[स्मरण] दंगा सुल्झाउन दाङ

अनिरुद्धप्रसाद सिंह

करिब चार वर्ष झापामा बडाहाकिम भएर काम गरेपछि विसं २००८ मा गृहमन्त्री बीपी कोइरालाले मलाई काठमाडौँ बोलाए । राणा, कांग्रेस र राजाबीच दिल्ली सम्झौता भएपछि ००७ सालको पहिलो मन्त्रिपरिषद् २६ जेठ ००८ मा पुन:गठन भएसँगै कोइराला दोस्रो वरीयताक्रममा उक्लिएका थिए र उनको भूमिकामा पनि केही बढोत्तरी भएको थियो ।

बीपी त्रिपुरेश्वरस्थित गेस्ट हाउसबाट भर्खरै मात्र केशरमहल–पश्चिमोत्तरमा अवस्थित भवनमा सरेका थिए । त्यहीँ बोलाएर उनले झापामा राणाविरोधी आन्दोलनलाई काबुबाहिर जानबाट रोकेकामा मेरो सराहना गरे । साथै, विसं ००७ को आन्दोलनमा झापामा रहेर मैले गरेको काम र तत्कालीन सरकारका पक्षमा हुँदाहुँदै पनि आन्दोलनकारी र राणा पक्षधरलाई मिलाएर अघि बढ्ने क्रममा मैले प्राप्त गरेको सफलतालाई उनले प्रशंसा पनि गरे । र, दाङमा किसान र जमिनदारबीच समस्या देखिएकाले समाधानार्थ तत्काल दाङ जान अह्राए ।

स्थानीयस्तरमा समाधान गर्न सकिने समस्या भए आफैँ पहल गर्न र केन्द्रस्तरबाट समाधान गर्नुपर्ने भए गृह मन्त्रालयलाई लेखी पठाउन उनको निर्देशन थियो ।

३ जेठ ००८ मा देउखुरी–दाङबाट दाङलाई छुट्याएर अलग जिल्लाको मान्यता दिइएको थियो । तर, पनि समस्या ज्यूँका त्यूँ रहेपछि गृहमन्त्री बीपी कोइराला समस्यामा परेका रहेछन् । त्यसअघि नेपालगन्ज गोश्वारा अन्तर्गत थियो, दाङ–देउखुरी । ३ जेठपछि यसले छुट्टै जिल्लाको मान्यता पाएपछि बडाहाकिम पनि पाएको थियो, जसको पहिलो बडाहाकिम हुने सौभाग्य मलाई जुरेको थियो । म दाङ पुग्दा माल, अदालत, हुलाक र इन्स्पेक्टरको कार्यालयबाहेक अन्य सरकारी निकायको अस्तित्व थिएन । भएका कार्यालयहरूबीच पनि आपसी तालमेल र सहकार्य रहेनछ । 

बीपी गृहमन्त्री भएपछि उनीविरुद्ध उनकै पार्टीभित्रबाट विरोधका स्वर चर्किन थालेका थिए । राजधानीवरिपरिका काठमाडौँ, नुवाकोट, धादिङ र रसुवा मात्र होइन, गृहनगर विराटनगर, पूर्वी क्षेत्र एवं बुटवल पश्चिमको क्षेत्रमा पनि बीपीको विरोधमा प्रदर्शन भइरहेका थिए । यी प्रदर्शनमा पार्टीबाहिरका व्यक्तिभन्दा पनि नेपाली कांग्रेसकै बीपीविरोधीको बाहुल्य रहेछ, जुन कुरा उनी स्वयंले पनि राम्रोसँग बुझेका थिए । म प्रशासनिक क्षेत्रको व्यक्तिले राजनीतिका यस्ता कुरा बुझ्न धेरै समय लाग्यो । बीपीले दाङको वस्तुस्थिति बताउने क्रममा पृष्ठभूमिमा रहेका यी कुरा पनि गरेपछि दाङमा पनि अवश्य पार्टीको आन्तरिक राजनीतिले समस्या उब्जाउन भूमिका निर्वाह गरेको बुझ्न मलाई सजिलो भएको थियो । फेरि, ००७ को परिवर्तनपछिको पहिलो मन्त्रिपरिषद्मा सूर्यप्रसाद उपाध्यायका ठाउँमा काकतालीले खाद्य तथा कृषिमन्त्री बन्न पुगेका भरतमणि शर्मालाई तीन महिनामै हटाएपछि दाङमा बीपीको विरोधमा कांग्रेसभित्रैबाट पनि असन्तोष प्रकट भइरहेको रहेछ । त्यहाँ पुगेपछि यो कुरा पनि थाहा लाग्यो ।

त्यसो त ००७ मा प्रजातन्त्र आगमनपछि नै दाङमा दंगा फैलिएको थियो । दाङ–देउखुरीमा अलग्गै सरकार निर्माण गर्ने र त्यहाँका राजा–रजौटाको अस्तित्व समाप्त पार्ने क्रममा आन्दोलन भइरहेको थियो । त्यसका साथै विभिन्न राजनीतिक दलका नेता–कार्यकर्ताको सक्रियतामा  जमिनदार र किसानबीच द्वन्द्व सिर्जना गरेर आन्दोलन पनि भइरहेको थियो । यसैबीच, ५ वैशाख ००८ मा विराटनगरको मजदुर जुलुसमा मोरडका गभर्नरको आदेशमा गोली चलाउँदा नौ जना मजदुर मारिए भने ५१ जनाभन्दा बढी घाइते भए । त्यसलगत्तै पश्चिम बर्दियाको राजापुरमा २० वैशाखमा जमिनदार र किसानबीच चलेको आपसी झगडामा सरकारले गोली चलाउँदा ६ जना किसानको घनास्थलमै मृत्यु र २७ जना गम्भीर घाइते हुन पुगेपछि त्यो आन्दोलन पश्चिम नेपालमा झन् चर्किन पुग्यो । त्यसका बाछिटाले दाङलाई पनि लपेटेको थियो । 

खासमा जमिनदार र किसानबीचको आन्दोलन त थियो नै, त्यसमा भर्खरै मात्र हटाइएका मन्त्री भरतमणि शर्माका समर्थकद्वारा पनि मलजल गर्ने काम भइरहेको रहेछ । यी सबै कुरा बुझेपछि किसान र जमिनदारका प्रतिनिधिलाई बोलाएर सर्वपक्षीय कुराकानी गर्दै समस्या समाधानको प्रयास गरेँ । दुवै पक्षबीच वार्ताका माध्यमबाट समस्या समाधान गरी बडाहाकिमले गर्न सक्ने फैसला र निर्देशन स्थानीय स्तरमै दिएँ भने किसानद्वारा उठाइएको जमिनदारको हदबन्दीमाथिको जमिन कब्जा गर्ने र भूमिहीन किसानलाई बाँड्नुपर्ने माग गृहमन्त्रीलाई सिफारिस गर्ने वचन दिएर समस्या समाधान गरेँ । त्यसपछि भरतमणि शर्माका समर्थकहरूलाई बोलाएर राजनीतिक समस्या राजनीतिक ढंगले नै समाधान गर्न प्रेरित गरेँ ।

समयक्रममा दाङमा उत्पन्न समस्या त मत्थर भयो । तर, यो कुरा बीपीलाई अवगत गराउन काठमाडौँ आउँदा नआउँदै उनी गृहमन्त्रीबाट राजीनामा दिएर बाहिरिनुपरेको खबर सुन्नुपर्‍यो । बीपीले जुन काम सुम्पिएर मलाई दाङ पठाएका थिए, त्यो काम फत्ते गरेको कुरा उनैलाई सुनाउन नपाउँदा पछिसम्मै थकथकी भने लागिरह्यो ।

प्रस्तुति : ईश्वरी ज्ञवाली

पुरा पढ्नुहोस्

सूर्य छाप स्वतन्त्र

राजकुमार बानियाँ
पछिल्लो समय ४५ वटा जातीय संस्थाको छाता संगठन आदिवासी जनजाति राष्ट्रिय आन्दोलनको नेतृत्व गरिरहेका पद्मरत्न संघीयता र पहिचानको शुभ दिन आउनेमा निकै आशावादी छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘म कसरी गिरिजाबाबुको मान्छे भएँ ?’— अच्युतकृष्ण खरेल

सीताराम बराल
नेतृत्वको स्रोत नै फोहोर भएपछि धारामा कसरी सङ्लो पानी आउँछ ? प्रहरीको राजनीतिक नेतृत्वको स्रोत पनि त्यस्तै फोहोर भयो, त्यसैले प्रहरीमा अति राजनीतीकरण भयो ।
पुरा पढ्नुहोस्

[झटारो] सेटिङ सिध्याउने सेटिङ

लक्ष्मण गाम्नागे
भन्सार प्रमुखको मुख त झन् अघिदेखि नै चिलाइरहेको थियो, उनी बोले, ‘यो पनि सेटिङ नमिलेर पक्राउ परेको हो हजुर । नत्र माथिबाट क्लियर भएर गएको माल गेटमा पुगेर कसरी समातियो ?
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

रविन्द्र मानन्धर
कानुन अनुसार केही वर्ष काराबासपछि पचाएको लाखौँ रूपियाँ भोग गर्ने ‘मास्तर प्लान’ रहेछ उनको, लुट फिल्मको जस्तो ।
पुरा पढ्नुहोस्

अन्धोयुग: विषय विशिष्ट, प्रस्तुति कमसल

गोकर्ण गौतम
नयाँ कलाकारलाई गहकिलो भूमिकामा उतार्दा निर्देशकले प्रशस्त गृहकार्य नगराएको परिणाम मञ्चमा देखिन्छ पटक–पटक ।
पुरा पढ्नुहोस्

