[फिल्म] कामचलाउ कमेडी

गोकर्ण गौतम

‘लोग्ने–स्वास्नीको झगडा परालको आगो !’ हाम्रो जनबोलीमा झुन्डिएको उखान हो यो । खासमा पति–पत्नीको सम्बन्ध प्राय: यस्तै हुन्छ । तर, परालमा अलि बढी आगो लाग्यो भनेचाहिँ घर नै जल्न सक्छ अर्थात् सम्बन्धमा पूर्णविराम लाग्ने खतरा हुन्छ । पति–पत्नीको यही प्रेम र रिस मिसिएको सम्बन्धलाई चटपटे शैलीमा देखाइएको छ, सिमोस सुनुवार निर्देशित फिल्म झ्यानाकुटीमा । लोग्ने–स्वास्नीबीच आफ्नै कारण खटपट आउँछ, त्यसपछि छिमेकी र आफन्तले च्याँखे थाप्न खोज्छन् र घाउ अझ बल्झाइदिन्छन् । निर्देशक सुनुवार र लेखक प्रदीप भारद्वाजको ध्यान यही विषयमा हास्य रस दिन केन्द्रित छ । यो आफैँमा समस्या होइन । समस्याचाहिँ ‘ट्वीस्ट’को खडेरी, घरझगडालाई फराकिलो सामाजिक दृष्टिकोणबाट नियाल्न नसक्नु र केन्द्रीय द्वन्द्व झिनो हुनु हो । 

बुधे (सौगात) मासु खाँदैन तर रक्सी भनेपछि हुरुक्कै हुन्छ । उसकी बूढी मालती (वेनिशा) चाहिँ मासु भनेपछि हुरुक्क तर रक्सी पिएको देख्न सक्दिनन् । बुधेलाई रक्सी नपिउन बिन्ती गर्छिन् तर हरदिन रक्सी पिएर हप्कीदप्की गर्छ । अति भएपछि दूधे बालककी आमा मालती घर छोडेर हिँड्छिन् । एक–दुई दिन जसोतसो बिताए पनि बूढीको साह्रै न्यास्रो लाग्छ । तैपनि, मालती फर्केर आउँदिनन् । बरू पोइल गएको हल्ला चल्छ । यस्तो बेला मनमा माया भए पनि देखाउन नजान्ने, बरू उल्टै रिसाउने बुधेले के गर्ला ? फिल्मको कथा यत्ति–यत्ति नै हो । क्लाइमेक्स दर्शकको सोचाइभन्दा टाढा नभए पनि दर्शकको मुहारमा मुस्कानचाहिँ छर्छ । 

टिपिकल गाउँले स्वादमा पस्कनु झ्यानाकुटीको सबल पाटो हो । बुधे र मालतीको हुलिया, बोल्ने शैली र सम्बन्धबाट मात्र होइन, मामा, मासु पसले, होटल साहूजस्ता पात्र र बाख्रा चराएको, दूध बेचेको, दाइँ गरेको, भारी बोकेको जस्ता दृश्यले गाउँलेपनको आभास गराउँछ तर मुख्य कथा बुधे र मालतीको ‘लुकामारी’मै सीमित छ । त्यसैले फिल्मको दायरा साँघुरो लाग्छ । बुधेका कतिपय आनीबानी र व्यवहार हँसाउनकै खातिर राखिएको छ । सुरुआती केही मिनेटमै मालतीले घर छोड्छिन् । बूढाबूढीको कटाक्ष, मालती हराएपछि बुधेले छोरालाई खुसीका लागि गर्ने अनेक प्रयास, सहरबाट भान्जी (सुमी मोक्तान)को आगमन, भान्जी र बुधेको बिहे गराइदिएर ‘चान्समा डान्स’ गर्न खोज्ने मामा (जीवन भट्टराई) चलाख बन्दीपुरे र धूर्त होटल साहूले फिल्ममा जसोतसो ‘होल्ड’ गर्छन् । तर, मध्यान्तरपछि आधा घन्टासम्म निर्देशकको लगाम फुत्किएको छ । यसबीचमा कुनै ठूलो घटना पनि हुन्न । कथा घिसार्ने काम मात्र भएको छ । मालतीको ‘फ्ल्यासब्याक’ पनि रोचक र सान्दर्भिक लाग्दैन ।

लठैत स्वभावको बुधे र रिसको पोकोझैँ लाग्ने मालती हाम्रो सन्दर्भमा नयाँ पात्र होइनन् । बरू चास्नी थप्ने लोभले हुनुपर्छ, निर्देशकले भान्जीको पात्रलाई जबर्जस्ती घुसाएका छन् । बडो आधुनिक लाग्ने भान्जीको रूप र ढंग दुवै नभएको बुधेप्रतिको एकोहोरो आशक्ति विश्वसनीय लाग्दैन । उनी र झाँक्रीको चरित्र अनावश्यक लाग्छ । त्यस्तै, त्यतिन्जेल छोरीले घर छोड्दा पनि माइती पक्षले चाल नपाउनु अर्को बिडम्वना हो । पटकथा अपेक्षाकृत चुस्त र रसिलो नभए पनि पात्र र सन्दर्भ अनुरूपका संवाद लेखेका छन्, भारद्वाजले । ग्रामीण जीवनशैली र परिवेशको झल्को दिने संवादलाई फिल्मको सुन्दर पक्ष मान्न सकिन्छ तापनि समस्याचाहिँ उही छ, पति–पत्नीको मनोविज्ञान र व्यवहारलाई सार्थक रूपमा बुन्न अल्छी गर्नु ।

लप्पनछप्पन, शब्द, फाटेको जुत्ताजस्ता फिल्मबाट निराशा छरेका सौगात झ्यानाकुटीमा प्रिय लाग्छन् । उनको ‘कमिक टाइमिङ’ गज्जब छ । वेनिशाको हाउभाउ र संवाद शैलीले चोथाले भूमिकालाई न्याय गरेको छ । पुष्कर गुरुङ फिल्मका अर्का प्रशंसनीय कलाकार हुन् । जीवन भट्टराईले दर्शकको मन जित्छन् । सुमी मोक्तानको न भूमिका प्रभावकारी छ, न अभिनय जीवन्त । निर्देशक सुनुवारको कमेडी फिल्म बनाउने प्रयास स्वागतयोग्य नै मान्नुपर्छ तर निर्देशक सर्जक हुनुका नाताले यही कोटि र तहको फिल्मलाई बधाई दिनचाहिँ सकिन्न । हरि हुमागार्इंको खिचाइ कथाको बहाव अनुकूल छ । 

झ्यानाकुटी अर्थपूर्ण फिल्म होइन तर सवा दुई घन्टा बिताउन खोज्नेलाई कामचलाउ खुराकचाहिँ छ ।

 

पुरा पढ्नुहोस्

‘अब सात करोड पर्ने मूर्ति’

मनबहादुर बस्नेत
यति गज्जबको मण्डला बनाउनुभयो तर बनाउनेको भन्दा पहिरिनेको बढी चर्चा भयो नि ?
पुरा पढ्नुहोस्

[अनुभूति] कमरेडको हात

आस्था केसी
पृथ्वीले मसँग दुव्र्यवहार गरेर गल्ती गरेका थिए । आलोचना र आत्मालोचनाबाट हामी क्लियर हुन चाहन्थ्यौँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] राजाको ढुकुटीबाटै चोरी

रेवतीरमण खनाल
रेडियो नेपालबाट प्रसारित गरियो, ‘... नम्बरदेखि ... नम्बरसम्मका रु पाँचका नोट चोरी भएको हुँदा यस नम्बरका कुनै पनि नोट चलनचल्तीमा नल्याउनू, फेला परे/पारे तुरुन्तै प्रहरीलाई बुझाइदिनू ।’
पुरा पढ्नुहोस्

किसान कर्म

रवि मानन्धर
​जनकपुर उपमहानगरपालिका–२३, बिन्धीका एक किसान भने भैँसी चढेर आफ्नो खेततर्फ लागिरहेका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

रामबहादुर रावल
अहिले अदालतमा न्यायाधीशबीचमै जन्मसिद्ध, वंशज र अंगीकृत गरी अनौपचारिक कोटीकरण रहेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

संकटमा जुट

भास्वर ओझा
झन्डै १७ हजार नेपालीलाई रोजगारी दिलाइरहेका जुटमिलहरु कच्चा पदार्थको अभावमा कुनै पनि समय बन्द हुने अवस्थामा छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

[झटारो] सजिला प्रश्न

लक्ष्मण गाम्नागे
शिक्षा सेवा आयोगका दुष्टात्माहरूले अप्ठ्यारा प्रश्न सोधेर गुरुहरूलाई दु:ख देलान् भनेर शिक्षामन्त्रीज्यू स्वयंले केही नमुना प्रश्नहरूसमेत तयार गरेर आयोगलाई दिनुभयो , जुन यसप्रकार छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

क्राइमियामा ‘कन्फ्युज्ड’, क्याटलोनियामा ‘क्लियर’

प्रदीप बस्याल

परराष्ट्र मन्त्रालयले २० कात्तिकमा प्रेस विज्ञप्तिमार्फत स्पेनको एक स्वायत्त प्रशासनिक र राजनीतिक क्षेत्र क्याटलोनिया स्वतन्त्रताको विरुद्धमा आफ्नो अडान स्पष्ट पार्‍यो । १५ असोजमा क्याटलोनियामा त्यहाँको संसद्को निर्णयबमोजिम भएको जनमतसंग्रहमा ९२ प्रतिशत क्याटलान मतदाताले स्वतन्त्रताको पक्षमा मत दिएका थिए । तर, स्पेन सरकारले जनमतसंग्रहको तीन हप्ताअगाडि नै त्यो प्रक्रिया असंवैधानिक रहेको भन्दै त्यसलाई गैरकानुनी घोषणा गरेको थियो । ‘आन्तरिक मामिलाहरू देशको संवैधानिक संरचनाभित्रै रहेर सुल्झाउनुपर्छ भन्ने मान्यताको पक्षमा छ,’ नेपालले स्वतन्त्रताप्रति असहमति जनाउँदै जारी गरेको प्रेस विज्ञप्तिमा उल्लेख छ । 

