाट मान्छे ल्याउनु गल्ती थियो । दिल्ली छँदैछ मातृका र राष्ट्रपति किन चाहियो भनेर ततर्किनु पनि ठीक होइन । सम्झी रजिन्दर, हामी हारेका मानिसले हाँकेको आन्दोलन हो यो । त्यसैले तेरो उफ्रिपाफ्रीले आन्दोलन माथि उठ्दैन । एक्लो हिरो हुने कुरो नसोच ।
रजिन्दर अँध्यारो भयो । रात पनि गाढा अँध्यारोतिर गइरहेको थियो । 

पुरा पढ्नुहोस्

धरावासीको हतारको कमजोर रचना 'रेड स्क्वायर'

जनकराज सापकोटा
पछिल्ला वर्षमा धरावासीको गर्भधारण क्षमता देखेर धेरैले जिब्रो काढ्छन् । नकाढून् पनि कसरी ? प्रत्येक वर्षको सिँढीमा उनी जुम्ल्याहा, तिम्ल्याहा किताब जन्माउँछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

मात नदिने कक्टेल 'क्रसिङ स्याडोज'

सरोज जीसी
पुस्तकको सबल पक्ष भनेको कृतिलाई साहित्यिक बनाउने महत्त्वाकांक्षामा अनावश्यक शब्दजालको प्रयोग छैन र पाठकले गम्भीर रूपमा सोच्नुपर्ने कुनै जटिल भाषा छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

संस्मरण: सत्यजितको संसार

प्रकाश सायमी
कतिपय मानिस फिल्म स्कुलमा गएर फिल्म पढ्छन् र सिक्छन् तर मेरा निम्ति सत्यजित आफैँ एक स्कुल हुन्, फरक यत्ति छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

असरफको पक्षमा

नेपाल संवाददाता
‘वल्र्डवाइड रिडिङ इन सपोर्ट अफ पोयट असरफ फयाद’ नामक ऐक्यबद्धता अभियान काठमाडौँ, चितवन, हेटौँडालगायत सहरमा भइसकेका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

नोटबुक

सिपी अर्याल

पेट्रोल पम्पमा फन्को

पुसको अन्तिम साता सुनौली यात्रामा थियौँ मेरा मित्र र म । नाकाको चहलपहल हेर्ने अनि मोटरसाइकलमा पेट्रोल पनि भर्ने उद्देश्य थियो । भैरहवा हुँदै सुनौली बोर्डर पुगियो । एक पाइला नेपाल र एक पाइला भारतमा थियो । त्यो सम्झेर लाग्यो, देश त नक्सामा होइन, मनमस्तिष्कमा हुन्छ । सीमा कट्दा केही डर लागिरहेको थियो, डराउनुपर्ने कारणचाहिँ थिएन । बोर्डरनिरका भारतीय प्रहरीले टुटेफुटे नेपालीमा मुस्कुराउँदै सोधे, “कहाँ जान लाग्नुभो ?” हामीले ओठ चुच्याउँदै भारततिर देखाएर यस्सै घुम्न हिँडेको बतायौँ ।

सीमानजिकैका प्राय: पेट्रोल पम्प बन्द थिए । त्यसबारे सोध्दा पत्ता लाग्यो, सबै इन्धन नेपालतिर ‘सप्लाई’ हुँदाहुँदै रित्तियो रे ! अलि पर एउटा पम्प खुला थियो । त्यहाँ पुग्दा पेट्रोल लिन बसेका २०/२५ जनाको क्यू देखिन्थ्यो । लाइनमा केही खासखुस चल्दै थियो । बुझिनँ । ‘१५ रुपियाँ बट्टा काट्छ है ।’ कसैले भनेको सुनेँ । त्यसको अर्थ हुन्थ्यो, हामीले भारतीय रुपियाँ (भारु) एक सय लिन नेपाली रुपियाँ १ सय ७५ दिनुपर्ने, १ सय ६० होइन । तेल भरेर भारु नै दिएचाहिँ नपर्ने । मेरो रिसको पारो चढ्यो । तर, त्यहाँ रिसाएर काम बन्नेवाला थिएन । साथीसँग केही भारु रैछ । चुपचाप लाइन बसेँ ।
‘कित्ने डालोगे ?’ पम्पमा बसेको केटोले सोध्यो । भनेँ, “फूल ट्यांक और क्या ?”
“नही मिलेगा ।”
“क्युँ ?”
“दो सौका डालो । फिर क्यू पे बैठो । फिर दो सौका डालो ।”
म छक्क परेँ । एकैपटक ट्यांकी भर्न नदिने, घुमिफिरी आएर राखे पाइने । म बाठो भएँ ।
“तुझे एक सौ देंगें ।” उसले मुन्टो हल्लायो । “दो सौ देंगें ।” फेरि भनेँ । ‘नाइ’को मुन्टो हल्लाइरह्यो । घूसको रकम बढ्दैबढ्दै पाँच सय पुग्यो तर ऊ मानेन ।
“क्या करेंगे तो होगा ?”