हिमाली राजधानी

कौशलराज सापकोटा
यो तस्बिर लोमान्थाङबाट फर्किने क्रममा सबेरै लिइएको हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

अनुमतिबिनाका अस्पताल

भिषा काफ्ले

दर्ता नै नभएको भन्दै स्वास्थ्य मन्त्रालयले डेढ महिनाअघि काठमाडौँ उपत्यका र बाहिरका केही क्लिनिक बन्द गर्ने निर्णय गर्‍यो । निर्णयमा अर्काे सूचना जारी नभएसम्म नयाँ क्लिनिक दर्ता नगरिनेसमेत उल्लेख थियो । स्वास्थ्य मन्त्रालय र मातहत निकायमा दर्ता नभएका क्लिनिकमा कुनै चिकित्सक गएर उपचार गरे उसको अनुमतिपत्र खोसिन सक्ने चेतावनीसहितको सूचना पनि निकालियो । 

क्लिनिकहरूमाथि कडाइ गरिए पनि वर्षाैंदेखि अनुमतिबिना नै सञ्चालनमा रहेका ठूला मेडिकल कलेज अन्तर्गतका अस्पताल भने निस्फिक्री चलिरहेका छन् । यसै गरी स्वास्थ्य सेवा सञ्चालनको स्वीकृति नलिएका ठूला अस्पतालहरूमा करिब दुई हजार चिकित्सक सामान्य जाँचदेखि जटिल शल्यक्रिया निर्धक्क गरिरहेका छन् । हाल सञ्चालनमा रहेकामध्ये तीनवटा मेडिकल कलेजले मात्र दुई सय शय्या बराबरको स्वास्थ्य सेवा सञ्चालनको स्वीकृति पाएका छन् । अन्य केहीले स्वीकृतिका लागि निवेदन पेस गरेका त छन् तर मापदण्ड पूरा गर्न नसकेका कारण स्वीकृति पाइसकेका छैनन् ।

स्वास्थ्य मन्त्रालय स्रोतका भनाइमा तीन ठूला मेडिकल कलेजले त अझ दर्ताको निवेदनसमेत दिएका छैनन् । मन्त्रालयले स्वीकृतिका लागि त्यस्ता अस्पतालहरूलाई आवश्यक कागजातसहित आउन पटक–पटक पत्राचार गरेको छ । तर, प्रक्रियामा आउन चाहेका छैनन् । नियमविपरीत अस्पताल सञ्चालन गर्ने यस्ता मेडिकल कलेजलाई मन्त्रालयले कारबाहीको दायरामा ल्याउन सकेको छैन । 
कानुनत: स्वास्थ्य मन्त्रालयको अनुमति नलिई वा नवीकरण नगरी अस्पताल सञ्चालन गर्न पाइँदैन ।

यदि कानुनी स्वीकृतिबिना अस्पताल सञ्चालन गरिएको छ भने सरकारले त्यस्ता अस्पतालको स्वास्थ्य सेवा सञ्चालन बन्द गर्न सक्छ । सुशासन ऐन, २०६४ अनुसार स्वास्थ्य मन्त्रालयले ७ पुस ०७० मा स्वास्थ्य संस्था स्थापना, सञ्चालन तथा स्तरोन्नति मापदण्डसम्बन्धी निर्देशिका नै जारी गरेको थियो । त्यो निर्देशिकाले सबै निजी तथा गैरसरकारी स्वास्थ्य संस्थाहरूलाई स्वीकृति तथा नवीकरणको वाध्यकारी व्यवस्था गरेको छ । तर पनि, १४ शिक्षण अस्पताल बिनास्वीकृति सञ्चालनमा छन् अझै पनि । अन्य मेडिकल कलेज तथा अस्पतालले पनि थोरै शय्याको स्वीकृति लिएर धेरै शय्याका अस्पताल सञ्चालन गरिरहेका छन्, जसले नवीकरण गराउनैपर्छ । निर्देशिका अनुसार दुई सयभन्दा धेरै शय्यासहित सञ्चालन भएका स्वास्थ्य संस्थाले अनिवार्य रूपमा स्वास्थ्य मन्त्रालयबाट स्वीकृति लिनुपर्ने हुन्छ । तर, सञ्चालनमा रहेका तीनबाहेक अरू मेडिकल कलेजले स्वीकृति नपाएको स्वास्थ्य मन्त्रालय अन्तर्गत चिकित्सा महाशाखाका प्रमुख डा भोला श्रेष्ठ बताउँछन् । 

स्वास्थ्यमन्त्री गगन थापाले जिम्मेवारी सम्हालेलगत्तै दर्ताबिना सञ्चालित स्वास्थ्य संस्थालाई १५ दिनभित्रमा तोकिएको कागजातसहित प्रक्रियामा आउन पत्र पठाउने तयारी गरेको थियो । सोही अनुसार चिकित्सा महाशाखाबाट टिप्पणी उठेर मन्त्री थापाकहाँ निर्णयार्थ पेस पनि भयो । तर, पत्र पठाउँदा भने मातहतका निकायलाई दर्ता तथा अनुमतिका लागि नियमनमा ल्याउनुपर्ने जानकारी मात्र गराइएको छ । र, त्यसमा समयावधि पनि उल्लेख गरिएको छैन । स्रोतका भनाइमा, समयावधि तोकेर पठाउन लागिएको पत्राचारको जानकारी जब ठूला अस्पताल सञ्चालकहरूले पाए, त्यसपछि उनीहरूले मन्त्रालयका उच्च पदाधिकारीलाई समयावधि नतोक्ने बेहोरासहितको पत्र पठाउने व्यवस्था गर्न दबाब दिए । र, त्यसमा सफल पनि भए । 

यसअघि ०७० मै सरकारले भवन विभागले तोकेको मापदण्डभित्रका संरचना निर्माण गर्न सात वर्षको सहुलियतपूर्ण समय दिएको थियो, प्रत्येक वर्षको प्रगतिसहितको प्रतिवेदन बुझाउनुपर्ने सर्तसहित । मन्त्रालयले दिएको यो सहुलियतपूर्ण निर्देशनको पनि उनीहरूले अटेर गर्दै आएका छन् । त्यसरी अटेर गर्नेमा प्रक्रिया अगाडि बढाउन निवेदन दिएका अस्पतालहरूसमेत छन् । 

यस्तो प्रक्रिया पुर्‍याउन नसक्ने अस्पतालमा राजधानीका काठमाडौँ मेडिकल कलेज, नेपाल मेडिकल कलेज र कान्तिपुर डेन्टल कलेज छन् । उपत्यकाबाहिर कास्कीको मणिपाल मेडिकल कलेज, भैरहवाको युनिभर्सल मेडिकल कलेजका अस्पताल पनि अनुमतिबिनै चलेका छन् । त्यसै गरी काठमाडौँ विश्वविद्यालयको धुलिखेल अस्पताल, काभ्रे, नेपालगन्ज मेडिकल कलेज, बाँके, कलेज अफ मेडिकल साइन्सेज, चितवन, जानकी मेडिकल कलेज, धनुषा, नेसनल मेडिकल कलेज, पर्साले पनि स्वीकृति लिएका छैनन् । 

प्रक्रियामै नआई सञ्चालित नेपाल मेडिकल कलेज, जोरपाटी, कलेज अफ मेडिकल साइन्सेज, चितवन र नेसनल मेडिकल कलेज, वीरगन्जले १ सय १५ विद्यार्थी पढाउने अनुमति पाएका छन् । प्रतिविद्यार्थी पाँच शय्या बराबरको अस्पताल सञ्चालन गर्नुपर्ने अनिवार्य व्यवस्था नेपाल मेडिकल काउन्सिलले गरिदिएको छ । यस अनुसार यी कलेजहरूले कम्तीमा ५ सय ४५ शय्याका लागि स्वीकृति प्राप्त गरेर मात्र अस्पताल सञ्चालन गर्नुपर्छ । तर, हाल सञ्चालनमा रहेका मध्ये चितवन मेडिकल कलेजबाहेक अरूले यो मापदण्ड पालना गरेका छैनन् । 

१ सय १० सिटमा विद्यार्थी पढाउने अनुमति पाएको किस्ट मेडिकल कलेज एक सय शय्याको अस्पतालको मात्र स्वीकृति लिएर सञ्चालन गरिरहेको छ । सय शय्याको मात्र स्वीकृति पाएर सञ्चालन भएका अन्य मेडिकल कलेजमा लुम्बिनी मेडिकल कलेज (पाल्पा), नोबेल मेडिकल कलेज (विराटनगर), देवदह मेडिकल कलेज (रुपन्देही), नेपाल स्वास्थ्य सेवा सहकारी संस्था (काठमाडौँ), बी एन्ड बी अस्पताल (ग्वार्को) छन् । यी कलेजले ७५ देखि १ सय १५ जनासम्म विद्यार्थी अध्यापन गराउँदै आएका छन् । 

मन्त्रिपरिषद्को ७ मंसिर ०७३ को बैठकले दर्ता नगरी सञ्चालन भइरहेका स्वास्थ्य संस्थाहरूलाई एकपटकका लागि दर्ता/नवीकरण गर्न मौका दिएको छ । फागुन मसान्तभित्र दर्ता प्रक्रियामा नआए सेवा सञ्चालनमा रोक लाग्न सक्नेछ । मन्त्रालयको चिकित्सा महाशाखा प्रमुख डा श्रेष्ठ प्रक्रियामा नआउने अस्पताललाई कानुन अनुसार कारबाही गरिने बताउँछन् । भन्छन्, “अहिले हामीले मापदण्डमा तोकिएको कागजातसहित प्रक्रियामा आउन आग्रह गरेका छौँ । समयमा नै कागजातसहित प्रक्रियामा नआए सरकार कानुन अनुसार अघि बढ्छ ।” 