यस्ता जटिल वैदेशिक मामिलामा नेपाल कमै मुछिने गर्छ । तर, बोल्नैपर्ने अवस्था आउँदा समेत उसलाई विश्व राजनीतिका थुप्रै पक्षलाई ख्याल गर्नुपर्ने चुनौती पनि हुन्छ । स्पेनको सन्दर्भमा यसरी आफ्नो अडान स्पष्टसँग राखिरहँदा धेरैले यसलाई ०७० चैतमा रुसमा भएको युक्रेन अधीनस्थ क्राइमियाको विलयसँग जोडेर हेरेका छन् । त्यतिखेर नेपालले संयुक्त राष्ट्रसंघको मतदानमा तटस्थ मत दिएको थियो । जसको एउटा मुख्य कारण भारत र चीनसमेत क्राइमिया मामिलामा तटस्थ बस्ने निर्णय गर्नु थियो । रुसले समेत आफ्नो कूटनीतिक संयन्त्रमार्फत नेपाल कम्तीमा विरोधमा नउभियोस् भनेर ‘लबिङ’ गरेको थियो । त्यसैले पनि होला, नेपालले संयुक्त राष्ट्रसंघको स्थायी सदस्यसँग चिढिनुको जोखिम मोल्न चाहेन । 

यो बुझ्न गाह्रो छैन कि क्याटलोनिया मामिला भने स्पेनको आन्तरिक विषय भएकाले नेपाललाई स्पष्ट मत जाहेर गर्न सहज भएको हो । “जब हामी आफैँ असजिलो अवस्थाहरू झेलेर आएका छौँ, संवैधानिक प्रावधान मिचिएर भएको त्यस्तो प्रक्रियाको हामीले खुलस्त विरोध गर्नैपथ्र्यो,” परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ता भरतराज पौड्याल भन्छन्, “यो गुणदोष केलाएरै विवेकी ढंगबाट गरिएको निर्णय हो ।” 

क्याटलोनियाको संसद्ले जनमतसंग्रहको घोषणा गर्दा त्यसमा खस्ने कुल मतको सामान्य बहुमतले स्वतन्त्र हुने बताएको थियो, जसलाई १ सय ३५ क्याटलान सांसदमध्ये सामान्य बहुमत अर्थात् ७२ जनाले पक्षमा मत दिएका थिए भने १० तटस्थ उभिएका थिए । स्पेन सरकारले आफ्नो संविधानमा व्यवस्था भए अनुसार स्थानीय संसद्को दुईतिहाइ समर्थनबिना क्याटलोनियाको भविष्य बदल्ने निर्णय हुन नसक्ने बताएको छ । 

जनमतसंग्रहको घोषणा र निर्वाचनबीचमा स्वतन्त्रता पक्षधर थुप्रै नेता र अभियन्ताहरूलाई पक्राउ गर्न केन्द्र सरकारले अदालतको आदेशमार्फत शक्ति परिचालन गरेको थियो । मतदानका लागि योग्यमध्ये ४३ प्रतिशतले आफ्नो मत दिए । तर, यस्तो परिवेशबीच निर्वाचनको सामान्य मापदण्डसमेत नपछ्याइएको भन्दै दुवै पक्षधरको विरोध भइरहेको थियो । प्रजातन्त्रमाथिकै संकटका रूपमा समेत स्वतन्त्रता पक्षधर अहिले आवाज उठाउन थालेका छन् । यसरी संकट चुलिँदै गएपछि स्पेनको सरकारले भने १० कात्तिकमा क्याटलान संसद्लाई भंग गर्दै ताजा जनमतमा जाने निर्णय गरेको छ । 

क्राइमिया मामिलामा नेपालले तटस्थ मत दिए तापनि त्यतिखेर पनि नेपालले थुप्रै माध्यमबाट त्यसको विरोध नै गरेको परराष्ट्रका अधिकारीहरू बताउँछन् । “तत्कालीन प्रधानमन्त्री सुशील कोइरालाले त्यतिखेर राष्ट्रसंघ महासभामा आफ्नो मन्तव्यमा स्पष्टसँगै युक्रेनका नागरिकले कुनै बाह्य दबाबबिना आफ्नो भविष्यको निर्णय गर्न पाउनुपर्छ भन्ने उल्लेख गर्नुभएको थियो,” प्रधानमन्त्रीका विदेश मामिला सल्लाहकार दिनेश भट्टराई भन्छन्, “विविधतामा एकता र राजनीतिक बहुलवादमा रहेका हामीले प्रक्रिया नपुर्‍याईकनै एकलौटी ढंगबाट भएको क्याटनोनिया मामिलाको विरोध त्यसरी नै गरेका हौँ, जसरी क्राइमियामा गरेका थियौँ ।” 

त्यसो त नेपालले सन् २००८ मा सर्बियाबाट अलग्गिएको कोसोभोलाई समेत त्यहाँको जटिल संवैधानिक व्याख्या र विभाजित अन्तर्राष्ट्रिय परिवेशका कारण अझै मान्यता दिएको छैन । तर, भूराजनीतिक अवस्था र विश्व परिवेशमा आफ्नो स्वार्थलाई हेरेर समय–समयमा आफ्ना कूटनीतिक मान्यताविपरीत पनि अडानका शैली फेर्ने गरेको चाहिँ छ । सन् १९७१ मा ठूला राष्ट्रको असहमतिबीच पनि भारतसँगको सम्बन्धका कारण पाकिस्तानबाट टुक्रिएको बंगलादेशलाई मान्यता दिइएको थियो । तर, भारतमाथि भएको सिक्किमको विलयको भने विरोध गरेको थियो । त्यसअघि भने छुट्टाछुट्टै समयमा हंगेरी र चेकोस्लोभाकियामाथि भएको सोभियत हस्तक्षेप, बेलायत, फ्रान्स र इजरायलले इजिप्टमाथि गरेको हस्तक्षेपको विरोध गरेको थियो । 

क्राइमियामा तटस्थ रहनुमा अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिका थुप्रै पक्ष एकसाथ जेलिएर आउनु रहेको परराष्ट्रका अधिकारीहरू बताउँछन् । प्रवक्ता पौड्याल थप्छन्, “गुणदोषभन्दा बढी राजनीतीकरण भएका अन्तर्राष्ट्रिय मामिलामा नेपाल कुनै देश पक्षधरभन्दा पनि तटस्थ हुनु आफ्नो हितमा हुने हाम्रो पुरानै बुझाइ हो ।” 

पुरा पढ्नुहोस्

लाहुरे लहर

जनक नेपाल
नेपाली युवाको आकर्षण भारतीय सेनामा पनि
पुरा पढ्नुहोस्

सर्वोच्च न्यायालयका पात्र र प्रवृत्ति

सुशीला कार्की
पूर्वप्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्कीको इजलास अनुभव
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

विकृत नेपालको भय

हस्त गुरुङ
यसपटक योग्य अनुहार चिन्न गल्ती भएमा नेपालीले कम्तीमा पाँच वर्षसम्म भयमुक्त घर पाउने छैनन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

[परदेशबाट] आफ्नै देश नचिन्दा

विश्वास हमाल
रुसको हिमपात, अफ्रिकाको कपाल तताउने गर्मी र बेलायतको उराठलाग्दो चिसो सिरेटोको अनुभव गरेपछि पो बल्ल बुझ्दैछु साँच्चिकै स्वर्गजस्तो नै रहेछ नेपाल ।
पुरा पढ्नुहोस्

मेरो सपनाको काठमाडौँ

मिलन पाण्डे
काठमाडौँलाई चारैतिरबाट हरियालीले घेरेको देखेर लामो सास फेरेँ । अहिले उपत्यकाको सम्पूर्ण नगरपालिकाले ‘ग्रेटर काठमाडौँ, बेटर काठमाडौँ’ अवधारणामा काम गर्दै रहेछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

निर्देशित अराजकताको बाटो

अच्युत वाग्ले
के साँच्चिकै कम्युनिस्ट अधिनायकवादको उदय हुँदैछ त ? त्यसको यथार्थ सम्भावना कति छ ?
पुरा पढ्नुहोस्

विक्षिप्त कि विद्रोही ?

पदमसिंह कार्की
१९९५ मा रिमालको क्रान्तिपुरुष ‘एक जुगमा एक दिन एक चोटि आउँछ’ प्रकाशमा आयो, जसले नेपाली राजनीतिमा राष्ट्रियताको र नेपाली साहित्यमा गद्य कविताको क्रान्ति ल्याएर विद्रोह गरे ।
पुरा पढ्नुहोस्

वामपन्थी नश्ल सुधार अभियान

हस्त गुरुङ
अझै पनि एमालेको किचन क्याबिनेट र गेरुवा रंगको नयाँ दिल्लीको मुडमा धेरै कुरा निर्भर छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

नयाँ शक्ति सकिएकै हो ?

केशव दाहाल
गठबन्धनपछि नयाँ शक्तिभित्र गम्भीर विमर्श सुरु भएको छ कि अब के हुन्छ ? कतै यो घटना नयाा शक्ति र वै कल्पिक राजनीतिको अवसान त होइन !
पुरा पढ्नुहोस्

[परदेशबाट] सम्बन्धहरूको सम्झना

विश्वास हमाल
सम्बन्धमा दरार आउनु सामान्य कुरा हो । तर, मन नै नमिलेपछि त सँगै बस्नुको के अर्थ ?
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

फिल्मकर्मीका अमेरिका आशक्ति

गोकर्ण गौतम
नाम अनुुसार दाम नहुनु कलाकर्मीको साझा पीडा
पुरा पढ्नुहोस्

नारी सारथि

लालप्रसाद शर्मा
ट्रेकिङ गाइडका रूपमा महिला उपस्थिति उत्साहजनक
पुरा पढ्नुहोस्

बोनस ३१ वर्ष

राजकुमार बानियाँ
नेपालका लागि ‘वाटरगेट स्क्यान्डल’का बब उडवर्ड र कार्ल बर्नस्टिनजस्तै विशेष पत्रकार हुन् ठकुराठी ।
पुरा पढ्नुहोस्

बल्ल मधेस महसुस

गोकर्ण गौतम
फरक हुलिया, वर्ण र भूगोललाई स्वीकार्न थाल्यो नेपाली रजतपटले
पुरा पढ्नुहोस्

सुकमित सिम्फोनी

राजकुमार बानियाँ
सुकमितका गीतका आफ्नै ब्रान्ड होला तर उनको असली सिग्नेचर मुस्कान नै हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

विदेशी सहायताको बिजोग

रामबहादुर रावल
भोजपुरको टक्सार, कोट, गोगने हुँदै लेकखर्कसम्मको २३ किलोमिटर कच्ची बाटोमा ग्राभेल गरी स्तरोन्नति गर्ने योजनाका लागि स्थानीय जिल्ला प्राविधिक कार्यालयले एमके–वाईपी जेभी नामक ठेकेदार छनोट गर्‍यो । ३ असार ०७३ मा ठेक्का सम्झौता भयो । ३१ भदौ ०७४ भित्र सम्पूर्ण काम सक्ने गरी भएको उक्त सम्झौताको म्याद सकिएको पनि डेढ महिना भइसक्यो । तर, यो अवधिमा उसले कामको नाममा सडकबाट एउटा ढुंगासमेत हटाएको छैन ।