“घुम घुम कर क्यू पे बैठो हो जाएगा ।” दु:ख दिने मेलो देखेर रिस उठ्यो । खास, यताका भाइभारदारले पम्प रित्याउन थालेकाले उताकाले त्यसो गरेका रे ! नेपाली भाइभारदार पनि फन्को लागेको लाग्यै । पम्पमा जतिखेरै उही अनुहारका मान्छे घुमेका घुम्यै । म पनि आठ पल्टसम्म पम्पको घेरो लगाएर तेल हालेँ । अनि, गह्रुँगो ट्यांकी र हलुँगो मन बोकेर फर्किएँ ।

लिटरको ८० रुपियाँ !

मोटरसाइकलमा तेल टन्न थियो, लुम्बिनी घुम्न हिँड्यौँ । बाटोमा मानिसहरू हुस्सुको पर्दा पन्छाउँदै ठमठमी हिँडिरहेका थिए । खित्रिङ–खित्रिङ बज्दै साइकल पनि कुदेका देखिन्थे । फाट्टफुट्ट मोटरसाइकल दगुरेका । रिसाएको मधेस गुम्म फुलेर बसेको थियो । सडकमा मोटर गुड्न दिइएको थिएन । हामी जोखिम मोलेरै अघि बढ्यौँ ।

लुम्बिनी परिसर सुनसान थियो । अघिपछि खैरो अनुहारले छरेको उज्यालोमा धपक्क बल्ने लुम्बिनी यसपालि झोक्राएको थियो । मध्यमस्तरीय होटल प्राय: बन्द थिए । केही सानामसिना पसल हुस्सुको घुर्मैलो च्यादर ओढेर ठिंग उभिएका थिए । एउटा टहरोजस्तो रेस्टुराँमा खाजा खान बस्यौँ । खाजा आउन केही बेर लाग्ने जानेपछि अगाडिको सानो पसलतिर म गएँ । यो देशझैँ कक्रकिएका पानीका बोतलमा टम्म मिलाएर केही वस्तु राखिएका थिए, अनुमान लगाएँ त्यो पेट्रोल होला ।

नजिक गएर फुच्चे साहूजीलाई सोधेँ, “यो के हो ?” पेट्रोल रैछ । “सस्तो छ हजूर ।” बच्चो साहूजी मुस्कुरायो । उत्सुकता लागिहाल्यो । कालोबजारिया पेट्रोल त्यहाँ कसरी सस्तो ? “८० रुपियाँमा लैजानूस् ।” म झन् छक्क परेँ । बोतलको बिर्को खोलेर नाक त्यसको घाँटीतर्फ बढाउँदा ह्वास्स अरू केही कुराको गन्ध आयो । बोतलबाट बढी जीवनजलको र थोरै पेट्रोलको गन्ध आयो । हाँस्दै निस्किएँ । पसले केटो त्यही मधेसझैँ फुल्लिएर मलाई हेरिरह्यो ।

भूकम्पको भक्कानो

त्यसै दिन साँझ काठमाडौँ फर्किनु थियो । रात्रिबसको ९ बजेको टिकट भएकाले बसपार्क हिँडेँ । सिटमा मान्छे र पेट्रोल बोकेका डब्बा बडो मिलनसार भई राजधानीतर्फको यात्रामा थिए । बिहानको ३ बजे मुग्लिङ कट्दा मान्छे घुर्न थालिसकेका थिए । केही बेरमा मछेउ बसेको एक मानिस अचानक चिच्यायो, “ए भूकम्प आयो गाडी रोक ! गाडी रोक भूकम्प आयो !”

