अनौठो दाइजो

मैत्या घर्ती मगर

रुकुमको तकसेरामा विवाहपछि गरिने कर्म अनौठा छन् । यहाँ विवाह हुँदा दाइजो दिने चलन छैन । जब विवाहित जोडीबाट जन्मिएका बच्चा ठूला हुन्छन्, तब मात्र शुभमुहूर्त हेरेर छोरी–ज्वाइँ र नाति–नातिनीलाई दाइजो दिएर बिदा गरिन्छ । यसरी छोरी–ज्वाइँलाई घरमा बोलाएर बिदा गर्दा नोटका माला पहिर्‍याउने चलन छ । यस्तो माला पहिरिएकाहरुलाई अघिअघि लगाएर दाइजो बोकेकाहरु लामबद्ध भई छोरीको घरसम्म पुगेर फर्किन्छन् । यो सबै चााजोपााजो छोरीको माइती पक्षले नै मिलाउनुपर्छ । 

पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] रानी ऐश्वर्यले रोकेपछि

रेवतीरमण खनाल
युवराज दीपेन्द्रलाई पनि सुप्रिया खुबै मन परेकी थिइन् । त्यसैले उनको पूर्ण कदको ठूलो तस्बिर दीपेन्द्रले त्रिभुवन सदनभित्र रहेको आफ्नो बेडरुममा सजाएर राखेका थिए ।
पुरा पढ्नुहोस्

[अनुभूति] रमिताहरूका बीचमा

किशोर नेपाल
सौन्दर्यको सिर्जना एउटाले मात्रै गरेर हुने हो र ? यसका लागि जीवनका ती सबै तत्त्वको आवश्यकता पर्छ, जसको प्रतिकृति बन्न सक्दैन या भनौँ कसैले बनाउन सक्दैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

[झटारो] मेयरको मुसुमुसु

लक्ष्मण गाम्नागे
कति भद्र छन् हाम्रा मेयर भने जोसुकैले जतिसुकै गाली गरे पनि मुसुमुसु हाँसिरहन्छन्, कहिल्यै रिसाउँदैनन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

जो मरेर पनि बाँचिरहन्छन्

लोचन रिजाल
नेपाली मौलिक संगीतको शिक्षा, अनुसन्धान तथा पूर्वाधार निर्माणका लागि सधैँ समर्थन गर्नुभयो, सहयोग गर्नुभयो ।
पुरा पढ्नुहोस्

नारी सारथि

लालप्रसाद शर्मा
ट्रेकिङ गाइडका रूपमा महिला उपस्थिति उत्साहजनक
पुरा पढ्नुहोस्

[फिल्म] वरुणका फ्यानलाई मात्र

गोकर्ण गौतम
लय गुमाएको पटकथा र फितलो सम्पादन 'जुडुवा २'का अवगुण हुन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

हिउँफूलको उपत्यका

विष्णु भण्डारी
सुन्दरताभित्र अथाह पीडा लुकाएर बाँच्ने यो उपत्यका वर्षामा भने रंगीबिरंगी फूलले ढकमक्क हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[स्मरण] राजाबाट २० हजार क्षतिपूर्ति

रेवतीरमण खनाल
वास्तवमा डोटी जिल्लाका दुई जना ठालू बाबुसाहेबबीचको लडाइँको घानमा ती सोझा किसान पिसिन पुगेका रहेछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

आवरण कथा» रातारात वाम तालमेल

माधव बस्नेत

‘५ माघ ०७१ मा पार्टीभित्र निर्णय नै नगरी एकतर्फी रुपमा प्रत्यक्ष निर्वाचित राष्ट्रपतीय प्रणाली त्याग्ने प्रचण्डजीले अब सो मुद्दा उठाउने रे ! जय होस् !’

नयाँ शक्ति पार्टी, नेपालका संयोजक बाबुराम भट्टराईले यो ट्वीन गरेको अघिल्लो दिन ८ साउन ०७४ मा मात्र नेकपा माओवादी केन्द्रको सचिवालयको विस्तारित बैठकले प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारी प्रमुख र प्रतिनिधिसभाको निर्वाचनका लागि पूर्ण समानुपातिक प्रणालीको मुद्दालाई अघि बढाउने निर्णय लिएको थियो । 

पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’सँग तीन दशक संगत गरेका भट्टराईको ट्वीटले माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष प्रचण्ड एकाएक १ सय ८० डिग्रीको फन्को मार्न सक्छन् भन्ने प्रमाणित गर्छ । यही असोज महिनामा पनि प्रचण्डले दुईपटक यसै गरी कोल्टे फेरे । एक, २२ वर्षदेखि बहिष्कार गरेको दसैँमा टीका लगाए र लगाइदिए । दुई, दस्तावेजहरूमा ‘दुस्मन’ घोषणा गरेको एमालेसँग एकाएक तालमेल, एकीकरणको निर्णय गर्न पुगे । 

प्रचण्ड ‘एमाले भनेको कम्युनिस्टका नाममा हिङ बाँधेको टालो मात्र हो, असली हिङ माओवादी हो’ भन्थे । तर, १६ असोजमा तिनै प्रचण्डले एकाएक सचिवालयको बैठक डाकेर एमालेसँग चुनावी तालमेल र त्यसपछि एकता नै गर्ने निर्णय गराइदिए । त्यसको भोलिपल्ट १७ असोजमा त राष्ट्रिय सभागृहमा संयुक्त कार्यक्रम गरी त्यसलाई औपचारिकता नै दिइयो । परिणामत: औपचारिक रूपमा ०१९ सालबाट चिरा–चिरा हुन थालेको कम्युनिस्ट पार्टीका दुई ठूला भंगाला एकै ठाउँ मिसिन पुगेका छन् । र, यसले राष्ट्रिय राजनीतिलाई नै दुई ध्रुवमा विभाजित गर्न थालेको छ । यो बेग्लै कुरा हो कि निर्वाचनलाई केन्द्रमा राखेर गरिएको एमाले–माओवादी केन्द्रबीचको तालमेल, एकीकरणका आगामी पाइलामा अनेकौँ व्यवधान छन् । 

यो तालमेल, एकीकरणको सहमतिका लागि प्रचण्डले मात्र १ सय ८० डिग्रीको फन्को मारेका होइनन् । माओवादीको अटुट कटु आलोचक र अररो नेताको छवि बनाएका एमाले अध्यक्ष केपी ओली पनि त्यही शैलीमा फनक्कै भएका हुन् । ओली–प्रचण्डले तालमेल, एकीकरणको समझदारीलाई कतिसम्म गोप्य राखेका थिए भने एकाधबाहेक दुवै पार्टीका सचिवालय सदस्यले समेत यसको सुइँको पाएनन् । प्रचण्डले आफ्ना विश्वासपात्र वर्षमान पुनलाई समेत ओली र आफूले सातबुँदे सहमतिमा हस्ताक्षर गरेपछि मात्र जानकारी दिएका थिए । १४ असोज बिहान उनीहरूबीच सहमतिमा हस्ताक्षर भएको थियो, जहाँ उनीहरूबाहेक एमालेबाट उपाध्यक्ष वामदेव गौतम, उपमहासचिव विष्णु पौडेल र माओवादी केन्द्रबाट गृहमन्त्री जनार्दन शर्मा मात्र सहभागी थिए । 

ओली–प्रचण्डले सल्लाह गरेरै एक दिन अघिपछि पार्टी बैठक बोलाएका थिए । १४ असोजमा सहमतिपत्रमा हस्ताक्षर गरेपछि ओलीले भोलिपल्टका लागि स्थायी समिति र प्रचण्डले १६ असोजमा सचिवालय बैठक डाकेका थिए । समझदारीको भेउ नपाएकैले ०६४–०६५ देखि नै एमाले–माओवादीबीच एकीकरणको प्रयास गर्दै आएका उपमहासचिव घनश्याम भुसाल रुपन्देहीको मणिग्राममा दसैँ मनाउन व्यस्त थिए भने सचिव योगेश भट्टराई जन्मथलो ताप्लेजुङमा । दाङ पुगेका स्थायी समिति सदस्य शंकर पोखरेल त बैठकमै सहभागी हुन सकेनन् । माओवादी नेता पुन पनि रोल्पामा थिए । 

पछिल्लो पटक एमालेसँग संघ र प्रदेशको निर्वाचनमा तालमेल, त्यसपछि एकीकरण गर्ने हकमा मात्र होइन, अन्य सवालमा पनि प्रचण्डले ठूलठूला फड्को मारेका उदाहरण एक–दुई होइन, प्रशस्तै छन् (हेर्नूस् : प्रचण्डको कोल्टे फेराइ) । माओवादी केन्द्रकी प्रवक्ता पम्फा भुसाल प्रचण्डको यस्तो कोल्टे फेराइलाई ‘गतिशीलता’ भन्न रुचाउँछिन् । “अहिले देशमा हाम्रो अध्यक्ष प्रचण्डजत्तिको गतिशील नेता कोही पनि छैनन्,” भुसाल भन्छिन्, “उहाँले आफ्नो व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठेर विश्वलाई नै नयाँ सन्देश दिने गरी निर्णय गर्नुभएको छ । उहाँको निर्णय क्षमताकै कारण राजनीतिमा तरंग र समीकरणमा बदलाव आइरहेको छ ।”

नेपाली कांग्रेससँग सत्ता साझेदारी गरिरहेका प्रचण्डले एमालेसँग ‘चमत्कारी’ समीकरण गर्नुका थुप्रै कारणहरू प्रभावी छन् । खास गरी स्थानीय तहको प्रदेश–२ को निर्वाचनमा कांग्रेससँग गठबन्धन हुन नसकेपछि प्रदेश र केन्द्रमा पनि त्यस्तै हुने ठम्याइमा पुगेका थिए प्रचण्ड । स्थानीय तहको निर्वाचन परिणामले माओवादी केन्द्रलाई कमजोर अवस्थामा पुर्‍याइसकेको थियो । प्रचण्ड आफैँले चितवनबाट निर्वाचन लड्ने भने पनि जितको सुनिश्चितता थिएन । नारायणकाजी श्रेष्ठ, थापालगायतको हालत पनि प्रचण्डको भन्दा भिन्न हुने कुरै भएन । माओवादी केन्द्रका एक सचिवालय सदस्यका शब्दमा स्थानीय तहको निर्वाचनमा मधेसमा कांग्रेससँग सहकार्य भएको भए प्रचण्ड एमालेसँग तालमेल गर्न तयार हुने थिएनन् । भन्छन्, “प्रचण्डले कांग्रेस वा एमालेमध्ये जोसँग भए पनि सहकार्य नगरी निर्वाचनमा जाँदा नराम्रो पराजय भोगिन्छ भन्ने बोध गरे ।” प्रचण्ड व्यवहारवादी नेता भएकाले तालमेल भएको अर्का सचिवालय सदस्य मणि थापा बताउँछन् । भन्छन्, “पार्टीभित्र र बाहिर दुवै परिस्थितिमा तालमेल आवश्यक भएकाले अध्यक्ष प्रचण्डले ठूलो फन्को मारेर निर्णय गर्नुभयो ।”

एमाले अध्यक्ष ओलीले पनि स्थानीय निर्वाचनमा माओवादीको हालत अहिलेको उपस्थितिभन्दा दयनीय हुने ठानेका थिए । तर, उसको उपस्थिति ओलीले सोचेजस्तो हल्का भएन । त्यसमाथि संघ र प्रदेशको निर्वाचनमा पनि माओवादी कांग्रेससँग मिलेर निर्वाचनमा एमालेलाई साइजमा राख्न सक्छ भन्ने विश्लेषण पनि ओलीले गरे । किनभने, ५० भन्दा बढी स्थानीय तहमा माओवादीले एमालेलाई हराएको छ । स्थानीय तहको निर्वाचनमा एमाले पहिलो भए पनि समग्रमा कांग्रेससँग उसको मतान्तर खासै धेरै छैन । त्यसमाथि कांग्रेससँग पाँच सयभन्दा कम मतान्तरले मात्र विजय प्राप्त गरेका स्थान एक सयजति छन् । स्थानीय निर्वाचनमा कांग्रेससँग मतान्तर थोरै मात्र भएकाले संघ र प्रदेशमा परिणाम जता पनि पल्टिन सक्ने खतरामा थियो एमाले ।