१२ करोड ५६ लाख रुपियाँको उक्त योजनाबाट २ करोड ३६ लाख रुपियाँ भने ठेकेदारले हात पारिसकेको छ । कामै नगरे पनि जिल्ला प्राविधिक कार्यालयले यतिन्जेल ठेकेदारलाई कारबाही गर्ने आवश्यकता र तत्परता देखाएन । डेनमार्क सरकारको अनुदानबाट निर्माण हुन लागेको उक्त सडकको अवस्था जाँच गर्न दातृ निकायका प्रतिनिधि जाँदा कैफियत फेला पारेपछि सोधीखोजी भयो । उक्त ठेकेदारले लिएको रकम असुल गर्न नसकेपछि बैंक ग्यारेन्टी जफत गर्न खोजियो । तर, ठेकेदारले देखाएको बैंक ग्यारेन्टी नै नक्कली रहेछ ।

 
संखुवासभाको पिलुवाखोलामा मोटर गुड्ने पुल बनाउन एलिट–जोशी जेभी नामक ठेकेदारलाई जिम्मा दिइयो, २४ कात्तिक ०७३ मा । २ करोड २० लाख रुपियाँको उक्त परियोजनाबाट १८ लाख ८९ हजार रुपियाँ रकम ठेकेदारले हात पार्‍यो । कामका नाममा अहिलेसम्म एक बित्ता जमिन खोस्रिएको छैन । जबकि, आउँदो २५ माघमा ठेक्का सम्झौताको म्याद नै सकिन्छ । तर, यसरी पेस्की लिएर बेपत्ता हुने र कामै नगर्ने ठेकेदारलाई पनि स्थानीय प्राविधिक कार्यालयले कारबाही गरेन ।
 
पूर्वी पहाडको दुग्ध उत्पादन, अर्थोडक्स चिया, अदुवा र अलैँचीलाई सहज रूपमा 
बजारसम्म पुर्‍याउने, वित्तीय अभावमा व्यवसाय विस्तार गर्न नसकेका व्यवसायीलाई वित्तीय पहुँच दिलाउने, श्रम र नीतिगत समस्या पनि ठाउँको ठाउँ सुल्झाउने गरी स्थानीय विकास मन्त्रालयले तीन वर्षअघि एउटा कार्यक्रम तय गर्‍यो । ‘ उन्नति– नेपालमा समावेशी विकास’ नामको त्यस कार्यक्रममा डेनमार्क सरकारले अनुदान सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनायो । करिब सात अर्ब रुपियाँ (४० करोड डेनिस क्रोनर)को यस कार्यक्रमको एउटा महत्त्वपूर्ण भाग नेपाल सरकारले नै कार्यान्वयन गर्ने भयो, पूर्वाधार निर्माणसम्बन्धी ।

सरकारले कार्यान्वयन गर्ने पूर्वआधारसम्बन्धी परियोजनामा करिब तीन अर्ब रुपियाँ अनुदान छ । बाँकी रकम निजी क्षेत्र, गैरसरकारी संस्था र सहकारीमार्फत परिचालन गरिएको छ । सरकारमार्फत परिचालन हुने रकममा प्राय: दातृ निकायले राख्ने सर्त बन्देज र आफ्ना निहित स्वार्थका कुरा यसमा खासै देखिएनन् । तसर्थ, सहजै यो कार्यक्रम कार्यान्वयनको चरणमा प्रवेश गर्‍यो ।
 
सरकारी संयन्त्रको हातमा आइसकेपछि यसलाई यस्तो हालतमा पुर्‍याइयो कि हिजो तर्जुमाको चरणमा यस कार्यक्रमको पक्षमा पैरवी गर्ने व्यक्तिहरूलाई नै लाज लाग्ने अवस्था बनेको छ । ताप्लेजुङ, पाँचथर, इलाम, संखुवासभा, तेह्रथुम, भोजपुर र धनकुटा गरी सात जिल्लाका ग्रामीण क्षेत्रबाट कृषि उत्पादनहरू बजारसम्म पुर्‍याउन सहज होस् भन्ने उद्देश्यले स्तरोन्नति गर्न खोजिएका सडक र नयाँ बनाउन लागिएका पक्की पुलको हालत दर्शाउन माथिका उदाहरण नै पर्याप्त छन् । निर्धारित तालिका अनुसार अहिलेसम्म सडक निर्माण कार्य सम्पन्न भइसक्नुपर्ने हो । कदाचित बाँकी रहेका पनि सम्पन्न हुने चरणमा पुग्नुपर्ने हो । 
जिल्लास्तर र ग्रामीण गरी दुई प्रकृतिका सडक स्तरोन्नति गर्ने परियोजना पत्रमा उल्लेख छ । जिल्लास्तरका १३ वटा सडक योजना वैशाख ०७३ मै ठेक्का लगाइएको थियो । १५ महिनाभित्र काम सक्ने गरी ठेकेदारहरूसँग सम्झौता गरिएको थियो । तर, यीमध्ये कुनै पनि सम्पन्न भएका छैनन् । तीमध्ये एकाधलाई छाडेर प्रगतिसमेत हेर्नलायक छैन । २ सय ८ किलोमिटर लम्बाइ रहेका यी जिल्लास्तरका सडकहरूमा कामका नाममा ठेकेदारहरूले १० प्रतिशत पेस्की लिएका छन् । कतै त्यो पेस्की लिनका लागि खनीखोस्री गरिएको छ भने कतै राम्रो बाटो पनि बिगारेर एम्बुलेन्ससमेत चल्न नसक्ने अवस्थामा पुर्‍याइएको छ । पेस्की लिएर हिँडेका ठेकेदारहरू कहाँ छन् भनेर खोज्नुपर्ने अवस्था छ । १० प्रतिशत पेस्कीको सुरक्षणबापत राखिएको बैंक ग्यारेन्टीसमेत नक्कली फेला पर्नुले ठेकेदारहरूको नियत बुझ्न सकिन्छ । 
 
१ सय ३० किलोमिटर लम्बाइका २५ वटा ग्रामीण सडकका योजनाहरू चैत ०७३ भित्र ठेक्का लगाइसक्ने योजना सरकारले अघि सारेको थियो । तर, सबै योजनाहरूको ठेक्का सम्झौता गर्नसमेत कर्मचारीतन्त्र असमर्थ भएको छ । ठेक्का सम्झौता भएका ११ वटा परियोजनाको पनि भौतिक प्रगति शून्य छ । ठेक्का लगाउन ढिलो भएका योजनाहरू सक्ने म्याद अब करिब आठ महिना मात्र बाँकी छ । आगामी असारपछि कुनै पनि हालतमा परियोजनाको म्याद नथपिने दातृ पक्षले स्पष्ट पारेको छ ।
 
हालै दातृ निकायका तर्फबाट काठमाडौँस्थित डेनिस दूतावासको एक टोली स्थलगत भ्रमणमा गएको थियो । स्थलगत रूपमा काम नै नभएको पाएपछि दूतावासमा अनुदान स्थगन गर्नुपर्नेबारेमा छलफलसमेत भएको थियो । तर, अनुदान रोक्ने निर्णय गर्नुअघि दूतावासले गत ९ असोजमा सरकारलाई कडा शब्दमा पत्र लेखी सरकारको कार्यशैलीप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै उक्त अनुदान रकम फिर्ता हुन सक्ने चेतावनी दिएको छ । दूतावासका एक अधिकारी भन्छन्, “सकेसम्म नेपालको विकासका लागि आएको पैसा फर्केर नजाओस्, यहीँ सदुपयोग होस् भन्ने हाम्रो चाहना हो । तर, यहाँको कार्य प्रणाली हेर्दा धेरै आशावादी हुने ठाउँ छैन ।”
 
जिल्लास्तरको २ सय ८ किलोमिटर र ग्रामीण क्षेत्रको १ सय ३० किलोमिटर सडकको स्तरोन्नति गर्नुका साथै चारवटा पक्की पुल निर्माण गर्न करिब तीन अर्ब रुपियाँ अनुदान भित्रिएको छ । यो अनुदानबाट बन्ने योजनाहरू अघि बढाउन स्थानीय विकास मन्त्रालय अन्तर्गतको स्थानीय पूर्वाधार तथा कृषि सडक विभाग र मातहतका जिल्ला प्राविधिक कार्यालयलाई जिम्मा दिइएको छ । जिल्ला प्राविधिक कार्यालयहरूले जिल्लास्तरका सडक, पुल र केही ग्रामीण सडकको ठेक्का सम्झौता त गरे तर त्यसपछि गर्नुपर्ने अनुगमनका कुनै काम गरेनन् । कतिसम्म भने पेस्की लिएर एक रत्ति काम नगर्ने ठेकेदारलाई कारबाही गर्न अनुगमनकारी निकायले ताकेता गर्दासमेत स्थानीय प्राविधिक कार्यालयले उल्टै संरक्षण गर्ने परिपाटी देखिएको छ ।
 
प्राविधिक कार्यालयका प्रमुखहरू निश्चित समयका लागि जिल्लामा जाने, हतारहतार ठेक्का सम्झौता गरी १० प्रतिशत निकासा दिइहाल्ने र त्यसपछि वास्ता नगर्ने परिपाटीका कारण काममा प्रगति हुन नसकेको यस परियोजनाको अनुगमन गरेका एक अधिकारीको भनाइ छ । उनका भनाइमा कुनै पनि प्राविधिक कार्यालयका प्रमुखले ठेक्का दिन हतार गर्ने तर त्यसपछि छुचो बन्न नचाहने, बरू भटाभट ठेक्का र १० प्रतिशत पेस्की दिएर अर्को ठाउँमा सरुवा खोज्ने प्रवृत्ति देखिन्छ । उक्त ठेकेदारले काम सुरु गर्दा पाउने १० प्रतिशत पेस्की रकममा प्राविधिक कार्यालयका कर्मचारीहरूले समेत हिस्सेदारी पाउने भएकाले पनि ठेकेदारलाई कारबाही गर्ने तत्परता नदेखिएको स्रोतको भनाइ छ ।
 
डेनिस अन्तर्राष्ट्रिय विकास नियोग (डानिडा)ले आफ्नो सहायता रकम व्यवस्थापन गर्न बीचमा स्वीडेनको एउटा परामर्शदाता कम्पनी अर्गुट कन्सल्टिङलाई जिम्मा दिएको छ । स्थलगत रूपमा काम सन्तोषजनक भएमा उक्त कम्पनीले बिलभर्पाइ बराबरको रकम भुक्तानी दिन्छ । सन्तोषजनक काम नभएमा कारबाहीका निम्ति सुझाव दिन्छ । अर्गुटले काम नगर्ने ठेकेदारहरूलाई कारबाही गर्न पटक–पटक जिल्ला प्राविधिक कार्यालयहरूलाई पत्राचार गरी उनीहरूको बैंक ग्यारेन्टी जफत गर्न भने पनि सरकारी कर्मचारीहरूले त्यसको वास्ता गरेका छैनन् । 
 
