Advertisement

फरक स्वादका नाटक

गोकर्ण गौतम

मधेसको कुनै गाउँमा पहाडे मधेसी परिवार मिलेर बसेका हुन्छन् घरका मूली मितज्यूमितज्यू त्यही बेला मधेस आन्दोलन हुन्छ दुई परिवारबीच शंका उत्पन्न हुन्छ मितज्यूहरु मिल्न खोजे पनि छोराहरुले नमिल्न दबाब दिन्छन् झगडा चर्कंदै जान्छ यही अन्तरसंघर्षबीच मधेस आन्दोलन सकिन्छ अब दुई परिवारमा पहिलेजस्तै माया मौलाउला

अनामनगरस्थित मण्डला थिएटरमा मञ्चित नाटक मिता आब पोना चलबले यही मर्मस्पर्शी कथा उठान गर्यो नाटक देखाउनकै लागि विराटनगरबाट कलाकार काठमाडौँ आए नाटकका लेखकनिर्देशक थिए, रामभजन कामत नेपाली मैथिली भाषाको यो नाटक २० वैशाखबाट १५ दिन मञ्चन भयो संघीय मामला तथा सामान्य प्रशासनमन्त्री लालबाबु पण्डित, राजपा नेता राजेन्द्र महतोसहित नेकपासम्बद्ध नेताहरु नाटक हेर्न मण्डला पुगेका थिए

यतिबेलामण्डला थिएटरमा अंग्रेजी भाषाकोब्रिफ क्यान्डल हेर्न पाइन्छ यो खासमामेटा थिएटरहो किनभने यसभित्र अर्को नाटक हुन्छ नाटकमा क्यान्सरका रोगी अस्पतालको बेडमा छन्, कहिले मर्ने भर छैन, तर आफैँ नाटक देखाउन लागिपर्छन् नाटक निर्माणसँगै उनीहरुको जीवनमा आउने भोगाइमा केन्द्रित ,ब्रिफ क्यान्डल

बत्तिसपुतलीस्थित शिल्पी थिएटरमा आँधीको मनोरम नृत्य मञ्चन भइरहेको कथावस्तु मात्र होइन, नाटकको प्रस्तुति शैली पनि रोचक किशोरावस्थाको मनोविज्ञानलाई सूक्ष्म ढंगले केलाइएको नाटकलाई निर्देशन गरेका हुन्, घिमिरे युवराज अमजेद परवेजले किशोरकिशोरीका सोचाइ, भोगाइ, अपेक्षा वास्तविकतालाई हाम्रो परिवेशसँग जोड्ने प्रयास गरिएको हामीकहाँ किशोरकिशोरीका उल्झल्न समेटिएका नाटक असाध्यै कम मञ्चन हुन्छन् त्यसैले पनि आँधीको मनोरम नृत्य विशेष मानिएको

नेपाली रंगकर्मीमाथि आरोप लाग्ने गरेको , प्रशस्त नाटक हुन्छन्, तर एकै प्रकृतिका फरक विषय शैलीलाई आत्मसात गर्न रंगकर्मी चुकिरहेका छन् त्यसैले नेपाली रंगमञ्च अपेक्षाकृत समृद्ध हुन सकेको छैन काठमाडौँमा मात्र आधा दर्जन नाटकघर छन् त्यहाँ नियमितजसो नाटक मञ्चन हुन्छन्, तर पनि खास स्तरोन्नति भएको छैन केही समययतासुखद संकेत देखापर्न थालेका छन् माथि उल्लिखित तीन नाटक उदाहरण हुन् मण्डलामै त्यसअगाडि कर्णाली भेगको वेदना बोकेको गर्भछिटा किराँती मुन्धुम संस्कृतिसँगै सामाजिकराजनीतिक मुद्दा उठान गरिएको जोखना मञ्चन भएको थियो मण्डलाका सोमनाथ खनाल भन्छन्, “रंगकर्मीले नवीन शैली, विषय भूगोलका नाटक भन्ने जमर्को गरिरहेका छन्,जुन आफैँमा सुखद

समाजका अन्य क्षेत्रमा जस्तै रंगमञ्चमा पनि यौन दुर्व्यवहारविरुद्धकोमिटु अभियानचल्यो पीडित महिला रंगकर्मीले यसबारे खुलेरै बोले यो अभियानलाई थप सशक्त बनाउन नाटक प्राइभेट इज पोलिटिकलले भूमिका खेल्यो टेकुस्थित कौसी थिएटरमा मञ्चित नाटकमा नेपाली रंगकर्मीले भोग्नुपरेको आफ्नै पीडा पोखे

नाटक आँधीको मनोरम नृत्य , तस्बिर : घिमिरे युवराजको फेसबुकबाट


आकांक्षा कार्कीले केही वर्षयता भजाइना मनोलग गर्दै आएकी थिइन्, जसमा यौनिकताबारेमहिलाले खुलेर बातचित गर्छन् जब नेपाली रंगकर्मी आफैँ यौन हिंसाको चपेटामा छन् भन्ने तथ्य बाहिरियो, आकांक्षाले उनीहरुका पीडा समेटेर नाटक तयार पारिन् हाम्रो सन्दर्भमा यस प्रकृतिको नाटक नौलो प्रयोग मात्र होइन, साहसिक पनि मान्नुपर्छ रंगकर्मीको भोगाइ भए पनि हरेक महिलाले नाटकमा आफूलाई पाउँथे ।बाल्यकालदेखि घर, विद्यालय, कलेज हुँदै कार्यस्थलसम्मको यौन दुर्व्यहारलाई मनोवाद एवं छलफलको शैलीमा प्रस्तुत गरिएको थियो त्यसैले निर्देशक आंकाक्षाले प्राइभेट इज पोलिटिकललाई केवल नाटक मात्र नभई अभियानकैरुपमा बुझिदिन आग्रह गरिन्

पुरा पढ्नुहोस्

लगानी वातावरण

सुरेश किरण
यहाँको कानुन पनि अरु देशको भन्दा कमसल छ । कागजमा जे लेखे पनि बीचैमा मिलाउन सकिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

नेपाली थाली

नेपाल संवाददाता
पेट फुल त दिल खुस । काठमाडौँको व्यस्त सहरमै बसेर हिमाल, पहाड र तराईको संस्कृति झल्काउने नृत्य हेर्दै मिष्ठान्न भोजनको स्वाद लिन सकिन्छ, नेपाली भोजन, रेस्टुराँ लाजिम्पाटमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

कलाको महाकुम्भ

नेपाल संवाददाता
पेन्टिङ, मूर्ति, इन्स्टलेसन, डिजिटल आर्ट, पर्फमिङ आर्ट, ह्यान्डी क्राफ्ट के हेर्ने ? सबै छ, नवौँ राष्ट्रिय कला प्रदर्शनीमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

सक्कली पुतली

नेपाल संवाददाता
सहरका मल घुम्न जाँदा बोलुलाझैँ गर्ने म्यानेक्विन अर्थात् पुतली त देख्नुभएकै होला ।
पुरा पढ्नुहोस्

पारिजातका केही अप्रकाशित पत्र

नेपाल संवाददाता
साहित्यकार पारिजातका रचनाले समाजका विविध आयामलाई मसिनो गरी निफनेर समाज परिवर्तन पक्षमा दृढतापूर्वक उभिएका छन् । ती लेखनको आँखीझ्यालबाट नियाल्दा देखिने दृश्यले मात्रै भने पारिजातको सिंगो जीवनलाई पर्गेल्न सक्दैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

कङ्काल

कुमार नगरकोटी
निद्राबाट ब्युाझेदेखि मन एकतमासको भइरहेको थियो । किन–किन यस्तो लागिरहेकोथियो :
पुरा पढ्नुहोस्

‘कीर्तिमान तोडिए झन् खुसी हुनेछु’

मनबहादुर बस्नेत
सबैभन्दा बढी गोल गर्ने राष्ट्रिय खेलाडी हुन्, अनु लामा, ३१ । उनको खातामा ३५ गोलको राष्ट्रिय कीर्तिमान छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

रोक्नुस्–रोक्नुस्

यम बम
सार्वजनिक यातायात चढ्नुस्, सहचालक भन्छन्– पछाडिपछाडि ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

खल्तीबाट खुसुखुसु कानुन

योगेश ढकाल

सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयलेनेपाल मिडिया काउन्सिल कानुनलाई संशोधन तथा एकीकरण गर्न बनेको विधेयक२७ वैशाख ०७६ मा राष्ट्रिय सभाकोविधेयक शाखामा दर्ता गर्यो सरोकारवाला पक्षको आपत्ति हुँदाहुँदै रहस्यमय तवरले संसद् छिराइएको त्यो विधेयकले प्रेस स्वतन्त्रताको संकुचन गर्ने तर्क मात्र उठिरहेको छैन, प्रस्तावित मिडिया काउन्सिलको हैसियत औचित्यमाथि पनि प्रश्न

विधेयकमा उल्लेख तीन वटा सन्दर्भले प्रेस संकुचनको आशंकालाई बलियो बनाउँछप्रस्तावित मिडिया काउन्सिलका पदाधिकारी नियुक्ति प्रक्रिया, काउन्सिलमाथि सञ्चारमन्त्रीको नियन्त्रण पत्रकारमाथि गरिने दण्डजरिवानाको अस्वाभाविक रकम

यिनै आपत्तिजनक कारणले हो, विधेयक संसद्मा पुग्नुभन्दा पाँच दिन पहिला नै प्रेस काउन्सिल नेपाल पत्रकार महासंघ आन्दोलित भइसकेका

विरोध आपत्ति बुझ्न झन्डै तीन वर्ष पहिलेको एक सन्दर्भमा पुग्नुपर्ने हुन्छ जतिबेला प्रेस काउन्सिलले नै पूर्ण स्वायत्तताको पक्षमा वकालत मात्र गरेन, सरोकारवाला पक्षसँगको छलफलबाट आएका सुझाव समेटेर पूर्ण स्वायत्त काउन्सिलको अवधारणासहितको मस्यौदा तयार गर्यो , त्यो मस्यौदा सञ्चार मन्त्रालयमा पुग्यो, ०७३ को सुरुतिर

तत्कालीन अध्यक्ष वोर्णबहादुर कार्कीको भनाइमा मन्त्रालयमा बुझाइएको मस्यौदामा काउन्सिलको पूर्ण स्वायत्तताका लागि पदाधिकारी नियुक्ति प्रावधान संशोधन गरी सभामुखको नेतृत्वमा सिफारिस समिति बनाउनुपर्ने उल्लेख थियो त्यसो भन्नुमा प्रेस काउन्सिलका सदस्य सञ्चारमन्क्रीको तजबिजमा नियुत्त हुने प्रावधानमाथि संशोधन थियो त्यसको ठीक उल्टो आयो, मिडिया काउन्सिल विधेयक

प्रस्तावित मिडिया काउन्सिलका पदाधिकारी नियुक्तिमा सञ्चारमन्त्रीको तजबिजी काउन्सिलको वार्षिक प्रतिवेदन मन्त्रालयलाई बुझाउनुपर्नेजस्ता प्रावधानले प्रेस स्वतन्त्रतामा आँच पुर्याउँछ,” कार्की भन्छन्, “अहिलेकै प्रेस काउन्सिलले पनि यति तल ओर्लिनुपर्दैन, यो पञ्चायती कानुनजस्तो भयो सञ्चारमन्त्रीको नियन्त्रण बोलवाला काउन्सिलमाथि हुँदा सेल्फ सेन्सरसिपजस्तोखतराको तरबारझुन्डिरहन्छ

प्रेसले पूर्ण स्वायत्त काउन्सिल खोजेको हो नै, त्यसका लागि सरोकारवाला पक्षसँग विचारविमर्श, छलफलबाट आएका सुझावलाई आधार मानेर मस्यौदा तयार गर्नुपर्ने हो तर यो मस्यौदा मन्त्रालयले गुपचुपमै बनायो कार्की भन्छन्, “स्वायत्तताको हरण मात्र होइन, नेपाल मिडिया काउन्सिल विधेयक मस्यौदामा मन्त्रालयले सरोकारवाला पक्षसँग छलफल पनि गरेन