माओवादीसँग तालमेल नगर्दा ऊ तेस्रो हुने त लगभग पक्का थियो । तर, माओवादीलाई एक्लै वा कांग्रेससँग रहन दिँदा एमालेलाई एक नम्बर बनाउने ओलीको इच्छामा तुषारापात हुने प्रस्टै देखियो । झापामा आफ्नै निर्वाचन क्षेत्रमा आफैँलाई हराउन एमालेबाहेक एकजुट हुन थालेका सूचना पाए उनले । माधव नेपालको गृह जिल्ला रौतहटमा नगरपालिका–गाउँपालिका प्रमुखमा एमाले शून्य नै भयो । यी सबै परिस्थितिको आकलनपछि ओली प्रचण्डसँग तालमेल र एकीकरण गर्न एकाएक लचक भए । “माओवादीसँग सहमति नगर्ने हो भने पहिलो पार्टी बन्ने चाहनामा तुषारापात हुने भयो भन्ने निष्कर्षमा ओली पुगे,” एमालेका एक पोलिटब्युरो सदस्य भन्छन्, “मूल प्रवाहको कम्युनिस्ट धारलाई आफ्नै पहलमा एक गराएको जस लिने मौका पनि ठाने उनले । यसपछि नै ओली निर्णयमा पुगे ।” 

अस्तित्वको संकटले भन्दा सरकारमा आउन नसक्ने सम्भावना टाढा बनाउन एमाले–माओवादीले तालमेल गरेका वाम विश्लेषक तथा माओवादी कोटाका सभासद् श्याम श्रेष्ठको ठम्याइ छ । “ओलीले माओवादीसँग मिलेपछि सरकारमा सजिलै पुग्न सकिन्छ भन्ने बुझे,” श्रेष्ठको कथन छ, “राष्ट्रिय राजनीतिको कोर्स बदल्नुपर्छ भन्ने बुझाइमा ओली र प्रचण्ड पुगेपछि तालमेल भएको देखिन्छ ।” 

प्रचण्डको कोल्टे फेराइ 
- १७ असोज ०७४ : संघ र प्रदेशको निर्वाचनमा एमालेसँग तालमेल, त्यसपछि पार्टी नै एकीकरण गर्ने औपचारिक घोषणा 
- १४ असोज ०७४ : २२ वर्षपछि दसैँमा टीका ग्रहण
- २० जेठ ०७४ : नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवालाई प्रधानमन्त्री प्रस्ताव
- १० जेठ ०७४ : प्रधानमन्त्री पदबाट राजिनामा 
- २८ असार ०७३ : एमाले अध्यक्ष केपी ओलीलाई प्रधानमन्त्री बनाउन दिएको समर्थन फिर्ता, त्यही दिन प्रचण्डको नेतृत्वमा कांग्रेससँग संयुक्त सरकार बनाउन सातबुँदे सहमति 
- १९ साउन ०७३ : नेपाली कांग्रेसको समर्थनमा आफैँ प्रधानमन्त्री निर्वाचित 
- २१ जेठ ०७३ : ओलीलाई दिएको समर्थन फिर्ता लिने निर्णय
- २२ जेठ ०७३ : प्रधानमन्त्रीमा ओलीलाई नै निरन्तरता दिने निर्णय 
- २३ असोज ०७२ : ओलीलाई प्रधानमन्त्री बनाउन एमालेसँग १४ बुँदे सहमति 
- फागुन ०७१ : बाबुराम भट्टराईलाई अध्यक्ष बनाउने संकेत । तर, विरोधपछि विशेष महाधिवेशन गरेर नेतृत्व हस्तान्तरण गर्ने भन्दै बचाउ 
- ५ माघ ०७१ : प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारीको प्रस्तावमा लचक
- ६ मंसिर ०७० : संविधानसभा–२ को निर्वाचनमा धाँधली भएको भन्दै परिणाम स्वीकार नगर्ने जानकारी
- १३ मंसिर ०७० : संविधानसभाको परिणाम स्वीकार गर्न तयार
- २० माघ ०६९ : हेटौँडामा महाधिवेशन उद्घाटनपछि उत्पादन ब्रिगेड बनाउने घोषणा । तर, राजधानी फर्केपछि स्थगन
- १५ जेठ ०६९ : प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईसँग मिलेमतो गरी संविधानसभा विघटन । तर, पछि भट्टराई एक्लैले गरेको भन्दै आफ्नो बचाउ
- चैत ०६८ : गोदावरी होटलमा संविधान जारी गर्न सहमत । तर, काठमाडौँ फर्किएपछि पूर्ववत् सहमति अस्वीकार । परिणाम पहिलो संविधानसभा भंग
- ८ मंसिर ०६८ : माओवादी, कांग्रेस र एमालेसहितका बैठकमा द्वन्द्वकालमा कब्जा गरेको सम्पत्ति फिर्ता गर्न सहमति । भोलिपल्टै बर्दियाबाट सुरु हुने जानकारी । तर, बर्दिया पुगेर द्विअर्थी अभिव्यक्ति
- ३ कात्तिक ०६८ : प्रचण्डकै सहमतिमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईद्वारा भारत भ्रमणमा द्विपक्षीय लगानी प्रवद्र्धन तथा संरक्षण सम्झौता (बिप्पा)मा हस्ताक्षर । मोहन वैद्य खेमाको चर्को विरोधपछि प्रचण्डद्वारा बिप्पा सम्झौता गलत भएको अभिव्यक्ति 
- २८ असोज ०६८ : चितवनको भरतपुरमा एमाओवादीका सल्लाहकार खम्बसिंह कुँवरलाइ अभिनन्दन गर्दै जनवादी क्रान्ति तत्काल असम्भव रहेको उद्घोष । त्यही बिहान भरतपुरको चौबीसकोटस्थित होटलमा कार्यकर्ताहरुसँग आफ्नै नेतृत्वमा जनवादी क्रान्ति हुने भएकाले तयार रहन निर्देशन 
- ८ वैशाख ०६८ : जनविद्रोहको लाइन तत्काललाई स्थगित गरेको घोषणा
- २ पुस ०६७ : केन्द्रीय समिति बैठकमा मोहन वैद्यसँग मिलेर विद्रोहको लाइन पारित
- १७ माघ ०६७ : पार्टी बैठकबाटै निर्णय गराएर फिर्ता नलिने गरी संसद् सचिवालयमा उम्मेदवारी दर्ता 
- २० माघ ०६७ : प्रधानमन्त्री निर्वाचन हुनुभन्दा एक घन्टाअघि मात्र आफ्नो उम्मेदवारी फिर्ता लिई एमालेका अध्यक्षसमेत रहेका झलनाथ खनाललाई समर्थन गर्ने घोषणा
- १८ वैशाख ०६७ : जनविद्रोह गर्ने भन्दै आमहडताल सुरु । अन्तत: ६ दिनपछि एकाएक फिर्ताको घोषणा 
- २१ वैशाख ०६६ : प्रधानमन्त्री पदबाट एक्कासि राजीनामा
- ६ भदौ ०६५ : ओलम्पिक खेलको उद्घाटन समारोहमा भाग लिन चीन प्रस्थान । तर, फर्कने क्रममा पहिलो राजनीतिक भ्रमण भारतमै गर्ने अभिव्यक्ति 
- असार ०६५ : एमालेका वरिष्ठ नेता माधवकुमार नेपाललाई राष्ट्रपति बनाउन सहमति । नेपालले लड्डुसमेत बाँडेपछि रामराजाप्रसाद सिंहलाई समर्थन 
- १५ जेठ ०६५ : संसद्बाट गणतन्त्र घोषणा । प्रधानमन्त्री तथा कांग्रेस सभापति गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई राष्ट्रपति बनाउने वाचा । तर, गणतन्त्र घोषणापछि कोइरालालाई राष्ट्रपति बनाउँदा सत्ताको केन्द्र द्वैध हुन्छ भन्दै अस्वीकार 
- ७ मंसिर ०६२ : दलहरुसँग १२ बुँदे समझदारी । त्यसअघि नोकरसँग होइन, मालिक (राजा ज्ञानेन्द्र)सँगै वार्ता गर्ने भनेर दलहरुको सामथ्र्यलाई तिरस्कार 
- ४ साउन ०६२ : बाबुराम भट्टराईमाथि गरिएको कारबाही एकाएक फिर्ताको घोषणा
- १८ माघ ०६१ : रुकुमको लाबाङमा बसेको पोलिटब्युरो बैठकमा रामबहादुर थापाको साथ लिएर बाबुराम भट्टराईमाथि कारबाही 
- २१ माघ ०६१ : तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रसँग बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र वार्ता गर्ने तयारी । तर, १९ माघ ०६१ मा ज्ञानेन्द्रले सम्पूर्ण शासनसत्ता हातमा लिएपछि योजना स्थगन
- असोज ०६१ : फुन्टिबाङ बैठकबाट भारतविरुद्ध सुरुङ युद्धको घोषणा । सुरुङ खन्न थालेपछि एकाएक स्थगन । भारततिरै प्रस्थान

 

पुरा पढ्नुहोस्

कृष्णभीर–२

मुक्तिनाथ गैह्रे
सिद्धबाबा पहिरोको बाह्रैमासे सास्ती
पुरा पढ्नुहोस्

[ झटारो ]आकाशको फल

लक्ष्मण गाम्नागे
उहिलेउहिले सञ्चारमाध्यमले दिने कतिपय समाचार सुन्दा पढ्दा हाम्रो आङै जिरिङ्ग हुन्थ्यो । हत्या, बलात्कार, भ्रष्टाचारी पक्राउ परेका, तस्करीका सुन वा रक्तचन्दन समातिएका, मिसावट गरेका खाद्यान्न बेचेको अभियोगमा व्यापारीहरू पक्राउ परेका इत्यादि समाचारले हामीलाई उद्वेलित बनाउँथ्यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

महामहिमलाई डेराकै तनाव

रामबहादुर रावल
सरकार र घरधनीको द्वन्द्वले पूर्वराष्ट्रपति रामवरण यादवको डेरामा सधैँ कचकच
पुरा पढ्नुहोस्

अन्योलमा अर्धसैनिक बल

मनबहादुर बस्नेत
कहिले सेनाजस्तो हुन खोज्ने त कहिले प्रहरीजस्तो
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

नयाँ शक्ति सकिएकै हो ?