‘हामी व्यावहारिक पक्ष मात्र हेर्छौं’ 
– प्राडा धर्मकान्त बाँस्कोटा, अध्यक्ष, नेपाल मेडिकल काउन्सिल 

मेडिकल काउन्सिलले कागजी प्रक्रियामा अस्पतालहरूको शय्या संख्या भए/नभएको भन्दा पनि साँच्चै गोटा गन्तीमा शय्या संख्या भए/नभएको हेर्ने गरेको छ । शय्या संख्या त हामीभन्दा पहिले सम्बन्धित विश्वविद्यालयले सिट संख्या सिफारिस गर्नुपूर्व पनि हेरेको हुन्छ । त्यहाँबाट सिफारिस भएपछि र हामीले स्वीकृति दिनुअघि निरीक्षणका लागि जाँदा पनि हेर्छौं । त्यहाँको संकाय, उपकरण, बिरामीको चाप, शैक्षिक कार्यतालिका र शय्याको संख्याका आधारमा हामी सिट संख्या निर्धारण गर्छाैं । हामीले व्यावहारिक पक्ष हेर्ने हो । त्यसैले कागजी रूपमा उनीहरूले स्वास्थ्य सेवाका लागि स्वीकृति पाएका छन्/छैनन्, त्यो हेर्ने गरेका छैनौँ । 


 

 

 

पुरा पढ्नुहोस्

‘आधार इलाका’मा आक्रोश

काशीराम डाँगी
प्रधानमन्त्री, मन्त्री र सांसदलाई रोल्पामै अवरोध
पुरा पढ्नुहोस्

संकटमा शून्य उच्च मावि

बाबुराम विश्वकर्मा
पूर्वप्राथमिक विद्यालयदेखि कक्षा १२ सम्मै, कि त बन्दको विकल्प
पुरा पढ्नुहोस्

वज्र विवाद

गोकर्ण गौतम
भूकम्पमा भत्केका मल्लकालीन सम्पदा पुन:निर्माणमा वज्र प्रयोग कति ठीक, कति बेठीक ?
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

बीपीले देखेको जातिवाद र मधेसवादको जरो

हस्त गुरुङ
हृषीकेश शाहले ‘तराईलाई उपेक्षा छ, जातीय समूहहरूलाई म बढाउाछु’ भनेपछि बीपीलाई चिन्ता परेछ  । उनले उसै बे ला प्रतिवाद गर्न चाहे पनि कांग्रेसले साथ दिएनछ । कम्युनिस्टहरू त बीपीको घोर विरोधमा लागेकै थिए ।
पुरा पढ्नुहोस्

मियोविहीन राजनीति

अच्युत वाग्ले
बहुविचारमा आधारित दलगत राजनीतिको पनि एक प्रकारले अन्त्य भएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[टिस्टुङ देउराली] नाभि हराएको कस्तूरी

विवेक पौडेल
बाहिरियाले आक्रमण गरेर स्थानीयलाई पराधीन बनाउाछ, त्यसपछि आक्रमणकारी शोषक हुन्छ भने स्थानीयचाहिा दास । यसलाई उपनिवेशीकरण भन्दा पनि हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘मर्जी होस्’ले बित्यास

दीप लामिछाने
थाहा पाएपछि आफ्नो गल्ती सच्याउन मैले भनेँ, “सरकार ! मर्जी होस् ।”
पुरा पढ्नुहोस्

किन विरोध भयो, टोपी दिवसको ?

श्रेय पौडेल
ढाका टोपी र दौरा–सुरुवाल निर्जीव पहिरन हुँदाहुँदै पनि तिनमा शासकको सांस्कृतिक आत्मालाई घुसाइयो ।
पुरा पढ्नुहोस्

[गोलार्द्ध] सैन्य अभ्यासका संकेत

रूपक सापकोटा
यसपटक हुन लागेको नेपाल–चीन संयुक्त सैन्य अभ्यास सानो आकारकै हुनेछ । तर, यसले दूरगामी परिणाम पहिल्याउनेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘नियन्त्रित अस्थिरता’को नियति

सन्तोष आचार्य
संघीयतालाई गिजोलिरहँदा नेपाली राजनीतिमा स्थान खो ज्ने विदेशी शक्तिलाई दोहोरो फाइदा हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवबाट सिकौँ

प्रणव भट्टराई
राजनीतिक दलका नेताहरूले वैज्ञानिक आधारबिना आफ्नो पैतृक सम्पत्तिलाई अंशबन्डा गरेजसरी प्रदेशहरू बाँडफाँट गरिदिए । अहिले देखिएको सीमांकन हेरफेरको बखेडाको प्रमुख जड नै यही हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

सूर्य छाप स्वतन्त्र

राजकुमार बानियाँ
पछिल्लो समय ४५ वटा जातीय संस्थाको छाता संगठन आदिवासी जनजाति राष्ट्रिय आन्दोलनको नेतृत्व गरिरहेका पद्मरत्न संघीयता र पहिचानको शुभ दिन आउनेमा निकै आशावादी छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

पृथ्वीनारायणवादी कम्युनिस्ट

राजकुमार बानियाँ
चार दशक लामो राजनीतिक जीवनमा मोदनाथ प्रश्रितले पाउने ‘बेस्ट कम्प्लिमेन्ट’ हो, ‘तपाईंको किताब पढेर कम्युनिस्ट भएको हुँ ।’
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण कथा» असाधारण आमा

राजकुमार बानियाँ
सामाजिक सेवाकी रोलमोडल पुष्पा बस्नेत
पुरा पढ्नुहोस्

महको म

राजकुमार बानियाँ
मदनकृष्णलाई अब आफ्नो आत्मकथालाई मौलिक अवतार दिनु छ । ताकि त्यो आत्मकथा हरिवंश आचार्यको चिना हराएको मान्छेको पूरक होस् तर खजाना नजुधोस् ।
पुरा पढ्नुहोस्

आर्ट ग्यालरीलाई टिक्नै गाह्रो

गोकर्ण गौतम
अपर्याप्त ग्यालरी र अप्रभावकारी प्रदर्शनीको मारमा चित्रकला
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

समृद्धिको बाटो

घनश्याम गौतम

तम्घास ।।  अर्बेनी–७, गुल्मीका भीमलाल न्यौपाने, ७२, लाई अहिले सदरमुकाम तम्घास आउन स्याङ्जा–पाल्पा हुँदै दुई जिल्ला घुम्नुपर्दैन । आफ्नै दैलोअगाडि गाडी चढेर चार घन्टामै सदरमुकाम पुग्छन् । उनी भन्छन्, “बाँदर लड्ने भीरको बाटो पैदल हिँडेर तम्घास पुग्नुपथ्र्यो । यति छिटो देखिएको यो परिवर्तन कहिलेकाहीँ त सपनाझैँ लाग्छ ।”

तम्घासबाट करिब ८० किलोमिटर पूर्वमा रहेका हर्मिचौर, अर्बेनी, जयखानी, पूर्तिघाट, खड्गकोटजस्ता एक दर्जनभन्दा बढी गाविसलाई कालीगण्डकी करिडोरले सुगम बनाइदिएको छ । करिडोरको गुल्मीको रिडीदेखि पूर्तिघाटसम्मको ट्रयाक खुलेपछि यस क्षेत्रका गुल्मी, स्याङ्जा, पर्वत र बाग्लुङका बासिन्दाको दैनिकी र जीविका नै फेरिँदै छ । गुल्मी खण्डको ४५ किलोमिटरको ट्रयाकमा अहिले साना–ठूला सवारी साधन चल्न थालेका छन् । यो खण्ड बाग्लुङको सिमाना खड्गकोटको बरल्वासम्म जोडिन्छ । 

लामो समय अल्झिएको यो खण्डको काम करिब ५० करोड रुपियाँ खर्चेर नेपाली सेनाले सकेको हो । ०३९ देखि नै ट्रयाक खोल्ने प्रयास सुरु गरिएको थियो । ०५७ मा हर्मिचौरमा कालीगण्डकी करिडोरको शिलान्यास भएपछि यसले तीव्रता पाउने अपेक्षा गरिएको थियो । तर, विभिन्न बहानामा काम ढिलो भयो र अन्तत: तीन वर्षअघि नेपाली सेनालाई जिम्मा दिइयो । करिडोर निर्माण कार्यदलका प्रमुख सेनानी रेश्मीराज भट्टराई भन्छन्, “३४ वर्षदेखि अलमलमा परेको ट्रयाक हामीले ३ वर्षमै खोल्न सफल भयौँ ।” 