मन्त्रालयले एक पटक राष्ट्रिय योजना आयोगको हलमा पत्रकार महासंघ प्रतिनिधिसँग छलफल नगरेको भने होइन तर त्यही छलफलपछि महासंघसहितका सरोकारवाला पक्ष आन्दोलित भए त्यसपछि छलफलको प्रयास गरिएन, बरु रहस्यमय सुटुक्क संसद् सचिवालयमा पुग्यो, विधेयक

कतिसम्म भने अघिल्लो दिनसम्म प्रतिनिधिसभाको विधेयक शाखामा दर्ता हुने चर्चा थियो, भोलिपल्ट एक्कासि राष्ट्रिय सभाको विधेयक शाखा पुग्यो यो घटनाले सञ्चार मन्त्रालय स्वयंले विधेयकको प्रतिक्रिया चर्को आलोच्य हुन्छ भन्ने आकलन पहिले नै गरेको बुझिन्छ सरकारको यो रवैयापछि स्वयं सभामुख कृष्णबहादुर महरासमेतले असन्तुष्टि जनाएका छन् जेठमा उनलाई ज्ञापनपत्र बुझाउन पुगेको पत्रकार महासंघ टोलीसँग महराले विधेयकमा कुनै कमजोरी देखिए सच्याउने वा फिर्तासमेत लिन सक्ने आश्वासन दिए

सञ्चार मन्त्रालयले झैँ पाँच महिना पहिले शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयसँग जोडिएको अर्को घटना पुस ०७५ मा मन्त्रालयले संसद् सचिवालयमापारमाणिक तथा रेडियोधर्मी पदार्थको सुरक्षित तथा शान्तिपूर्ण प्रयोग सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको विधेयकदर्ता गर्यो त्यसको चर्चा अहिले पनि गतिलोसँग भएको छैन विधेयक जस्ताको तस्तै संसद्बाट पारित भए नेपालका डाँडाकाँडामा आणविक भट्टी सञ्चालन हुनेछन् आणविक भट्टी चलाएर समृद्धिको सपना देखेको शिक्षा मन्त्रालयले त्यसबाट निम्तिने मानवीय तथा राजनीतिक संकट जोखिमको ख्याल गरेको देखिँदैन

अहिलेसम्म दफावार छलफलमा नपुगी अड्किएको यो विधेयकबारे रोचकचाहिँ सत्तापक्ष के, प्रतिपक्षी सांसदहरूले पनि चर्चा गरेका छैनन् शिक्षामन्त्री गिरिराजमणि पोखरेलले सुटुक्क संसद् सचिवालयमा विधेयक छिराउनुमा राष्ट्रियभन्दा अन्तर्राष्ट्रिय दबाब प्रभाव हाबी देखिन्छ मन्त्री पोखरेलले जेनेभा पुगेर हिउँदे अधिवेशनमा विधेयक संसद् छिराउने प्रतिबद्धता गरेअनुसार नै पाँच महिना पहिले दर्ता भयो दीर्घकालीन प्रभाव राख्ने यस्ता विधेयक सार्वजनिक बहस छलफलबिना कसरी संसद्मा पुग्छन् भन्नेचाहिँ गम्भीर प्रश्न हो

सन् २००८ मा नेपाल अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सी (आईएईए) को सदस्यराष्ट्र बनेपछि सन् २०१० बाट विधेयक निर्माण प्रयास सुरु भएको थियो, उसैको आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा , यो विधेयकको मस्यौदा तयार गर्न यस्ता विज्ञ सरोकारवालासँग छलफल गरियो, जो नेपालमा आणविक भट्टी सञ्चालन गरेर समृद्धिको सपना देख्छन् १०१२ डिसेम्बर २०१८ मा अन्नपूर्ण होटलमा आईएईएको सहयोगमा अन्तर्क्रिया भएको थियो त्यसमा पनि विधेयकका पक्षपाती थिए १०१४ सेप्टेम्बर २०१८ मा पनि नास्टले आईएईएको सहयोगमा पाँच दिनेनेसनल ट्रेनिङ कोर्सचलायो

सरकार सुटुक्क रहस्यमय भूमिकाबाट विधेयक संसद्मा छिराइरहेको पुष्टि गर्न यी दुई दृष्टान्त काफी छन् त्यसरी संसद्मा पुग्ने यी विधेयक पहिलो हुन्, अन्तिम नै सरकार संसद्लाई कार्यकारीको छायामा राखेर कानुन निर्माणमा दबाब सिर्जना गरिरहेको , तर सांसदहरू चुइँक्क बोल्न सकेका छैनन् बरु कानुन निर्माणको दायित्वभन्दा पनि बजेट माग्दै मन्त्रीका कोठाचोटा धाउँदैमा तिनीहरूलाई फुर्सद हुँदैन सरकार सुटुक्क संसद्मा विधेयक दर्ता गर्ने, तर सांसद प्रतिक्रियाविहीन हुने अवस्था आफैँमा लाजमर्दो मात्र होइन, दायित्वच्यूत पनि हो

जस्तो, २९ फागुन ०७५ मा संसद् सचिवालयमा दर्तासुरक्षा परिषद्को काम, कर्तव्य, अधिकार सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको विधेयककै कुरा गरौँ प्रतिपक्षी कांग्रेसले विधेयक फिर्तासम्मको माग राखेर संस्थागत रूपमा आलोचना गर्यो त्यसलाई साथ दिँदै राजपाले वैशाख ०७६ मा विधेयक फिर्ता लिन सरकारसँग माग गर्यो

यो विधेयक जस्ताको तस्तै पारित हुने हो भने प्रधानमन्त्रीलाई मन लागेका बेला सेना परिचालन गर्नेछन् सुरक्षा परिषद्को बैठक बस्न नसक्ने अवस्थामा मन्त्रिपरिषद्ले सेना परिचालन गर्न बाटो खोल्नेछ यसले सैनिक कमान्ड पनि प्रधानमन्त्रीको निजी स्वार्थमा पुग्ने टिप्पणी सुरक्षा परिषद् बैठक बस्न नसक्ने अवस्थामा मन्त्रिपरिषद् बैठकचाहिँ कसरी बस्छ ? प्रधानमन्त्रीमा अधिकार केन्द्रित गर्ने उच्च मनोकांक्षाको यो रफ्तारबारे सांसदहरूको प्रतिक्रिया देखिँदैन

संसद् भवन बानेश्वरअगाडि मिडिया काउन्सिल विधेयकविरुद्ध प्रदर्शन गर्दै सञ्चारकर्मी, ३ जेठ ०७६


कांग्रेस संसदीय दलका प्रमुख सचेतक बालकृष्ण खाँणको भनाइमा सरकारको रहस्यमय सुटुक्क विधेयक संसद्मा दर्ता गर्ने शैलीले लोकतान्त्रिक अभ्यासमा प्रश्न उठाएको संसद्लाई सरकारको प्रतिछायामा पारेर प्रधानमन्त्री आफ्नो मनसुवा पूरा गर्ने थलोजस्तो बनाउन खोजिरहेका छन्,” खाँण भन्छन्

खाँणको भनाइ पुष्टि गर्नलाई १० वैशाख ०७६ मा संसद् पुगेकोराष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग ऐन, ०६८ संशोधन गर्न बनेको विधेयकनै काफी नागरिकको मानव अधिकारको रक्षक आयोगको स्वायत्तता खोस्ने गरी विधेयकको मस्यौदा गरियो आयोगको ऐन संशोधन गर्न तयार विधेयक जस्ताको तस्तै पारित भए आयोगले महान्यायाधिवक्ता कार्यालयको अनुमतिबिना पीडितको पक्षमा निर्णय लिन पाउने छैन

राहदानी विधेयक पनि रहस्यमय छलकपट बाटोबाट प्रमाणीकरणका लागि शीतलनिवास पुर्याइयो प्रतिनिधिसभाले पारित गरेर राष्ट्रिय सभामा पठाएको यो विधेयकमाथि थप संशोधन गर्न खोजियो, राष्ट्रिय सभामा संशोधनका लागि बुँदा टुंगो लगाएर विधेयक राष्ट्रिय सभामा पेस गर्नुपर्ने थियो तर त्यसो नभई प्रतिनिधिसभाबाट पारित विधेयक नै राष्ट्रपतिसम्म पुग्यो, प्रमाणीकरणका लागि एउटा सदनलाई उपेक्षा गरेर विधेयक प्रमाणीकरणका लागि पठाउनु सत्तापक्षको दम्भ थियो नै, लोकतान्त्रिक पद्धतिको उपहास पनि यो प्रवृत्तिमाथि राष्ट्रिय सभा सदस्य राधेश्याम अधिकारीले प्रश्न उठाइरहेका छन्

रहस्यमय केन्द्रीकृत शासनको मनसुवाबाट संसद्मा छिरेका यी विधेयक मात्र होइन, मन्त्रालयमा मस्यौदा भइरहेका विधेयकको सन्दर्भ पनि त्योभन्दा फरक छैन जस्तो, संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले मस्यौदा गरिरहेको संघीय पर्यटन विधेयकको पहिलो मस्यौदामा हिमाल आरोहण अनुमति, सञ्चालन तथा प्रवर्द्धनका लागि निजी क्षेत्रलाई ठेक्कामा दिन सकिने विवादास्पद बुँदा राखियो यसमा पर्यटन व्यवसायीका संस्था नेपाल पर्वतारोहण संघ, ट्रेकिङ एजेन्सी एसोसिएसन अफ नेपाललगायतका संस्था व्यवसायीले संगठित रूपमै विरोध गरिरहेका छन् मन्त्रालय स्रोतको दाबीअनुसार प्रधानमन्त्री ओली निकट एक पर्यटन व्यवसायीको सहजीकरणका लागि यस्तो मस्यौदा गरिएको हो तिनै व्यवसायीलाई नारायणहिटी दरबार संग्रहालय ठेक्काका लागि बाटो सहज गरिदिन प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयले नेपाल ट्रष्ट ऐन संशोधन गरे त्यसमा नेपाल ट्रष्टले होइन, सरकारले चाहेका व्यक्तिलाई ट्रष्टको जग्गा लिजमा दिन सक्ने गरी संशोधन भयो  

२८ फागुन ०७५ मा संसद् पुगिसकेकोराष्ट्रिय प्राथमिकता प्राप्त आयोजनाको द्रुत्ततर निर्माण तथा विकासका सम्बन्धमा गर्न बनेको विधेयकपनि विवादमै यो विधेयकको मस्यौदा नियाल्दा ४५ भन्दा बढी निकायको नेतृत्व गर्नुपर्ने भारी बोकेका प्रधानमन्त्रीमा भौतिक पूर्वाधार निर्माणको अर्को गह्र्रुँगो भारी बोक्ने चेष्टा देखिन्छ २५ अर्बभन्दा बढी लगानी हुने परियोजना प्रधानमन्त्रीको नेतृत्वमा रहने निर्देशक समितिको नियन्त्रणमा हुनेछन्

यसरी हेर्दा राष्ट्रिय गौरवका २३ आयोजनादेखि ठूलो भनिएका भौतिक पूर्वाधार मन्त्रालयका सबै परियोजना प्रधानमन्त्रीको हातमा पुग्नेछन् प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयमा उत्पत्ति भएको विधेयक राष्ट्रिय योजना आयोगसहित अन्य मन्त्रालय तथा व्यवसायीसँग पर्याप्त छलफल नभई संसद्मा पुग्यो एकातिर प्रधानमन्त्री मातहतमा ठूला परियोजना पुग्ने, अर्कातिर सांसद पनि पेटीठेकेदार बनेर करोडका आयोजना बाँड्दै हिँड्दा संरचनागत समस्या सिर्जना हुनेछ