केशव दाहाल
गठबन्धनपछि नयाँ शक्तिभित्र गम्भीर विमर्श सुरु भएको छ कि अब के हुन्छ ? कतै यो घटना नयाा शक्ति र वै कल्पिक राजनीतिको अवसान त होइन !
पुरा पढ्नुहोस्

[परदेशबाट] सम्बन्धहरूको सम्झना

विश्वास हमाल
सम्बन्धमा दरार आउनु सामान्य कुरा हो । तर, मन नै नमिलेपछि त सँगै बस्नुको के अर्थ ?
पुरा पढ्नुहोस्

सप्तकोसी हाइड्रो बम

हस्त गुरुङ
नवनिर्वाचित प्रतिनिधिहरूले सप्तकोसी हाइड्रो बमको आतंकबाट पहाड र मधेसको घरवास र जीविकाको आधार सुरक्षित गर्न सक्छन् कि सक्दैनन् ?
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण टिप्पणी» केपीमा पीकेको विलय

गुणराज लोहनी
यस एकतामा दिल्लीमा देखा परेको अन्तरविरोध सतहमा आएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

कांग्रेसका लागि अवसर

अंगराज तिमिल्सिना
कांग्रेसको बलियो पक्ष भनेको उसको प्रजातान्त्रिक ‘भोट बैंक’ नै हो, जो वाम पार्टी मिल्दा वा फुट्दा धेरै तितरबितर हुँदैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

कम्युनिस्ट एकताको सैद्धान्तिक धरातल

अच्युत वाग्ले
आर्थिक रूपमा मुलुकलाई ‘सर्वहारा’ राखिरहँदा मात्रै सर्वहारा अधिनायकवाद लागू हुन्छ भन्ने कम्युनिस्टहरूको सदाबहार सैद्धान्तिक आधार नै हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण टिप्पणी» वर्गीय विभेद हटाउने साधन

भूषण तुलाधर
विभिन्न अध्ययनले जुन ठाउँमा साइकल र पैदल यात्रालाई प्रवद्र्धन गरिएको छ, ती बजार र गल्लीमा आर्थिक गतिविधि पनि बढेको देखाएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[टिस्टुङ देउराली] अन्तरिक्षबाट नेपाली भूगोल

विवेक पौडेल
अहिले नेपाल र वरपरको भूगोल सधैँभन्दा महत्त्वपूर्ण बन्दैछ । यस्तो समयमा नेपालको भौगोलिक चित्र र त्यसको प्रभावको बुझाइ झनै सान्दर्भिक बनेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

नारी सारथि

लालप्रसाद शर्मा
ट्रेकिङ गाइडका रूपमा महिला उपस्थिति उत्साहजनक
पुरा पढ्नुहोस्

बल्ल मधेस महसुस

गोकर्ण गौतम
फरक हुलिया, वर्ण र भूगोललाई स्वीकार्न थाल्यो नेपाली रजतपटले
पुरा पढ्नुहोस्

सुकमित सिम्फोनी

राजकुमार बानियाँ
सुकमितका गीतका आफ्नै ब्रान्ड होला तर उनको असली सिग्नेचर मुस्कान नै हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

रात्रिजीवनको रौनक

गोकर्ण गौतम
थकान र भागदौडबाट मुक्त हुन खोज्ने जमात
पुरा पढ्नुहोस्

बुद्धवाणी– व्याख्याता

राजकुमार बानियाँ
अनुवादक दुण्डबहादुर बज्राचार्य (सानुभाइ)को मिसन छ– पालि भाषामा रहेका मूल तथा प्रामाणिक बुद्धवचनलाई मातृभाषा (नेवारी)मा उतार्ने ।
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

लेदरका घरेलु उद्यमी

गोकर्ण गौतम

भारतको बैंगलोरमा इन्जिनियरिङ पढ्न गएका थिए, बिलाल अहमद शाह, २४ । तर, कलेज ‘ड्रप आउट’को ट्याग भिरेर डेढ वर्षमै फर्किए । बाबुआमालाई छटपटी हुने भइहाल्यो । नेपाल फर्किएपछि न पढाइतिर ध्यान दिए, न त जागिरमै । हल्लिएरै दिन कट्न थाल्यो । बुबासँग मनमुटाव त भइरहन्थ्यो नै, एक रात बुबाले हातै उठाए । बिलाल हाँस्दै सुनाउँछन्, “तर, बुबाको त्यो दिनको आक्रोशमा मैले जीवनको दिव्य ज्ञान पाएँ ।” उनलाई लाग्छ, यदि त्यो घटना नहुँदो त छालाका ज्याकेट र ब्यागको प्रिय स्वदेशी ब्रान्ड ‘ल्याटिडो लेदर’ जन्मने नै थिएन । किनभने, त्यसपछि नै हो, इन्जिनियरिङका यी अक्षम विद्यार्थीले ल्याटिडोको सपना बुनेको र संघर्ष सुरु गरेको । चार वर्ष नपुग्दै यो ब्रान्डले अहिले लोभलाग्दो लोकप्रियता कमाइरहेको छ । 

किताब देख्नासाथ कन्पारो तात्थ्यो, अहमद डुल्ला, ३०, को । काठमाडौँमा जन्मिएका अहमदले कालिङपोङको चर्चित सेन्ट अगस्टाइन स्कुलमा पढ््ने मौका पाए तर १० कक्षामा पुगुन्जेल तीनपटक गुल्टिए । धेरैलाई पत्यार नलाग्ला, बजारमा आउनासाथ ‘सोल्ड आउट’ हुने लेदरको जुत्ताको घरेलु ब्रान्ड ‘डुल्ला सुज’का जन्मदाता यिनै पढाइमा लद्दु अहमद हुन् । त्यसो त उनी डुल्ला सुजका डिजाइनर र लगानीकर्ता मात्र होइनन्, बजार प्रवद्र्धक र विक्रेता पनि हुन् । अर्थात्, ‘अलराउन्डर’ । जसका जुत्ता आकर्षक स्टाइल, नवीन डिजाइन र टिकाउ प्रमाणित भएका छन् । 

हाम्रो सन्दर्भमा न लेदरका ज्याकेट बनाउनु नयाँ कुरा हो, न जुत्ता । तर, बिलाल र अहमदजस्ता ‘फेलियर स्टुडेन्ट’ले छोटै समयमा उल्लेखनीय उपलब्धि हासिल गरे । कारण, उनीहरूको उत्पादन नौलो नभए पनि उत्पादनदेखि बेच्ने शैलीसम्म अलग छ, समय अनुकूल अनि सिर्जनशील पनि । बिलालका लागि ज्याकेट अनि अहमदका लागि जुत्ता व्यापार मात्र होइन, ‘प्यासन’ हो, रमाउने माध्यम । जो पढाइको असफलताबाट पाठ सिक्दै आफ्नो उद्यमको स्वर्णिम संसार निर्माणमा उद्यत छन् । लहड होइन, आफ्नो रोजाइ र भोगाइको पछि लाग्छन् । दुवैको विगत र वर्तमान नियाल्दा यस्तै लाग्छ । 

अहमदले मानविकी संकाय लिएर १२ कक्षा पास गरे जसोतसो । त्यसपछि के पढ्ने ? फसाद आइलाग्यो । मानविकीका विद्यार्थीले पढ्न मिल्ने सबभन्दा सजिलो विषय के हुन सक्छ, गुगल गरे । त्यही बेला फेला परेको थियो, फुटवेयर टेक्लोलोजी । जहाँ ८० प्रतिशत ‘प्राक्टिकल’ हुन्थ्यो, ‘थ्योरी’ त २० प्रतिशत मात्र । लजालु स्वभावका अहमद मुस्कुराए, “मैले फुटवेयर टेक्नोलोजी रोज्नुको एउटै उद्देश्य थियो, किताब रट्नु नपर्ने ।” तर, भइदियो के भने जुत्ता बनाउने कलामा उनको रस पस्दै गयो । कुनै पाठ घोक्नुपर्ने होइन, जुत्ताको सोल, डिजाइन, कलर, बुनाइ आदि सिक्ने न हो । चार वर्षमा डिप्लोमा सकियो । दिल्लीमा पुमा, रिबोकजस्ता जुत्ताका अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डमा काम गर्ने प्रस्ताव आयो तर उनी मुम्बई हानिए, ‘इन्टर्नसिप’का लागि । कारण, जागिर खाँदा एउटा विभागमा मात्र सीमित हुनुपथ्र्यो, नयाँ कुरा सिक्ने सम्भावना न्यून हुन्थ्यो तर इन्टर्न गर्दा चौतर्फी अनुभव बटुल्न पाइन्थ्यो । 

नभन्दै मुम्बईमा जुत्ता बनाउनेदेखि बेच्नेसम्मको ज्ञान हासिल गरे । जुत्ता कम्पनीबाट आकर्षक प्रस्ताव आउन थाल्यो तर फेरि पनि जागिरतिर मन गएन । “आफ्नो सोच अनुरूप काम गर्न नपाइने भएकाले जागिरबाट प्रगति देखिनँ, परिवारबाट टाढा बस्नुपर्दाको पीडा पनि थियो,” जाडोयामका लागि जुत्ता डिजाइनमा व्यस्त अहमद सुनाउँछन्, “त्यही भएर आफैँ केही गर्ने सोच बोकेर नेपाल फर्कें ।” ठ्याक्कै ६ वर्षअगाडिको कुरा हो यो । कमलपोखरीमा गोदाम खोले, त्यहीँ जुत्ता बनाउन थाले । सुरुमा कलेज पढ्ने छात्राका लागि जुत्ता बनाए, एक जोरको पाँचदेखि ६ हजार रुपियाँ पथ्र्यो । ठ्याम्मै बिकेन । बुझ्दै जाँदा थाहा भयो, महँगो भएकाले रहेछ । यसबाटै पाठ सिकेर बैंकर, विदेशी नियोगका कर्मचारी अनि मध्यम वर्गका उपभोक्तालाई लक्षित गर्दै जुत्ता बनाउन के थालेका थिए, माग अनुरूप उत्पादन गर्नै मुस्किल पर्‍यो । 

आमव्यापारीले माग बढेपछि उत्पादन बढाउँछन् तर अहमदको व्यापार नीतिले यसलाई अनुशरण गर्दैन । जस्तो : उनी एक सिजनका लागि १०–१० डिजाइनका सय जोर जुत्ता मात्र बनाउँछन् । बिक्री खुलेको केही सातामा बिकिसक्छ, ग्राहकले खोजिरहेका हुन्छन् तैपनि त्यो सिजनका लागि अरू जुत्ता ल्याउँदैनन् । हरेक जुत्ता आफैँ डिजाइन गर्ने अहमद भन्छन्, “ब्रान्ड भ्यालु जोगाउनु मुख्य चुनौती हो ।

फेरि मेरो ध्यान धेरै होइन, टिकाउ र गुणस्तरीय जुत्ता बनाउनु र बेच्नु हो ।” अर्को रोचक कुराचाहिँ, उनको आफ्नो स्टोर वा सोरुम छैन । फोन, भाइबर, फेसबुक, ह्वाट्सएप, इन्स्टाग्रामबाट ग्राहकले सम्पर्क गर्छन् र उनी आफैँ घर–घरसम्म पुर्‍याइदिन्छन् । काठमाडौँबाहिरका ग्राहकका लागि नि:शुल्क कुरियर सेवा छ । ठमेलमा दुई र कमलपोखरीमा एउटा सोरुम निर्माणाधीन छ । तीन वर्षदेखि ब्याग पनि बनाइरहेका छन् । जुत्ता प्रतिजोर ५ देखि ९ हजार रुपियाँसम्मका छन् भने ब्याग ६ देखि १२ हजारसम्मका । भन्छन्, “जुत्ता बनाउने कम्पनी टन्नै छन् तर मेरो प्रतिस्पर्धा मैसँग हो । आजभन्दा भोलि स्तरीय जुत्ता बनाउन सकेँ भने मात्र टिक्छु । मेरो प्रयास त्यसमै छ ।” 

अहमदलाई बजारीकरणको ज्ञान नभए पनि कम्तीमा फुटवेयर टेक्नोलोजी त पढेका थिए, बिलाललाई न ज्याकेटको ज्ञान थियो, न बजारको । जति जाने, आफ्नै बलबुतामा । गर्दै, ठक्कर खाँदै अनि सिक्दै । अझ उनले त सुकिसकेको बुबाको व्यापारलाई नयाँ आयाम दिएका हुन् । उनका बुबाको लेदरका ज्याकेटको ‘होलसेल’ पसल थियो तर सस्ता चाइनिज ज्याकेट आउन थालेपछि पसल बन्द भयो ।

“बुबाकै कारण ज्याकेटप्रति मोह थियो । तर, डिजाइन पुरानो लाग्थ्यो,” बिलाल भन्छन्, “त्यसैले डिजाइनमा नयाँपन दिने प्रयास गरेँ र होलसेल होइन, सीधै ग्राहकलाई बेच्न थालेँ, उनीहरूकै साइज र रोजाइको डिजाइन अनुसार ।” झम्सिखेलको गोदामबाट ज्याकेट बनाउन सुरु गरे, उनीबाहेक तीन जना कामदार थिए । तर, सुरुको एक वर्ष ग्राहकको चाह पहिल्याउनै सकेनन् । त्यहीबीच भूकम्प गयो । तैपनि, हार मानेनन्, ज्याकेटका डिजाइन र नयाँ मान्छेसँगको सम्पर्क बढाए । अनि, बिस्तारै व्यापारले गति लिन थालिहाल्यो । 