गत असारमा सम्पन्न मेची र कोसी क्षेत्रका निर्माण व्यवसायी र जिल्ला प्राविधिक कार्यालयका प्रमुखहरूको भेलामार्फत पनि काम नगर्ने ठेकेदारहरूको बैंक ग्यारेन्टी जफत गरी कारबाही अघि बढाउन भनिएको थियो । उक्त भेलाको निर्णय पुस्तिकामा सही सबैले गरे तर पनि कारबाही प्रक्रिया कसैले अघि बढाएनन् । “यसको स्पष्ट सन्देश के हो भने तल सबै मिलेका छन् । कर्मचारीमा सरुवा भइहालिन्छ, कमिसन लिने र हिँड्ने सोच देखिन्छ,” यस कार्यक्रमको अनुगमन गर्न बनाइएको पूर्वाधार समन्वय समितिका एक सदस्य भन्छन् ।
अहिलेसम्म २५ प्रतिशत रकम खर्च भइसकेको तर समग्रमा काम २० प्रतिशत पनि नभएको अवस्था छ । अधिकांश परियोजनाको भौतिक प्रगति शून्य छ । चालू आर्थिक वर्षको अन्त्यसम्म काम सम्पन्न नभएमा एक दिन पनि म्याद थप नहुने चेतावनी दातृ निकायले दिएको छ । यस्तै परियोजनाका लागि राज्यले साँवा मात्र होइन, ब्याजसमेत भुक्तान गर्ने गरी विश्व बैंक, एसियाली विकास बैंक तथा अन्य दातृ निकायबाट ऋणमा समेत स्रोतको जोहो गर्नुपरेको छ । तर, डेनमार्क सरकारले दिएको पूर्णत: अनुदानको रकमसमेत प्रयोगमा कर्मचारीतन्त्रले गरेको लापरबाहीको मूल्य राष्ट्रले चुकाउनु परिरहेको छ । संघीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयका सचिव दिनेश थपलियाले मातहतका कर्मचारीलाई हालै एउटा बैठकमा भने पनि, ‘तपाईंहरू ऋणको पैसा भटाभट खर्च गर्नुहुन्छ । अनुदानमा कामै गर्नुहुन्न, किन हो ?’
 
एकातिर आएको अनुदान फिर्ता जाने अवस्था छ भने अर्कोतिर यस खालको कार्यशैलीका कारण अन्य दातृ निकायसमेत बिच्किने जोखिम देखिएको छ । यति मात्र होइन, डानिडाको सहयोगमा यो कार्यक्रम चलिरहेकाले पछिल्ला केही वर्षयता यस्ता परियोजना लिएर अन्य दातृ समुदाय त्यस क्षेत्रमा जाने अवस्था छैन । तर, संघीय मामिला सचिव थपलिया भने जसरी पनि यो कार्यक्रम सम्पन्न गरेरै छाड्ने र अनुदान फिर्ता जान नदिने दाबी गर्छन् । भन्छन्, “काम नगर्ने ठेकेदार र कर्मचारीलाई कारबाही हुन्छ । काम गर्न सक्नेलाई संशोधित तालिका पेस गर्न भनेका छौँ । ठेकेदारबाट काम भएन भने अब स्थानीय तहमा निर्वाचित जनप्रतिनिधि आइसकेका छन् । तिनैले उपभोक्ता समितिमार्फत काम अघि बढाउँछन् ।” 

भत्ता र भ्रमणमा ध्यान

काम छिटो सम्पन्न होस् भनेर दातृ निकायका तर्फबाट डेनिस दूतावासका प्रतिनिधिले मन्त्रालयका अधिकारीहरूसँग पटक–पटक छलफल गरेका थिए । यस क्रममा कर्मचारीहरूलाई काम गर्न प्रोत्साहन नभएको लगायतका प्रसंग उठेपछि दूतावासले सोही कार्यक्रमबाटै बजेटको व्यवस्था गरी संघीय मामिला राज्यमन्त्री जनकराज चौधरीको नेतृत्वमा एक प्रतिनिधि मण्डललाई डेनमार्क भ्रमणको चाँजोपाँजो मिलायो । भ्रमणबाट फर्किसकेपछि मन्त्रालयका कर्मचारीहरूले दूतावासमा फोन गरेर ‘घुमघाम त गरियो, त्यसबापतको भत्ता कहिले पाइन्छ ?’ भनेर दिनदिनै सोधिरहेका छन् । स्रोतका अनुसार दैनिक २५ अमेरिकी डलरका दरले आफूहरूले भत्ता पाउनुपर्ने दाबी कर्मचारीहरूले गरेका छन् । स्थानीयस्तरमा प्राविधिक कार्यालयका कर्मचारीहरूलाई पनि स्थलगत अनुगमन र भ्रमणमा जाँदा छुट्टै भत्ता दिने व्यवस्था गरिएको छ । “यति हुँदाहुँदै पनि आफ्नै देशको विकासका काममा किन आलटाल गरिन्छ, बुझ्न सकिएन,” दूतावासका ती अधिकारी भन्छन् ।
 
 
पुरा पढ्नुहोस्

एनसेलको खेलोफड्को

रामबहादुर रावल
पुँजीगत लाभकर नतिरी लाभांश लैजाने दाउ
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थमन्त्रीका तीन एजेन्डा

रामबहादुर रावल
विवादित व्यापारी तथा कम्पनीको स्वार्थमा निर्णय गर्न दबाब
पुरा पढ्नुहोस्

मूल्य : साढे १६ लाख, मेड इन नेपाल

मनबहादुर बस्नेत
कोबोल्ड ब्रान्डका महँगा घडी नेपालमै बन्छन्, यहीँ बिक्री हुन्छन्
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

‘अब सात करोड पर्ने मूर्ति’

मनबहादुर बस्नेत
सुन्दरी नग्मा श्रेष्ठको शिर बडो आकर्षक र अनौठो छत्रे आकारको मण्डलाले ढाकिएको थियो, १५ कात्तिकमा । मिस नेपाल २०१२ मा ‘मिस अर्थ’ उपाधि जितेकी नग्मा मण्डलाले मज्जाले खुलेकी थिइन् । यही पहिरन लगाएर नग्माले अमेरिकाको लस भेगासमा हुने मिस युनिभर्समा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्नेछिन् । मण्डला लगाउँदा चित्ताकर्षक देखिएकी नग्माको धेरैले प्रशंसा गरे । यति अद्भुत शैलीको मण्डला पहिरन डिजाइन गर्ने ३५ वर्षे मूर्तिकार विजय महर्जन थिए, जो आफ्नै सिर्जनाको छायामा परेझैँ भए । यही सेरोफेरोमा मूर्तिकार महर्जनसँगको कुराकानी :

यति गज्जबको मण्डला बनाउनुभयो तर बनाउनेको भन्दा पहिरिनेको बढी चर्चा भयो नि ?
यसमा मलाई गुनासो छैन । सिर्जनाका सबै क्षेत्रमा यो स्वाभाविक हो । गीत लेख्नेभन्दा गाउने हिट भएजस्तै हो, यो । 

यो मण्डलाको अर्थचाहिँ के हो ?
मण्डलालाई हिन्दु धर्ममा धनकी देवी लक्ष्मी र तिब्बती बुद्ध धर्ममा धनकी देवी वसुन्धरा भनिन्छ । मण्डला तान्त्रिक विधिमा बनाइएको हुन्छ । मैले पनि त्यही विधिमा बनाएको हुँ । यसका आठवटा तह हुन्छन् र केन्द्रको तहमा पुगेर देवताको पूजा गरिन्छ । धर्म मात्रै नभई ब्रह्माण्डीय शक्ति लिन यसको पूजा गरिन्छ । 

धार्मिक र अध्यात्मिक रूपमा यति गहन चीजलाई शिरमा लगाउने पहिरन बनाउनुको खास कारण के हो ?
हो, सामान्यत: यसलाई भुइँ वा पर्खालमा सजाएर राखिन्छ । भगवान् को स्थान शिरमा हुने भएकाले मलाईचाहिँ यसको सही ठाउँ शिर लाग्यो । भगवान्लाई सम्मान गरेको सन्देश हो, यो । 

यो तयार गर्न कति समय लाग्यो ?
सुरुमा यो खोकना (ललितपुर)का एक जना मूर्तिकारले डिजाइन गरेका थिए । मलाई मन परेकाले त्यो मैले लिएँ र आफ्नो शिल्प प्रयोग गरेँ । यो बनाउन पूरै ६ महिना लाग्यो । 

अनि कतिमा बेच्नुभयो ?
देशको प्रतिनिधित्व भएको हुनाले पैसाको हिसाबकिताब भएको छैन । 

तपाईं मोडर्न आर्ट पढेको व्यक्ति, मूर्तिकलातिर कसरी लाग्नुभयो ?
हो, म पहिले अमेरिकी क्लासिकल मोडर्न आर्टतिर थिएँ । तर, पछि मलाई के लाग्यो भने कलाको प्राज्ञिक अध्ययन संसारभरि एकै किसिमले गरिन्छ । अवधारणा र सौन्दर्यशास्त्र मिसाएर संसारभरि पढाइ हुन्छ । यही बाटोबाट जाँदा संसारभरिका कलासँग नेपालीले प्रतिस्पर्धा गर्न कठिन देखेँ, भाषालगायतका कारणले । आफ्नो मौलिकपनमा मोडर्न शैली दिन सकेमा बेग्लै स्थान बनाउने सम्भावना देखेपछि देवी–देवताका मूर्तिकलातिर लागे । 

मूर्ति बनाउन मेसिन नै ल्याउन लाग्नुभएको थियो, ल्याइसक्नुभयो ?
यस्ता मेसिनबाट मूर्ति धेरै मात्रामा बनाउन सकिन्छ । र, त्यसलाई विश्वभरि फैलाउन सकिन्छ भनेर मैले मेसिन ल्याएको छु । तर, त्यसरी उत्पादन गरेको छैन । बजार अध्ययन गरेर मात्रै काम थाल्छु । 

तर, मेसिनबाट उत्पादन गर्न थालेपछि मौलिकपन मर्दैन र ?
अहिले पनि नेपालबाट चीन पुग्ने मूर्तिलाई चिनियाँहरूले त्यसरी ‘ कपी’ गरेर विश्वभर पुर्‍याएका छन् । हामी आफैँले त्यो काम गर्न सक्छौँ । पूजा गर्ने मूर्तिचाहिँ हातैले कुँदेर मौलिकपन बचाएरै यस्तो काम गर्न सकिन्छ । 

अबचाहिँ कसको मूर्ति बनाउने योजनामा हुनुहुन्छ ?
लोकेश्वर महादेवको बनाइरहेको छु । 

यसको खास विशेषता के हो नि ?
हिन्दु र बौद्ध दुवै देखिन सक्ने गरी मिसाएर बनाउँदैछु । तीन वर्षमा सक्ने लक्ष्य लिएको हो, एक वर्ष पूरा भइसक्यो । हीराजडित यो मूर्ति तयार गरिसक्दा सात करोड रुपियाँ मूल्य पर्ने अनुमान छ ।
 
 
पुरा पढ्नुहोस्

उपत्यकाको ट्राफिक व्यवस्थापनमा सबैभन्दा जटिल पक्ष के रहेछ ?