बाटो छल्दै

रहस्य स्वार्थ लुकेका बुँदा घुसाउने मनसायले मन्त्रालयहरू ऐनको मस्यौदा गर्न नेपाल कानुन आयोगलाई सम्झिँदैनन् आवश्यक ऐनको मस्यौदा गर्नकै लागि आयोग स्थापना भएको हो आयोगले वर्षमा / वटा ऐन मस्यौदा गर्ने मौका पाउँछ तर आयोगलाई उपेक्षा गरेर मन्त्रालयले मस्यौदा बनाउँछन् सुटुक्क संसद् पुर्याउँछन् आयोगले सरोकारवाला विज्ञहरूसँग बाक्लो छलफल गरेर मात्रै ऐनको मस्यौदा गर्छ त्यसो गर्दा मन्त्री सरकारका स्वार्थ घुस्ने सम्भावना हुँदैन आयोग अध्यक्ष माधव पौडेलको बुझाइ पनि योभन्दा फरक छैन धेरै मन्त्रालयहरू हामीलाई ऐन मस्यौदा गर्न दिँदैनन्,” पौडेल भन्छन्, “उनीहरू गोपनीयता खोज्छन्, त्यही भएर संसद्मा छरपस्ट हुन्छ

नेकपाका प्रमुख सचेतक देव गुरुङ विधेयक ल्याउने दायित्व सरकारकै भएकाले कार्यशैलीगत समस्या हुन सक्ने अनुमानसम्म गर्छन् विधेयक निर्माणमा सरकारको कार्यशैलीमा कमजोरी नहोला भन्न सकिन्न, तर त्यो कमजोरी संसद्मा परिमार्जन हुन्छ,” गुरुङ भन्छन् अहिले संसद्मा परिमार्जनको सम्भावना टर्न थालेको महसुस हुन्छ, प्रधानमन्त्री विधेयकको प्रतिरक्षा गर्दै हिँडेको देख्दा मिडिया काउन्सिल विधेयकमा प्रधानमन्त्री प्रतिरक्षामा उभिएका मात्र छैनन्, सुविचारित ढंगले ल्याएको बताइरहेका छन् त्यसले पनि विधेयकभित्रको रहस्यमाथि आशंका बढाउँछ

अलिकति पुरानो तर कामयावी सन्दर्भ लिने हो भने मन्त्रीहरूले आफ्नो स्वार्थअनुसारका ऐन मस्यौदा गरेकै कारण ०५६ पछि तत्कालीन सभामुख तारानाथ रानाभाटले संसद् सचिवालयमा प्रतिनिधिसभाका सचिव सूर्यकिरण गुरुङको नेतृत्वमाविधेयक अध्ययन समितिबनाएका थिए विवादास्पद प्राविधिक रूपमा कमजोर विधेयक संसद्मा दर्ता हुने क्रम बढेका कारण रानाभाटले सबै मन्त्रालयलाई परिपत्र गरेर समिति गठन गरेका थिए मन्त्रीको प्रस्तावमा मन्त्रिपरिषद्ले विधेयक पास गरेपछि संसद्मा दफावार छलफलका लागि संसद् सचिवालयमा दर्ता हुन्छ रानाभाटको त्यो प्रयासपछि अध्ययन समितिले अध्ययन गरेपछि मात्रै विधेयक संसद्मा दर्ता हुन्थे संसद्का पूर्वमहासचिव सूर्यकिरण गुरुङ स्मरण गर्छन्, “त्यतिबेला थुप्रै विधेयक फिर्ता भए मन्त्रालयलाई सच्याउन भनियो पनि त्यस्तो अवस्थामा मन्त्रिपरिषद्ले स्वीकृत गरेको मस्यौदा दर्ता नगर्ने भन्दै सभामुख सचिवालयमाथि मन्त्रीहरू खनिन्थे

सभामुख मन्त्रीबीच भनाभन भइरहन्थ्यो सचिवालयका तत्कालीन कानुनी सल्लाहकार मोहन बञ्जाडेको भनाइमा त्यतिबेला एनजीओले मस्यौदा गरेको शंका लागेर तीन वटा विधेयक फिर्ता गरिएको थियो कतिसम्म रहस्यमय हुन्छ भन्ने संसद् सचिवालयमा काम गरेका पूर्वसचिवहरूको अनुभवले पनि बताउँछ

पूर्वमहासचिव गुरुङको अनुभवमा सरकार हरेक विधेयकमा सरोकारवालालाई बेवास्ता गर्छ सचिवालयका पूर्वकानुनी सल्लाहकार बञ्जाडेको अनुभवमा पनि मस्यौदा बनाउँदा मन्त्रालयले सरोकारवालासँग छलफल गर्दैनन् मस्यौदा बनाउने काममा दाता खोज्ने प्रचलन बढेपछि नक्कली सरोकारवाला हाबी भएका छन्,” बञ्जाडे भन्छन्, “हरेक कानुनको मस्यौदा छलफलमा एकै व्यक्ति सहभागी भइरहेको हुन्छ

गुरुङकै अर्को अनुभव बोल्छ, सवारी यातायातसम्बन्धी विधेयकमाथि छलफलका क्रममा  एक जना सवारी चालकले कति घन्टा गाडी चलाउन सक्छ भन्ने प्रसंग आयो त्यतिबेला केही सांसदले मुग्लिनसम्म चलाउन सक्छ भन्थे, कोही नारायणगढसम्म भन्थे भने केहीचाहिँ बुटवलसम्म भौतिक संरचनाको अवस्था मानवीय पक्षभन्दा पनि ठाउँमा केन्द्रित भएर अनावश्यक छलफल गर्थे विधेयकमा शब्द वाक्य मात्र होइन, पूर्णविराम, अल्पविरामले पनि निकै अर्थ राख्छ यस्ता कुरामा सांसदले ध्यानै दिँदैनन्,” गुरुङ थप्छन्

सांसदको ज्ञानको यस्तो अभाव पूर्ति गर्न भारतमा निर्वाचित सांसदलाई तालिम दिनब्युरो अफ पार्लियामेन्ट स्टडिज एन्ड ट्रेनिङनै गुरुङ पनि तालिम भन्नेबित्तिकै आपत्ति जनाउने सांसदका लागि ज्ञान वितरण गर्ने संयन्त्र भने आवश्यक रहेको ठान्छन् २६२७ भदौ ०७५ मा संसद् सचिवायलय तालिम आयोजना गरियो, संसद् भवनको ल्होत्से हलमा यूएनडीपीको आर्थिक सहयोगमा गरिएको उक्त तालिममा दाताकै नामले विवाद भइदियो केही सांसदले वहिष्कारसमेत गरे सचिवालयका एक कर्मचारीको अनुभवमा एक थरी सांसद कानुनको अध्ययन गर्दैनन्, अर्का थरी अध्ययन गरे पनि बुझ्दैनन् तेस्रो थरीका सांसद सरकारको विधेयक हतारोका कारण अध्ययनको समय पाउँदैनन्

सांसद कानुन निर्माणको बाटोमा कम संलग्न हुँदा दाताले त्यसको फाइदा उठाइरहेका हुन्छन् त्यसो सांसदहरूलाई प्रभावमै लिन्छन् त्यसबाहेक कर्मचारी पनि हात लिन्छन् जस्तो, मुलुकी ऐन प्रतिस्थापन गर्न बनेको फौजदारी संहिता देवानी संहिता सर्वोच्चमा हुँदा नै न्यायाधीश कल्याण श्रेष्ठले mौजदारी संहिता खिलराज रेग्मीले देवानी संहिता निर्माण कार्यदलको नेतृत्व गरेका थिए ती कानुन निर्माणमा सहायता दिएका संयुक्त राष्ट्रसंघीय विकास कार्यत्रम (यूएनडीपी) जापान अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग नियोग (जाइका) ले दबाब बढाएका थिए, सर्वोच्च अदालतमार्फत

सर्वोच्च अदालतमा सन् २००८ देखि २०१३ सम्म सञ्चालनमा भएको न्यायमा पहुँच कार्यक्रम सन् २०१४ देखि २०१७ सम्म सञ्चालन भएको कानुनी शासन तथा मानव अधिकार संरक्षण व्यवस्थाको सशक्तीकरण नामक परियोजनाबाट यूएनडीपीले तीन अर्ब रुपैयाँ खर्चियो दाताको चाहनाअनुसारै मुलुकी ऐन प्रतिस्थापन भएको रहेछ भन्ने पुष्टिचाहिँ  भदौ ०७५ बाट फौजदारी देवानी संहिता लागू भएकै साँझ महँगो रात्रिभोज आयोजना गर्नुबाट हुन्छ यी दुई कानुन बनाउन कार्यदलका सदस्य विदेश पनि प्रशस्त घुमेका थिए अहिले पनि यूएनडीपीले कानुन निर्माणमा सहायता गर्ने गरी संसद्मा लगानी गरिरहेको राष्ट्रिय सभाको एउटा प्रतिनिधिसभाको पाँच वटा समितिमा यूएनडीपीको लगानी ,” सांसद झपट रावल भन्छन्

विकासे एजेन्ट !

जेठ ०७६ मा एक हूल सांसद १० करोड बजेट माग्दै अर्थ मन्त्रालयदेखि राष्ट्रिय योजना आयोगसम्म पुगे विवादास्पद सांसद विकास कोष परिमार्जित हुँदै स्थानीय पूर्वाधार साझेदार कार्यक्रम भन्न थालियो साढे दुई लाखबाट बढेर चार करोडसम्म आइपुगेको यो गति यस वर्षबाट १० करोड रुपैयाँ चाहिने तर्कसम्म पुगेको मन्त्रालयका कोठाचोटामा हूल बाँधेर बजेट माग्दै हिँड्ने सांसदले आफ्नो भूमिका दायित्व नै बुझेको देखिँदैन विकास निर्माणको दायित्व सरकारको हो भने सांसदको भूमिका कानुन निर्माण तथा सरकारको निगरानी गर्ने हो तर अहिले सांसद कानुन निर्माण गर्ने सरकारको निगरानी राख्नेभन्दा पनि विकासे एजेन्टजस्ता भएका छन्

पूर्वमन्त्रीसमेत रहेका पौडेलको भनाइमा सांसदका नाममा खर्च गर्ने रकम दुरुपयोग माक्र होइन, शत्ति पृथकीकरण विपक्षको अभियान पनि हो पौडेलले भनेझैँ करोड बजेट लिएर सांसद जिल्ला जाँदा निर्वाचन पनि प्रभावित हुन्छ पाँच वर्षसम्म करोडौँ वितरण गर्ने सांसदसँग नयाँ उम्मेदवारले प्रतिस्पर्धा गर्न सक्दैन,” पौडेल भन्छन्, “त्यसमाथि कार्यक्रमको दोहोरोपनाले कोषको दुरुपयोग झनै बढाउँछ

सांसदका नाममा रकम वितरण गर्ने क्रम ०४१ बाट सुरु भए पनि त्यतिबेला पहुँच हुनेले मात्रै पाउँथे राष्ट्रिय पञ्चायत सदस्य भद्रकुमारी घलेले रकम नपाएर अनशन नै बसेको घटना स्मरणीय ०५१ पछि भने औपचारिक रूपमा सुरु भई साढे दुई लाखबाट चार करोड रुपैयाँसम्म पुगेको अफ्रिकी देश दक्षिण एसियाका नेपाल भारतमा मात्रै सांसदलाई पैसा बाँड्ने प्रचलन मंगोलियामा अदालतले रोकिदियो

सांसदहरू गैरभूमिकामा केन्द्रित हुँदा कानुन निर्माणमा कतिसम्म लापरबाही हुन्छ भन्ने दृष्टान्त पनि दुई वर्ष अगाडिको घटना हेरे पुग्छ रूपान्तरित व्यवस्थापिका संसद्ले पारित गरेको प्रतिनिधिसभा प्रदेशसभा सदस्य निर्वाचनसम्बन्धी ऐनमै त्रुटि भेटिएको थियो राष्ट्रपतिबाट प्रमाणीकरणसमेत भइसकेका ती ऐनमा समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीतर्फ समानुपातिक समावेशी प्रतिनिधित्वकोक्लस्टरमा पिछडिएको क्षेत्र छुटेको भन्दै संशोधनको माग उठ्यो कानुन निर्माणका क्रममा ध्यान नदिँदाको परिणाम थियो, त्यो