स्प्यानिस शब्द हो, ‘ल्याटिडो’ । जसको अर्थ हुन्छ, ढुकढुकी । सँगै उनको ब्रान्डको ‘ट्यागलाइन’ छ, ‘बी हू यू आर’ अर्थात् आफूजस्तै हुनु । उनको बुझाइमा युवापुस्ताको सबभन्दा ठूलो कमजोरी हो, आफ्नो चाह नबुझ्ने, लहडका पछाडि दौड्ने । उनकै हकमा पनि इन्जिनियरिङ ‘फिट’ रहेनछ, त्यसैले यात्रा अपूरो भयो । ज्याकेटको उद्यम सुरु गरेपछि सन्तुष्टि र कमाइ दुवै मिल्यो । जबकि, बाहिरबाट हेर्दा बिलालको काम निकै झन्झटिलो लाग्छ । जस्तो : हरेक ग्राहकसँग प्रत्यक्ष संवाद गर्नुपर्छ । ग्राहकलाई गोदामसम्म बोलाउने, टाढा हो भने फोनबाटै साइज लिने । विदेशबाट माग आएको छ भने त भिडियो कल गर्ने, नत्र फोटो खिचेर पठाउने । ज्याकेट तयार भएपछि खबर गर्ने । कुरिअर गरिदिने । आठ जनालाई नियमित रोजगारी दिएका यी उद्यमी भन्छन्, “मैले ज्याकेट बेचेको ९५ प्रतिशतभन्दा बढी ग्राहकसँग व्यक्तिगत सम्बन्ध कायम राखेको छु । यसले आत्मीयता बढाउँछ र दीर्घकालमा फाइदा पुग्छ ।” यसपटकको गर्मीमा ल्याटिडोका दर्जनौँ ज्याकेट अस्ट्रेलिया, अमेरिका र बेलायत पुगे । त्यहाँका नेपाली पनि ‘मेड इन नेपाल’ लगाउन पाउँदा दंग । 

अनलाइन सेवाका अलावा झम्सिखेलमा आफ्नै सोरुम छ उनको । जहाँ १० देखि १९ हजार रुपियाँसम्मका ज्याकेट पाइन्छन् । ब्याग र वालेट बनाउन थालेका छन् । यसको डिजाइन पनि आफैँ गर्छन् । नयाँ–नयाँ ग्राहकसँग सम्बन्ध स्थापित गर्न उस्तै समय खर्चनु पर्छ । विश्वसनीयता र गुणस्तरीयता जोगाउँदै ठूलो समूहसम्म पुग्ने योजना छ । साँच्चै, भ्याइनभ्याइ छ उनलाई । 

जबकि, ‘नेपालमा अवसर र बजार छैन’ भनेर लाखौँ युवा विदेशिएका छन् । यहीँ बस्नेले पनि गतिलो बाटो समात्न सकेका छैनन् । गुनासो र बहाना मात्र सुनिन्छ । यथार्थ पनि यस्तै हो त ? अहमद र बिलाललाई यो साझा प्रश्न सोधियो, छुट्टाछुट्टै । तर, जवाफचाहिँ एउटै थियो, सवालजस्तै, “हामी अल्छी छौँ तर रातारात सफलता चाहिन्छ । आजको भोलि भनेजस्तो नहुँदा हार मान्ने प्रवृत्ति छ तर आफूले चाहेजस्तो काम गर्ने र संघर्षमा रमाउने हो भने अवसरै अवसर छ । बजारै बजार छ ।” 
आखिर उनीहरूले आफ्नो हकमा प्रमाणित गरिसके पनि । 

पुरा पढ्नुहोस्

होटलमय पोखरा

लालप्रसाद शर्मा
करिब पाँच दर्जन होटल तथा रिसोर्टहरू निर्माणाधीन अवस्थामा
पुरा पढ्नुहोस्

एक्काईस वर्षदेखि जहाँको तहीँ

सीताराम बराल
पञ्चेश्वर परियोजना अघि बढ्नेमा अझै पनि संशय
पुरा पढ्नुहोस्

असमन्वयकारी लगानी बोर्ड

मनबहादुर बस्नेत
प्रक्रियागत, प्रशासनिक र कानुनी उल्झनका कारण बाह्य लगानी भित्र्याउने कार्य कठिन
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

‘दरबार हत्याकाण्डको रहस्य प्रहरीले पत्ता लगाउन सक्छ’

मनबहादुर बस्नेत

नेपाल प्रहरीका पूर्वनायब महानिरीक्षक (डीआईजी) हेमन्त मल्ल ठकुरी अपराध अनुसन्धानमा अब्बल मानिन्छन् । लागूऔषध नियन्त्रण ब्युरो, केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी), अपराध महाशाखाको नेतृत्व सम्हाल्ने क्रममा उनले रानीबारी हत्याकाण्ड, न्यायाधीश रणबहादुर बम हत्याकाण्डलगायत थुपै्र गम्भीर र जटिल किसिमका अपराधको अनुसन्धान गरेका थिए । १० महिनाअघि प्रहरी सेवाबाट निवृत्त भएर नागरिक जीवन बिताइरहेका तिनै पूर्वप्रहरी अधिकारी मल्लसँग नेपालले नेपाल प्रहरीको अनुसन्धान पद्धति, प्रवृत्ति र क्षमताबारे लामो कुराकानी गरे, त्यसैको सम्पादित अंश : 

सेवा निवृत्त जीवन कसरी बिताइरहनुभएको छ ? 
केही काम गर्ने नयाँ द्वारहरू हेरिरहेको छु । कुनै व्यवसाय सुरु गर्छु होला । इन्भेस्टमेन्टसम्बन्धी एउटा कम्पनी पनि खोलेका छौँ । जन्मथलो कैलालीतिर पनि केही गरौँ भनेर विचार गरिरहेको छु ।

तपाईंको अनुभवका आधारमा अपराध अनुसन्धान के हो ? 
अनुसन्धान भनेको मानिसमा जन्मैदेखि आएको हुने रहेछ । अहिले पनि अनुसन्धान भन्नासाथै केही प्रहरी अधिकृतहरूको मात्र नाम आउँछ । ७२ हजार जनाको फौज भएको प्रहरीमा अनुसन्धान अधिकारीको नाम लिनुपर्दा १०/१५ जना मात्रै छन् । अनुसन्धान खुबी तालिम दिएर भन्दा पनि जन्मजात गुण हो । यस्तो क्षमतालाई थोरै बाटो देखाइदिए त्यसमा निखार आउने रहेछ । 

यति थोरै जनशक्ति मात्रै अनुसन्धानमा पोख्त रहेछ, यो त गम्भीर कुरा होइन ? 
गम्भीर नै हो । यस्तो जनशक्ति तयार गर्न अनुसन्धान गर्न सक्ने खुबी भएकालाई चिन्न सक्नुपर्छ । यो पहिचान ‘सुपरभाइजर’ले गर्ने हो । अनुसन्धानलाई प्राथमिकतामा राखेर काम गर्ने हो भने यस्तो जनशक्ति तयार गर्न सकिन्छ । 

अपराध अनुसन्धानको जनशक्ति कम हुनुको कारण के देख्नुहुन्छ, तपाईं ? 
प्रहरीको जागिर भनेको कस्तो भने पोसाक लगाएपछि रवाफ देखाउन सकिन्छ भन्ने मनोविज्ञान छ । तर, बिनाबर्दी निरन्तर खटिएर गरिने अनुसन्धानले यस्तो रवाफ पाउँदैन । नयाँ भर्ना हुनेहरूले बर्दी लगाएर आफू ठूलो भएको महसुस गर्न र गराउन चाहन्छन् । अनि, कहाँ उनीहरू यस्तो अनुसन्धान गर्ने काममा मन लगाउँछन् त ? केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी), अपराध महाशाखामा त एक/एक वर्षमै अधिकारीहरू आउने/जाने भइरहन्छ । उनीहरू अडिँदैनन् । यस्तो अवस्थामा अनुसन्धान गर्ने टिम कसरी तयार गर्न सकिन्छ ? 

अनुसन्धानप्रति विकर्षण हो यो ? 
अनुसन्धान गर्दा पनि ‘करिअर’ छ भन्ने कुरा संगठनले देखाइदिन सक्नुपर्छ । म १३ वर्ष लगातार एकै ठाउँ लागूऔषध अनुसन्धानमा बसेँ । तीनपटक त्यहीँ बढुवा भएँ । मेरो करिअरमा त त्यसले राम्रै गर्‍यो । त्यसैले बिनाबर्दी बस्नुपर्दा ‘एक्सपोजर’ हुँदैन भन्ने मनोविज्ञान चिर्नुपर्छ । 

गम्भीर र जटिल प्रकृतिका घटनाको सफल अनुसन्धान गर्‍यो भने त त्यसले दिने एक्सपोजर धेरै बढी हुन्छ नि बर्दीको तुलनामा, होइन ? 
हो । तर, त्यो धैर्य कसलाई छ र ? तुरुन्तै परिणाम खोज्ने प्रवृत्ति छ । अनुसन्धान त धेरै समय लाग्छ । निरन्तर खटिरहनुपर्छ । जबकि, फास्टफुडको जमाना छ अहिले ।

हाम्रो अनुसन्धानको कमजोर पक्ष के हो ? 
बयानमुखी अनुसन्धान । बयानमा जे बोल्यो, त्यही अन्तिम बनाउँछ प्रहरीले । अभियोगी कसैले पनि अदालतमा आफ्नो अपराध कबोल गर्दैन । प्रहरीले जबरजस्ती बयान लिएको भन्छ । त्यसैले प्रहरीले अभियोग पुष्टि गर्ने अन्य प्रमाणहरू जुटाउनेतिर अनुसन्धान केन्द्रित गर्नुपर्ने हो । तब न अभियोग बलियो हुन्छ । प्रमाण नै जुटाउँदैन । त्यही भएर अदालतमा मुद्दा दायर भएपछि दोषी छुट्छन् । 

किन यस्तो भएको ? 
मिहिनेत गर्ने चलन छैन हामीकहाँ । सजिलो बाटो खोज्छौँ । प्रमाण संकलन गर्ने फुर्सदै छैन । बरू बयान गरायो, पठायो, टन्टै साफ । प्रमाण जुटाएर अभियोग बलियो नबनाउने अनि रुवाबासी गर्ने– पैसा खाएर छोड्यो भन्दै । हाम्रो काम अनुसन्धान गर्नेभन्दा पनि प्रक्रियामा लैजाने र झन्झट सार्ने मात्रै भइरहेछ । 

भनेपछि त हामी अनुसन्धानमा निकै नै कमजोर रहेछौँ, होइन ?
साँच्चै भन्नुपर्दा कमजोर नै छौँ । प्रहरीका केही युनिटहरूले गरेका काम राम्रा पनि छन् । जस्तै : सीआईबी, अपराध महाशाखा, लागूऔषध ब्युरो, विशेष ब्युरो आदि । तर, यी मात्रै त प्रहरी युनिट होइनन् । ७५ जिल्लामै मुद्दा चलाउने युनिटहरू छन् । समग्रमा, अनुसन्धान कमजोर छ । 

कतै प्रहरीको ‘सेलिब्रिटी’ बन्ने रहरले यस्तो भएको त होइन ?
प्रहरी सेलिब्रिटी बन्ने चलनले पनि बिगारिरहेको छ । हुन त समाजमा सेलिब्रिटी बन्ने प्रवृत्ति प्रहरीमा मात्रै छैन । अहिले मन्त्रीहरू नै सेलिब्रिटी भइरहेका छन् । काठमाडौँको दरबार मार्गमा मन्त्री आफैँ पुगेर पसल सिल गरे । धनगढीमा मन्त्री आफैँ टाँचा लगाउँदै हिँडे । सञ्चारमन्त्री टेलिफोनको तार काट्न तैनाथ भए । मन्त्रीहरूले नै यस्तो काम गर्दै हिँडेपछि कर्मचारीले के गर्ने ? भोलिदेखि गृहमन्त्री खानतलासी, छापा मार्न हिँड्न थाले भने प्रहरीले चाहिँ के गर्ने ? अनुसन्धान गर्ने निकाय मिडियाबाजीमा लागेपछि मूल कामबाट टाढा हुनु स्वाभाविक हो ।