कालीगण्डकी करिडोरका रूपमा काम सुरु हुनुपूर्व नै सरकारले व्यापारिक पारवहन मार्गका रूपमा देशभर आठवटा उत्तर–दक्षिण करिडोरको परिकल्पना गरेको थियो । मुस्ताङको कोरलाबाट बेनी, कुस्मा, मिर्मी, पाल्पा हुँदै रुपन्देहीको बेलहिया जोड्ने योजना थियो । पछि कालीगण्डकी करिडोर योजना अगाडि सारिएपछि राम्दी पुल, गुल्मीबाट कालीगण्डकी किनारैकिनार नवलपरासीतर्फ काम सुरु भयो भने पाल्पा–बुटवल खण्डमा थप काम हुन पाएन । “उत्तर–दक्षिण व्यापार मार्गका रूपमा गैँडाकोट पुग्नुभन्दा पाल्पा हुँदै बुटवल झरेर भारतको सुनौली पुग्नु धेरै छोटो पर्छ,” सडक विभागका सहसचिव गोपाल सिग्देल भन्छन्, “तर, गैँडाकोटसम्मको १ सय ३० किलोमिटर सडकले नदी किनारका फाँट र दुर्गम गाउँहरूलाई दिने पहुँचलाई नजरअन्दाज गर्न मिल्दैन ।”

गुल्मी खण्डमा ट्रयाक खोल्ने काम सकेर अहिले सेनाले बाग्लुङको छिस्तीदेखि टुटुंगासम्मको २६ किलोमिटर खण्डमा काम गरिरहेको छ । टुटुंगादेखि बाग्लुङको बलेवा विमानस्थल हुँदै मालढुंगासम्मको १४ किलोमिटर ट्रयाक यसअघि नै खोलिसकिएको छ । “२६ किलोमिटरको काम पूरा भएपछि गुल्मीको रिडीदेखि मुस्ताङसम्म सजिलै पुग्न सकिन्छ,” प्रमुख सेनानी भट्टराई भन्छन् ।

भारतको सुनौली नाकादेखि चीन जोड्ने मुस्ताङको कोरला नाका जोड्ने उद्देश्यले सुरु गरिएको उत्तर–दक्षिण व्यापारिक पारवहन मार्ग कालीगण्डकी करिडोर ४ सय ३५ किलोमिटर लामो छ । २२ अर्ब रुपियाँ लागत अनुमान गर्दै सरकारले तेस्रो राष्ट्रिय प्राथमिकताको आयोजनामा राखेर ०५९ देखि निर्माण सुरु गरेको थियो । त्यतिखेर २० वर्षभित्र सम्पन्न गर्ने सरकारको लक्ष्य थियो । योजना अनुसार आगामी पाँच वर्षभित्र करिडोरको जोमसोम–कोरला खण्डमा ग्राभेल र बाँकीमा पिच सम्पन्न हुँदै छ । “गरिबी निवारण, दिगो आर्थिक विकास र विकेन्द्रीकरणमा सहयोग पुर्‍याउने सडकको अवधारणा हो,” करिडोर सरोकार समितिका प्रवक्ता टीकाराम ढकाल भन्छन्, “पाल्पा खण्डको काम अझै बाँकी रहँदा करिडोर पूर्ण हुन सकेको छैन । र, काम नसकी उद्देश्य पूरा गर्न सकिँदैन ।”

यो करिडोर सम्पन्न भएपछि पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रका ६ जिल्लाका दुर्गम भेगमा यातायात जोडेर तिनलाई सुगम मात्र बनाउने छैन, हिमालदेखि पहाड र तराई हुँदै व्यापार विस्तारसमेत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । नवलपरासीको गैँडाकोटदेखि पाल्पाको राम्दी, पीपलडाँडासम्मको १ सय ३० किलोमिटर खण्डमा ट्रयाक खुलिसकेको छ । पाल्पाको राम्दीदेखि अर्गलीसम्मको ३३ किलोमिटर खण्डमध्ये तीन सय मिटरमा मात्र ट्रयाक खुल्न बाँकी छ, जसमा काम सुरु भइसकेको छ । यो आर्थिक वर्षमै बेलहियादेखि कोरलासम्म ट्रयाक जोडिएपछि स्तरोन्नतिको काम हुने अधिकारीहरू बताउँछन् ।
 
हिमालदेखि भारतको त्रिवेणीसम्म नुन बोक्ने प्राचीन रेशम मार्गमा यो करिडोर निर्माण भइरहेकाले यसले ऐतिहासिक महत्त्व राख्ने करिडोर निर्माणका अगुवा एवं पूर्वमन्त्री प्रदीप ज्ञवाली बताउँछन् । भन्छन्, “हिन्दुहरूको पवित्र तीर्थस्थल मुक्तिनाथ धाम र बौद्ध धर्मावलम्बीको धार्मिक स्थल लुम्बिनीलाई पनि सीधा जोड्ने एउटै मार्ग हुनु नै पनि यसको एउटा महत्त्वपूर्ण पक्ष हो ।” प्राचीन र धार्मिक महत्त्वसँगै करिडोर निर्माणले तीन अञ्चल र ६ जिल्लाका १० लाख ३० हजार जनसंख्यालाई सीधा सडक सञ्जालमा जोड्नेछ । अहिले निर्माण भइरहेको सडकको चौडाइ साढे सात मिटर छ । कालीगण्डकी तटीय क्षेत्र हुँदै निर्माण भइरहेकाले कृषिजन्य उत्पादन, पर्यटन विकास, विद्युत् उत्पादन, उद्योग स्थापनामा समेत यो करिडोरले योगदान गर्ने आशा गरिएको छ ।  

सरोकार समितिका प्रवक्ता ढकाल भन्छन्, “हिमालको काखबाट बग्दै आएको कालीगण्डकीको तटीय क्षेत्रको प्राकृतिक सौन्दर्य, झरना र धार्मिक सम्पदा, सांस्कृतिक पर्यटनको प्रचार–प्रसार र विकासमा समेत करिडोरले महत्त्व राख्नेछ ।” 

पुरा पढ्नुहोस्

बिजुलीको झट्का

सुरेशराज न्यौपाने
लोडसेडिङ हटेपछि वैकल्पिक उपकरणको व्यापार ठप्प
पुरा पढ्नुहोस्

रेमिट्यान्सको रकम अब सञ्चयकोषमा

रामबहादुर रावल
अनुत्पादक खर्च घट्ने र पूर्वाधार क्षेत्रमा लगानी जुट्ने अपेक्षा
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबन्दीले राहत

मनबहादुर बस्नेत
पाँच सय र एक हजार रुपियाँका भारतीय नोट गैरकानुनी भएपछि नेपाल प्रहरीलाई हाइसन्चो
पुरा पढ्नुहोस्

सुरुङमा सरर

सुरेशराज न्यौपाने
नागढुंगा–नौबीसे सुरुङ मार्ग निर्माण तयारी अन्तिम चरणमा
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

‘म कसरी गिरिजाबाबुको मान्छे भएँ ?’— अच्युतकृष्ण खरेल

सीताराम बराल

पूर्वप्रहरी महानिरीक्षक अच्युतकृष्ण खरेल राजतन्त्रकालमा आफूमाथि पूर्वाग्रही ढंगबाट भ्रष्टाचारको मुद्दा लगाइएको दाबी गर्छन् । अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगद्वारा दायर मुद्दा उनले सर्वोच्च अदालतबाट जितिसकेका छन् । तत्कालीन अवस्थामा दरबार र गृहमन्त्री वामदेव गौतमका कटु आलोचक थिए खरेल । उनीसँग नेपालका लागि नेपालले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश :

शक्तिमा रहेको मान्छेलाई अवकाशपछि दिन बिताउन कत्तिको गाह्रो हुने रहेछ ? 
नेतृत्व दुई किसिमले प्राप्त भएको हुन्छ, एउटा लादेर र अर्काे आफ्नै बुतामा । म लादेर प्रहरीको महानिरीक्षक (आईजीपी) भएको मान्छे होइन । आफ्नै बुतामा भएको हुँ । अवकाश पाएपछि जीवन जिउने एउटा कला आफू पदमा रहँदा गरेका कामप्रतिको सन्तुष्टि पनि हो । मैले आफ्नो जीवनमा जे जे देखेँ, त्यो लेखिसकेको छु– इन्सपेक्टरका रूपमा चितवनमा लेखेँ । डीएसपी हुँदा भैरहवामा लेखेँ र डीआईजी हुँदा पोखरामा लेखेँ । आफ्नो जीवनमा लेखिएका तिनै कामले मलाई सन्तुष्टि दिन्छ । र, त्यसैले मलाई दिन बिताउन गाह्रो छैन ।

यो त अलिक मपाईंत्व भएन र ?
मपाईंत्व नै भन्नूस्, केही छैन । पद मात्र पाउँदैमा ठूलो हुने भए जनताले प्रचण्डलाई ठूलो भन्थे होलान् । केपी ओली र शेरबहादुर देउवालाई भयंकर मान्थे होलान् । बाबुराम भट्टराईलाई वाहवाह गर्दा हुन् । यिनलाई गरेका छन् त जनताले यस्तो ? छैनन् । बरू, म आत्मसम्मानका साथ बसेको छु । कसैले प्रश्न उठाउन त सकेको छैन नि !
 