पुरानो सन्दर्भ लिने हो भने ०४९ को स्थानीय निर्वाचनका लागि स्थानीय निकाय निर्वाचनसम्बन्धी ऐन प्रतिनिधिसभामा छलफल भइरहेको थियो ऐनमा मतदान केन्द्र आसपास मदिरा सेवन गरेर आउन बन्देज लगाउने व्यवस्था थियो पूर्वमहासचिव गुरुङ अहिले पनि स्मरण गर्छन्, त्यतिबेला सांसदले कडा कानुन बनाउने भन्दैमदिरा मात्र होइन, लागूऔषध सेवन गरेर पनि आउन नपाइनेथपेका थिए तर सांसदले नेपालमा लागूऔषध प्रतिबन्ध भन्ने नबुझ्दाको परिणाम थियो, त्यो राष्ट्रिय सभाले यो बुँदा सच्याउन प्रतिनिधिसभामा पठाइदियो

सांसदहरू अन्य गतिविधिमा संलग्न हुँदा कानुन निर्माण प्रक्रिया नै रोकिन्छ जस्तो, वैशाख ०७४ को संसद् बैठकमा विद्युत् नियमन आयोग गठन विधेयकको सैद्धान्तिक स्वीकृति गर्नुपर्ने थियो तर सांसदको गणपूरक संख्या नै पुगेन १० वैशाखका लागि सारियो यस्तो हविगत संसद् मात्र होइन, संसदीय समितिमा समेत हुन्छ त्यसका लागि धेरै टाढा पुग्नैपर्दैन, १४ फागुन ०७५ को संसदीय सुनुवाइ समिति बैठकलाई हेरे पुग्छ थारु आयोगका प्रस्तावित अध्यक्ष विष्णुप्रसाद चौधरी मधेसी आयोगका प्रस्तावित अध्यक्ष विजयकुमार दत्तको सुनुवाइका लागि दिउँसो बजे सुनुवाइ विशेष समितिको बैठक बोलाइएको थियो तर त्यो दिन समितिको बैठक बस्न कोरम नै पुगेन । १२ असोज ०७३ मा संसद्मा नयाँ संवैधानिक आयोग गठनसम्बन्धी विधेयकमाथि छलफलको कार्यसूची थियो त्यस दिन पनि सांसदको संख्या पुगेन

संविधान कार्यान्वयनका लागि महत्त्वपूर्ण मानिएको चरणमा उच्च अदालत गठनसम्बन्धी तीन वटा विधेयक पारित गर्ने कार्यसूची भएको २४ भदौ ०७३ मा संसद्मा गणपूरक संख्या पुगेन त्यही बेला सांसदहरू झने नेसनल डेमोक्रेटिक इन्स्टिच्युट नामक आईएनजीओको आवासीय कार्यत्रम भ्याउन बूढानीलकण्ठको पार्क भिलेजमा रमाइरहेका थिए

संसद् सचिवालयका पूर्वसचिव मुकुन्द शर्माको भनाइमा सांसदले विकास होइन, कानुन बनाउने हो भन्ने ज्ञान जनताले पनि बुझेनन् चुल्होदेखि आर्यघाटसम्म सांसदको उपस्थिति खोज्ने जनताको प्रवृत्ति नै गलत ,” शर्मा भन्छन्, “यसले सांसदको भूमिका गलत बाटोमा गएको सरकारको रहस्यमय भूमिका सांसद कानुन निर्माण छाडेरपेटी ठेकेदारबन्ने रहरमा मात्रै दौडिने हो भने कानुनीराजमा प्रश्न नआउला भन्न सकिन्न

यो पनि पढ्नुहोस् :

→ ‘यो कोकोहोलोको कुनै काम छैन’

भूमाफिया मानसिकताको सभ्यता

पुरा पढ्नुहोस्

आत्मीयता र आक्रोशको सम्बन्ध

माधव बस्नेत
ओली र देउवाको सत्ता र पार्टी चलाउने शैली उस्तै–उस्तै
पुरा पढ्नुहोस्

नीतिमा बेथिति

योगेश ढकाल
लोकप्रियताको लोभमा सरकारले थुप्रै योजना हचुवामा घोषणा गरेको छ भने धेरैजसो जस्ताको तस्तै दोहोर्‍याएको छ
पुरा पढ्नुहोस्

विशृंखल बाबुराम

जनक नेपाल
नयाँ शक्ति पार्टीको विलयसँगै नयाँ राजनीतिक ध्रुवीकरणको प्रयास
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

कङ्काल

कुमार नगरकोटी
निद्राबाट ब्युाझेदेखि मन एकतमासको भइरहेको थियो । किन–किन यस्तो लागिरहेकोथियो :
पुरा पढ्नुहोस्

प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा वंगबन्धु

महेशराज पन्त
बाङ्लादेशको इतिहासका लागि वंगबन्धुको आत्मवृत्तान्त पठनीय विषय हो । तर नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले त्यसको उल्था गराउने, त्यस उल्थाको सम्पादन कुलपतिले गर्ने, अनि प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले छाप्ने विषयमा प्रश्न उठाउन नसकिने होइन ।
पुरा पढ्नुहोस्

भूमाफिया मानसिकताको सभ्यता

भास्कर गौतम
स्वतन्त्र अभिव्यक्ति गाँस, बास, कपासजत्तिकै अपरिहार्य छ । लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको पक्षमा बोलिरहनु नपर्ने हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

संरचनात्मक लाभांश र दलित मुक्तिका कुरा

सञ्जीव उप्रेती
दलित र गैरदलित मुक्तिका मुद्दालाई एउटै बाकसमा राखेर हेर्न सकिँदैन । दलितले युगौँदेखि राजनीतिक, आर्थिक र सांस्कृतिक उत्पीडन खेफ्दै आएकाले तिनको मुक्तिको मुद्दा बढी जटिल छ । गैरदलितको मुक्तिको मुद्दा पनि छ, तर अलिक फरक किसिमको ।
पुरा पढ्नुहोस्

[सम्पादकीय] जनवादलाई केन्द्रीयताले निलेको वर्ष

बसन्त बस्नेत
‘जेट उडाउने दुई पाइलट’ को अवतारमा उदाएका दुई अध्यक्षले गरेका प्रत्येक निर्णयमा पुरानै जनवादी केन्द्रीयताको रुझान प्रकट देखियो । नाम जनवाद, काम केन्द्रीयता ।
पुरा पढ्नुहोस्

बाबुराम सरको चोटपटक

युग पाठक
बाबुरामको राजनीतिक एजेन्डा र समृद्धिको विचार कहीँ–कतै मेल खाँदैन  । उनले नयाँ शक्तिको भविष्य आफ्नै फेसभ्यालुमा रच्न खोजे,त्यो बनेन ।
पुरा पढ्नुहोस्

उही जातपातका कुरा

स्नेह सायमि
मैले मीठो मानेर चपाइरहेको मकै–भटमास गाली गरी–गरी ओकल्न लगाइन् । मानौँ, विष नै खाएको हुँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

संघीयताको पञ्चायत भाष्य

अच्युत वाग्ले
नेपालमा संघीय प्रणाली लागू हुने अर्थसामाजिक पूर्वाधार नै तयार भएका थिएनन् भन्नेहरूलाई सत्य प्रमाणित गर्ने पञ्चायती भाष्यतर्फ नै यो सरकारका गतिविधि अग्रसर छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

नेपाली थाली

नेपाल संवाददाता
पेट फुल त दिल खुस । काठमाडौँको व्यस्त सहरमै बसेर हिमाल, पहाड र तराईको संस्कृति झल्काउने नृत्य हेर्दै मिष्ठान्न भोजनको स्वाद लिन सकिन्छ, नेपाली भोजन, रेस्टुराँ लाजिम्पाटमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

सक्कली पुतली

नेपाल संवाददाता
सहरका मल घुम्न जाँदा बोलुलाझैँ गर्ने म्यानेक्विन अर्थात् पुतली त देख्नुभएकै होला ।
पुरा पढ्नुहोस्

मिस्टर कर्न

नेपाल संवाददाता
मकैकै ममः मकैकै सुप, मकैकै पकौडा, मकैकै ढिँडो, साथमा लोकल कुखुराको मासु ।
पुरा पढ्नुहोस्

सुदूरको स्वाद

नेपाल संवाददाता
खानापारखीका लागि काठमाडौँमा छ, डुप्का रेस्टुराँ
पुरा पढ्नुहोस्

लहनामा नेवाः भ्वय्

नेपाल संवाददाता
मान्छेदेखि भगवानसम्मलाई चढ्ने घरेलु ऐला र छ्याङ । साथमा मासुको छोयला पनि ।
पुरा पढ्नुहोस्

सौन्दर्य, सहारा र सुवासको खेती

केदार शर्मा
बहुवर्षे बाली भएकाले चिया खनजोत र बर्सेनिको बीउबिजन, रोपाइँ आदिबाट मुक्त खेती हो । त्यसभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा हो, चिया खेतीमा काम गर्ने किसान वा मजदुरले कम निहुरिए पुग्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

महँगा आज्ञाकारी

विजयराज खनाल

बैंकिङ क्षेत्रमा बेलाबेला सुनिने गर्छ, वार्षिक करोडौँ तलब खाने प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) लाई कतिसम्म पारिश्रमिक भए पुग्छ ? यो प्रश्न त्यतिबेला बढी उठ्छ, जतिबेला बैंक पुँजी अभावमा हुन थाल्छन् निक्षेप तान्न अनेक तिकडम गर्छन्

हालै यस्तै एउटा घटना भयो, बैंकिङ वृत्तमा प्रभु बैंकले बूढीगण्डकी जलविद्युत्को अर्ब रुपैयाँ निक्षेप राख्न आयोजनाका अधिकारीलाई करिब ७५ लाख रुपैयाँ बराबरको गाडी उपहार दियो प्रतिशत हाराहारी बचत लिएर १३ प्रतिशतमा कर्जा लगानी गर्न पाइने भएकाले बैंकहरूलाई यस्तो उपहार दिन भने समस्या छैन त्यसैले निक्षेप तान्न बैंकहरूबाट अनेक तिकडम हुने गरेका छन्

यसपटक भने हद पार नाघेको महसुस गर्दै राष्ट्र बैंकले यस्ता उपहार दिन नपाइने व्यवस्था गर्यो, १६ वैशाखमा राष्ट्र बैंकले पुरानो व्यवस्था संशोधन गर्दै भन्यो, “निक्षेप संकलन गर्दा सुनचाँदीका सिक्कालगायतका कुनै पनि किसिमका उपहार प्रदान गर्न पाइने छैन

निक्षेप प्राप्त गर्न बैंकहरूले ठूला ग्राहकलाईमदिरा पार्टीदिने अभ्यास नौलो होइन तर हरेक वर्ष कर्जायोग्य लगानी अभाव समस्या देखिन थालेपछि भने बैंकहरूले आफ्नोमा पुँजी भित्र्याउन साम, दाम दुवै उपाय अपनाइरहेछन् कानुनतः यस्ता क्रियाकलाप वर्जित छैनन् तर यसले बैंकरहरूको नैतिकता (सुशासन) माथि भने प्रश्न तेर्सिन थालेको

नैतिक स्खलन

असोज ०७४ मा ग्लोबल आईएमई बैंकबाट सीईओ अनिल ज्ञवालीले राजीनामा दिए महिनालगक्तै बैंकमा अर्का सीईओ नियुत्त भए, जनक शर्मा पौड्याल चार वर्षे पदावधि हुने पहिलो कार्यकालकै एक वर्ष पनि पूरा नगरी पौड्यालले पनि राजीनामा दिए, माघ ०७५ मा बैंकमा १२ वर्षे अवधिमा वटा सीईओ फेरिइसकेका छन्