तपाईंको अनुभवमा लागूऔषधको कारोबारमा कस्ता व्यक्तिहरू संलग्न हुँदा रहेछन् ? 
पञ्चायतकालमा त ठूला व्यक्तिहरूको हात हुन्छ भनिन्थ्यो । मैले अनुसन्धानका क्रममा त्यस्तो पाइनँ । तर, यो एकदमै संगठित अपराध भएकाले यसको सञ्जाल अन्तर्राष्ट्रिय हुन्छ । संगठित अपराधको ‘चेन’को एउटा ‘सिक्वेन्स’ गायब भयो भने त्यहाँबाट अगाडि पनि बढ्न सकिन्न, पछाडि हट्न पनि सकिन्न । 

संगठित अपराधको सम्पूर्ण ‘सिन्डीकेट’ तोडेको मेरो जीवनमा एकदमै कम छ । त्यसमध्येको हो, डान्स बारमार्फत युवतीहरूलाई विभिन्न मुलुकमा पुर्‍याएर बेच्ने धन्दा । सीआईबीमा हुँदा यो अप्रेसन भएको थियो ।

संगठित तवरले हुने धन्दामा कहीँ न कहीँ पहुँचवालाहरूको संलग्नता हुन्छ भनिन्छ । यसले पनि अनुसन्धान टुंगोमा पुग्न नसकेको त होइन ? 
संगठित अपराधलाई पनि हामीले अलग–अलग हिसाबले हेर्नुपर्छ । लागूऔषधमा प्रभावशाली मानिसहरूको प्रत्यक्ष संलग्न हुने ‘चान्स’ मचाहिँ देख्दिनँ, यदाकदा भए मात्र । डलर, सुनको धन्दामा पटक–पटक पहुँचवालाहरूको संलग्नता खुलेकै छ । कुनै समय राज्य संयन्त्र नै लागेर सुन तस्करी भएकै हो । त्यसैले सुुन, डलर काण्डमा ठूला मानिसहरूको संलग्नता नहोला भन्न सकिन्न । 

तपाईंलाई अनुसन्धानका क्रममा कुनै दबाब आयो कि आएन ? 
आइहाल्छ नि † उदाहरणका लागि सञ्जय साह (टकला)को घटना लिन सकिन्छ । धेरै प्रभावशाली व्यक्तिहरूले दबाब दिएका थिए । नाम नभनौँ । दबाब दिने, भन्ने उनीहरूको काम हो, अनुसन्धान गर्ने हाम्रो कर्तव्य । त्यसैले हामी रोकिएनौँ र उनी अहिले जेलमा छन् । 

अनि, प्रलोभन नि ? 
लागूऔषधमा हुँदा ठूलो प्रलोभन आएको थियो । अपराध महाशाखामा बस्दा पनि आयो । कसले, कुन केसमा भनेर नभनौँ । आउँछ, प्रलोभनमा पर्ने/नपर्ने तपाईंको इच्छा । 

अनुसन्धानका क्रममा प्रहरीलाई अन्य सरकारी निकायको पनि सहयोग चाहिन्छ । के उनीहरूको व्यवहार सहयोगी हुने गरेको छ ? 
एकदमै हुँदैन । सबैले आ–आफ्नो फलामे गेट बनाएका छन् । सबैमा ‘मै ठूलो’ भन्ने इगो छ । प्रहरीको केन्द्रीकृत प्रणालीले मात्रै अनुसन्धान धानेको हो । संघीयतामा संविधानले परिकल्पना गरेजस्तो प्रान्तैपिच्छे स्वतन्त्र प्रहरी हुने हो भने प्रहरीको यो बल पनि कमजोर हुनेछ । 

कसरी ? 
भारतमा प्रान्तीय प्रहरीलाई स्वायत्त छाड्दा त्यहाँ ‘चेन अफ कमान्ड’मा समस्या देखिइसकेको छ । त्यहाँ प्रान्त–प्रान्तका प्रहरीबीच खटपट छ । त्यही भएर केन्द्रीय स्तरमा नयाँ–नयाँ एजेन्सीहरू खुलिरहेका छन् । यही अवस्था नेपालमा आउन सक्छ । त्यसैले केन्द्रीय हेडक्वार्टर राखेर केन्द्रीकृत प्रणालीमै जानुपर्छ । नत्र, त्यसले अनुसन्धानमा असर पर्छ । 

स्रोत–साधन हुने हो भने नेपाल प्रहरीको हैसियत कस्तो परिकल्पना गर्नुहुन्छ तपाईं ? 
मलाई आउने सूचनाले कहिलेकाहीँ त हामी विश्वकै उत्कृष्ट प्रहरी हौँजस्तो लाग्थ्यो । हामीसँग प्रविधिमा आधारितभन्दा पनि ‘ह्युमन इन्टेलिजेन्स’मा आधारित सूचना हुन्थ्यो र त्यो ठ्याक्कै मिल्थ्यो । विदेशीहरू छक्क पर्थे । हामीसँग प्रविधिलगायतका स्रोत–साधन हुने भए साँच्चै उत्कृष्ट कार्य सम्पादन गर्न सक्थ्यौँ । 

अबचाहिँ गाह्रो छ । किनभने, अहिलेको इन्टेलिजेन्स भनेको ‘कमोडिटी’ (वस्तु) हो । कमोडिटी नकिनी पाइन्छ ? विकसित देशहरूले सूचना खरिद गर्न थालेका छन् । हामी त्यो स्तरमा कहिले पुग्ने, थाहा छैन । पैसा नभई कसैले पनि सूचना दिँदैन, अहिलेको जमानामा । 

तपाईंले धेरै जटिल र लामो समयदेखि रहस्यमा रहेका हत्याकाण्डको अनुसन्धान गर्नुभयो । राजदरबार हत्याकाण्डको रहस्य पत्ता लगाउन सक्दैन प्रहरीले ?
राजदरबार हत्याकाण्डको रहस्य नेपाल प्रहरीले नै पत्ता लगाउन सक्छ । त्यो क्षमता र हैसियत राख्ने अधिकृत प्रहरीमा अझै छन् । 

त्यसो भए अहिलेसम्म किन अनुसन्धान नगरेको त ?
तत्कालीन अवस्थामा दरबारमा भएका घटनाको अनुसन्धान प्रहरीले गर्न सक्दैनथ्यो । राजनीतिक प्रकृतिको आयोग बन्यो र त्यसले प्रतिवेदन दिने किसिमले मात्र छानबिन गर्‍यो । अपराधी पत्ता लगाउने किसिमले वास्तविक अनुसन्धान भएकै छैन । अझै पनि प्रहरीलाई जिम्मा दिने हो भने रहस्य पत्ता लाग्छ । 

पुरा पढ्नुहोस्

अस्पतालमै प्रदर्शनी गर्नुको कारणचाहिँ के हो ?

मनबहादुर बस्नेत
चित्र हेरेर मन शान्त बनाउन सकून् र रोग निको हुन सहयोग गरोस् भन्ने मेरो चाहना हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘नयाँ शक्ति माओवादी बन्न सक्दैन’

सीताराम बराल
माओवादी रूपान्तरित भएर नयाँ शक्तिको अभियानमा आउन सक्छ । तर, नयाँ शक्ति पछाडि फर्केर माओवादीचाहिँ बन्न सक्दैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

सकसमा अर्जेन्टिना

ज्ञानेन्द्र आचार्य

अघिल्लो वर्ष अर्जेन्टिनी फुटबल केही महत्त्वपूर्ण घटनाका कारण चर्चामा रह्यो । कोपा अमेरिका सेन्टेनारियोको फाइनलमा अर्जेन्टिना फेरि चिलीबाटै पराजित भएको थियो । लगत्तै लियोनल मेसीले अन्तर्राष्ट्रिय खेलबाट संन्यास लिने घोषणा गरे । लगातार तीन मुख्य प्रतियोगिताको फाइनलमा पुगेर पनि कुनै उपाधि जित्न नसक्दा मेसी निराश भएका थिए । यसै कारण उनले आवेशमा आएर उनका लागि अर्जेन्टिनाको राष्ट्रिय फुटबल टिमको ‘करिअर’ त्यहीँ समाप्त भएको बताएका थिए । अर्कोतर्फ अर्जेन्टिनाको फुटबल संघ आर्थिक संकटबाट गुज्रिरहेको थियो । 

अर्जेन्टिनी फुटबल संघको आर्थिक संकटभन्दा मेसीको संन्यासले अन्तर्राष्ट्रिय मिडियामा ठूलै तहल्का मच्चायो । सबैले मेसीबिनाको अर्जेन्टिना कस्तो होला भनेर अड्कल काट्दै थिए । पछि मेसीले संन्यास त फिर्ता लिए तर त्यसले अर्जेन्टिनी फुटबल टिमको नियति बदल्न सकेन । त्यसबेला मेसीबिना अर्जेन्टिना जस्तो हुने अनुमान लगाइएको थियो, अहिले उनी हुँदा पनि त्यस्तै छ, निकै फितलो । आर्थिक संकटबाट त्यहाँको घरेलु फुटबल र फुटबल संघ दुवै उम्किने तरखरमा छन् । तर, राष्ट्रिय फुटबल टिम भने झन् कमजोर भएको छ । आगामी विश्वकपको छनोटका लागि दक्षिण अमेरिकी क्षेत्रमा अर्जेन्टिना पाँचौँ स्थानमा छ । उसको विश्वकपमा छनोट नहुने सम्भावना पनि उत्तिकै छ । 

हुन त अर्जेन्टिना १९७० मा पनि विश्वकपमा छनोट हुन असफल भएको थियो । तर, त्यसपछि दुईपटक विश्वकप जितेको अर्जेन्टिनाको यो अन्तर्राष्ट्रिय स्पर्धामा छुट्टै शान छ । त्यसकारण यसपटक विश्वकपमा छनोट हुन नसक्नु उसका लागि ठूलै संकट हुन सक्छ । त्यसमाथि अहिले अर्जेन्टिनासँग यस्ता खेलाडी छन्, जसले व्यावसायिक क्लबबाट खेल्दा थुप्रै उपाधि जितेका छन् । जसको उदाहरण उनीहरूका कप्तान मेसी आफैँ हुन् ।


जोर्ज साम्पावली


बार्सिलोनाबाट खेल्दा मेसीले लगभग सबै उपाधि जितेका छन् । तर, अर्जेन्टिनाका लागि उनी त्यही स्तरमा प्रभावकारी देखिएका छैनन् । वास्तवमा अर्जेन्टिनाका लागि खेल्दा अरू खेलाडीले मेसीलाई राम्रोसँग सघाउन नसकेका हुन् । जुन अर्जेन्टिनाले खेलेका पछिल्ला छनोट खेलबाट पनि थाहा हुन्छ । विपक्षी टिमको ‘डिफेन्सिभ’ क्षेत्र वरिपरि आफ्नै टिमका खेलाडी भए, मेसीले आफ्नो अद्भुत क्षमता देखाउन सक्छन् । यो बार्सिलोनाका हरेक प्रशिक्षकले बारम्बार भन्दै आएको कुरा हो । उनी कस्ता खेलाडी हुन् र उनको क्षमता अहिले सबैलाई थाहा छ । त्यसैले उनलाई रोक्न सबै विपक्षी टिमको एउटै रणनीति हुने गर्छ । उनलाई तीन–चार जनाले निगरानीमा राख्ने र उनको खुट्टामा बल पर्नासाथ सबैले उनलाई नै घेर्ने । यसै गरेर विपक्षीले उनको खुट्टाबाट बल खोस्छन् वा उनलाई कुनै निर्णायक पास निकाल्नबाट रोक्छन् । तर, वरिपरि आफ्नै साथी भए, उनी तिनीहरूसँग छोटो पास खेल्दै विपक्षीको पासोबाट फुत्किन सक्छन् । यसै सिजन बार्सिलोना आएका नयाँ प्रशिक्षकले पनि यही रणनीति अपनाएका छन्, जसमा बार्सिलोना सफल पनि देखिएको छ । 

लियोनल मेसी

अर्जेन्टिनामा यस्तो बिरलै देख्न पाइन्छ । विश्वकप छनोट अन्तर्गतका पछिल्ला खेलहरूमा मेसीलाई अर्जेन्टिनाका मिडफिल्डरभन्दा डिफेन्डरले बढी पास दिएको देखियो । यसबाट अर्जेन्टिनाको मिडफिल्डले धेरै मौका सिर्जना गर्न नसकेको भन्ने बुझिन्छ । 