अख्तियारले तपाईंविरुद्ध पनि मुद्दा दायर गरेको होइन र ? 
हो, गर्‍यो । तर, किन गर्‍यो भन्ने कुरा बुझ्ने प्रयास तपाईं मिडियाहरूले कहिल्यै गर्नुभयो ? सायद राजतन्त्र रहिरहेको भए अहिले पनि ममाथि मुद्दा लाग्दो हो । 

आज भन्नूस् न त !
मैले किन भन्नुपर्‍यो ! ममाथि लगाएको आरोप सत्य थियो कि असत्य भन्ने कुरा अदालतले भनिसक्यो नि ! अदालतले मलाई जिताइसक्यो । त्यसैले मैले बोल्नुपर्ने नै छैन । सबै कुरा अदालतले बोलिसकेको छ । यो देशका कतिपय राजनीतिक मानिसविरुद्ध मुद्दा नै चलेको छैन । तिनलाई तपाईं इमानदार मान्नुहुन्छ ? किंवदन्ती नै छ नेपालीमा– नचिनेको चोर बाबुबराबर । 

तपाईंको अनुभवमा को नेता कस्तो लागे ? 
यो कुरा व्यक्तिगत अनुभवका आधारमा भन्नुपर्ने हुन्छ । प्रहरी महानिरीक्षकका रूपमा मैले प्रधानमन्त्री कृष्णप्रसाद भट्टराईसँग पनि काम गरेँ । उहाँ अत्यन्त नैतिकवान् र आदर्शमा अड्ने मान्छे । मनमोहन अधिकारीसँग एकाधपटक भेटेँ । उहाँ पनि अत्यन्त सम्मानित व्यक्तित्व । गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई पनि हेरेँ । उहाँले कहिल्यै पनि प्रहरी संगठनमा हस्तक्षेप गर्नुभएन । बरू, स्वतन्त्रता दिनुभयो । 

जे चाहेको हो त्यही गरिदिएपछि किन हस्तक्षेप गर्नुपर्‍यो त ?
त्यो हुँदै होइन । सुरक्षासम्बन्धी विशेषज्ञ राजनीति गरेर प्रधानमन्त्री वा गृहमन्त्री हुन सक्छ कि लामो समय सुरक्षा निकायमा नै काम गरेको मान्छे हुन सक्छ ? प्रहरी संगठन चलाउने दायित्व महानिरीक्षकको हो भन्ने कुरा गिरिजाबाबुले राम्रोसँग बुझ्नुभएको थियो । 

गैरकांग्रेसी प्रधानमन्त्री/गृहमन्त्रीसँग तपाईंको झगडा पर्नुको कारणचाहिँ के थियो ? 
तपार्इंलाई थाहा छैन– खुमबहादुर खड्का गृहमन्त्री हुँदा कैयौँ दिनसम्म हाम्रो बोलचाल नै थिएन भन्ने कुरा ? 

राजनीतिक नेतृत्वसँग सम्बन्ध राम्रो बनाउनु प्रहरी महानिरीक्षकको दायित्व हो कि होइन ?
प्रहरी महानिरीक्षकका रूपमा जे दायित्व निर्वाह गर्नुपर्ने हो, त्यो मैले निर्वाह गरेँ । पदमा छँदा सधैँ लक्ष्मण–रेखाभित्रै रहेँ । तर, म मात्र लक्ष्मण–रेखाभित्र बसेर नहुने । गृहमन्त्रीहरू पनि लक्ष्मण–रेखाभित्र नबस्दा त्यस्तो परिस्थिति सिर्जना हुने रहेछ । खुमबहादुरजी, वामदेवजी गृहमन्त्री हुँदा त्यस्तै भएको हो । 

कस्तो ?
वामदेवजी गृहमन्त्री छँदा मलाई प्रहरी महानिरीक्षकबाट गुप्तचर विभागमा सरुवा गर्नुभयो । त्यसपछि त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा के के घटना भए ? सुन तस्करी कसरी मौलायो ? त्यो थाहा पाउनूस् । अनि, कमजोरी कसको रहेछ, तपाईं आफैँले थाहा पाइहाल्नु हुन्छ ।

सुन तस्करीकै लागि प्रहरी महानिरीक्षकबाट हटाउनुभएको हो त वामदेवले ? 
बिलकुल हो । नत्र नेपालको इतिहासमा कहिल्यै नभएको निर्णय किन लिनु पर्‍या’थ्यो त ? कि कारण देखाउनु पर्‍यो । म त ‘करिअर’बाट आएको मान्छे थिएँ, रोलक्रम र वरिष्ठताका आधारमा महानिरीक्षक भएको थिएँ । यसरी आएको मान्छेको कि परीक्षण गरेको भए हुन्थ्यो, त्यसमा असफल भएपछि चाहिँ हटाएको भए हुन्थ्यो । 

०५६ मा वामदेवलाई हराएर बदला त लिनुभयो नि, होइन ? 
एकातिर वामदेवले पार्टी फुटाउनुभएको थियो । अर्काेतिर, उहाँका त्यतिबेलाका अभिव्यक्ति हेर्नूस्, माओवादीको पक्षमा बोल्नुहुन्थ्यो । तर, उहाँविरुद्ध कांग्रेसले त्यस्ती महिलालाई उम्मेदरवार बनायो, जसको पतिलाई माओवादीले हत्या गरेका थिए । 

कांग्रेसले माओवादीबाट मारिएका कार्यकर्ताकी श्रीमतीलाई उम्मेदवार बनाउने अनि वामदेवचाहिँ माओवादीको पक्षमा बोल्दै हिँड्ने । त्यो परिस्थितिमा ती विधवा महिलाले भावनात्मक भोट पाइन्, वामदेवलाई जितिन् । भएको यत्ति हो । 

तत्कालीन दरबारसँग तपाईंको सम्बन्ध कस्तो हो ? 
दरबारसँगको सम्बन्धका दुई भाग छन् । पहिलो भाग, मप्रति राजा वीरेन्द्रको एकदम सद्भाव थियो । मलाई प्रहरी महानिरीक्षकबाट हटाउने कुरा आइरहेको थियो । मैले राजाको दर्शनभेट मागेँ । दर्शनभेटमा राजा आफैँले कुरा उप्काउनु भयो, ‘वामदेव (गृहमन्त्री)ले तिमीलाई हटाउने भन्छ । त्यो लोकेन्द्रबहादुर चन्द (प्रधानमन्त्री) पनि कस्तो मान्छे ? उसलाई रोक्ने काम चन्दको होइन ? मैले त त्यस (वामदेव)लाई प्रहरी महानिरीक्षकलाई हटाउनु हुन्न भनेर पठाएको छु । प्रहरी भनेको त संस्था हो नि ! यस्ता संस्थाका प्रमुखलाई चलाउनु हुन्न । चलायो भने संस्था कमजोर हुन्छ ।’

तर, सेना र दरबारकै कारण प्रहरीले आधुनिक हतियार पाएन भनेर किन आरोप लगाउने गर्नुभएको त ? 
यो विषयचाहिँ दरबारसँगको सम्बन्धको दोस्रो भागमा पर्छ । प्रहरीले आधुनिक हतियार नपाउनुमा नेपाली सेना र प्रहरीबीचको सम्बन्धको ऐतिहासिक पक्षले काम गरेको छ । यसमा तत्कालीन राजनीतिले पनि काम गरेको छ । यति छोटो कुराकानीमा प्रस्ट हुन्न यो कुरा । 

यहाँ के मात्र भन्छु भने नेपाल प्रहरीप्रति पनि र मप्रति पनि राजा वीरेन्द्रको उत्तिकै सद्भाव थियो । नत्र म एउटा नाथे आईजीपी । राजाले गृहमन्त्रीलाई गाली गरेर पठाएको कुरा किन भन्नुपथ्र्याे मलाई ? राजाको मप्रति विश्वास र सद्भाव नरहेको भए त्यस्तो कुरा मसँग गर्नुहुन्थ्यो ? 

सेनामा कम राजनीतिक हस्तक्षेप, प्रहरीमा चाहिँ धेरै । किन यस्तो भयो ? 
यसमा फेरि दरबार नै जोडिएर आउँछ । राजतन्त्र छँदासम्म सेनाको कमान्डर को ? राजा । त्यसैले पार्टीहरूले सेनामा चलखेल गर्न पाएनन् । र, सेना राजनीतीकरणबाट बच्यो । तर, प्रहरीको राजनीतिक नेतृत्वचाहिँ गृह मन्त्रालयले लियो । 

०४७ पछि कस्ता कस्ता पात्र गृहमन्त्रीका रूपमा आए, आएका छन्– त्यो हेर्नुभयो भने यो प्रश्नको उत्तर आफैँ पाइहाल्नु हुन्छ । नेतृत्वको स्रोत नै फोहोर भएपछि धारामा कसरी सङ्लो पानी आउँछ ? प्रहरीको राजनीतिक नेतृत्वको स्रोत पनि त्यस्तै फोहोर भयो, त्यसैले प्रहरीमा अति राजनीतीकरण भयो । 

त्यो फोहर सफा गर्न राजनीतिमा जाने योजना छैन ? 
कहिल्यै छैन । वामदेवले महानिरीक्षकबाट निकाल्दा कतिपय मान्छे मलाई ‘नेपाली कांग्रेसमा जान्छ’ भन्थे । तर, म व्यावसायिकता भन्दा कहिल्यै बाहिर नगएको मान्छे । पञ्चायतका बेला पनि मैले सिस्टमभित्र रहेर काम गरेँ । बहुदल आएपछि पनि मैले प्रजातान्त्रिक व्यवस्थाले अंगीकार गरेको सिस्टम अन्तर्गतै काम गरेँ । मैले कांग्रेसका लागि काम गरेको थिएँ भने त्यही कांग्रेसले मेरो पदावधि सकिनुभन्दा दुई महिनाअघि नै किन राजीनामा लेख्ने परिस्थिति बनायो त ? 

किन त ? 
किनभने, कांग्रेसले राजासँग ‘कम्प्रोमाइज’ गर्‍यो, सेनाको ‘प्रेसर’मा । गिरिजाबाबुले नै त्यो परिस्थिति सिर्जना गर्नुभयो । अनि, म कसरी गिरिजाबाबुको मान्छे भएँ ? 