नबिल बैंकमा सीईओका रूपमा कार्यरत सशिन जोशीले पनि राजीनामा दिए, १९ मंसिर ०७४ मा बाहिरिएलगत्तै बैंकहरूमा गलत अभ्यास बढेको सार्वजनिक गरेका जोशी नबिलमा समेत दबाब थेग्न नसकेको भन्दै निस्किएका थिए एनआईसी एसिया बैंकमा समेत नियमविपरीतका काम गर्न दबाब आएको भन्दै सीईओ लक्ष्मण रिसाल दुई वर्षे कार्यकालसमेत पूरा नगरी बाहिरिए, चैत ०७४ मा एनआईसीमा त्यसअघि जोशी सीईओ थिए जोशीले एनआईसी एसिया पनि त्यस्तै दबाबमा छाडेका थिए

सबै बैंकमा यस्ता अभ्यास नभए पनि केही वित्तीय संस्थामा यस्ता समस्या बग्रेल्ती छन् यस्ता समस्याको समाधान बनेका छन्, ‘यसम्यानबैंकर पछिल्लो पुस्ताका केही बैंकमा सञ्चालककै तजबिजमा बैंक सञ्चालन भइरहेका छन् यसका लागि सञ्चालकले या पाका उमेरका पूर्वबैंकर भित्र्याइरहेका छन्, या आफूसँग मन/मत मिल्ने, आफ्नो अन्य कुनै संस्थामा पहिले काम गरिसकेका, आफन्त वा समुदाय मिल्नेसम्मका सीईओ राखिरहेका छन्

अपवादका रूपमा एकाध पुराना ठूला वाणिज्य बैंकमा समेत वर्षौंदेखि आफ्ना मान्छे प्रमुख बनाइएका छन् आफ्नै मान्छे नियुक्तिकै लागि बैंकलाई प्रमुखविहीनसमेत राखिने गरेको केही वर्षअघिसम्म बिमा कम्पनीमा व्याप्त यो रोग अहिले बैंकहरूमा समेत देखिन थालेको

बैंकिङ क्षेत्र तुलनात्मक रूपमा बढी पारदर्शीमध्येमा पर्छन्,” पूर्वबैंकर जनक शर्मा पौड्याल भन्छन्, “संख्या धेरै भएकाले प्रवृत्ति पनि थरीथरीका देखिन थालेका हुन्, सबैलाई सामान्यीकरण गरेर हेर्न मिल्दैन यद्यपि उनी कतिपय सञ्चालकमा केही अर्ब आफ्नो लगानी हुँदैमा बैंक नै आफ्नो भन्ने सोच रहेको टिप्पणी गर्छन्

बैंकमा सञ्चालकको केही अर्ब लगानी रहने भए पनि सर्वसाधारणको खर्बौं निक्षेप हुन्छ निक्षेपबाट उठेको पैसाले गरिने कर्जा लगानीबाटै बैंकले नाफा कमाएका हुन्छन् सञ्चालक नियामक निकायबीच सेतुको काम व्यवस्थापकको रूपमा बैंकका सीईओले गर्छन् गर्नुपर्छ

नियामक निकायको मापदण्डभित्रै रहेरै बैंकहरूले सक्दो मुनाफा कमाउने हो तर व्यवस्थापनमा बैंक सञ्चालक हाबी हुने उनीहरूलाई बाइपास गर्न नसक्ने प्रवृत्तिकै कारण कतिपय बैंकरयसम्यानमा सीमित भएका छन् राष्ट्र बैंक रेफ्री हो उसको नियमभित्रै रहेर खेलाडीले खेल्नुपर्छ, चाहेर पनि रेफ्री फेर्न मिल्दैन,” पूर्वबैंकर पौड्याल भन्छन्, “उसले रातो कार्ड देखाए खेलाडी बाहिरिनुपर्छ

व्यवस्थापनमा सञ्चालकको प्रभाव कम गर्न केही वर्षअघि बैंक तथा वित्तीय संस्थासम्बन्धी ऐन (बाफिया) संशोधनको क्रममा राष्ट्र बैंकले बैंकका अध्यक्षको कार्यकालसमेत तोक्ने प्रयास गरेको थियो तर संसद् सदस्य रहेका विविध व्यवसायमा समेत हात हालेका बैंक सञ्चालकका कारण त्यो प्रयास सफल हुन पाएन

राष्ट्र बैंकले अध्यक्षको समेत कार्यकाल तोकेर बाफिया संशोधनको मस्यौदा तयार पारे पनि संसद्मा पुग्दा बठ्याइँ गरेर कार्यकारी अध्यक्ष वा प्रबन्ध सञ्चालक राखियो त्यही नै पारित हुने अवस्था सिर्जना गरियो

भारतजस्ता कतिपय मुलुकले वर्षौंअघि सामाजिक नियन्त्रणको मान्यताअनुरूप धेरै निजी बैंकलाई राष्ट्रियकरण गरे अहिले त्यस्तो परिस्थिति छैन हाल भारतमा २७ वटा पब्लिक बैंक हुँदा निजी क्षेत्रका बैंकको संख्या २१, विदेशी बैंकको संख्या ४९ अन्य सहकारी बैंकलगायत छन् तर भारतमा स्वतन्त्र विज्ञ सञ्चालक राखेर बैंकलाई बढी जिम्मेवार व्यावसायिक बनाउने प्रचलन अन्य मुलुकमा समेत यस्ता सञ्चालकको संख्या धेरै राख्ने व्यवस्था नेपालले पनि यो अभ्यास अपनाउनुपर्ने सानिमा बैंकका सीईओ भुवन दाहाल बताउँछन् बैंकमा लगानी नभएकाहरू छानेर कम्तीमा दुई तिहाइ सञ्चालक व्यावसायिक व्यक्ति राख्नुपर्छ,” दाहाल भन्छन्, “बरु उनीहरूलाई पारिश्रमिक व्यवस्था नै गर्दा ठीक हुन्छ

त्यसो सञ्चालक पदमा रहने कसैले पनि बैंकबाट आफ्नो कार्यकालभर कर्जा लिन नपाइने, लगानी गरेको केही वर्षपछि सेयर बिक्री गर्न सक्ने व्यवस्था समेटेर व्यवस्थापनमा सञ्चालक हाबी हुनबाट रोक्न सकिन्छ  यस्ता उपाय नबन्दासम्म बैंककै सीईओले अडान लिन सक्नुपर्छ

करिब तीन वर्षअघि बैंक तथा वित्तीय संस्थामा राष्ट्र बैंकले गराएको पुँजी वृद्धिका कारण लगानी थपेका सञ्चालकको दबाब बैंकरले थेग्न सकेको देखिँदैन पुँजी बढ्दा निक्षेपमा अपेक्षित वृद्धि हुन नसक्नु नाफा कमाउन बढी निक्षेप संकलन गरेर बढी लगानी गर्नु परिरहेकाले पनि उनीहरूले नियमविपरीतका काम गर्न थालेका छन्

संरक्षण बढी, अनुपालन कम

बैंक तथा वित्तीय संस्थामा सर्वसाधारणको निक्षेप रहने हुँदा सरकार राष्ट्र बैंकको ध्यान यस्ता संस्थाको संरक्षणमा गएको जानु पनि पर्छ कर्जा खराब भएर असुल हुन नसके धितो बिक्री गरेर उठाउनेदेखि कुनै कारणबाट समेत कर्जा असुल हुन नसके सम्बन्धित ग्राहकको राहदानी रोक्का, राज्यले प्रदान गर्ने सुविधाबाट वञ्चित गर्नेसम्मका व्यवस्था छन्

राष्ट्र बैंककै नियमबाट समेत बैंकहरूले मनग्य लाभ लिन सक्ने अवस्था जस्तो कि, सबै वर्गका बैंकले कुल निक्षेपको चार प्रतिशत रकम अनिवार्य मौज्दातका रूपमा राष्ट्र बैंकमा राख्नुपर्छ राष्ट्र बैंकको शाखा नभएको स्थानमावर्गको विकास बैंक वर्गका वित्तीय संस्थालेवर्गका वाणिज्य बैंकमा राख्न पाउँछन् यसरी पैसा एउटै बैंकमा राख्नुपर्छ भने राख्नेले कुनै लाभ लिन पाउँदैनन्

यस्तो कर्जा लगानीयोग्य पुँजी अभावको समय , नियमले लाभ लिन नमिल्ने भन्दैमा रोकिएको होला ?” एक बैंकर प्रतिप्रश्न गर्छन्, “यसको अध्ययन राष्ट्र बैंकले गर्ने हो भने कमिसनका अनेक खेल देखा पर्नेछन् कम्तीमा २० प्रतिशत तरलता राख्नुपर्ने व्यवस्थाअन्तर्गत बाँकी १४ प्रतिशत रकम पाउनसमेत संस्थापकलाई घुस खुवाउनुपर्ने अवस्था कायम

भारतलगायतका देशमा सात दिने अवधिका मुद्धति निक्षेप योजना पनि सञ्चालनमा छन् नेपालमा भने यस्ता योजनामा निक्षेप तान्न कमिसनको खेल हुन थालेपछि राष्ट्र बैंकले कडाइ गरेको २९ वैशाखमा मात्रै राष्ट्र बैंकले परिपत्र जारी गरेर तीन महिनाभन्दा कमको मुद्धति निक्षेप नलिन अवधि नसकिँदै पहिले तोकिएको ब्याजदर कायमै राखेर ग्राहकले चाहेको बखत जहिले पनि रकम झिक्न पाउने व्यवस्था नगर्न राष्ट्र बैंकले परिपत्र गरेको

बैंकहरूले अनुपालनामा समेत नीतिगत सहुलियत प्राप्त गरिरहेका छन् जस्तोबैंकहरूले निक्षेप स्रोतबाट मात्र नभएर प्राथमिक पुँजी स्रोतबाट समेत कर्जा लगानी गर्न सक्ने गरी सहज बनाइएको यसरी लगानी गर्दा पालना गर्नुपर्ने सीमासमेत नाघेर बैंकहरूले लगानी गरेका छन् लगानी गर्नैपर्ने प्राथमिकता प्राप्त क्षेत्रमा राष्ट्र बैंकले ब्याज अनुदानै दिएर लगानी बढाउन प्रोत्साहित गर्दै आएको

सुविधा हुँदाहुँदै पनि बैंकरमा सधैँ सञ्चालककै आवाज माथि हुने राष्ट्र बैंकलाई नै दबाब दिइरहने प्रवृत्ति सीईओहरूलाई वार्षिक करोडौँ रकमको जागिरबाट छुट्नुपर्ने त्रास नहुने होइन त्यसैले पनि एक पटक सञ्चालक समितिले नियुक्त गरेपछि कम्तीमा ठूलो अपराध नगर्दासम्म सीईओलाई एक कार्यकाल (चार वर्षे) सम्म निष्कासन गर्न नपाउने व्यवस्था हुनुपर्ने विज्ञ बताउँछन् हाल सीईओले दुई कार्यकाल एउटै संस्थाको नेतृत्व गर्न पाउँछन्

सञ्चालक समिति नियामक निकाय दुवैप्रति जिम्मेवार आफ्नो संहिताबाट पछि नहट्ने किसिमको हुनुपर्छ सीईओ,” राष्ट्र बैंकका कार्यकारी निर्देशक नरबहादुर थापा भन्छन्, “तर उनीहरू राष्ट्र बैंककै नियम गलत भयो भन्ने वकालत मात्र गर्न आउँछन्

पुरा पढ्नुहोस्

तस्करी परीक्षण

विजयराज खनाल
अदुवा, सुपारी, मरीचपछि केराउ पनि थपियो
पुरा पढ्नुहोस्

चिनियाँ नाका अप्ठेरोमा विकल्प

विजयराज खनाल
तत्काल नियमित प्रयोगको सम्भावना भएका नाका रसुवागढी र तातोपानी मात्रै
पुरा पढ्नुहोस्

कालो सूचीको डर

विजयराज खनाल
नियामककै मिलिभगतले शंकास्पद कारोबारमा खेलाँची
पुरा पढ्नुहोस्

आयातमा कोटा र प्रतिबन्ध !