रणनीतिक हिसाबमा फुटबल निकै अगाडि बढेको छ । उहिलेका पेले वा म्याराडोनाले जस्तै गरी एकल प्रयासमा खेल जित्न निकै गाह्रो छ । किनभने, विपक्षी टिमले हरेक खेलाडीको खेल्ने शैली अनि उनीहरूको बलियो र कमजोर पक्ष राम्रोसँग केलाएका हुन्छन् । र, खेलमा विपक्षीको कमजोर पक्षलाई उजागर गर्नु जोकोहीको पनि प्राथमिकतामा पर्छ । अर्जेन्टिना मेसीको मात्रै भर पर्दा यसैको सिकार बनेको हो । क्षमताका आधारमा त्यस टिममा अहिले कुशल र दक्ष खेलाडी नभएका होइनन् । सर्जयो अग्वेरो, हिग्वाइन, पाउलो डीबाला, डी मारिया, एभर बनेगा आदि सबै क्लब स्तरका उत्कृष्ट खेलाडी हुन् । राष्ट्रिय टिमबाट खेल्दा उनीहरू जम्न नसकेका मात्रै हुन् । 

एक वर्षअघि अर्जेन्टिनाको छिमेकी ब्राजिल पनि यस्तै समस्याबाट गुज्रिएको थियो । नेयमारमा बढी केन्द्रित हुँदा उनी नभएको खेलमा कुनै रौनक नभएजस्तो लाग्थ्यो । त्यसबेला विश्वकपको छनोटमा ब्राजिलले सुरुका ६ खेलमा नौ अंक मात्रै जोडेको थियो । र, कोपा अमेरिकामा पनि २९ वर्षमा पहिलोपटक समूह चरणबाट बाहिरिएको थियो । त्यसपछि ब्राजिलमा टिटे प्रशिक्षक भएर आए । उनले ब्राजिलको मौलिक शैलीमै ध्यान दिए । उनी नेयमारमा मात्रै केन्द्रित भएनन् । यो परिवर्तनपछि लगातार नौवटा छनोट खेल जितेर ब्राजिल आगामी विश्वकपमा सबैभन्दा पहिले छनोट हुने टिम बन्यो । ब्राजिलको खेल अहिले निकै धारिलो छ । चाहे नेयमार खेलून् वा न खेलून्, टिमले एकनासको खेलिरहेको छ । छिमेकी अर्जेन्टिनाका लागि ब्राजिलको टिममा आएको सुधार राम्रै पाठ हुन सक्छ । 

गत वर्ष आयोजना भएको कोपा अमेरिका सेन्टेनारियोको फाइनलमा पराजित भएपछि अर्जेन्टिनामा दुईपटक प्रशिक्षक फेरिए । कोपा अमेरिकालगत्तै एडुराडो बाउजा प्रशिक्षक भएर आए । मेसीको संन्यास फिर्ता गराउन उनी सफल भए पनि टिमको प्रदर्शन उकास्न सकेनन् । उनी प्रशिक्षक रहँदा अर्जेन्टिनाले आठ खेलमा मात्रै तीन जित निकाल्यो । उनकै पालामा हो, मिडफिल्ड झनै कमजोर भएको । बाउजाले सम्हालेको अर्जेन्टिनामा डी मारियाले आफ्नो भूमिका निभाउन सकेनन् । व्यावसायिक क्लबबाट खेल्दा अब्बल दर्जाको प्रदर्शन गर्ने डी मारिया अर्जेन्टिनाका लागि भने निकै फिक्का देखिने गरेका छन् । हालै बाउजापछि जोर्ज साम्पावली प्रशिक्षक भएका छन् । 

मेसी र अर्जेन्टिनाको प्रशिक्षक बन्नु साम्पावलीको सपना थियो । त्यसैले स्पेनमा सेभियाको प्रशिक्षक रहँदा नै आएको यो प्रस्ताव नि:संकोच स्वीकारे उनले । साम्पावली अर्जेन्टिनाको प्रशिक्षकका लागि सबैभन्दा उत्तम उम्मेदवार हुन् । यो कुरा उनले सम्हालेको टिमले निकालेको नजिताले नै देखाउँछ । दक्षिण अमेरिकाकै अर्को देश चिलीलाई एउटा सशक्त फुटबल टिमका रूपमा स्थापित गर्ने प्रशिक्षक साम्पावली नै थिए । २०१५ को कोपा अमेरिकामा उनले नै प्रशिक्षण दिएको चिलीले साम्पावलीकै देश अर्जेन्टिनालाई फाइनलमा हराएको थियो ।

अर्जेन्टिनाको प्रशिक्षक हुनासाथ उनले टिममा केही फेरबदल गरे । सधैँ आक्रमणको जिम्मा पाउने हिग्वाइन र अग्वेरोको ठाउँमा उनले मेसीलाई सघाउन युवा तर निकै प्रतिभाशाली खेलाडीहरू डीबाला र माउरो इकार्डीलाई ल्याए । गोल गर्नुका साथै मौका सिर्जना गर्न विपक्षीको क्षेत्रमा निर्णायक पास खेल्ने क्षमता भएका कारण उनीहरूले अहिले सुरुआती ११ मै मौका पाइरहेका छन् । साम्पावली आएपछि खेलमा सुधारका केही संकेत देखिए पनि भनेजस्तो परिणाम आएको छैन । अर्जेन्टिनाले पछिल्ला दुई छनोट खेलमा दुवैमा बराबरी गर्‍यो । यी खेलमा अर्जेन्टिनाले एक मात्रै गोल गर्न सक्यो । त्यो पनि भेनेजुयलाविरुद्ध पाएको आत्मघाती गोल थियो । अहिले साम्पावलीको ध्यान पनि मिडफिल्ड सुधार्नमै छ । उनको सबैभन्दा ठूलो चुनौती मिडफिल्डलाई सशक्त बनाउँदै डी मारियालाई लयमा फर्काउनु वा उनको विकल्प खोज्नु हो । 

हाल अर्जेन्टिना विश्वकप छनोटको पाँचौँ स्थानमा छ । खराब प्रदर्शनका बाबजुद उसलाई अहिले भाग्यले भने साथ दिएको छ । अन्य खेलमा पनि अर्जेन्टिनालाई अनुकूल हुने परिणाम आएका छन् । दक्षिण अमेरिकाबाट चार टिम विश्वकपमा सीधै छनोट हुन्छन् । पाँचौँ हुनेले प्ले अफ खेल्नुपर्छ । हाल पाँचौँ स्थानमा रहेको अर्जेन्टिना दोस्रो स्थानमा भएको उरुग्वेभन्दा मात्रै तीन अंकले पछि छ । 

अहिलेका खेलाडी व्यावसायिक खेलमा जतिसुकै सफल भए पनि यसपटक विश्वकप पुग्न सकेन भने अर्जेन्टिनी फुटबलको ठूलो दुर्भाग्य हुनेछ । र, मेसीको खेल–जीवनमा पनि एउटा अमिट दाग लाग्नेछ । 

पुरा पढ्नुहोस्

नेयमारको बाछिटा

ज्ञानेन्द्र आचार्य
उच्च रकमको ट्रान्सफर कारोबारमा राजनीतिक रंग
पुरा पढ्नुहोस्

अब्बल जिदान

ज्ञानेन्द्र आचार्य
प्रशिक्षकका रूपमा पनि जिनेदिन जिदान सार्वकालिक महान्
पुरा पढ्नुहोस्

टिम डीपीएल

विनोद पाण्डे
पर्दापछाडिका नायकहरू, जसले नेपालकै सर्वाधिक पुरस्कार राशिको प्रतियोगिता सफल बनाए
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

[अनुभूति] रमिताहरूका बीचमा

किशोर नेपाल

ओहो, दसैँको मौसम रे ! यस्तो पनि दसैँको मौसम ! न मालश्रीको धुन सुनिएको छ, न पन्चेबाजाको आवाज सुनिएको छ । पहिले त सोह्रश्राद्ध सुरु हुनुभन्दा १५ दिनअघिदेखि दसैँका बाजा बज्थे । पार्वण श्राद्धका सोह्र दिन छाडेर बज्ने ती बाजाले सबैको मनमा उत्साहको सञ्चार गर्थे । भक्तजनहरू ताँती लागेर पुग्थे देवी–मन्दिरहरूमा । राजेश्वरी घाटमा रहेको नवदुर्गा मन्दिरमा भीड लाग्थ्यो । यहाँ त अहिले पिंगलादेवीको मन्दिर पनि खोज्नुपर्ने भएको छ । नियालेर हेर्‍यो भने थाहा हुन्छ, पिंगलादेवी चक्रपथमुनि भूमिगत भएकी छन् । जहाँ उनको मन्दिर थियो, त्यो त्यहीँ छ । तैपनि, यस्तो लाग्छ– त्यो ठाउँ नै छैन । अलिकति कर्तव्यबोध र भावनामा आएको परिवर्तनले पनि होला । बाजा बजाए पनि र नबजाए पनि गुठियारी मिली हाल्छ भने किन बजाउने बाजा ? जसलाई सुन्ने मन छ, उसले यूट्युबमा सुनोस् । 

चिरिक्क चर्किएको घामले आँखा तिर्मिराएको छ । धूलो बुंगबुंगती उडेको छ । यस्तो पनि दसैँ हुन्छ ? दसैँमा बाहरू जुवा खेल्थे । छोराहरूलाई लुकामारी खेल्न लगाउँथे । अहिले त बाहरू पनि थाकेका छन् । मानिसको जस्तै मौसमको पनि आन्दोलन चर्किएको छ । सडकवारि एक थोपा पानी कतै चुहिएको छैन । सडकपारि पानी दर्किएको छ । सबैलाई थाहा छ, यहाँ एकैछिनमा चिसो हावाको उच्छवास आउनेछ । एकैछिनमा त्यो हराउनेछ । एकैछिनमा बादल लाग्नेछ । एकैछिनमा गर्मीले आलस–तालस बनाउनेछ । वातावरणमा आएको यो विकृतिका बीच हाम्रो सहर काठमाडौँमा दसैँको परिचय हराइसकेको छ । हामीले अहिले जे मनायौँ, त्यो दसैँ होइन पक्कै । दसैँ थियो भने खोइ त त्यो आत्मीयता ? अहिले त जुन सहरमा हामी बाँचेका छौँ, त्यो काठमाडौँ नै होइनजस्तो लाग्छ । समय सकिएपछि सतिसालको काठमा पनि धमिरा लाग्छ । यति बुझ्न वैज्ञानिक बन्नु पर्दैन । काठमाडौँको बासिन्दा भए पुग्छ । 

एक जमाना त्यो पनि थियो, जतिबेलाको दसैँ सम्झिने बित्तिकै शरद ऋतुको स्निग्ध र सौम्य प्राकृतिक वातावरणले शरीरमा अनौठो कुतकुती लाग्न थाल्थ्यो । प्रकृतिको चहक चारैतिर छाउन थाल्थ्यो, आँखाको अघिल्तिर । समय अहिलेको जस्तो तातो थिएन त्यतिखेर । गाउँबाट सहर निकै पर थियो । सहरको निकै बाहिर थियो सहरलाई गाउँसँग जोड्ने सडक । सहरमा दुर्गन्ध थिएन । पानी सधँैको संकट हो सहरमा । तर, अहिलेको जस्तो प्यास मेट्नै नपाइने हिसाबले पानीको अभाव थिएन । ढुंगे धाराहरू कति थिए कति । इलाकाको पूरै भूगोललाई रमाइलो बनाएका थिए, ढुंगेधाराहरूले । हाम्रो गाउँ नदीको दोभानको मुखैमा थियो । दुईतिर बगेका दुई सडक छिचोल्दै आधा दर्जन गल्लीहरू दायाँ–बायाँ लाग्थे । पूर्वतिरको गल्ली ओर्लेर सीधै जाँदा वाग्मती नदी भेटिन्थ्यो । 