ऊ यति बेस्सरी चिच्याएको थियो, एकनासले घ्यारघ्यारिएर दौडिरहेको गाडी घ्याच्च रोकियो । गाडी रोकिएपछि त्यो मानिसतिर हेर्दै अरू यात्रु खितखिताएर हाँसिरहेका थिए, भूकम्प आएकै थिएन ! त्यो मानिस भने झोक्राएर बसिरहेको थियो । उसलाई कसैको मतलब भएजस्तो देखिँदैनथ्यो । गाडी अघि बढ्यो । त्यो मानिसलाई केही त्यस्तै पिर परेको हुनुपर्ने लख काटेँ । ऊ निद्राको बेहोसीमा हुँदा अचानक उठेर ‘भूकम्प भूकम्प भूकम्प’ भन्दै किन भक्कानिएको ?

कलंकी झरेपछि म पनि त्यो मानिससँगै खुसुक्क झरेँ बसबाट । सँगै चिया खाऊँ भनेर अनुरोध गरेँ । उसले नकारेन । चिया खाँदै कुरा गरिरहँदा थाहा पाएँ, गोरखा घर भएको उक्त मानिसले भूकम्पमा परिवार र घर गुमाएको रहेछ । त्यही पीडाले आफू तर्सिरहने मलाई सुनायो । म चुपचाप रहेँ । 

पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

रामबहादुर रावल
ग्यासको हाहाकारमा छटपटिएका बेला मुलुकका कार्यकारी प्रमुखको यो भाषणले कुन सहरियालाई छोएन होला ? घरघरको समस्यालाई लिएर उनले जुन स्वैरकल्पना सार्वजनिक गरे, धेरैका लागि त्यो व्यथामाथिको कठोर व्यंग्य नै थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

जनकराज सापकोटा
हिन्दी भाषामा चर्को हप्कीदप्की खाएपछि ती तन्नेरी लुरुक्क परे र नजिकैका साथीसँग सानो स्वरमा भने, “नेताले यो नदी नबेचेको भए, हाम्रा अगुवा गतिला भएका भए, हाम्ले यसरी हप्कीदप्की खान पथ्र्यो र !”
पुरा पढ्नुहोस्

भूकम्पपछि मौलाएको लोभ [अडियोसहित]

जनकराज सापकोटा
धादिङ सलाङटारका दुई अगुवाले गाउँँमा राहतले निम्त्याएको विकृति र राहतको लोभमा के सम्म गाउँँमा भयो भन्ने केही प्रतिनिधि घटना सुनाए ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

जितेन्द्र साह
विराटनगर–जोगबनी नाका क्षणभरका लागि युद्धभूमिजस्तो भए पनि क्षणभरमै त्यहाँको जीवन गतिशील भइहाल्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

तस्विर: बौद्ध स्तूपाको पुन:निर्माण पालो

लक्ष्मीप्रसाद ङाखुसी

१२ वैशाखको भूकम्पले क्षतिग्रस्त काठमाडौँको उत्तरपूर्वी भेगमा रहेको प्रसिद्ध बौद्ध स्तूपाको पुन:निर्माण सुरु भएको छ । १ सय १८ फिट अग्लो स्तूपाको सम्पूर्ण काम दुई वर्षभित्रै गरिसक्ने बौद्धनाथ क्षेत्र विकास समितिले जनाएको छ ।

स्तूपालाई सन् १९७९ मा युनेस्कोले विश्व सम्पदामा सूचीकृत गरेको थियो । 
यो संसारकै ठूलो स्तूपाका रूपमा समेत परिचित छ । 

पुरा पढ्नुहोस्

सेताम्मे सेल्फी

एलपी देवकोटा
भारी हिमपातका कारण यातायात अवरुद्ध भए पनि युवकयुवतीले पैदलै हिउँको उत्सव मनाइरहेका भेटिन्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

खाजा बाजी

मैत्या घर्ती मगर
रुकुमको तकसेरामा काठ बोक्ने क्रममा युवकयुवतीबीच अनौठो खेल खेल्ने चलन पनि छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[तस्विर कथा] जालमा जिन्दगी

आरके अदीप्त गिरी
जन्मेदेखि किताबकापीको अनुहार नदेखेका गुलाफी मुखिया, ४३, को ज्ञान र सीप भन्नु अहिले उही बाबुबाजेले सिकाएको जाल र हन्डी भएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्