विजयराज खनाल
भन्सार दर कडा पारेर निरुत्साहित गर्नुपर्ने सरोकारवालाको तर्क
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

‘कीर्तिमान तोडिए झन् खुसी हुनेछु’

मनबहादुर बस्नेत

सबैभन्दा बढी गोल गर्ने राष्ट्रिय खेलाडी हुन्, अनु लामा, ३१ उनको खातामा ३५ गोलको राष्ट्रिय कीर्तिमान २२ वैशाखदेखि राष्ट्रिय टोलीबाट सन्न्यास लिएकी लामासँग फुटबल यात्राबारे कुराकानी :

सन्न्यासपछि फुटबलबारे के सोच्नुहुन्छ ?

राष्ट्रिय टिमबाट खेल्न छाडे पनि एपीएफ क्लबबाट खेलिरहेकी छु सधैँभर फुटबल क्षेत्रमै रहन चाहन्छु

अब नेपाली फुटबललाई कसरी योगदान दिने सोच्नुभएको ?

दुई वर्ष एपीएफमै बिताउँछु त्यसपछि प्रशिक्षकको कोर्स गर्छु प्रशिक्षणमा लाग्ने योजना कोर्स गर्न सक्छु कि सक्दिनँ, त्यसमा भर पर्छ

नेपाली राष्ट्रिय टिमको प्रशिक्षण सम्हाल्ने जिम्मा पाए के गर्ने ?

हाम्रो टोली सानो कुरामा चुकिरहेको जस्तै, समयमै गोल गर्न नसक्ने विपक्षीको गोल खाएपछि एकदमै निराश हुने धेरै पहिलेदेखि हामीमा यो समस्या प्रशिक्षकका रुपमा मैले यसको कारण खोजी गर्नेछु सोहीअनुसार खेल रणनीति बनाउनेछु

खेलाडीका रुपमा यी कमजोरी किन भइरहन्छन् ?

खेलाडीलाई हौसला छैन गोल खानु नै हार होइन भन्ने मनोविज्ञान खेलाडीमा पार्न सकिएको छैन खेलको आँखा हुँदैन जतिबेला पनि नतिजा आफ्नो पक्षमा पार्न सकिन्छ भनेर प्रेरणा दिनुपर्छ यी कुरा नहुँदा मैदानमा मनोबल घटिरहेको

महिला पुरुष फुटबल प्रतियोगितामा किन यस्तो विभेद ?

नेपालमा महिला फुटबल खेलाउन प्रायोजक नै निस्कँदैन पुरुषको राष्ट्रिय, क्षेत्रीय, स्थानीय खेल देशव्यापी हुन्छ हामी तालिम लिएर थन्किने हो प्रतियोगिता नहुँदा आफ्नो खेल स्तर बढे/नबढेको थाहै हुँदैन कमजोरी थाहा पाए सुधार्ने मौका हुन्छ

नेपाली महिला फुटबलको स्तर उकास्न के गर्नुपर्छ ?

जतिसक्दो बढी प्रतियोगिता चाहियो अनि खेल कौशल बढ्छ अहिले साथीभाइले भनेका भरमा आफ्नो गल्ती थाहा पाउनुपर्ने अवस्था

सबैभन्दा बढी गोल गर्ने खेलाडीको रेकर्ड कसैले तोडिदियो भने ?

महिला पुरुष दुवैमा अगाडि छु खुसी लाग्छ तर योभन्दा बढी खुसी त्यो क्षण हुनेछु, जुन दिन मेरो कीर्तिमान कसैले तोड्छ मेरो कीर्तिमान तोडिएको दिन नेपालको फुटबल उक्सिएको प्रमाणित हुनेछ कीर्तिमान सधैँ रहने कुरा होइन

प्रायः महिला फुटबलर किन केटाजस्तै हेयर स्टाइल बनाउँछन् ?

पहिलेका खेलाडी दिदीहरुको हेयर स्टाइल देखेर मैले पनि रहर गरेँ पछि लामो कपाल राख्दा खेल्नै असजिलो हुन थाल्यो खेलुन्जेल काट्न थालेँ

पुरा पढ्नुहोस्

‘यो कोकोहोलोको कुनै काम छैन’– मन्त्री गोकुलप्रसाद बाँस्कोटा

जनक नेपाल/योगेश ढकाल
एउटा जुत्ता छाडेर अर्को लगाउँदा कताकता नमिलेजस्तो, कता ठेला परेजस्तो भएको हो । त्यसैले यो कोकोहोलोको कुनै काम छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘आज जे छु, भोलि हुन्नँ भनेर बुझ्नुपर्छ’

जनक नेपाल
बाम गठबन्धन र काँग्रेससितको चुनावी तालमेलका अनेक घुम्ती पार गर्दै २३ बैशाख ०७६ अन्ततः पुरानै राजनीतिमा फर्किए ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘दाताको पैसाले अभियानको मर्म मर्छ’

मनबहादुर बस्नेत
रंगकर्मी आकांक्षा कार्की लैंगिक समानताको अभियानमा छिन्, योनीका कथाहरुमार्फत ।
पुरा पढ्नुहोस्

कन्हैया कुमारसँग नेपाल-वार्ता : 'राजनीतिमा नयाँ अनुहार आएको पुरानाले सहँदैनन्'

सुरेशराज न्यौपाने
कन्हैयासँग उनको राजनीति प्रवेश र उम्मेदवारी विषयमा नेपाल संवाददाता सुरेशराज न्यौपानेका प्रश्न :
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

दौडिन तयार हुनुस् 

नेपाल संवाददाता

कान्तिपुर पब्लिकेसन्सले,‘कान्तिपुर हाफ म्याराथन’ को आठौँ संस्करण लिएर आएको छ । 
०६८ देखि निरन्तर चलिरहेको कान्तिपुर हाफ म्याराथनमा सहभागिताका लागि खुला आह्वान गरिएको छ । पब्लिकेसन्सका अनुसार कार्यक्रमले एथ्लेटिक्स एवं धावक, विभिन्न क्षेत्रका चर्चित व्यत्तित्व, हिँड्न मन पराउने तथा सञ्चारकर्मीका लागि विशुद्ध मनोरन्जन, सुरक्षित र सहरको भव्यता अवलोकन गर्दै प्रदूषणमुक्त सहर बनाउन जनचेतना जगाउनेछ । यसले समुदायमा पनि सहर सफा राख्न सकारात्मक प्रभाव पर्नेछ । 
सबै क्षमताका सहभागी, विभिन्न जात, वर्ग, कर्पोरेट तथा सञ्चारगृह सहभागी हुन सक्ने प्रतियोगितामा ३ प्रकारका श्रेणी छन् । हाफ म्याराथन (महिला र पुरुष), कर्पोरेट तथा मिडिया दौड (महिला र पुरुष) र ह्वीलचेयर दौड (महिला र पुरुष) । हाफ म्याराथनका प्रतियोगीले २१.१ किमि दौडिनुपर्नेछ भने कर्पोरेट तथा मिडिया दौडमा ५ किमि कुद्नुपर्नेछ । 
११ जेठ बिहान हुने प्रतियोगितामा इच्छुक व्यक्तिले दर्ताका लागि कान्तिपुर पब्लिकेसन्सको मुख्य कार्यालय सेन्ट्रल बिजनेस पार्क, थापाथलीमा बिहान १० देखि ४ बजेसम्म सम्पर्क गर्न सक्नेछन् । फारम सिटिजन्स बैँकका शाखामा उपलब्ध छ ।

पुरा पढ्नुहोस्

थिति बसाउनै मुस्किल

पवन आचार्य
सम्झौताको बोझमा कर्माछिरिङ शेर्पाको एक वर्षे कार्यकाल
पुरा पढ्नुहोस्

क्रिकेट खेलाउँछ कर्णाली

कलेन्द्र सेजुवाल/सुर्खेत
खेलाडी बाहिरबाट झिकाएर पहिलो पटक कर्णाली प्रिमियर लिग
पुरा पढ्नुहोस्

नयाँको दाबेदारी

पवन आचार्य
राष्ट्रिय टोलीमा भने लामो समयदेखि पुरानै अनुहारको वर्चस्व
पुरा पढ्नुहोस्

कीर्तिमानको ओइरो

पवन आचार्य
खेलाडीद्वारा राष्ट्रिय रेकर्डमा सकारात्मक सुधार
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

पारिजातका केही अप्रकाशित पत्र

नेपाल संवाददाता

साहित्यकार पारिजातका रचनाले समाजका विविध आयामलाई मसिनो गरी निफनेर समाज परिवर्तन पक्षमा दृढतापूर्वक उभिएका छन् ती लेखनको आँखीझ्यालबाट नियाल्दा देखिने दृश्यले मात्रै भने पारिजातको सिंगो जीवनलाई पर्गेल्न सक्दैन पारिजातले जीवनलाई कुन कसीमा राखेर संश्लेषण गरेकी थिइन्, आफ्नै जीवनको भोगाइमाथिको आत्मस्वीकृति कसरी पोखेकी थिइन् भन्ने पर्दा धेरै उघ्रिएको छैन यद्यपि डा महेश मास्केलाई पारिजातले बेलामौकामा लेखेका पत्रले केही अंश खोतल्छ अनिँदो पहाडसँगै प्रकाशनको तयारीको सिम्मा गीतिनाटक प्रतिबन्धित भएका बेला मास्केलाई लेखेका पत्र नेपालले प्राप्त गरेको पूर्वप्रकाशित पत्रको अघिल्लो खण्डमा लेखिएका यी पत्रमा वामपन्थी आन्दोलनभित्र पारिजातले सामना गर्नुपरेका चुनौती, अप्ठेरा षड्यन्त्रका चर्चा पनि छन्

यी पत्रले पारिजातको संघर्ष कथा मात्र बोल्दैनन्, सामाजिक राजनीतिक चेतलाई सूक्ष्म रुपमा केलाउन पनि मद्दत गर्छन् सम्पादक

 

पौष २०३८, नयाँबजार

डा महेश,

स्पन्दन जनमानस दुइटै पाएा तपार्इंका कविता राम्रो लाग्यो विशेषभूपीलाई चिट्ठीमन पर्यो धेरैले यस कविताको प्रशंसा गरेका छन् सम्मेलनमा यसपालि पनि भाग लिन पाइनँ व्यस्त छु यो व्यस्तता फागुनसम्म टुंगिदैन त्यसपछि मात्र उपचारको निम्ति समय निकाल्न पाउने भएँ हाल उपन्यास अनिँदो पहाडसँगैमा काम गर्दै छु पौषको २० गतेसम्ममा सिध्याउने अठोट गरेकी छु, हेरौँ त्यसपछि महिला संघको प्रतिवेदन सुरु गर्नुपर्छ चैत महिनामा एकपल्ट हस्पिटलाइज्ड हुन पर्ला, रायनसँग सल्लाह गर्नुपर्छ सिम्माको चरम सफलताबारे साथीहरुबाट सुनिहाल्नु हुनेछ शोबढेको भए तपाईंलाई टेलिग्राम गर्नेवाला थिएँ तर हल दिइएन तपाईंका कविताहरु फेरि पनि पढ्न पाउने आशा राखेको छु हवस् ..... तपार्इंको सक्रियतालाई हार्दिक शुभकामना

पारिजात

 

वैशाख २०३९

डा महेश,

पत्र पाएँ तर लेख तयार पार्न सकिनँ अनिदो पहाडसँगै चाँडै प्रेसमा जाँदै बाँकी कुरा अर्को पत्रमा लेख्छु नयाँ वर्षको शुभकामना