उहाँले भन्दैमा राजीनामा किन दिनुभएको त ? 
दुनै काण्डमा तत्कालीन गृहमन्त्री गोविन्दराज जोशीले सेनालाई नराम्रोसँग ‘एक्सपोज’ गरिदिनु भयो । मैले प्रधानमन्त्री गिरिजाबाबुलाई सोधेँ, ‘तपाईं प्रहरीलाई कात्तिक १२ (०५७) भित्र हतियार दिन सक्नुहुन्छ कि सक्नुहुन्न ?’ किनभने, प्रहरीका लागि हतियार ल्याउने कुरा ‘ प्रोसेस’मा थियो । त्यो मितिभित्र हतियार दिन्छु भनेर मैले प्रहरी संगठनभित्र भनेको थिएँ । 

तर, सेनाले चिट्ठी पठाएको रहेछ, प्रहरीलाई आधुनिक हतियार दिनुहुन्न भनेर । गिरिजाबाबुले भन्नुभयो, ‘सक्दिनँ, सेनाबाट यस्तो चिट्ठी आएको छ ।’ अनि, मैले भनेँ, ‘हतियार नदिने भए अर्काे आईजीपी खोज्नूस्, म राजीनामा दिन्छु ।’ त्यसपछि मैले राजीनामा दिएँ । 

पुरा पढ्नुहोस्

‘अबको सरकार हाम्रा सभापतिको नेतृत्वमा’

सन्तोष आचार्य
अंगीकृत नागरिक पनि दुई किसिमका हुन्छन् । विवाह गरेर नेपाल आउने वैवाहिक अंगीकृत नागरिक र व्यापार–व्यवसायका लागि आउने ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘घूस दिने महानिर्देशकलाई बर्खास्त गरेँ’— अमिक शेरचन

सीताराम बराल
जब राष्ट्रपति निर्वाचनको तयारी हुन थाल्यो, ‘दाइ, तपाईं राष्ट्रपतिको उम्मेदवार हुनुपर्‍यो’ भनेर प्रचण्डजीले भन्नुभएको हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

रेकर्ड ब्रेकर रोनाल्डो

ज्ञानेन्द्र आचार्य

यदि कसैले क्रिस्टियानो रोनाल्डोलाई ‘रेकर्ड ब्रेकर’ भन्छ भने त्यो शतप्रतिशत सत्य हुन्छ । रोनाल्डोका नाममा केही यस्ता रेकर्ड छन्, जो कसैले तोड्लान् भनेर सोच्न पनि गाह्रै पर्छ । यिनै रोनाल्डोले २७ मंसिरमा चौथो पटक ‘बलुन डि’योर’ जिते । चारै पटक बलुन डि’योर जित्दा रोनाल्डोले अर्का महान् खेलाडी मेसीलाई पछि पारेका छन् । 

क्रिस्टियानो रोनाल्डो पोर्चुगलका सर्वकालिक महान् खेलाडी हुन् । पोर्चुगलबाट प्रत्येक युगमा यस्ता खेलाडी निस्केका छन्, जो एक समय संसारकै उत्कृष्ट खेलाडी कहलिएका छन् । जस्तै : युसेयिबो, फिगो आदि । तर, रोनाल्डोलाई यी खेलाडीभन्दा पनि माथिल्लो दर्जामा राखिन्छ । किनभने, उनले पाएका सफलता र रेकर्डको नजिक पनि कोही पुगेका छैनन् । चौथो पटक बलुन डि’योर जितेपछि रोनाल्डोलाई युरोपको अहिलेसम्मकै उत्कृष्ट खेलाडी भन्न थालिएको छ । र, यो प्रशंसाका लागि उनी योग्य पनि छन् । 

सन् २०१६ रोनाल्डोका लागि उपलब्धिपूर्ण रह्यो । उनको टिम रियल म्याड्रिडले कीर्तिमानी एघारौँ पटक च्याम्पियन्स लिग जित्यो । च्याम्पियन्स लिगको उपाधि आफँैमा ठूलो उपलब्धि हो । अझ यसभन्दा महत्त्वपूर्ण प्रतियोगिता त उनले राष्ट्रिय टिमबाट जिते । उनकै कप्तानीमा पोर्चुगलले पहिलो पटक युरोकप जित्यो । यी दुवै प्रतियोगिता जित्दा रोनाल्डोको योगदान महत्त्वपूर्ण थियो । भलै, युरोकपको फाइनलमा चोटका कारण उनले छिट्टै मैदान छाड्नु पर्‍यो । 

रोनाल्डो स्वभावैले आक्रामक छन् । उनी प्रत्येक खेल जित्न चाहन्छन् । र, प्रत्येक खेलमा आफैँ गोल गर्न चाहन्छन् । यही स्वभावका कारण उनी विपक्षीका लागि सधैँ खतरा बनेका छन् । चाहे त्यो पहिला म्यान्चेस्टर युनाइटेडका लागि खेल्दा होस् या अहिले रियल म्याड्रिडका लागि । एउटा च्याम्पियन्स लिग र बलुन डि’योर त उनी म्यान्चेस्टर युनाइटेडमा हुँदै जितेका थिए । 

२००९ मा म्यान्चेस्टर युनाइटेडबाट रोनाल्डोलाई किन्न रियल म्याड्रिडले आठ करोड पाउन्ड खर्च गरेको थियो । जुन त्यति बेलाको कीर्तिमानी रकम थियो । उनले एक सिजन म्यान्चेस्टर युनाइटेडबाट प्रिमियर लिगमा ३१ गोल गरेर गोल्डेन बुट जितेका थिए । प्रिमियर लिगमा एकै सिजनमा त्यति धेरै गोल गर्नेमा एलेन सियरर र लुइस स्वारेजसँगै उनको नाम पनि पहिलो नम्बरमा पर्छ । रियल म्याड्रिड आएपछि रोनाल्डो झनै कीर्तिमानी भएका छन् । उनले निकै तीव्र गतिमा गोल गरिरहेका छन् । रियल म्याड्रिडका लागि ३ सय ६५ खेलमा उनले ३ सय ७६ गोल गरिसकेका छन् । मात्रै सात वर्षमै उनी रियल म्याड्रिडका लागि सर्वाधिक गोलकर्ता बनेका छन् । 

अहिलेसम्म च्याम्पियन्स लिगमा सबैभन्दा बढी गोल गर्ने पनि रोनाल्डो नै हुन् । त्यहाँ उनले ९५ गोल गरेका छन् । यसमा रियल म्याड्रिडबाट मात्रै उनले ८० गोल गरे । एकै सिजन च्याम्पियन्स लिगको समूह चरणमा सबैभन्दा बढी गोल गर्ने पनि रोनाल्डो मात्रै हुन् । 

रोनाल्डो एक्ला यस्ता खेलाडी हुन्, जसका नाममा फुटबल खेलको हरेक मिनेटमा गोल गरेको रेकर्ड छ । उनले मात्रै लगातार ६ सिजनसम्म ५० भन्दा बढी गोल गर्न सकेका छन् । पोर्चुगलका लागि पनि उनले हासिल गरेको उपलब्धि भेट्टाउन कसैलाई सजिलो छैन । पोर्चुगलका लागि सबैभन्दा बढी खेल खेल्ने र गोल गर्नेमा पनि रोनाल्डो एक नम्बरमा छन् ।

चौथो पटक बलुन डि’योर जितेपछि रोनाल्डो निकै खुसी थिए । उनले आफ्नो सपना पूरा भएको बताए । मेसीको पनि उनले प्रशंसा गरे । मेसीसँगै एउटै टिमबाट खेल्न पाए, त्यो सबैका लागि रोचक हुने बताए । उनले ठट्टा गर्दै भनेका छन्, ‘एकै टिममा रहेको भए मेसीले भन्दा बढी बलुन डि’योर मैले जित्ने थिएँ । तर, उनी मभन्दा धेरै पछि पक्कै हुने थिएनन् ।’ 

पुरा पढ्नुहोस्

व्यवसायी मालामाल, सरकार अनभिज्ञ

मनबहादुर बस्नेत
उच्च हिमाली क्षेत्रमा सरकारलाई पत्तै नदिई महँगा साहसिक खेलको आयोजना
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण कथा» जितको मनोबल

ज्ञानेन्द्र आचार्य
एक वर्षमा नेपाली फुटबल टिमको उत्साहजनक सफलता
पुरा पढ्नुहोस्

माउरिन्होको भरमा म्यानचेस्टर

ज्ञानेन्द्र आचार्य
सबैभन्दा महँगो क्लब भए पनि म्यानचेस्टर युनाइटेडलाई ठुलो सफलताको खडेरी
पुरा पढ्नुहोस्

पाँच दशक शून्य पदक

ज्ञानेन्द्र आचार्य
नेपालका लागि ओलम्पिक यात्रा उपलब्धिविहीन
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

पाल्पाको शताब्दी चित्र

रामबहादुर रावल

कविराज दशरथमान सिंह पाल्पा मात्र होइन, सिंगो लुम्बिनी र गण्डक क्षेत्रका प्रसिद्ध चिकित्सक हुन् । मुलुकमा आधुनिक स्वास्थ्य सेवाको विस्तार नहुँदै राणा शासनकालदेखि उनी जनस्वास्थ्यका क्षेत्रमा खटिए । बनारस हिन्दु विश्वविद्यालयमा प्राप्त आयुर्वेदमा स्नातकोपाधिको उनले भरपूर प्रयोग गरे । जीवनको सम्पूर्ण ऊर्जा आफ्नो पेसामा खर्चिए र अहिले उनी ९८औँ हिउँदमा काठमाडौँमा आराम गरिरहेका छन् । करिब एक शताब्दीको जीवनयात्राको अनुभव निकै सीमित संख्याका नेपालीले मात्र पाउँछन् । त्यसैले उनी राणाकाल, ००७ सालको आन्दोलन र पञ्चायतकालीन समाज र व्यवस्थाका एक जिउँदो इतिहास हुन्, साक्षी हुन् । 