मनबहादुर बस्नेत
सडकको दुरावस्था छ । यस्तो अवस्थामा ट्राफिकले मात्रै केही गर्न सक्दैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘प्रेस र राजनीतिमा घूसपैठ गरे मुलुक सिध्याउँछन्’

रामबहादुर रावल
हामीकहाँ प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी आउन निकै समस्या छ, किन होला ?
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

सकसमा अर्जेन्टिना

ज्ञानेन्द्र आचार्य

अघिल्लो वर्ष अर्जेन्टिनी फुटबल केही महत्त्वपूर्ण घटनाका कारण चर्चामा रह्यो । कोपा अमेरिका सेन्टेनारियोको फाइनलमा अर्जेन्टिना फेरि चिलीबाटै पराजित भएको थियो । लगत्तै लियोनल मेसीले अन्तर्राष्ट्रिय खेलबाट संन्यास लिने घोषणा गरे । लगातार तीन मुख्य प्रतियोगिताको फाइनलमा पुगेर पनि कुनै उपाधि जित्न नसक्दा मेसी निराश भएका थिए । यसै कारण उनले आवेशमा आएर उनका लागि अर्जेन्टिनाको राष्ट्रिय फुटबल टिमको ‘करिअर’ त्यहीँ समाप्त भएको बताएका थिए । अर्कोतर्फ अर्जेन्टिनाको फुटबल संघ आर्थिक संकटबाट गुज्रिरहेको थियो । 

अर्जेन्टिनी फुटबल संघको आर्थिक संकटभन्दा मेसीको संन्यासले अन्तर्राष्ट्रिय मिडियामा ठूलै तहल्का मच्चायो । सबैले मेसीबिनाको अर्जेन्टिना कस्तो होला भनेर अड्कल काट्दै थिए । पछि मेसीले संन्यास त फिर्ता लिए तर त्यसले अर्जेन्टिनी फुटबल टिमको नियति बदल्न सकेन । त्यसबेला मेसीबिना अर्जेन्टिना जस्तो हुने अनुमान लगाइएको थियो, अहिले उनी हुँदा पनि त्यस्तै छ, निकै फितलो । आर्थिक संकटबाट त्यहाँको घरेलु फुटबल र फुटबल संघ दुवै उम्किने तरखरमा छन् । तर, राष्ट्रिय फुटबल टिम भने झन् कमजोर भएको छ । आगामी विश्वकपको छनोटका लागि दक्षिण अमेरिकी क्षेत्रमा अर्जेन्टिना पाँचौँ स्थानमा छ । उसको विश्वकपमा छनोट नहुने सम्भावना पनि उत्तिकै छ । 

हुन त अर्जेन्टिना १९७० मा पनि विश्वकपमा छनोट हुन असफल भएको थियो । तर, त्यसपछि दुईपटक विश्वकप जितेको अर्जेन्टिनाको यो अन्तर्राष्ट्रिय स्पर्धामा छुट्टै शान छ । त्यसकारण यसपटक विश्वकपमा छनोट हुन नसक्नु उसका लागि ठूलै संकट हुन सक्छ । त्यसमाथि अहिले अर्जेन्टिनासँग यस्ता खेलाडी छन्, जसले व्यावसायिक क्लबबाट खेल्दा थुप्रै उपाधि जितेका छन् । जसको उदाहरण उनीहरूका कप्तान मेसी आफैँ हुन् ।


जोर्ज साम्पावली


बार्सिलोनाबाट खेल्दा मेसीले लगभग सबै उपाधि जितेका छन् । तर, अर्जेन्टिनाका लागि उनी त्यही स्तरमा प्रभावकारी देखिएका छैनन् । वास्तवमा अर्जेन्टिनाका लागि खेल्दा अरू खेलाडीले मेसीलाई राम्रोसँग सघाउन नसकेका हुन् । जुन अर्जेन्टिनाले खेलेका पछिल्ला छनोट खेलबाट पनि थाहा हुन्छ । विपक्षी टिमको ‘डिफेन्सिभ’ क्षेत्र वरिपरि आफ्नै टिमका खेलाडी भए, मेसीले आफ्नो अद्भुत क्षमता देखाउन सक्छन् । यो बार्सिलोनाका हरेक प्रशिक्षकले बारम्बार भन्दै आएको कुरा हो । उनी कस्ता खेलाडी हुन् र उनको क्षमता अहिले सबैलाई थाहा छ । त्यसैले उनलाई रोक्न सबै विपक्षी टिमको एउटै रणनीति हुने गर्छ । उनलाई तीन–चार जनाले निगरानीमा राख्ने र उनको खुट्टामा बल पर्नासाथ सबैले उनलाई नै घेर्ने । यसै गरेर विपक्षीले उनको खुट्टाबाट बल खोस्छन् वा उनलाई कुनै निर्णायक पास निकाल्नबाट रोक्छन् । तर, वरिपरि आफ्नै साथी भए, उनी तिनीहरूसँग छोटो पास खेल्दै विपक्षीको पासोबाट फुत्किन सक्छन् । यसै सिजन बार्सिलोना आएका नयाँ प्रशिक्षकले पनि यही रणनीति अपनाएका छन्, जसमा बार्सिलोना सफल पनि देखिएको छ । 

लियोनल मेसी

अर्जेन्टिनामा यस्तो बिरलै देख्न पाइन्छ । विश्वकप छनोट अन्तर्गतका पछिल्ला खेलहरूमा मेसीलाई अर्जेन्टिनाका मिडफिल्डरभन्दा डिफेन्डरले बढी पास दिएको देखियो । यसबाट अर्जेन्टिनाको मिडफिल्डले धेरै मौका सिर्जना गर्न नसकेको भन्ने बुझिन्छ । 

रणनीतिक हिसाबमा फुटबल निकै अगाडि बढेको छ । उहिलेका पेले वा म्याराडोनाले जस्तै गरी एकल प्रयासमा खेल जित्न निकै गाह्रो छ । किनभने, विपक्षी टिमले हरेक खेलाडीको खेल्ने शैली अनि उनीहरूको बलियो र कमजोर पक्ष राम्रोसँग केलाएका हुन्छन् । र, खेलमा विपक्षीको कमजोर पक्षलाई उजागर गर्नु जोकोहीको पनि प्राथमिकतामा पर्छ । अर्जेन्टिना मेसीको मात्रै भर पर्दा यसैको सिकार बनेको हो । क्षमताका आधारमा त्यस टिममा अहिले कुशल र दक्ष खेलाडी नभएका होइनन् । सर्जयो अग्वेरो, हिग्वाइन, पाउलो डीबाला, डी मारिया, एभर बनेगा आदि सबै क्लब स्तरका उत्कृष्ट खेलाडी हुन् । राष्ट्रिय टिमबाट खेल्दा उनीहरू जम्न नसकेका मात्रै हुन् । 

एक वर्षअघि अर्जेन्टिनाको छिमेकी ब्राजिल पनि यस्तै समस्याबाट गुज्रिएको थियो । नेयमारमा बढी केन्द्रित हुँदा उनी नभएको खेलमा कुनै रौनक नभएजस्तो लाग्थ्यो । त्यसबेला विश्वकपको छनोटमा ब्राजिलले सुरुका ६ खेलमा नौ अंक मात्रै जोडेको थियो । र, कोपा अमेरिकामा पनि २९ वर्षमा पहिलोपटक समूह चरणबाट बाहिरिएको थियो । त्यसपछि ब्राजिलमा टिटे प्रशिक्षक भएर आए । उनले ब्राजिलको मौलिक शैलीमै ध्यान दिए । उनी नेयमारमा मात्रै केन्द्रित भएनन् । यो परिवर्तनपछि लगातार नौवटा छनोट खेल जितेर ब्राजिल आगामी विश्वकपमा सबैभन्दा पहिले छनोट हुने टिम बन्यो । ब्राजिलको खेल अहिले निकै धारिलो छ । चाहे नेयमार खेलून् वा न खेलून्, टिमले एकनासको खेलिरहेको छ । छिमेकी अर्जेन्टिनाका लागि ब्राजिलको टिममा आएको सुधार राम्रै पाठ हुन सक्छ । 

गत वर्ष आयोजना भएको कोपा अमेरिका सेन्टेनारियोको फाइनलमा पराजित भएपछि अर्जेन्टिनामा दुईपटक प्रशिक्षक फेरिए । कोपा अमेरिकालगत्तै एडुराडो बाउजा प्रशिक्षक भएर आए । मेसीको संन्यास फिर्ता गराउन उनी सफल भए पनि टिमको प्रदर्शन उकास्न सकेनन् । उनी प्रशिक्षक रहँदा अर्जेन्टिनाले आठ खेलमा मात्रै तीन जित निकाल्यो । उनकै पालामा हो, मिडफिल्ड झनै कमजोर भएको । बाउजाले सम्हालेको अर्जेन्टिनामा डी मारियाले आफ्नो भूमिका निभाउन सकेनन् । व्यावसायिक क्लबबाट खेल्दा अब्बल दर्जाको प्रदर्शन गर्ने डी मारिया अर्जेन्टिनाका लागि भने निकै फिक्का देखिने गरेका छन् । हालै बाउजापछि जोर्ज साम्पावली प्रशिक्षक भएका छन् । 

मेसी र अर्जेन्टिनाको प्रशिक्षक बन्नु साम्पावलीको सपना थियो । त्यसैले स्पेनमा सेभियाको प्रशिक्षक रहँदा नै आएको यो प्रस्ताव नि:संकोच स्वीकारे उनले । साम्पावली अर्जेन्टिनाको प्रशिक्षकका लागि सबैभन्दा उत्तम उम्मेदवार हुन् । यो कुरा उनले सम्हालेको टिमले निकालेको नजिताले नै देखाउँछ । दक्षिण अमेरिकाकै अर्को देश चिलीलाई एउटा सशक्त फुटबल टिमका रूपमा स्थापित गर्ने प्रशिक्षक साम्पावली नै थिए । २०१५ को कोपा अमेरिकामा उनले नै प्रशिक्षण दिएको चिलीले साम्पावलीकै देश अर्जेन्टिनालाई फाइनलमा हराएको थियो ।