पारिजात

१४ श्रावण २०३९

डा महेश,

स्पन्दन, जनमानस, अधिवेशन, गोष्ठी इत्यादिले तपार्इंलाई कति व्यस्त पारिराखेको होला भन्ने मलाई अन्दाज , तथापि यो बर्खामा हामीले तपार्इंको प्रतीक्षा गर्यौँ खुसीको समाचार पहिले नै भनिहालौँ, प्रसिद्ध अपेरा सिम्मा यही भाद्र गतेदेखि हुने भयो निश्चितप्रायः , थाहा पाउनेहरु खुसीले पागल छन् तपार्इंलाई हामी टेलिग्राम गरौँला पनि व्यस्तताहरुबीच भूमरी हावाभित्र परेको पत्थरजस्तो उड्दै छु, घुम्दै छु सामान्य स्वास्थ्य ठीकै , केही मोटाएकी पनि छु तर मूल रोग उस्तै अर्टागेन (औषधी, सं) ले ढाड भचाइसक्यो, सुकन्या ढाक्रे गिरीमा झरेको पनि अब एक वर्ष भइसक्यो जसोतसो काम चल्दै हाल उपत्यका बाहिर जाने फिक्स्ड भइसकेको , तीन दिनपछि यात्रा सुरु गर्छु सायद यात्रा पूर्वको हो यात्रा गर्न शरीरले पटक्क मान्दैन तर आजभोलि आफनो शरीरलाई मनले बोकेर हिँड्ने गर्छु दिल्ली कार्यक्रमहरु भियाउँछुजस्तो लागेको छैन, किन हो आउने त्यति रुचि पनि छैन हुन सक्छ, त्यो बेला सिम्मासँगै डोरिएर

दार्जेलिङ जाने योजनामा व्यस्त हुन्छु आजभोलि मनस्थितिको उतारचढाव साधारण छैन, त्यस्तो नहुनुपर्ने हो भनी सोच्छु तर यथार्थ यथार्थ नै हो कहिले एकदम आवेशमा आउँछु, फेरि नियन्त्रण गर्छु हामी सुन्दर बिहानी ल्याउनको निम्ति अन्धकारमा बाटो बनाउँदै हिँड्नेहरुबीच पनि यस्तै केके हुँदो रहेछ उठाउनु, पछार्नु, खुट्टा तान्नु, पुच्छर निमोठ्नु, प्रतिद्वन्द्विता ल्याइदिनु, सफेद झुठ बोल्नु, विवश तुल्याउन आदिआदि चल्दो रहेछ यहाँ पनि भयानक षड्यन्त्र हुँदा रहेछन् (पर्खालले पनि नसुनून्, नत्र मेरो खैर छैन) काम गर्नेलाई फाल्ने, नगर्नेलाई स्थापित गराउने चल्दा रहेछन्, कसो गोली ठोकाठोक हुँदैन साधन भए त्यो पनि हुन्थ्यो होला यहाँ पनि दादाहरु हुँदा रहेछन्, तिनीहरुको महफ्वाकांक्षाले गोटी चाल्दा रहेछन् इमानदार तफ्वहरुलाई सायद यो देश हिरो जन्माउने देश भइसकेको छैन, व्यक्तित्व हुर्कने वातावरण यहाँ तयार भइसकेको छैन मैले पनि कतिलाई आफ्नो आस्था श्रद्धाको चुचुरोदेखि विस्थापित गरेर मिल्काइदिइसकेँ नाली हुँदो यसरी मनभित्रभित्रै आश्वस्त भएकी छु कोहीकोही भन्छन्, यस्तो हुनु स्वाभाविक हो, पार पाउनुपर्छ यसबाट यसरी त्यो महान दर्शन सफलीभूत हुँदै जान्छ, हेरौँ हार खाएको छैन, काम गर्दै छु, बस् मलाई आफ्नो अस्तित्वको झुसिलकिरासम्म मात्र कल्पना आउँछ पुतलीको परिणति मलाई पटक्क मञ्जुर छैन पुतली भनेको बत्तीमा ठोक्किएर घाइते हुने जात हो तर यहाँ अटेर झुसिलकिराहरुको पावर नचल्ने रहेछ के हामीले बत्तीमा ठोक्किनैपर्छ ? दमनचक्र यहाँ पनि चलेको , बोल्न हुँदैन पर्खालहरुले सुन्छन् कुरा कताकता पुग्योपुग्यो हगि, डा महेश माइन्ड नगर्नु होला है, कहिले एक्लै बोलेर पनि सन्तुष्ट हुन मन लाग्छ अनिँदो पहाडसँगै बजारमा आउने बेला भयो शिरीषको फूलको तेस्रो संस्करण बजारमा आइसक्यो ससाना लेखहरु लेख्दै छु अरु सबै कामकर्तव्य यथावत् चल्दै डा सरोज पनि कता छन् कुन्नि, कसैले भूमिगत गइसके भन्छन् रायनहरु सबैलाई सन्चै उनीहरु अब रिहर्सलतिर लाग्छन् होला बीपीको अवसानले गर्दा राजनैतिक चर्चाको बजार यहाँ गर्म नै एकातिर लेनिन, माओ गान्धी भनिइँदै भने एकातिरवखिया उधाडनराम्रोसँग भइरहेको हवस् ..... मेरो शुभकामना !

पारिजात

२१ आश्विन २०३९

डा महेश,

यसअघि पठाएको पत्र पाउनुभयो होला पुस्तक काठमाडौँ आइपुगेको छैन स्याम्पलको निम्ति दस ओटा मलाई आयो, बस् त्यति प्रवास पूर्वमा पुस्तक बेस्कन बिक्री भइरहेको काठमाडौँका पाठकहरुले मेरो टाउको खान लागिसके यहाँ पनि बढो समस्यामा फसिरहेकी छु पब्लिसरलाई कति वटा तार गरिसकेँ, जवाफ नै दिँदैन पैसा पनि दिएको छैन भारतीयको के विश्वास ? बाहिरबाट रिडर्स मेल आउन थालेको पनि एक महिना भइसक्यो तर काठमाडौँ शून्य के गर्ने, कसो गर्ने भइरहेको अशुद्धि यति भनेर साध्य छैन मोटामोटी सच्याएर पठाइदिएकी छु यति सशक्त उपन्यासलाई गुलसन नन्दा मार्का बजारु गेटअपमा निकाल्यो उही पनि शिरीषको फूलको दुहाई दिएर भनी विराटनगरबाट आलोचना आयो यस्तो आलोचना सबैतिरबाट आउँछ, मैले सामना गर्नै परेको दोष पब्लिसरको हो किताब क्याप्चर हुन्छ पैसा डुब्ला भनी पहिले नै डराएको थियो सिम्मा कात्तिक गतेदेखि हुँदै जाँच नभए यतै आउनुहोला, नत्र दार्जेलिङमा नोभेम्बरदेखि हुन्छ कि उतै आउनुहोला रायनले पनि यसै भनिदिनु भनेको हतारमा छु

पारिजात

भर्खरै प्राप्त समाचारअनुसार फासिष्टहरुले सिम्मालाई हल दिएन, गते कात्तिकमा व्यवस्थापनको काम लिएर दार्जेलिङ जाँदै छु दसैँ उतै

 

२५ फागुन २०३९

डा महेश,

सपनाबाट ब्युँझेजस्तो भइराखेको कि ? व्यस्तताबाट केही पन्छिएपछि यो कटिङ पत्र अस्ति नै पठाउँ भन्दै थिएँ तर जाने बेलामा कसैसँग भेट भएन सम्मेलन सफलतासाथ सम्पन्न भयो होला, खोइ आफूले शुभकामना पनि पठाउन पाइनँ हाम्रो अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस पनि सफलतासाथ सम्पन्न भयो, भनौँ कतैबाट हस्तक्षेप भएन तर पुराना महिलाहरुले भने आफ्नो सहभागिता दिएनन् कृष्णा शिवाकोटी, प्रेम कैदी, हरिभक्त कँडेल, पम्फा बस् त्यति बोल्यौँ नारायणी तिवारीले स्वागत भाषण दिइन् अब हामी आफ्नो किसिमले काम गर्ने बुझ्नुभो चुनौती अगुवाहरुलाई जसले हामीलाई भत्कायो, उसलाई पनि हामी भत्काउने हिसिला फर्कनु भएपछि हामी व्यापक रुपले काम गर्छौं यहाँ जाडो अलि कम भएको मैलेचाहिँ बिहान एकैछिन सिवाय स्वेटर लाउन छोडिदिएा अचेल आरुबखडा सेताम्मै फुलेको कोठाभरि पनि यही फूलहरु भरेकी छु बतास चल्दा त्यही फूलका पत्रदलहरु कोठाभरि छरिन आइपुग्छन् बेलाबेला एक किसिमको भनौँ व्यक्त गर्न नसकिने खुसीयाली अनुभव गर्छु यसो थन्क्याउँ भन्छु, मनमा यो क्षणिक अनुभूति कता भागिसक्छ कता फेरि काम....काम मेरा पत्र पाउनुभयो होला त्यस पत्रको दोस्रो भाग लेख्नु अलिकति फुर्सद मिलाई यो कटिङ तपार्इंलाई पठाउनु थियो त्यसैले यो सानो पत्र पनि कोरिहालेँ गएको शुक्रबार भिडियो घरमा ल्याएको थियो हेरेँ चार वटा, रातभरि नै प्रेम रोग, शक्ति, विधाता उमरावजान हवस्

तपाईंलाई धेरैधेरै शुभकामना

पारिजात

पुरा पढ्नुहोस्

खुसीको एक थुँगा

मीन भाम 
हामीले उति ध्यान नदिएका ससाना बोटबिरुवा, जीवजन्तु र प्रकृति मोक्ष–खोजमा सहयोगी हुादा रहेछन् । आत्मखोजबाट भागेर यन्त्रवत जीवन बाँचेका हामीलाई चेतनाको झिल्कासहित झकझक्याउँछ, हर्मन हेस्सेको सिद्धार्थले ।
पुरा पढ्नुहोस्

दुई हस्तीको दोस्ती

गोकर्ण गौतम
लैनसिंह बाङ्देल र सत्यजीत रेको मित्रता
पुरा पढ्नुहोस्

नयाँ महेन्द्रमाला

यादव देवकोटा
‘नेपाल निर्माणको नालीबेली’ उपशीर्षक राखेर सुजित मैनालीको पुस्तक शिलान्यास नेपाली इतिहास लेखनको भाष्यमाथि चलिरहेको बहसमा उठ्ने गरेका अनेकन सवाल वरिपरि केन्द्रित छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

उचाट

जनकराज सापकोटा
आकस्मिक भेट थियो, त्यो । उनले निधार हल्का तन्काएर अनौठो कुरा सुनाए । खबरमा केही रहस्य, क्षोभ र अचम्मजस्ता तफ्व घुलित थिए । पशुका पति र नाथसँग जोडिएका उदेक खबर यस्ता थिए :
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

वाह ! विकास

मनबहादुर बस्नेत

मुस्ताङको कोरला नाका ताकेर ०७५ चैत पहिलो साता काठमाडौँबाट हानियौँ। हिउँ जमेका कारण मुक्तिनाथभन्दा अगाडि बाटो नखुलेको पोखरा पुगेपछि थाहा पाउँदा भने मन खिसि्रक्क भयो जहाँसम्म पुगिन्छ, त्यहीँसम्म जाने भनेर अगाडि बढियो बेनीबजार कटेपछि आउने गलेश्वर मन्दिरमा केही बेर टहलिँदै थियौँ, चालकले छिटो आउन हातको इसारा दिए मुस्ताङ लेतेमुनिको भीरमा बाटो बनाउन साढे देखि साढे बजेसम्म गाडी ओहोरदोहोर ठप्प पारिने रहेछ त्यसअघि उक्त भीर पार नगरे चार घन्टा 'भीरबन्दी' मा परिने

१० बजिसके पनि हामीले चिया मात्रै पिएका थियौँ कालीगण्डकी तिरैतिर करिब किलोमिटर मात्र गुडेका थियौँ, टायर पन्चर भयो जगेडा टायर फेर्दा आधा घन्टा बित्यो थोरै अगाडि बढेपछि परिवर्तित टायरमा हावाको चाप कम भएको भन्दै चालकले फेरि पन्चरको खतरा तेर्साए अब पन्चर भए पोखराबाट टायर मगाउनुपथ्र्यो यता हाम्रो पेट उसैगरी पन्चर भइरहेको थियो झन्डै १० किलोमिटर गुडेपछि हावा हाल्ने सुविधा पाइयो बालबाल भीर काटियो, ठ्याक्कै :२५ बजे जोमसोममा बास बस्दा भोलिपल्ट मुक्तिनाथ पुगेर पोखरा झर्ने 'आशु योजना' बन्यो