पश्चिमतिरको गल्ली अलि अप्ठ्यारो थियो । राम मन्दिरबाट सीधै तल ओर्लिन्थ्यो यो गल्ली । अलिकति अप्ठ्यारो पनि थियो गल्ली । तल अर्को नदी भेटिन्थ्यो रुद्रमती । मायालु भाषामा सबैले भन्थे, धोवीखोला । तर, धोवीखोलामा धोवीहरूको लुगा धुलाइको तरंग कहिल्यै कतै देखिँदैनथ्यो । किन यो नदीको नाम राखियो होला धोवीखोला ? लुगा धुने धोवीहरू नदीको यति लामो किनारामा कतै देखिँदैनथे । नदीहरू थुप्रै थिए । ती नदी अहिलेको जस्तो नाला बनिसकेका थिएनन् । काठमाडौँ सहर त भयो । यो कहिल्यै सफा बस्ती भएन । तर, फोहोरको सन्निपातले कहिल्यै यो सहरलाई पिरोलेन । 
दसैँ आउन आउन लागेको संकेत त्यति बेला पाइन्थ्यो, जब फूलका बोटमा कोपिला लाग्थे ।

फुलिनसकेका अनेकन फूलहरू, फुल्नफुल्न लागेको गेंवरा फूलको चर्को सुगन्धमा डुबेको जस्तो समय । निख्खर सेतो गेंवरा फूललाई पंखाको आकारमा उनेर कपालको पछाडिपट्टि सिउरिन्थे तरुनीहरू ।

यस्तो सोख गर्नेमा तरुनीहरू मात्र हुन्थे भन्नु त अलि अन्याय नै हुन्छ । वैंश निख्रिन लागेका वैंशालुहरूमा यसको ‘क्रेज’ झन् बढी हुन्थ्यो । पंखाजस्ता आकारका यी फूलमा निख्खरा सेतो रंगको भाव जहाँजहाँ मिलेको हुँदैनथ्यो, त्यहाँत्यहाँ नजानिँदो किसिमले उनिएको हुन्थ्यो, गुनकेशरीको निख्खर रातो फूल । पुतली फूल त सामान्य थियो । मौसमको प्रतीक मात्र । यसले पूरै गाउँलाई ‘इस्टम्यान’ कलरमा ढालेको हुन्थ्यो । मानौँ, यो सानो गाउँको सानो टुक्रा जमिन होइन । नील आर्मस्ट्रंगले बोकेर ल्याएको चन्द्रमाको एउटा सानो टुक्रा सौन्दर्य हो । सौन्दर्य फूलमा मात्र होइन, ढुंगामा पनि खुल्न सक्छ । सौन्दर्यलाई पछ्याउन एउटा मानिसचाहिँ नभई नहुने । लोग्ने मानिस र स्वास्नी मानिस दुवै चाहिने । 

सौन्दर्यको सिर्जना एउटाले मात्रै गरेर हुने हो र ? यसका लागि जीवनका ती सबै तत्त्वको आवश्यकता पर्छ, जसको प्रतिकृति बन्न सक्दैन या भनौँ कसैले बनाउन सक्दैन । बितेको दसैँ भुइँचालोपछिको तेस्रो हो । तीनवटा दसैँअगाडि आएको भुइँचालोले मानिसहरूको घर मात्रै भत्काएको होइन, मन पनि भत्कायो । एक प्रकारले राजधानी उपत्यकालाई घेरेर बसेका सबैको बिल्लीबाठ पार्‍यो । राजधानी आफैँ पनि पीडित छ । यहाँका घर भत्किएका छन्, पाटी भत्किएका छन्, कुलदेवताका मन्दिर भत्किएका छन् । सरकारले कतै पनि हेर्न भ्याएको छैन । जसलाई हेर्न खटाइएको छ, ती डण्डीबियो खेलेर बसेका छन् । आत्म–प्रवन्चनाको छुट छ सबैलाई । भूमिविरुद्धको प्रलय मानिस आफँैले ल्याएको कुनै विपत्ति हो र ?

अहिले सरकार रानीपोखरीको पुन:निर्माणमा लागेको छ । पुन:निर्माण कहिले सकिन्छ ? यो कुरो त सरकारलाई नै थाहा छैन । तर, यति पक्कै भन्न सकिन्छ, रानीपोखरीको पुनर्जन्म ‘राजा पोखरी’का रूपमा हुने लक्षण बढ्दो छ । अलिअलि संस्कृति त पढिएको थियो, त्रिविमा सञ्चालित हुने इतिहास, संस्कृति र पुरातत्त्वको कक्षामा । त्यही पढाइ र अनुभवका आधारमा पनि यति भन्न मन लागेको छ– रानीपोखरीको दलदललाई हटाएपछि मात्र यसको वास्तविक गहिराइबारे जानकारी पाइनेछ । त्यसपछि मात्रै पोखरीमा पानी भरिनेछ । सरकारमा त्यसो गर्ने हिम्मत छैन । छुट्याएको बजेटले मात्र पुग्दा पनि पुग्दैन । राजधानीमा अरू पनि लफडा छन् । देशमा गणतन्त्र आएपछि राजाका सालिकहरू भकाभक उखेलिँदै छन् । जहाँ राजाको सालिक थिएन, त्यहाँ नयाँ सालिक ठड्याएर भए पनि भत्काइएको समाचार आउन थालेका छन् । यो अवस्थामा रानीपोखरीको दक्षिण किनारामा रहेको हात्तीमा सवार राजा प्रताप मल्ल, उनकी रानी र छोराको सालिकलाई स्थापित वा विस्थापित के गर्ने ? सरकारले यसमा यत्तिकै निर्णय लिने सम्भावना देखिएको छैन । त्यसका लागि पार्टीको पोलिटव्युरो बैठक बस्नु पर्ला । तीन दलीय सहमति पनि गर्नुपर्ला । त्यसका लागि सहमति जुटेको छैन । रानीपोखरीको ‘ब्युटिफिकेसन’का लागि जनताका सुझाव पनि आइसकेका छैनन् । प्रयोगमा नै छ सबै कुरा । 

त्यतिखेर सहरमा मनाइने दसैँका बारे हामी भुराभुरीलाई केही थाहा हुँदैनथ्यो । सुनेका थियौँ, हनुमानढोका दरबारमा राखिएको दसैँ–घर, सुनेका थियौँ, आडमा रहेको तलेजु भवानीको अग्लो मन्दिर, त्यसपछि तन्त्र–मन्त्रका दुई देवता काला र सेता भैरव । जामुना गुभाजुको कथा जताततै सुनिन्थे । कुनै एक जना कलाकारले जामुना गुभाजुको कथालाई चित्रमा उनेर पुस्तक बनाउन खोजेका थिए । त्यो काम भएको भए हाम्रो नेपाली भाषामा पनि अमर चित्र कथा प्रकाशित हुन्थ्यो । काठमाडौँको बजार हिन्दी भाषाको अमर चित्र कथाले ओगटेकै थियो, नेपाली भाषामा पनि त्यही कथा त्यही कम्पनीले उस्तै साजसज्जामा प्रकाशित गरेको भए गज्जब हुन्नथ्यो त ?

हामी त्यहाँ अर्थात् हनुमानढोका पुगेका थिएनौँ । बा, आमा, दाइ, मामा, काका, जेठा बा कसैले हाम्रो हनुमानढोका घुमाइदिने बिन्ती सुनेका थिएनन् । हाम्रा साथीहरू, जसका हजुरबा थिए, ती अलौकिक कथाजस्ता लाग्ने सहरका सबै मन्दिर, पाटी र पौवाहरू पूरै घुमेर आइसकेका थिए । उनीहरूलाई टुँडालमा कुँदिएका रंगीन चित्रका बारे पनि थाहा भइसकेको थियो । ती चित्रहरू देखेर हाँस्ने केटीहरूमा अर्चना पनि थिई । हामीले ती जम्मै कथा सुन्यौँ । 

दु:खका कुरा हाम्रा हजुरबा थिएनन् । हजुरबा नहुनु हाम्रो घाटा थियो । हाम्रो सांस्कृतिक जिज्ञासामा तालाबन्दी थियो ।

उतिबेला अहिलेको जस्तो वाग्मती सफाइ अभियान सञ्चालनमा थिएन । वाग्मती मात्रै होइन, यसका सहायक नदीहरूलाई पनि सफा गर्ने आवश्यकता नै थिएन । घाम र जून दुवैको उज्यालोमा चाँदीजस्तै टल्किन्थे बालुवाका कणहरू । दसैँको पहिलो दिन घटस्थापनामा जमरा रोप्नका लागि अहिलेको जस्तो प्रतिपोका १ सय ५० रुपियाँमा बालुवा किन्न पर्दैनथ्यो त्यतिबेला । केटाकेटीहरू घटस्थापनाको झिसमिसे बिहानीमा वाग्मतीमा नुहाउँथे । जाडोले थुरथुर काँप्दै बालुवाको भारी बोकेर घर फर्किन्थे । आमाले जौ केलाउँथिन् र बाले जमरा राख्थे । यीबाहेक केटाकेटीहरू शक्तिपीठहरूको दर्शन गर्न अँध्यारैमा हिँड्थे । 

समय बदलिन केही बेर लाग्दो रहेनछ । सरकारले विकास र निर्माणको विगुल चर्को आवाजमा बजाइरहँदा वाग्मती सभ्यताको चीरहरण भइरहेको थियो । नदीको चीर भन्नु नै बालुवा हो । नदीमा बालुवा नै नरहेपछि पानीको शुद्धता कहाँ खोज्ने ? सरकारका एक प्रमुख अधिकारीले गन्जी–कट्टु बाँडेर मानिसहरूलाई वाग्मतीको प्रशोधनमा संलग्न गराइछाडे । पञ्जा लगाएका हात हिलोमा गाड्न लगाएर फोहरका रूपमा फालिएका प्लास्टिकका झोला नदीबाट निकाल्न लगाए । वाग्मती सफा भएको भ्रम फैलाउन आफैँ नदीमा डुबुल्की मारेको जस्तो गरे । जति गर्दा पनि वाग्मती शुद्ध हुन सकिनन् । 

तैपनि, वाग्मती सफाइ निरन्तर छ । वाग्मती मात्रै होइन, विष्णुमती, रुद्रमती, इच्छामती, मनमती, हनुमन्तमतीलगायतका सबै मतीहरूको सफाइ नियमित भइसकेको छ । मुख्य कुरो, शासन–प्रशासन चलाउने राजनीतिक नेता र प्रशासनिक अधिकारीहरूको मतिमा सुधार आउन सकेको छैन । सरकारका मुख्य अधिकृत स्तरबाट संगठित भएर फैलिएको यो सफाइ अभियान ‘राष्ट्रिय गौरवको अभियान’ घोषित हुन मात्रै बाँकी छ । यो अभियानमा कर्मचारी, पूर्वनेता, व्यापारी, तस्कर, खेलाडी, सञ्चारविद्, सञ्चारकर्मीलगायत काम नपाएकाहरूको ‘नागरिक सहभागिता’ रहेको छ । 

दसैँ सकियो । काठमाडौँ सहरमा बजारको चमक तिहारसम्म रही रहनेछ । तिहार सकिएपछि बजारले अलिकति चमक गुमाउनेछ । चीनतिरका नाका भर्खर मात्र सहज बन्न लागेको खबर आएको छ । नाका सहज नबनेका कारणले यो वर्ष सोचेजस्तो व्यापार भएको छैन । स्वेटर, पुलओभरका नयाँ ‘एडिसन’ हवाई मार्गबाट आउने हुँदा ती महँगा हुन्छन् । सस्तो त अप्पो छ मोबाइल पनि, क्यामरा पनि । तर, त्यो ओढ्न र ओछ्याउन मिल्दैन । भनिएको छ, देश परिवर्तनको सँघारमा छ । जनता त्यो सँघार खोज्दैछन् । कतै त्यो सँघार ओप्पोको लेन्सभित्र हराएको पो छ कि ? देश रमिताहरूका बीचमा रमाइरहेको छ । देश रमिताहरूका बीचबाट हराइरहेको छ । 

 

पुरा पढ्नुहोस्

भूमण्डलीकरण बहस

पुरुषोत्तम सुवेदी
पुस्तक नेपाली राजनीतिमा जबर्जस्त रूपमा देखापरेको पहिचानको राजनीतिको प्राज्ञिक, बौद्धिक र राजनीतिक अन्तर्य खोतल्न सफल पनि छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