अर्जेन्टिनाको प्रशिक्षक हुनासाथ उनले टिममा केही फेरबदल गरे । सधैँ आक्रमणको जिम्मा पाउने हिग्वाइन र अग्वेरोको ठाउँमा उनले मेसीलाई सघाउन युवा तर निकै प्रतिभाशाली खेलाडीहरू डीबाला र माउरो इकार्डीलाई ल्याए । गोल गर्नुका साथै मौका सिर्जना गर्न विपक्षीको क्षेत्रमा निर्णायक पास खेल्ने क्षमता भएका कारण उनीहरूले अहिले सुरुआती ११ मै मौका पाइरहेका छन् । साम्पावली आएपछि खेलमा सुधारका केही संकेत देखिए पनि भनेजस्तो परिणाम आएको छैन । अर्जेन्टिनाले पछिल्ला दुई छनोट खेलमा दुवैमा बराबरी गर्‍यो । यी खेलमा अर्जेन्टिनाले एक मात्रै गोल गर्न सक्यो । त्यो पनि भेनेजुयलाविरुद्ध पाएको आत्मघाती गोल थियो । अहिले साम्पावलीको ध्यान पनि मिडफिल्ड सुधार्नमै छ । उनको सबैभन्दा ठूलो चुनौती मिडफिल्डलाई सशक्त बनाउँदै डी मारियालाई लयमा फर्काउनु वा उनको विकल्प खोज्नु हो । 

हाल अर्जेन्टिना विश्वकप छनोटको पाँचौँ स्थानमा छ । खराब प्रदर्शनका बाबजुद उसलाई अहिले भाग्यले भने साथ दिएको छ । अन्य खेलमा पनि अर्जेन्टिनालाई अनुकूल हुने परिणाम आएका छन् । दक्षिण अमेरिकाबाट चार टिम विश्वकपमा सीधै छनोट हुन्छन् । पाँचौँ हुनेले प्ले अफ खेल्नुपर्छ । हाल पाँचौँ स्थानमा रहेको अर्जेन्टिना दोस्रो स्थानमा भएको उरुग्वेभन्दा मात्रै तीन अंकले पछि छ । 

अहिलेका खेलाडी व्यावसायिक खेलमा जतिसुकै सफल भए पनि यसपटक विश्वकप पुग्न सकेन भने अर्जेन्टिनी फुटबलको ठूलो दुर्भाग्य हुनेछ । र, मेसीको खेल–जीवनमा पनि एउटा अमिट दाग लाग्नेछ । 

पुरा पढ्नुहोस्

नेयमारको बाछिटा

ज्ञानेन्द्र आचार्य
उच्च रकमको ट्रान्सफर कारोबारमा राजनीतिक रंग
पुरा पढ्नुहोस्

अब्बल जिदान

ज्ञानेन्द्र आचार्य
प्रशिक्षकका रूपमा पनि जिनेदिन जिदान सार्वकालिक महान्
पुरा पढ्नुहोस्

टिम डीपीएल

विनोद पाण्डे
पर्दापछाडिका नायकहरू, जसले नेपालकै सर्वाधिक पुरस्कार राशिको प्रतियोगिता सफल बनाए
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

[अनुभूति] कमरेडको हात

आस्था केसी

असोज ०५८ । हामीले जिल्लामा भर्खरै एउटा ‘स्क्वायड’को घोषणा गरेका थियौँ । ‘जनमुक्ति सेनाको कम्पनी घोषणा’ कार्यक्रममा सहभागी भएर आएका कमरेड ध्रुवले हामीलाई तालिम गराउँथे । झिसमिसेमै हामी रनिङ गथ्र्यौं । नारासहित दौडिन कठिन भए पनि हाम्रो कमान्डरले हामीलाई कासन गरिरहन्थे । हामी सिंगो धरतीका मानव जातिको मुक्तिका लडाइँमा रहेको अनुभूतिबाट कमान्डरले हामीलाई उत्साहित पारिरहन्थे । 

रनिङ, क्रलिङ, पिटी, परेड, बन्दुक पड्काउने, दुस्मनको घेरा तोड्ने अभ्यास पनि हुन्थे । कहिलेकाहीँ प्रहरी र ‘जनमुक्ति टिम’ बनाएर पनि लडाइँको अभ्यास गरिन्थ्यो । 

‘स्क्वायड’ गठनपछि पार्टीले दुइटा टिम बनाएर जिल्लाभर मार्च पास गर्ने योजना बनाएको थियो । त्यसमध्येको एउटा टिमकी सदस्य थिएँ म । हाम्रो टिमको राजनीतिक कमिसार पृथ्वी दाइ थिए । 
युवराज केसी दाइले धेरै कन्भिन्स गरेर मलाई पार्टीमा भूमिगत हुनका लागि उत्साहित गरेका थिए । 
मेरा आफ्नै दाजु आन्दोलनमा सँगै भएको कारण पनि होला, म प्राय: दाइको स्तरका व्यक्तिलाई दाइ नै भन्थेँ । दाइकै नजरले हेर्थें र उनीहरू पनि मलाई बहिनीकै नजरले हेरून् भन्ने मेरो चाहना हुन्थ्यो । 
पृथ्वीलाई पनि म दाइ भनेर सम्बोधन गर्थें । छोएर र बेलाबेलामा धाप मारेर कुरा गर्ने उनको बानी थियो, जो मलाई फिटिक्कै मन पर्दैनथ्यो । त्यसैले उनीभन्दा परपर हिँड्थेँ, सकेसम्म नजिक पर्दैनथेँ । तर, उनी मेरो नजिक आउने बहाना खोजिरहेका हुन्थे । मलाई छोएर कुरा गर्ने मौका मिल्नासाथ त्यसको फाइदा लिन चुक्दैनथे । 

मार्चपास अभियानमा म पृथ्वीकै कमान्डको टिममा परेँ । त्यसैले त्यो मार्चपासको उद्घाटनको दिन म धेरै नै उदास भइरहेकी थिएँ । यहाँसम्म कि म संगीता नाम गरेकी साथीसँग बसेर रोएकी थिएँ । यस्तो कुरा खासै सेयर गर्न पनि सकिँदैनथ्यो । मन नलागीनलागी म त्यो यात्रामा सहभागी भएँ । 

एउटा घटनाबाट गुज्रनुपर्‍यो मैले । त्यस रात म सेन्ट्री बसेर फर्किएँ । ठूलो कोठामा हामी सबैका लागि ओच्छ्यान बनाइएको थियो । पुरुष कमरेड र महिला कमरेडहरू एकै लाइनमा सुत्ने व्यवस्था मिलाइएको थियो । पुरुष र महिलाको बीचमा मुस्किलले एक हात जति ठाउँ खाली राखिएको थियो । त्यहाँ हाम्रा झोला र बन्दुकहरू तेर्सो पारेर बार बनाइएको थियो । 

पुरुषपट्टिको लाइनको छेउमा उनै पृथ्वी सुतिरहेका थिए । महिलापट्टिको छेउको ओच्छ्यान मेरा लागि खाली थियो । मलाई यसरी एउटै कोठामा पुरुष कमरेडहरूसँग सुत्ने अभ्यास भइसकेको थिएन । अप्ठ्यारो लाग्यो ।

अप्ठ्यारै लागे पनि रात बिताउनु त छँदै थियो । प्राय: सबै कमरेड निदाइसकेका थिए । माओवादीमा यस्तै त हुन्छ होला भन्ने लाग्यो । आफ्नै दाइहरू त हुन् नि भन्ने सोच्दै म छेउको बिस्तरामा गएर पल्टिएँ । कति बेला निदाएँ, पत्तै भएन । 

मध्यरातमा कसैले मेरो जीउ सुमसुम्याइरहेको थियो । म डरले खङ्ग्रङ्गै भएँ । जीउ काम्न थाल्यो । निद्राको चापले केहीबेर त भेउ पाउन सकिनँ, म कहाँ छु ? 

झल्याँस्स याद आयो, पृथ्वी दाइ मेरो पल्लोपट्टि छेउमा सुतिरहेका थिए । मेरो जीउमा हात डुलाइरहने मेरा राजनीतिक कमिसार पृथ्वी नै थिए भन्नेमा म ढुक्क भएँ । अब अर्को कुरा थाहा पाउनु थियो, उनले यो सब निद्रामा गरिरहेका छन् कि होसमै ?

म निद्रामै भएजस्तै सास रोकेर उनका गतिविधि नियालिरहेकी थिएँ । उनका हात मेरो शरीरमा अनियन्त्रित भएर निष्फिक्री चल्दै थिए । मैले सर्ट–पाइन्ट लगाएकी थिएँ । यतिन्जेल उनले सर्टबाहिर र मेरो कम्मरको आसपास हात डुलाइरहेका थिए । अब उनका हातले मेरो सर्टको बटन खोल्न लागेका थिए । 

यो काम त निद्रामा होइन, पूरै होसमा भइरहेको छ भन्नेमा म ढुक्क भएँ । के गरुँ‘–कसो गरुँ भयो । एक मन लाग्यो, चिच्याएर सबैलाई उठाऊँ र उनको यो हर्कत तत्काल सार्वजनिक गरिदिऊँ । अर्को मनले त्यो हिम्मत जुटाउन पनि सकिनँ । 

मेरो शरीरमा डुलिरहेको उनको हात चपक्क समातेँ र जोडले उतापट्टि फ्याँकिदिएँ । त्यसपछि जुरुक्क उठेँ । कोठामा गाढा अँध्यारो थियो । अरू सबै जना निदाइरहेका थिए । सिरानीमा लाइट थियो । बालेर हेरँे, छेउमा बार लगाएका बन्दुक र झोलाहरू एउटा कुनामा सारिएको थियो । उनीचाहिँ हत्त न पत्त उता फर्केर सिरकले मुख छोपेर सुते । 

मलाई औडाहा भइरहेको थियो । उठेर बाहिर निस्किएँ । हातको घडी हेरेँ, बिहानको ३ बजेको थियो । 
बाहिर टहटह चम्किलो आभामा मुस्कुराइरहेको थियो जून, सायद शुक्ल पक्षको रात थियो । मेरो मनभित्रको जून भने अस्ताउँदै थियो ।

मेरो मुख सुकेर च्यापच्याप भइरहेको थियो । थुक पनि आइरहेको थिएन । मन व्याकुल भएको थियो । मलाई चिच्याएर, डाँको छोडेर रुन मन लागिरहेको थियो । 

मैले आफूलाई निरीह, एक्ली र अक्करे भीरमा उभिएकी जस्ती पाएँ । कसलाई भन्नु यस्तो कुरा † कोही मन मिल्ने साथी पनि थिएन । आमालाई सम्झिएर बरबरी आँसु झरिरहे । आमालाई नभेटेको केही महिना भएको थियो । बेस्सरी रोइरहेँ । आँगनको वरपर हेरेँ । सेन्ट्रीमा को बसेको थियो कुन्नि † कसैलाई देखिनँ । पिँढीमा खाट थियो । त्यही खाटमा बसेँ । 

भर्खर १७ वर्ष लागेकी थिएँ । नयाँनयाँ सपना र कल्पना सजाउने उमेर थियो ।

सामाजिक विभेद, शोषण र असमानताका पर्खालहरू भत्काउनका लागि म यो क्रान्तिको बाटोमा हिँडेकी थिएँ । हत्केलामा प्राण र टाउकोमा कफन बाँधेर हिँडिएको थियो । 

 विद्रोही पार्टीभित्र पनि यस्ता व्यभिचारीहरू हुन सक्छन् भनेर सोचेकी थिइनँ । आफ्नै दाजुजस्ता नेताले यसरी ममाथि कुनियत राखेर के गर्न खोजेका थिए ? 