यस पुस्तकमा उनले पाल्पालाई केन्द्रविन्दु बनाएर आफ्ना स्मरणहरू प्रस्तुत गरेका छन् । सुरुमा पाल्पाकै इतिहास समेटिएको छ । आफूले भन्न खोजेका कुराको प्रमाण र समर्थनका लागि अन्य लेखकका सामग्रीको समेत सहयोग लिएका छन् । दोकोछेँ, खौमाटोल, भक्तपुरका उझाँथाछेँ थरको एउटा नेवार परिवार विसं १८६० मा पश्चिम नेपालमा बसाइँसराइ गर्न पुग्छ । त्यहाँबाट पनि पोखरा, बाग्लुङ, पाल्पालगायत क्षेत्रमा छरिन्छ । यो विवरणले काठमाडौँको रैथाने नेवार समुदाय मुलुकभर विस्तार हुनुको एउटा कारणलाई प्रामाणिकतासाथ स्थापित गर्छ ।

वैद्य पेसालाई पुख्र्यौली रूपमै अंगीकार गरेकाले पनि दशरथमान सिंहले पाएको आधुनिक शिक्षा बढी उपयोगी भएको मान्न सकिन्छ । घोडामा चढेर गाउँगाउँमा चिकित्सा सेवा पुर्‍याएको, बिरामीहरूलाई फलो अप जाँचका लागि पनि आफैँ सरसामान लिएर कुनाकन्दरा पुगेको उनको अनुभव वास्तवमा आज टेलिमेडिसिनको अभ्यास गर्ने पुस्ताका लागि दन्त्यकथाजस्तै लाग्छ । त्यतिखेर आजको जस्तो एम्बुलेन्सलगायतका मानवीय उद्धार, सहायता तथा ढुवानीका साधन नभएकाले बिरामीलाई डाक्टरकहाँ बोलाउनुभन्दा डाक्टर नै सरसामान लिएर बिरामीकहाँ पुग्नु व्यावहारिक ठानेको उनको भनाइ छ । स्वास्थ्यकर्मीमा हुनुपर्ने मानवीय सेवाको भावनाका रूपमा पनि अथ्र्याउन सकिन्छ ।

पाल्पाली संस्कार, संस्कृति र सम्पदाको यथेष्ट चर्चा पुस्तकमा गरिएको छ । त्यहाँको अर्थसामाजिक पक्षमा आफूले दिएको योगदानको स्वमूल्यांकन पनि यसमा प्रस्तुत गरिएको छ । समाज सेवाप्रतिको लगावलाई विशेष महत्त्व दिएर चर्चा गरिएको छ । राजनीतिसँग जोडिएका केही अनुभव पनि समेटिएका छन् । उनको आगामी चिन्ता पनि त्यहाँको सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणप्रति केन्द्रित रहेको देखिन्छ । पाल्पाको विकासमा योगदान गर्ने, पाल्पाको यशोवृद्धि गर्ने व्यक्तित्वहरूको पनि यसमा चर्चा गरिएको छ । कतिपय व्यक्तित्वहरूसँगको संगत र अनुभवलाई उनले अभिलिखित गरेका छन् । कतिपय सन्दर्भमा पाल्पाको अलिखित इतिहासलाई उजागर गरिएको छ भने केही सन्दर्भमा पुन:संगठित एवं पुन:व्याख्या गर्न खोजिएको छ ।  

यो पुस्तक पढेपछि पाल्पाले अहिलेसम्म गरेको शक्तिको अभ्यास बुझ्न सकिन्छ । प्रशासन र राजनीतिमा पाल्पाको प्रभावका आधारमा उनले काठमाडौँपछि बढी शक्ति प्रयोग गर्ने सहरका रूपमा अथ्र्याएका छन् । सेन राजाहरूको पालामा पाल्पा आफैँ शक्तिशाली थियो र पछि पनि लगातार शक्तिको निकट रह्यो । राणाकै रोलवालाहरू पश्चिम क्षेत्रको शासन गर्न पाल्पा खटिन्थे भने पञ्चायतकाल र बहुदलकालभरि राजदरबारमा पाल्पालीहरूको उपस्थिति पाल्पाको भाग्य बनेर देखा पर्‍यो । मुलुकको एउटा भूगोल अँध्यारो भइरहँदा पाल्पा उज्यालोमा बाँच्यो । अन्यत्र विकासका पूर्वाधार पुग्न दशकौँ कुर्नुपर्दा पाल्पाले एउटा तोक आदेशको भरमा पाउँथ्यो । स्कुल, अस्पताल, पुलपुलेसा, मन्दिर, पाटी, पौवा, बाटाघाटा सबै राणाकालमै बन्न थालेका रहेछन् पाल्पामा । प्राकृतिक सौन्दर्य मात्र होइन, प्राचीन लुम्बिनी–मुक्तिनाथ व्यापारिक तथा धार्मिक पदमार्गको केन्द्र भएका कारण पनि यो ऐतिहासिक कालदेखि अहिलेसम्मै एक जीवन्त सहर बन्न पुगेको सिंहको ठहर छ ।

आफ्ना बुबाको उदात्त पक्षको चर्चा र प्रचार हरेक सन्तानले चाहन्छ । छोरा रामचन्द्रमान सिंहले सम्पादकका रूपमा यही प्रयास गरेका छन् । तर, विषयवस्तुको गहिराइ र पात्रको उचाइ अनुरूप पुस्तकले स्तर कायम गर्न सकेको छैन । धेरै ठाउँमा अर्थको अनर्थ लाग्ने खालका पदावली परेका छन् । तिथिमितिहरू उल्लेख गर्दा कुनै एकरूपता र अर्थपूर्णता छैन । पुस्तकको ठूलो अंश यसअघि नै प्रकाशित उनको जीवनीमा आधारित पुस्तकबाट पुनरावृत्ति गरिएको छ । सामग्रीको संगठन र साजसज्जा पुस्तकको भन्दा पनि दराजमा थन्क्याउन तयार गरिएको कुनै सरकारी प्रतिवेदनजस्तो देखिन्छ । पुस्तकमा मूल पात्र वा संस्मरणकर्ताको दृष्टिकोण कति हो र यसमा सम्पादक कति हाबी भएका छन् भन्ने छुट्याउन गाह्रो छ ।

यद्यपि, यस कृतिले करिब एक शताब्दीको कथा समेट्छ । तत्कालीन राज्य व्यवस्था, अर्थतन्त्र र सामाजिक सन्दर्भमा आममान्छेको भोगाइ प्रस्तुत गर्छ । त्यसबेलाको मनोसामाजिक पक्षलाई चित्रण गर्छ । ग्रामीण अर्थतन्त्रदेखि राजनीतिका कथासम्म यसमा अटाएका छन् । ती अवश्य पनि पाठकका लागि रोचक छन् । सामान्यजनले भोगेको, देखेको र अनुभव गरेको एक शताब्दीलाई आत्मकथ्य शैलीमा प्रस्तुत गरिएको यो पुस्तकले विशेषत: पाल्पाको इतिहास बोल्छ । त्यसकारण पाल्पा र लुम्बिनी–गण्डक क्षेत्रसँग नाता जोडिएका पाठकका लागि यो पुस्तक विशेष छ । 

त्यो समय, त्यो परिवेश (मेरो जीवनयात्राको संस्मरण) 
लेखक    :    दशरथमान सिंह 
संकलन/सम्पादन    :    रामचन्द्रमान सिंह 
प्रकाशक    :    न्हूज: गुठी
पृष्ठ    :    १५४ 
मूल्य    :    २५० रुपियाँ

पुरा पढ्नुहोस्

कोमामा साझा

राजकुमार बानियाँ
जीवन–मरणको दोसाँधमा शताब्दी पुरानो संस्था
पुरा पढ्नुहोस्

बौद्धिक जबरा अर्थात् इबरा

विमल आचार्य
इबराको पूर्वाद्धको आयामेली लेखनले सापेक्षतालाई हेर्छ भने लीलालेखनले प्रमात्रा भौतिकीलाई समेत हेर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

धच गोतामे : नभनिएका कुरा

ध्रुवचन्द्र गौतम
धचको लेखन यति सटीक हुन्थ्यो कि सल्लाह दिने आवश्यकतै पर्दैन थियो  ।
पुरा पढ्नुहोस्

पश्चिमी सिमानाको कथा

रामबहादुर रावल
नेपाली भूमिमाथि छिमेकी मुलुकले गरेको अतिक्रमण, त्यसविरुद्ध भएका संघर्षको विवरण छ पुस्तकमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

नोटबुक

प्रदीप बस्याल

अज्ञानी र हुस्सु

चिनियाँ राष्ट्रपतिको नेपाल भ्रमणको चर्चा सायद छिट्टै सेलाउने छैन । हाम्रा नेताहरु उता जाऊन् वा उताका यता आऊन्, सञ्चारमाध्यममा उनीहरुको भ्रमणको खास उद्देश्य खोज्नुभन्दा पनि कुराको सुरुआत र अन्त्य त्यही भ्रमणमा गएर हुन्छ । तर, राष्ट्रपति सी जिनपिङ कहिले आउँछन् ? के गरे उनी आउने माहोल बन्ने हो ? हिसाब–किताब सायद भएकै छैन । 