महयात्राको आद्योपान्त

पदमसिंह कार्की
पुस्तक लेख्न थालेको तर श्रीमतीलाई क्यान्सरले गाँजेपछि यसलाई पुरा गर्न छ वर्ष लागेको यो कृति मूलत: महयात्राका सारथीहरूको सहयात्राको मार्मिक कथा पनि हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

हिउँफूलको उपत्यका

विष्णु भण्डारी
सुन्दरताभित्र अथाह पीडा लुकाएर बाँच्ने यो उपत्यका वर्षामा भने रंगीबिरंगी फूलले ढकमक्क हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

यथार्थवादी स्वर

महेश क्षितिज
कथाकार महेश पौड्याल बिथोलिएका पात्रहरू चयन गर्छन् । यस्ता पात्रलाई लेखक आक्रोशको आवाज उठाउन जबर्जस्ती गर्दैनन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

नोटबुक

विमल खतिवडा

साइकल्नी आमै 
साइकल सहरको उपाधि पाएको चितवनलाई अहिले त्यो साख जोगाउनै मुस्किल परेको छ, सहरी क्षेत्रमा ठूला सवारी साधनको चापले गर्दा । यद्यपि, भित्री गाउँहरुमा भने अटुट साधनका रुपमा साइकल नै प्रयोग भइरहेको छ । गाउँघरको मुख्य साधन साइकल नै हो । नेपाल साप्ताहिकले दसैँ अंकमा साइकलसँग मानव जीवनको सम्बन्धबारे सामग्री तयार गर्ने भएछ । यसमा चितवन अछूतो रहने कुरै भएन । यही मौका छोपेर चितवनका सहरसँगै भित्री गाउँ घुमियो ।

कांग्रेसका जिल्ला सभापति जितनारायण श्रेष्ठले साउन महिनातिर एक वृद्ध आमाले साइकलमा तरकारी बोकेर घरघर पुगेको फोटो फेसबुकमा राखेका थिए । मैले त्यो फोटोलाई आफ्नो मोबाइलमा ‘सेभ’ गरेको थिएँ । ताकि, ती आमालाई भेटेर स्टोरी गरौँ । उनको ठेगाना पत्ता लगाउन निकै सकस पर्‍यो । निकै खोजेँ । उनले तरकारी बिक्री गर्ने पसल–होटल चहारेँ । उनको घर पत्ता लगाउन दुई दिन लाग्यो । 
उनी रहिछन्, भरतपुर महानगरपालिका–१० की ललिता सापकोटा, ६९ । घर पुग्दा उनी भर्खर तरकारी बेचेर फर्किएकी थिइन् । उनले पटक–पटक साइकलको वर्णन गरिन् । अचम्मको कुरा, उनलाई साइकल चलाउनै आउँदो रहेनछ । डोर्‍याउन सिक्न मात्र दुई दिन लागेछ । “पहिला थाप्लोमै बोकेर बिक्री गर्न लैजान्थँे, टाउकाले निकै सास्ती खेपेको थियो,” उनले भनिन्, “अहिले यही साइकलको भरमा बाँचेकी छु ।”

हुन पनि उनी बिहान ४ बज्न नपाउँदै उठ्छिन् । नुहाइधुवाइ गरेर पूजापाठ सक्छिन् । त्यसपछि साइकलमा सानो डोको अड्याएर उनी नारायणगढको मण्डीबाट तरकारी उठाएर भरतपुरका होटल र घर चाहर्छिन् । यही उनको दैनिकी हो । 

उनीसँग दुई घन्टा गफिने मौका मिल्यो । भोलिपल्ट तरकारी बिक्री गरिरहेको उनको फोटो खिच्नु थियो । त्यसका लागि हाकिमचोकमा बोलाइन् । मैले फोटो खिचेँ । आमाको मिहिनेत देखेर मलाई पनि तरकारी किनेर सहयोग गर्न मन लाग्यो । निगुरो समातेँ । तर, पैसा दिन खोज्दा उनले लिन मानिनन् । उल्टै ‘पैसा दिने भए मेरो फोटो क्यामेराबाट मेटाउनूस्, मेरो समाचार नलेख्नूस्’ भन्दै कड्किन थालिन् । ‘ तपार्इं मेरो छोरोजस्तो, आमाले दिएको तरकारी सम्झेर खानू’ भन्दै उनी हातमा निगुरो थम्याएर साइकल डोर्‍याएर अघि बढिन् । मन भारी भयो । ५० रुपियाँको निगुरो हातमा थम्याइदिँदा एक हजार रूपियाँ नै राखिदिएजस्तो भयो । 

फेरि कहिल्यै नहोस्
नेकपा माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालको गृहजिल्ला चितवन धाउने क्रम
बढेको बढ्यै छ । अब त नधाऊन् पनि किन ? प्रतिनिधि र प्रदेशसभाको चुनाव हुने पक्का भएपछि चुनावी प्रचारप्रसार त थाल्नै पर्‍यो । प्रधानमन्त्री हुँदा उनले गृहजिल्लालाई बिर्सिएनन् । पटक–पटक आए । एक अर्ब रूपियाँभन्दा बढीको विभिन्न ‘प्याकेज’ कार्यक्रम ल्याए । भदौ अन्तिममा गृहजिल्लामै पत्रकार सम्मेलन गरेर चितवनबाट चुनाव लड्ने घोषणा गरेका उनले १० असोजमा आउँदा भने आफ्नो चुनाव क्षेत्रको टुंगो लगाए । उनले क्षेत्र–३ बाट चुनाव लड्ने पक्का भएको सुनाए, जुन कांग्रेसको पकेट क्षेत्रमा पर्छ । 

भरतपुर महानगरपालिकाको मेयरमा छोरी रेणु दाहाललाई अघि सारेका दाहाल अब भने गृहजिल्लामा आफैँ चुनाव लड्ने भएका हुन् । चुनावी तालमेलमा उनकी छोरी रेणुलाई कांग्रेसले सघाएको थियो ।
दसैँ सकिनेबित्तिकै सुरू भएको एमाले–माओवादी केन्द्र तालमेल र एकीकरणको प्रसंगले अब उनी कुन पार्टीको उम्मेदवार हुन्छन्, एकीकृत पार्टीको वा माओवादी केन्द्रकै ? यो प्रश्नको जवाफ असोज तेस्रो साताभित्र तय भइसक्नेछ । जे होस्, रोल्पा, काठमाडौँ र सिरहाबाट चुनाव लडिसकेका दाहाल पहिलोपटक गृहजिल्लामा आई चुनावी प्रतिस्पर्धामा उत्रँदै छन् । स्मरणीय छ, मेयरको मतगणनामा अन्तिम समयमा माओवादी कार्यकर्ताले मतपत्र च्यातेपछि भरतपुर–१९ मा पुन: मतदान भएको थियो । फेरि अध्यक्ष दाहाल उठेको क्षेत्रको मतगणना गर्ने क्रममा त्यही घटना दाहोरियो भने के होला ? तर, कामना गरौँ, फेरि त्यस्तो कहिल्यै नहोस् । 

पिङ खोज्दै देवघाट 
दसैँ नजिकिँदै गर्दा पहिला–पहिला घटस्थापनाको अघिल्लो दिन नै घर–गाउँमा पिङ लगाउँथे । काठको रोटे पिङ र डोरी बाटेर लगाइने लिंगे पिङको महफ्व नै छुट्टै हुन्थ्यो । जताततै पिङ खेल्नेको घुइँचो लाग्थ्यो । अहिले यस्ता दृश्य धेरै कम भएका छन् । सहर– बजारमा त विरलै मात्र यस्ता दृश्य देख्न पाइन्छ । गाउँघरमा पनि मिहिनेत धेरै लाग्ने भएकाले रोटे पिङ हराउँदै गएको छ । लिंगे पिङ हाल्न भने अहिले पनि गाउँघरमा प्रतिस्पर्धा चल्छ । अनि, पिङ खेलिरहेको फोटोले पत्रपत्रिकामा ठाउँ पनि पाउँछ । 
त्यही सपना साँचेर पिङ खोज्दै भरतपुर महानगरपालिका–१ भित्र पर्ने देवघाटवारि पुगियो । त्यहाँको रामजानकी बालिका आश्रममा लिंगे पिङ लगाइएको रहेछ । बालिकाहरु मच्चीमच्ची पिङ खेलिरहेका थिए । आश्रमको पोसाकमै पिङ खेल्न प्रतिस्पर्धा गरिरहेका बालिका देखेर फोटो खिच्ने जाँगर चल्यो । साना बालिकादेखि ठूलासम्म रमाइरहेका थिए । आश्रमले चाडबाडको महफ्व बुझाउन पिङ लगाइदिएको रहेछ । आश्रमले यसरी पिङ लगाएर संस्कृतिको जगेर्ना गरेको छ । आशा गरौँ, हराएका कला र संस्कृतिको यसरी नै जगेर्ना हुनेछ । 

पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

सन्तोष आचार्य
— जारी छ, भ्रष्टाचारको आन्दोलन— दह्रो प्रहार कहिले ?
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

गुरुङ सुशान्त
लागिरहन्छ– जातीय मान्यता बुझेको प्रहरी–प्रशासनले गाई मारेको अभियोग लागेकाको घटनामा पनि आँखा चिम्लिदिन्छ ?
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

रामबहादुर रावल
समुद्रलाई बार लगाएर जोगाइराखिएको नेदरल्यान्ड्सको आम्स्टर्डम सहरमा पुग्दा मनुष्य पौरखमा गौरव गर्न मन लाग्यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

रवीन्द्र मानन्धर
सरसर्ती हिसाब लगाउँदा जन्मदिनमा गिफ्ट बाँड्न मात्रै न्यूनतम खर्च करिब १६–१७ हजार रूपियाँ लाग्दो रहेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

अनौठो दाइजो

मैत्या घर्ती मगर

रुकुमको तकसेरामा विवाहपछि गरिने कर्म अनौठा छन् । यहाँ विवाह हुँदा दाइजो दिने चलन छैन । जब विवाहित जोडीबाट जन्मिएका बच्चा ठूला हुन्छन्, तब मात्र शुभमुहूर्त हेरेर छोरी–ज्वाइँ र नाति–नातिनीलाई दाइजो दिएर बिदा गरिन्छ । यसरी छोरी–ज्वाइँलाई घरमा बोलाएर बिदा गर्दा नोटका माला पहिर्‍याउने चलन छ । यस्तो माला पहिरिएकाहरुलाई अघिअघि लगाएर दाइजो बोकेकाहरु लामबद्ध भई छोरीको घरसम्म पुगेर फर्किन्छन् । यो सबै चााजोपााजो छोरीको माइती पक्षले नै मिलाउनुपर्छ । 

पुरा पढ्नुहोस्

बाघ गर्जन

शब्द/तस्बिर : सागर गिरी
बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जमा एक–आपसमा गर्जिरहेका यस्ता पाटे बाघको संख्या ६२ पुगेको अनुमान छ । निकुञ्जले आन्तरिक जानकारीका लागि सन् २०१५ मा गरेको अनुगमनमा ५६ वटा वयस्क पाटे बाघ रहेकामा सन् २०१६ मा त्यो संख्या बढेर ६२ पुगेको अनुमान गरेको थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

यी ६ तस्विरहरुमार्फत् नेपाल चिनौँ

नेपाल फोटो डेस्क
नेपालका विभिन्न ठाउँ र परिवेश झल्काउने तस्विरहरु
पुरा पढ्नुहोस्

बाह्रसिंगे बथान

भास्वर ओझा
शुक्लाफाँटामा मात्र दुई हजारभन्दा बढी बाह्रसिंगे रहेकामा हालै केहीलाई बर्दिया र चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा समेत स्थानान्तरण गरिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

सुगठित सुन्दरी

नरेन्द्र श्रेष्ठ
पहिले–पहिले पुरुषहरुको मात्र सहभागिता रहने यस खेलमा अहिले महिलाको पनि उल्लेख्य सहभागिता छ ।
पुरा पढ्नुहोस्