मलाई फेरि फर्किएर बिस्तरामा जाने जाँगर चलेन । त्यहाँ जानुको अर्थ थियो, ममाथि बलात्कार गर्न खोज्नेको अनुहार हेर्नु । 

म घरि जून हेर्दै, घरि रुँदै, घरि आँसु पुछेर अब पार्टी सार्टी छोड्छु र घर जान्छु अनि आफ्नो पढाइ अगाडि बढाउँछु भन्ने सोच्दै डेढ घन्टा खाटमै बसिरहेँ । साढे ४ बजेपछि त्यो घरका मानिस उठे । म पनि भान्सामा गएर आगो ताप्दै घरबेटी आमासँग कुरा गरेर बसेँ । 

नानी किन यति छिटो उठेकी ? घरबेटी आमाले मायाले सोधिन् । 
मेरा गह भरिए । तर, मौनताको हात समाएँ । 

एकदमै निराश र क्लान्त भएकी थिएँ म । अब कसरी घरसम्म पुग्ने ? यही सोचेर मथिङ्गल 
खलबलिइरहेको थियो । 
६ बजेतिर सबै जना उठे । 

कमरेड पृथ्वीले बिहानै उल्टो कहानी रचेर सुनाएछन् सबैलाई । भनेछन्, ‘आस्थाको बानी खराब रहेछ । छेउका बन्दुक र झोलाका बार हटाएर उनी मेरै छेउमा सुत्न आइपुगेकी थिइन् । उनले मेरो जीउमाथि खुट्टा पनि चढाइन् ।’

कल्पनाले मलाई यस्तो कुरा सुनाएर हाँसिन् । ससानो कुरामा पनि ठूलो स्वरमा हाँस्ने र प्राय: अरूलाई हाँसोमा उडाइरहने बानी कल्पनाको थियो । मलाई केही बोल्न मन लागेन । फेरि कसै न कसैलाई त मैले भन्नै पथ्र्यो । म यत्तिकै चुप लागेर बसेँ भने पृथ्वीजस्ता व्यक्तिको मनोबल बढ्नेछ । फेरि कोही सिकार हुनेछ । मैले कल्पनासँग सबै कुरा बेली–बिस्तार लगाएँ । 

जिल्ला ‘जनसरकार’ प्रमुख सुदर्शन बराल उर्फ कमरेड कुमारलाई यो कुरा उजुरी गर्ने सल्लाह कल्पनाले दिई । 

म घर जान चाहन्छु, मलाई त्यहाँसम्म पुर्‍याइदेऊ भनेर मैले कल्पनालाई भनेँ । तर, उसले मेरो कुरा सुनेको नसुन्यै गरी । मैले भागिहाल्ने निर्णय गर्न सकिनँ । मसँग पैसा पनि त थिएन । मन नलागी–नलागी म पृथ्वीको अनुहार फेरि हेर्न बाध्य भएँ । टिम त्यहाँबाट ‘मार्चपास’ गर्दै अगाडि बढ्यो । 
पहिले परपर हिँडेकी हुन्थेँ, अब मैले पृथ्वीसँग बोलचाल नै बन्द गरिदिएँ । मेरो एउटै उद्देश्य ‘जनसरकार’ प्रमुख कुमार दाइलाई भेट्नु र उजुरी दिनु थियो । 

उत्साहले भरिएकी एउटी केटी निरुत्साहित भएकी थिई । मुक्ति र परिवर्तनका लागि घर, परिवार, आफ्नो पढाइ र सबै कुरा बीचमै छोडेर क्रान्तिको बलिवेदीमा होमिएकी म यो क्रान्ति भन्ने कुरा पनि भ्रम रहेछ भन्ने निष्कर्षमा पुगेकी थिएँ । म निराशाको चरम दलदलमा भासिइरहेकी थिएँ । 
करिब हप्ता दिन यत्तिकै निराशामा बितेपछि ‘जनसरकार’ प्रमुख कुमार दाइलाई कुण्ठाहरू जसोतसो सुनाएँ रुँदै । 

कुमार दाइले धाराप्रवाह मलाई सम्झाए । लामो क्लास नै दिए । निष्कर्षमा भने, ‘पार्टीभित्र र बाहिर लड्नु छ तिमीले ।’

म रिफ्रेस भएँ । मेरा सारा निराशाहरूको ठाउँमा आशाको सञ्चार भयो । 

लाग्यो– कमरेड पृथ्वीजस्ता मानिसहरू पार्टीभित्र र बाहिर जताततै छन् । मेरो लडाइँ ती समस्त मान्छेहरूको विरुद्धमा हो । प्राण रहुन्जेल संघर्ष गर्नेछु । मैले यस्तैयस्तै प्रण गरेँ । 

पृथ्वीलाई अगाडि राखेर आत्मालोचना गराउने वाचासहित कुमार दाइ मसँग बिदा भएर गए । 
एक महिनापछि गुल्मीकै अर्का नेता, जो पछि पहिलो संविधानसभा निर्वाचनमा गुल्मी–३ बाट निर्वाचित भए, तिनै चन्द्र थापा र कुमार दाइ बसेर फेरि मेरो बयान लिए । मानौँ, म नै अपराधी थिएँजस्तो गरेर चन्द्र दाइले मलाई केरकार गरे । मैले त्यही कुरा बताएँ, जुन कुरा कुमार दाइलाई बताएकी थिएँ । अब अर्को बसाइमा पृथ्वी र मलाई आमनेसामने बनाएर दुवैको बयान लिने र उनलाई आत्मालोचना गराउने भन्ने भयो । 

देशमा संकटकाल लागेको केही दिनमै पृथ्वीलाई गस्तीमा आएको तत्कालीन शाही नेपाली सेनाले गिरफ्तार गरेर सदरमुकाम तम्घासतिर लगेको खबर सुनेँ ।

गिरफ्तारीमा पर्दा पृथ्वी पार्टी कामका सिलसिलामा कतै गइरहेका थिए । उनी सादा पोसाकमा थिए र उनीसँग पार्टीका केही पर्चा, पम्पलेटबाहेक केही थिएनन् । तर, गिरफ्तारीको तीन दिनपछि सेनाले रेसुंगाको जंगलमा लगेर कम्ब्याट ड्रेस लगाइदिएर पृथ्वीसहित अरू दुई जना सर्वसाधारणलाई गोली हानेर हत्या गर्‍यो । 

पृथ्वीले मसँग दुव्र्यवहार गरेर गल्ती गरेका थिए । आलोचना र आत्मालोचनाबाट हामी क्लियर हुन चाहन्थ्यौँ । मैले सुने अनुसार उनले आफ्नो गल्ती स्वीकार गरेका थिए । मैले पनि चेतावनीसहित माफी दिने सोच बनाएकी थिएँ । उनी जतिबेला गिरफ्तारीमा परे, त्यतिबेला हाम्रो बोलचाल पनि बन्द थियो । म उनीसँग फेरि पहिलेजस्तै सम्बन्ध बनाउन चाहन्थेँ । 

पृथ्वी पनि गल्ती स्वीकार गरेर अगाडि बढ्ने सोचमा थिए सायद । तर, विडम्बना ! जिल्ला ‘जनसरकार’ले मेरो उजुरीको छानबिन गर्न समय लगाइदियो र हामी कहिल्यै आमनेसामने भएर कुरा गर्न पाएनौँ । 

उनको हत्या भएपछि मनमा परेको गाँठो फुकाएर मैले उनलाई श्रद्धाञ्जली दिएँ । 

पुरा पढ्नुहोस्

चीन बुझाउने पुस्तक

जनकराज सापकोटा
चेतनाथ आचार्यद्वारा लिखित चीन चियाउँदा पुस्तक यस्तो आँखीझ्याल हो जसबाट चियाउँदा विशाल चीनको चरित्रलाई बुझ्न सकिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

पढ्न लायक कथा

यशोदा तिम्सिना
पाठकले महिला लेखकलाई महिलाका नै विषय भए पनि रोनाधोना, गनगन, पारिवारिक असन्तुष्टि, प्रेम, विछोडभन्दा पृथक् विषयवस्तु दिन्छन् भन्ने विश्वास गर्दैनन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

[अनुभूति] नुनको पहाड

रोशन शेरचन
नुनलाई साझा सम्पत्तिजस्तो खुला स्थानमै भण्डारण गरिनु सामाजिक न्यायको हिसाबले राम्रो लाग्यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

यौन विद्रोहका कथा

जया ओझा
हरेकको सोच, चाहना र व्यवहारबाट नै यौनको प्रयोग र दुरुपयोग हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

नोटबुक

रामबहादुर रावल

न्यायाधीशका अनौपचारिक कोटि
दसैँ, तिहार, छठलगायतको लामो सरकारी बिदा, अदालतभन्दा अन्य विषयका ‘असाइन्मेन्ट’मा खटाइ आदि कारणले न्याय क्षेत्रतिरको अन्तक्र्रिया केही पातलो भएको थियो । दैनिक अद्यावधिक हुनुपर्ने विषयबाहेक त्यति गहिरिएर ध्यान दिइएको थिएन ।

चुनावको मुखैमा ठूलो संख्यामा न्यायाधीश सरुवा, सरुवामा ‘ पावर’ (शक्ति) र ‘आवर’ (निकटता)को प्रभाव, अदालतबाट चूडामणि शर्मा, गोपालबहादुर खड्का, एनसेल, पूर्वाधारविहीन मेडिकल कलेजलगायतको पक्षमा आएका विवादास्पद आदेश, न्यायिक नेतृत्वमा गोपाल पराजुलीको आगमनसागै न्यायपालिकाभित्र फेरिएको शक्ति संरचना अनि नयाा गुटहरुको दबदबा चासोका विषय थिए । यही मेसोमा उच्च र सर्वोच्च अदालतका केही न्यायाधीश एवं कर्मचारीहरुसाग भेट्ने निधो गरियो । त्यस क्रममा अहिले न्यायाधीशहरुमा देखिएको विभाजन गज्जबको पाइयो ।

न्यायाधीशहरुको गुटबन्दी त हाम्रो न्यायालयको पुरानै रोग हो । तर, अहिले अदालतमा न्यायाधीशबीचमै जन्मसिद्ध, वंशज र अंगीकृत गरी अनौपचारिक कोटीकरण रहेछ । उनीहरु आ–आफैँ को–कुन कोटिको भनेर चर्चा गर्दा रहेछन् । दैनिक पेसी सूची हेरेर कस्तो मुद्दा कसको इजलासमा परेको छ र कसले कस्तो आदेश गरेको छ भन्ने आधारमा पनि न्यायाधीश कुन कोटिको रहेछ भनेर अनुमान गरिँदो रहेछ । खासमा के रहेछ त वंशज, जन्मसिद्ध र अंगीकृतको अवधारणा ?