र्फकंदा अघिल्लो दिनको 'भीरबन्दी' समयमै काटियो तर कहर काटिएन काभ्रेभीरमा उसैगरी बाटो बन्द हुने रहेछ चार घन्टा अगाडि बढेर गाडीको लाम हेर्दै सुस्ताउनुभन्दा चिया पिउँदै बस्ने निधो गर्यौँ डाङडुंगे खोलामा रोकियौँ त्यहीँ भेटिए, पोखराबाट र्फकंदै गरेका मुस्ताङका सीडीओ गंगाबहादुर क्षत्री, डीएसपी तुलबहादुर कार्की सशस्त्र प्रहरी प्रमुख निर्मल कार्की बाटो बन्द भएपछि उनीहरु पनि गाडी छाडेर अगाडि पर्खने गरी हिँडेछन् भेट जुर्यो सीडीओ जिल्ला सुरक्षा प्रमुखको गाडी जस्तोसुकै काम रोकेर पनि चालू हुनुपर्ने/गराउनुपर्ने होइन ? जिज्ञासा सीडीओले मेटाए, "ठेकेदारले कबुल गरेकै मितिमा बाटो बनाएन भने उसलाई कारबाही गर्नुपर्छ त्यतिबेला 'सीडीओ हिँड्दा काम रोक्नुपर्यो' भनेर काम नसक्नुको जिम्मा हामीलाई दिन्छ कारबाही गर्न सकिँदैन त्यसैले जो आए पनि निर्धारित समयको काम नरोक्ने नीति लिएका छौँ "

जिल्लामा सीडीओको शान, शक्ति अतिरिक्त हुन्छ त्यसमाथि यहाँ सीडीओसहित उनी मातहतका दुवै सुरक्षा प्रमुख चार/पाँच घन्टा थुनिएका छन् तर कत्ति अहं छैन सोचेँ, यो हिमाली जिल्लाका प्रशासकको सोचको सानो अंश सिंहदरबार शीतलनिवासका शासकसँग भइदिए समृद्धि एक सपना मात्रै हुने थिएन

खान्की बान्की

त्यही जम्काभेटमा अर्को रोचक कहानी सुनियो भक्तपुरका बासिन्दा सशस्त्र डीएसपी कार्कीले थकाली खानाको स्वादको बखान निकै सुनेका रहेछन् मुस्ताङको ३३ नं गुल्ममा आफ्नो सरुवा भएको चाल पाउनासाथ मनमनै कल्पेछन्, अब थकालीको रैथाने स्वाद लिइन्छ, उद्गमथलोमै

अन्यत्र जिल्लामा प्रमुख बनेर जाँदा मानिस गोरु बेचेको साइनो लगाएरसमेत सम्बन्ध गाँस्न हतारिन्थे तर मुस्ताङमा ठीक उल्टो कसैले भाउ नदिने बल्लतल्ल जोमसोमका एक होटलवालाले चिया पिउन निम्ताए गफिँदै चिया पिए छिनमै होटलवालाका अरु साथी थपिए होटलवालाले चिया अर्डर गरे 'एकछिन' भन्दै निस्किए छिनमै होटलवालीले डीएसपीलाई आठ/दस थान चियाको बिल थमाइछन् त्यस दिनदेखि असली थकाली भान्छा गर्ने चाहना डीएसपीले मारेछन् बरु जुक्ति निकाले, मेसमै काँसको कचौरामा खाना हाल्ने थालमा घोप्टाएर थकाली शैलीमा पस्किने भन्छन् नि, नेपाल सरकारको खान्कीभन्दा बान्की राम्रो मुस्ताङमा खान्की, बान्की

ज्यूँदोजाग्दो सिन्डिकेट

पोखरामा एक अधबैंसे ठूलो आवाजमा कड्किए, "तपाईंको समिति सरकारभन्दा पनि ठूलो ?" ज्येष्ठ नागरिकको परिचयपत्र देखाउँदा छूट नदिएपछि चूर भएका रहेछन् तर लेकसाइड पृथ्वीचोक चल्ने उक्त गाडीका सहचालक मरिगए छूट दिन तयार भएनन् उल्टै कड्किए, "हामी सरकारको कुरा मान्दैनौँ समितिको मान्छौँ ' बस रहेछ, पोखरा बस व्यवसायी संघको सबै यात्रु सरकारले तोकेको सुविधा पाउनुपर्ने भन्दै एकमुख हुँदा पनि उनी टसमस भएनन् ज्येष्ठ नागरिक ऐनले वृद्धवृद्धालाई सार्वजनिक यातायातमा ५० प्रतिशत छूट किटान गरेको तर व्यवसायी हाकाहाकी कानुन मान्दैनौँ भन्छन् सरकारले यातायातको सिन्डिकेट धुलिसात पारेको गफ दिएकै एक यात्रुले सहयात्रुसँग भनिन्, "लुट्न सके लुट....

 

 

पुरा पढ्नुहोस्

चार घन्टा नमस्कार

पवन आचार्य
चार घन्टासम्म नमस्कार गरेर बस्नुपरेको पीडा सुनाउँदै एक खेलाडीले भनिन्, “मनोबल बढाउनु त परै जाओस्, पदाधिकारीको भाषण सुन्दा हामीलाई ठूलै पापको सजाय खेपेजस्तो लाग्यो ।”
पुरा पढ्नुहोस्

छाप छाडेको छपिया

सन्तोष आचार्य
स्थानीय किसानको जीवनशैली बदलिएको छ । पोखरीमा माछा पानीसँग खेल्छन् । किसान पैसासँग । किसान जागे के हुन्छ ?
पुरा पढ्नुहोस्

बहकिएका सत्तापक्ष, प्रतिपक्ष र अगुवा

बसन्त बस्नेत
सरकार–सीके सहमतिबारे सत्ता घटककै नेता यत्रोविधि असन्तुष्ट हुनुको गुह्य भने बुझ्न सकिएन । शृंखलाबद्ध सिकायत सुनिसक्दा लाग्यो, यी नेताहरुका लागि सहमतिको प्रश्न होइन, नेकपाभित्रको आन्तरिक असन्तुष्टि मुख्य हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

भानुभक्तलाई हेलमेट

राजकुमार बानियाँ
भानुभक्तको सालिक चाइना एड्ले बनाइरहेको दरबार हाइस्कुलको पर्खालमा च्यापिएको छ । विस्मय के छ भने उनको बिर्खेटोपीमाथि कसैले साइकलको हेलमेट भिराइदिएछ, आँखामा चस्मा सिउरिदिएछ । यसलाई सनक भन्ने कि सम्मान !
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

पैसा लुटैना

शब्द/तस्बिरः वसन्त आचार्य

थारु खानपानदेखि लिएर गरगहना नाचगानसम्म विभिन्न सांस्कृतिक पक्ष जोडिएका हुन्छन् यही मौलिक संस्कृतिलाई व्यावसायिक रुप दिएका छन्, दाङका थारु होमस्टेले थारुहरुले प्रयोग गर्ने पुराना सामग्री, थारु परिकार सांस्कृतिक नृत्यले सुसज्जित छन्, यी होमस्टे

संस्कृति संरक्षणमा युवा पुस्ता पनि मरिमेटेर लागिपरेको त्यसैले हराउँदै गएको संस्कृतिलाई संरक्षण गरेर पहिचान मात्रै होइन, सांस्कृतिक पर्यटनमा पनि टेवा दिएको अब हामीले संरक्षण नगरे कसले जोगाउँछ थारु संस्कृति ?” १८ वर्षीया विनिता दहित भन्छिन्

थारु होमस्टेका आगन्तुकको मनोरन्जनका लागि थारु नृत्य अनिवार्यजस्तै थारु पोसाक लगाएका महिलापुरुष रमाइलोसँग नृत्यमा सहभागी हुन्छन् त्यसमा पनि सखिया, छोक्रा वड्का नाच लोकप्रिय छन्

थारु संस्कृतिमा गहनाको उच्च महत्व खासगरी चाँदीका गहनाले छपक्कै शरीर ढाक्नु थारु महिलाको महत्वपूर्ण विशेषता हो गहना परम्परा थारु समुदायका लागि निकै विशिष्ट मानिन्छ,” संस्कृतिविद् अशोक थारु भन्छन्, “यो निकै पुरानो परम्परा हो

समूहमा बाजा बजाउँदै नृत्य गर्नु थारु परम्परा हो त्यसमा पनि उल्टो टाउको बनाएर मुखले जिब्रोको सहारामा पैसा तान्ने परम्परा निकै विशिष्ट रोमाञ्चक मानिन्छन् कुनै एक भाकामा करिब मिनेटजति नाचिसकेपछि उनीहरुको अघिल्तिर राखिएको कपडा या गुन्द्रीमा नृत्य हेर्नेहरुले पैसा राख्ने गर्छन्

नृत्यमा सहभागी मुख्य नर्तकी बिस्तारै पैसा राखिएको ठाउातिर अगाडि बढ्दै शरीर धनुषवाणजस्तो बनाउँदै टाउको उल्टो बनाएर जिब्रोको सहारामा पैसा तान्ने गर्छिन् यसरी मुखले तानेपछि त्यो पैसा उनीहरुले आफैँ लैजाने गर्छन् संस्कृतिविद् थारुका अनुसार यो नृत्यकलाभित्रको निकै महफ्वपूर्ण भागलाईपैसा लुटैनाभन्ने चलन

शरीरलाई धनुषाकार बनाउन सजिलो भने छैन नर्तकी रञ्जिता चौधरी धेरै समय लगाएर यो कला सिकेको सुनाउँछिन् सिक्न निकै गाह्रो भयो,” उनको अनुभव , “कैयौँ पटक टाउकोसमेत नचल्ने भयो

दाङका भूमिपुत्र मानिने थारुहरु पछिल्लो समय सांस्कृतिक पर्यटनतर्फ आकर्षित छन् थारुको संस्कृति विशिष्ट ,” प्रदेश सभासद्समेत रहेका होमस्टे सञ्चालक डिल्लीबहादुर चौधरी थप्छन्, “यसलाई बेलैमा जोगाउनु आवश्यक

तस्बिरहरु हेर्नुहोस् : 

पुरा पढ्नुहोस्

दोकरा

शब्द/तस्बिरः मैत्या घर्तीमगर
रुकुम पूर्वमा एक सिजनमा गहुँ पाक्छ भने अर्को सिजनमा मकै । यिनै अन्नले यहाँका बासिन्दको दैनिक गुजारा चल्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

महक पेसा

शब्द/तस्बिर : सरोज बैजु
महका साथै मैनका लागि मौरीपालन गरिन्छ । मौरी पाल्ने  चलन नभएका बेला मानिसले जंगली मौरीबाट मह संकलन गर्थे । आजभन्दा ४५ सय वर्षअघिदेखि मौरीलाई घरपालुवा बनाइएको विश्वास गरिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

हिमाली माछा

राजबहादुर शाही
समुद्री सतहदेखि २९ सय ७२ मिटर उचाइ, १ सय ६७ मिटर गहिराइ र ५.१ किलोमिटर लम्बाइ ओगटेको ‘स्वर्गकी अप्सरा’ नामले चिनिने पर्यटकीय गन्तव्य मुगुको रारा ताल विश्वमै दुर्लभ असला प्रजातिका माछाका लागि प्रसिद्ध छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

सिन्दूर जात्रा

शब्द/तस्बिर : सरोज बैजु
हातहातमा चिराग, भुस्याः बाजा र कय्ँ बाजाको धून, अनि फुर्र उडेका सिन्दूर र फूल । २ वैशाख ०७६ मा भक्तपुरको थिमि साँच्चै मनमगन देखिएको थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्