भएको भए चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको ११औँ वरीयताका नेता एवं पार्टीका प्रोपोगान्डा मन्त्री लिउ छिबाओ आउँदा उनलाई पर्याप्त आतिथ्य दिन नेपाल चुक्ने थिएन । भइदिएछ के भने हाम्रा नेता र सरकार नै यस्ता अज्ञानी र हुस्सु परेछन् कि उनीहरुले तिनको राजनीतिक हैसियत नै बुझेका रहेनछन् । 
उपप्रधानमन्त्री कृष्णबहादुर महराको निमन्त्रणामा नेपाल आएका उनले प्रधानमन्त्रीलाई त भेटे तर पूर्वनिर्धारित तालिका अनुसार कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवा एवं एमाले अध्यक्ष केपी ओलीलाई पनि भेट्नुपर्ने तर भेटेनन् । स्वास्थ्यको कारण देखाएर भक्तपुर घुम्न गए । चिनियाँ कूटनीति सधैँ यसै गरी चल्ने गर्छ, शब्द नखर्चने तर संकेतहरुले प्रहार गर्ने । उनको भक्तपुर घुमफिर सायद त्यही प्रहार थियो । सञ्चारमाध्यममा टीका–टिप्पणी ज्यादा भएपछि कांग्रेस सभापति देउवाले निकटस्थसँगको एउटा भेटघाटमा प्रतिप्रश्न राखेछन्, ‘उनी मन्त्री हुन् र ?’ 

देउवाको जिज्ञासा खासमा सी जिनपिङ नेपाल आउने वातावरण किन बनिरहेको छैन भन्ने प्रश्नको जवाफ पनि हो । चिनियाँ संयन्त्रलाई नबुझीकनै हामी चीनसँग नयाँ तहको सम्बन्धको कुरा गर्छौं । चीनको सरकारभन्दा उच्च तहको चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी (सीपीसी)का पोलिटब्युरो नेता हुन् छिबाओ । सीपीसीको मर्यादाक्रममा सबैभन्दा शक्तिशाली मानिने सात सदस्यीय स्थायी कमिटीपछि 
चौथो नम्बरका नेता हुन्, उनी । उनीभन्दा ६ तहमुनि त चीनका चारमध्ये एक उपप्रधानमन्त्री र उपराष्ट्रपति ली युवानकाउ छन् भने त्यसमुनि सिनज्याङ, ग्वाङडोङ, सांघाई, बेइजिङजस्ता महत्त्वपूर्ण प्रान्तका प्रमुखहरु । 

चीनलाई बाह्य जगत्ले कसरी बुझिरहेको छ भन्ने कुराको सबैभन्दा बढी हिसाब–किताब छिबाओकै प्रोपोगान्डा विभागले गर्छ । सरकारी नियन्त्रणमा हुने सबैजसो सञ्चारमाध्यमले उनकै रणनीतिमा आफ्ना ‘ कभरेज’का प्राथमिकता एवं रणनीति बनाउँछन् । अझ महत्त्वपूर्ण कुरा त उनी लामो समय हालका प्रधानमन्त्री एवं दोस्रो तहका नेता ली खछ्याङ, दोस्रो तहका उपप्रधानमन्त्री लिउ यानडोङ र उपराष्ट्रपति ली युवानकाउसँग काम गरेका व्यक्ति हुन् । त्यसैले उनीसँगको वार्ता भनेको नेपाली राष्ट्रिय स्वार्थका कुरा चिनियाँ संयन्त्रमा अख्तियारी बोक्ने व्यक्तिसामु पुग्नु थियो । 

हाम्रो खासै सम्बन्ध नरहेका मंगोलियाका विदेशमन्त्रीसँग, अझ चीन–मंगोलिया सम्बन्ध चिसिएका बेला, झन्डै जम्काभेट हुने गरी छिबाओ भ्रमणको प्रबन्ध मिलाइनु कूटनीतिक गल्ती थियो । यस्तो परिवेशमा भएको छिबाओ भ्रमणबाट हामीले के पायौँ, के गुमायौँ त ? ढिलै सही, समीक्षा आवश्यक छ । 

‘ट्रयाक १.५’ प्रयोगशाला

नेपालको शान्ति प्रक्रियाको एक दशकलाई धेरै कोणबाट मूल्यांकन गर्न सकिन्छ । झट्ट हेर्दा सशस्त्र द्वन्द्वको वातावरण छैन । तर, गहिरिएर हेर्दा संविधान सर्वस्वीकार्य भइसकेको छैन, चुनाव हुने/नहुने टुंगो छैन । केही गरी संविधानले तोकेको सीमाभित्र चुनाव हुने वातावरण नबने हाम्रा उपलब्धि फेरि के होलान् ? अहिलेको साझा सवाल यही हो । 

यसको जवाफ हामीले शान्ति प्रक्रियालाई कसरी अगाडि बढायौँ भन्नेबाट खोज्नुपर्छ । नेपालको द्वन्द्व निरुपणमा कूटनीतिको ‘ट्रयाक १.५’ शैली प्रयोगशालाकै रुपमा हाबी रह्यो । अर्थात्, जहाँ सरकारी पक्ष एउटा हिस्सेदार हुन्छ तर उसलाई गैरसरकारी पक्षले मध्यस्थता भनिने गरी चलाउँछ । एक तवरले भन्दा सरकारी संयन्त्रलाई कमजोर बनाउने वा बेवास्ता गर्ने गरी यो शैलीको निर्माण गरिएको थियो, जसको प्रयोगशाला हाम्रो शान्ति प्रक्रिया बन्यो । पहिलो संविधानसभा त यसकै कारण असफल नै भयो । सांसदहरु दाताका इसारामा विदेश घुम्ने क्रम बढ्दा संविधानसभाका अध्यक्ष सुवासचन्द्र नेम्वाङ ‘सांसदहरु अब चन्द्रमामा पुग्न मात्र बाँकी रहेको’ भन्दै ठट्टा गर्थे । 

स्वभावत: नेताहरु परनिर्भर, दातामुखी बन्दा उनीहरु आफैँ समस्या समाधान गर्न नसक्ने, अरुले माहोल बनाइदिनुपर्ने गोटी बने । आफ्नो विवेक र शैलीमा भन्दा दाताका पछि लागेर काम गर्दा शान्ति प्रक्रियामा अपनत्व लिने कुरा नै गुमे ।

अलमलमा रहेका हाम्रा मुद्दा र जटिल देखिएका तिनको समाधन हेर्दा अहिले लाग्छ, कतै अन्तर्राष्ट्रिय सहजकर्ताहरुले आफ्नो देशको वैदेशिक नीति त लाद्न खोजेका थिएनन् हामीउपर ? अनौपचारिक वार्ताका रुपमा महत्त्वपूर्ण बैठकहरु ‘रेकर्ड’बिनै दातासामु हुँदा हाम्रो रिमोट कन्ट्रोल उनीहरुको हातमा गएको त होइन ? संक्रमणकालको तरल समयमा दातालाई प्राथमिकता दिने प्रवृत्तिले हामीलाई कहाँ पुर्‍याउला ? कि, यसै गरी गन्तव्यविहीन यात्रामा अल्झाइरहला, प्रयोगशाला बनाइरहला ?

पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

रविन्द्र मानन्धर
कानुन अनुसार केही वर्ष काराबासपछि पचाएको लाखौँ रूपियाँ भोग गर्ने ‘मास्तर प्लान’ रहेछ उनको, लुट फिल्मको जस्तो ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

बाबुराम विश्वकर्मा
सरकारी लगानीका शौचालयको सामन्ती प्रणाली अन्त्य भएर समाजवाद आउने थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

रामबहादुर रावल
के सर्वोच्चभन्दा माथि न्यायपरिषद् छ  ?
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

दंगलमा मंगल

मनोज पौडेल

कपिलवस्तुको जीतपुरमा आयोजित आठौँ कपिलवस्तु महो त्सवमा सञ्चालित खुला कुस्ती प्रतियोगितामा भाग लिएर पराजित भएपछि सेल्फी लिँदै रुपन्देहीका पहलवान शमशेर । नवलपरासीका पहलवान वसन्त थापासँग पराजित भएपछि कुस्ती खेल्ने अखडामा उनले सेल्फीको मज्जा लिएका थिए । अनि, भएन त दंगलमा मंगल ! 

पुरा पढ्नुहोस्

दंगलमा मंगल

मनोज पौडेल
कपिलवस्तुको जीतपुरमा आयोजित आठौँ कपिलवस्तु महोत्सवमा सञ्चालित खुला कुस्ती प्रतियोगितामा भाग लिएर पराजित भएपछि सेल्फी लिँदै रुपन्देहीका पहलवान शमशेर ।
पुरा पढ्नुहोस्

हिमाली राजधानी

कौशलराज सापकोटा
यो तस्बिर लोमान्थाङबाट फर्किने क्रममा सबेरै लिइएको हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

रौँ काट्ने हँसिया...

मैत्या घर्ती मगर
हँसियाले भेडाका रौँ काट्दै गरेका स्थानीय देख्दा लाग्छ, रौँ काट्ने आधुनिक प्रविधि/साधन नहुँदा समय र श्रम कति लाग्दो हो !
पुरा पढ्नुहोस्

दुईखुट्टे एम्बुलेन्स

सुरविन्द्रकुमार पुन
विकट क्षेत्रका सबैले यो नियति भोग्नुपर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्