वंशज न्यायाधीश : वंशज न्यायाधीशका नातागोता, आफन्तभित्रका कोही न कोही न्यायालयका उच्च ओहोदामा हुन्छन् । न्यायाधीश नै नभए पनि न्यायपरिषद्लाई प्रभावमा पारेर आफन्तलाई अदालतमा घुसाउने सामथ्र्य राख्छन् । बाबु सर्वोच्च अदालतको न्यायाधीश भइसकेपछि त तिनका छोराछोरीलाई न्यायाधीश बनाउनु हककै रुपमा लिइन्छ । तिनको योग्यता भनेकै न्यायाधीशको कोखमा जन्म लिनु, हुर्कनु र न्यायाधीशको भान्सामा निरन्तर उपस्थित हुनु हो । अध्ययन, उपाधि, कार्यदक्षता दोस्रो प्राथमिकतामा रहन्छ । अदालतमा प्रवेश गरिसकेपछि पनि वंशज न्यायाधीशहरु सुविधा सम्पन्न ठाउामा बस्न पाउाछन् । गुट मिलिरहेसम्म न्यायिक नेतृत्वको धेरै निगरानी हुादैन । वर्षमा एकाध विदेश भ्रमणका अवसर पनि आइहाल्छन् ।

जन्मसिद्ध न्यायाधीश : जन्मसिद्ध न्यायाधीश अदालतका आफ्नै उत्पादन हुन् । कर्मचारी भएर अदालत प्रवेश गरिसकेपछि उनीहरु न्यायाधीशको भ्रुण बन्न पुग्छन् । हुर्कंदै गएपछि न्यायाधीशमा विकसित हुन्छन्, जसरी लार्भाबाट प्युपा हुँदै पुतली बन्छन् । तर, कर्मचारीहरु कहिले न्यायाधीश बन्ने भन्ने यकिन समयावधि भने हुादैन । कोही उपसचिवबाटै हुन्छन् त कोही सहसचिव, सचिवसम्म कुर्नुपर्छ । तर, जति कुर्‍यो, उति उपल्लो दर्जाको न्यायाधीश भइन्छ । कुनै प्रधानन्यायाधीशले कुनै कर्मचारीलाई शाखा अधिकृतजत्तिको योग्यता पनि नभएको भन्दै जिल्ला अदालतको न्यायाधीश बन्नबाट वञ्चित गरेका रहेछन् भने अर्को प्रधानन्यायाधीश आएर उच्च अदालतमा न्यायाधीश बनाएर पुरस्कृत गर्छन् । जन्मसिद्ध न्यायाधीशहरु न्यायिक नेतृत्वसाग तालमेल मिलाउन खप्पिस हुन्छन् ।

कानुनका दफा, उपदफाको उपयोग, व्याख्या, अपव्याख्या जे गर्नुपरे पनि मिलाएर गर्न सक्छन् । अदालतभित्रको चाकडी प्रथाका उम्दा वाहक पनि जन्मसिद्ध न्यायाधीश नै हुन् । यिनले अन्य कोटिका न्यायाधीशको योग्यतामाथि सधैँ शंका र प्रश्न गरिरहन्छन् । न्यायिक नेतृत्वले यस्ता न्यायाधीशलाई चाहेर पनि किनारीकृत गर्न सक्दैनन् । किनभने, नेतृत्वलाई खुसी पार्ने र नजिक रहने क्षमता यिनले कर्मचारी हुादै हासिल गरिसकेका हुन्छन् ।

अंगीकृत न्यायाधीश: न बाबुबाजे न्यायाधीश, न अदालती संरचनाभित्रको हुर्काइ । न कुनै नेता वा शक्तिकेन्द्रसागको नाता । बाहिर कुनै क्षेत्रमा विशिष्टता हासिल गरेका आधारमा न्यायालयले पनि तिनको दक्षता उपयोग गर्नुपर्ने भन्दै अंगीकार गरिएका न्यायाधीश यस कोटिमा पर्दा रहेछन् । जिम्मेवारी र भूमिका वितरणमा यिनीहरुमाथि कृपा गर्ने नेतृत्व हतपत प्राप्त नहुने रहेछ । किनभने, वंशज र जन्मसिद्ध घेरा तोडेर अंगीकृतले प्रवेश विरलै प्राप्त हुने संयोग हो ।

विगतमा प्रकाश वस्ती, भरतराज उप्रेती, भरतबहादुर कार्कीलगायत यस्तै अंगीकृत न्यायाधीश थिए, जो षड्यन्त्रपूर्ण ढंगले अदालतबाट निकालिए । अहिले पनि अदालतमा अंगीकृत न्यायाधीशहरु आफूहरु तरबारको धारमा रहेको अनुभव गर्दै छन् । आफूलाई अंगीकृत ठान्ने उच्च अदालतका एक न्यायाधीशका भनाइमा चाहिादा हाम्रै कााधमाथि बन्दुक पड्काउन खोजिन्छ, नचाहिादा कालापानीतिर धकेलिन्छ ।

कानुन भर्सेज नैतिकता
अदालतभित्रको काखा र पाखाको प्रसंग छाडौँ । मूल कुरा न्याय हो । डा गोविन्द केसी अदालतबाट न्याय होइन, अरु नै कुरा हुन थाल्यो भन्दै अनशन बस्ने कठोर निर्णयमा पुगेका छन् । वास्तवमा अदालतका काम–कारबाहीलाई लिएर अनशन बस्नु न स्वाभाविक हुन्छ, न त कानुनसंगत नै । तर, अदालतका आदेशले बृहत् सार्वजनिक हित गरेन भन्ने सन्देश धेरैतिर पुगेको छ । अदालतले गलत व्यापारीको पक्ष लियो भनेर डा केसीले खुला टिप्पणी गरेका छन् ।

त्रिवि शिक्षण अस्पताल, शिक्षा मन्त्रालय, सरकार, संसद् हुादै अब न्यायालयका विसंगति डा केसीका तारो बनेका छन् । आजसम्म उनी नैतिक बलकै आडमा जित्दै आएका छन् । कानुनभन्दा माथि न्याय, न्यायभन्दा माथि नैतिकता हुन्छ भनिन्छ । न्यायिक नेतृत्वको कानुनी शक्ति र डा केसीको नैतिकतामध्ये कसले जित्ला ? यो संघर्ष कहाा पुगेर टुंगिएला ? नेपाली समाजले कानुनको पक्ष लिन्छ कि नैतिकताको ? 

पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

गोकर्ण गौतम
सामाजिक सञ्जालमा हजारौँ साथी हुन्छन् । तर, पल–पल एक्लोपनको सिकार हुनुपर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

चन्द्रशेखर अधिकारी
परराष्ट्रको पत्रु कर्मचारीतन्त्रले कहिले राम्रो ‘कोरियोग्राफ’सहितको तयारी गर्ने होला ?
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

रवि मानन्धर
...अनि साहूनीले हप्काउँदै भनिन्, ‘ आज चिकेन राम्रो छैन, बफ खाओ ।’
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

विमल खतिवडा
‘पैसा दिने भए मेरो फोटो क्यामेराबाट मेटाउनूस्, मेरो समाचार नलेख्नूस्’
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

किसान कर्म

रवि मानन्धर

गणतन्त्र स्थापनापछि पहिलोपटक मुलुकमा संघीय संरचनाको निर्वाचन हुन गइरहेको छ, आउँदो १० र २१ मंसिरमा । राजनीतिक दलका उम्मेदवारहरु गाउँ–सहर सबैतिर तामझामसहित प्रचारप्रसारमा छन् । साइकल, मोटरसाइकल, गाडीमा कार्यकर्ताको ताँतीसहित नेताहरु जनताको घरदैलोमा पुगिरहेका छन्, मुलुकभर ।

जनकपुर उपमहानगरपालिका–२३, बिन्धीका एक किसान भने भैँसी चढेर आफ्नो खेततर्फ लागिरहेका छन् । हरेक चुनावमा दलहरुले कृषि–क्रान्ति गरेर देशको आर्थिक समृद्धि उकास्ने आश्वासन बाँडिरहे पनि कृषिकर्ममै यसरी अहोरात्र खटेर जीवन समृद्ध बनाउने सपना देखेका यी किसानको हैसियत भने उस्तै छ । 

पुरा पढ्नुहोस्

संकटमा जुट

भास्वर ओझा
झन्डै १७ हजार नेपालीलाई रोजगारी दिलाइरहेका जुटमिलहरु कच्चा पदार्थको अभावमा कुनै पनि समय बन्द हुने अवस्थामा छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

अनौठो दाइजो

मैत्या घर्ती मगर
जब विवाहित जोडीबाट जन्मिएका बच्चा ठूला हुन्छन्, तब मात्र शुभमुहूर्त हेरेर छोरी–ज्वाइँ र नाति–नातिनीलाई दाइजो दिएर बिदा गरिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

बाघ गर्जन

शब्द/तस्बिर : सागर गिरी
बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जमा एक–आपसमा गर्जिरहेका यस्ता पाटे बाघको संख्या ६२ पुगेको अनुमान छ । निकुञ्जले आन्तरिक जानकारीका लागि सन् २०१५ मा गरेको अनुगमनमा ५६ वटा वयस्क पाटे बाघ रहेकामा सन् २०१६ मा त्यो संख्या बढेर ६२ पुगेको अनुमान गरेको थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

यी ६ तस्विरहरुमार्फत् नेपाल चिनौँ

नेपाल फोटो डेस्क
नेपालका विभिन्न ठाउँ र परिवेश झल्काउने तस्विरहरु
पुरा पढ्नुहोस्