चपली हाइट २: साख नजोगाउने सिक्वेल

गोकर्ण गौतम

शंकै छैन, चपली हाइटले एउटै तालमा बगिरहेको नेपाली फिल्मको कथावाचनमा नयाँपन थपेको थियो । तन्नेरीवयको कथा उनीहरूकै शैलीमा देखाएर निर्देशक दीपेन्द्र के खनालले वाहवाही बटुले । खास गरी चक्मा दिने ट्वीस्ट र क्लाइमेक्सले चपली हाइटलाई अब्बल बनाएको थियो । पाँच वर्षपछि यसको सिक्वेल रिलिज भएको छ, चपली हाइट २ ।

यसबीचमा दर्शकको अपेक्षा र सिनेमा साक्षरता, कथ्य संरचनादेखि बजारसम्म आमूल परिवर्तन भइसकेको छ । तर, विडम्बना ! सिक्वेल हेरेपछि लाग्छ, निर्देशकमा भने यही अनुरूपको परिपक्वता र आधुनिकताको विकास भएनछ । फलत: जनरा रोमान्टिक थ्रिलर र कथा सहरिया युवापुस्ताको भए पनि सिक्वेलले साख जोगाएको छैन । सबभन्दा मुख्य कमजोरी भनेकै पटकथामा रोचकताको खडेरी छ । हास्यदृश्य र संवादले भने केही राहत दिन्छ । 

धनी बाबुको एक्लो छोरो अभिमान (आयुष्मान देशराज) पैसाको सहारामा केटी खेलाउन पल्केको छ । घरभन्दा डिस्को र पार्टीमा बढी समय बिताउँछ । ‘गुड लुकिङ’ अभिमानसँग केटी पनि मरिहत्ते गर्छन् । यसरी हरेक केटीलाई ओछ्याउनसम्म पुर्‍याउन सक्छु भन्ने अभिमानको घमन्ड आकृति (मरिष्का पोखरेल)को आगमनसँगै तोडिन्छ । आकृतिको एकोहोरो मायामा परेपछि उसले विगतप्रति पश्चात्ताप गर्छ र उनको मन जित्न साधु बन्नतिर लाग्छ । तर, उसको विगतले उसलाई चैनको श्वास फेर्न देला र आकृतिलाई अँगाल्न पाउला ? फिल्मको कथा यसकै वरपर घुमेको छ । 

मध्यान्तरअगाडि रोमान्सलाई प्राथमिकता दिइएको छ, पछि थ्रिलरलाई । तर, रोमान्सले निम्त्याउने रहस्य र रोचकतालाई बाँधेर कथामा ‘होल्ड’ कायम गर्न निर्देशक खनाल र पटकथाकार शान बस्न्यात चुकेका छन् । जबकि, सस्पेन्स फिल्मको सबैभन्दा ठूलो चुनौती दर्शकलाई ‘इन्गेज’ गर्नु र अब के होला भन्ने कौतूहल जोगाउनु हो । परामिता राज्यलक्ष्मी राणाको प्रवेशसँगै कथामा रहस्य थपिनुको अर्थ खुल्दै जान्छ, फिल्म यसरी अगाडि बढ्छ कि नेपाली फिल्म आक्कलझुक्कल हेर्ने दर्शकको अनुमान पनि फेल खाँदैन । अर्कातिर केन्द्रीय द्वन्द्व अस्पष्ट छ । 

मुख्य पात्र भए पनि आकृतिको पृष्ठभूमिका विषयमा पटकथाकार मौन छन् । उनको माया पाउन अभिमानले चुरोट छोड्छ, मन्दिर जान्छ अनि पढाइमा ध्यान दिएझैँ गर्छ, केटीको मन जित्ने यो परम्परागत फर्मूलाबाट फिल्म माथि उठ्न सकेको छैन । परामिताको भूमिका पनि बलियो लाग्दैन । किनभने, उनी दर्शकको अड्कलभन्दा परको पात्र साबित हुँदैनन् । फिल्मको कथामा नयाँपन र वाचनशैलीमा कलात्मकता दुवै गायब छन् । अधिकांश दृश्य कि घरभित्र खिचिएको छ कि रेस्टुराँ र डिस्कोमा । ‘गल्ती...’ गीत औसत लाग्छ । दीपेन्द्रले अश्लील र भद्दा दृश्यबाट फिल्मलाई जोगाएका छन् । पटकथा नै गतिलो नभएपछि जति रंगरोगन गरे पनि फिल्म कुरूप हुन्छ । चपली हाइट २ त्यसको उदाहरण बनेको छ ।

यही फिल्मबाट डेब्यु गरेका आयुष्मानले सम्भावना देखाएका छन् । जीवन्त अभिनय र आकर्षक शारीरिक बनोट उनको विशेषता हो । यद्यपि, उनी पनि मध्यान्तरपछि केही ‘लाउड’ लाग्छन् । मरिष्काको यो दोस्रो फिल्म हो तर के म तिम्रो होइन र भन्दा उभो लागेको छैन उनको अभिनय । तुलनात्मक रूपमा मरिष्काभन्दा माथि भए पनि परामिताको काम चित्तबुझ्दो छैन । यी दुवै हिरोइनले मोडलिङ र फिल्मबीचको अन्तरको भेउ नपाएझैँ लाग्छ । बरू, सहायक कलाकार रियर राईले दर्शक निदाउने खतराबाट फिल्मलाई जोगाएका छन् । 

पशुपतिप्रसादबाट राष्ट्रिय अवार्ड चुमेका दीपेन्द्रले चपली हाइट २ मा आफ्नो ‘हाइट’ कायम गरेका छैनन् । चपली हाइटको सिक्वेल हुनुको नाताले यसप्रति सदाशयता राख्ने हो भने त अलग कुरा । 

रेटिङ : १.५/५

पुरा पढ्नुहोस्

उस्ताद उवाच

राजकुमार रेग्मी
तपाईंका पार्टीको केन्द्रीय समितिमा दुई–तीन हजार सदस्य अट्छन् भने हाम्रो बसमा चक्का नफुटुन्जेल यात्रु किन अट्दैनन् ?
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग» गगन थापालाई सुझाव

विवेक पौडेल
बुद्धिमानी भनेको अरूलाई समाचारमा आउन वा जस लिन दिएरै भएपनि भित्रभित्रै दीर्घकालिन रुपमा राम्रा हुने कामको जग बसाल्ने हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

झटारो» गाईजात्रे आविष्कार

लक्ष्मण गाम्नागे
सरकार र नेताहरूकै मात्र कति बखान गर्नु, हाम्रा व्यापारी–व्यवसायीहरूका सुकर्म र आविष्कारहरूका चर्चा गरौँ यसपालि ।
पुरा पढ्नुहोस्

यात्रा» बाजुराको 'हाम्रो' बयान

विमल आचार्य
बाजुराबारे हाम्रो सोचको एकोहोरो वर्षा सुनेपढेकै हो । तर, उनीहरू आफ्नो जिल्लाबारे के सोच्दा हुन् ?
पुरा पढ्नुहोस्

पुष्पलालको चटकी रूप

मदनमणि दीक्षित
खाना खाने बेलामा एक–एक कचौरा झोलसहित मासुका एक–दुई पिस राखेर टक्र् यायौँ । पुष्पलालले त ‘राँगोको सिंगो टाउको खाने मलाई दुई चौटा मासु के दिएको !’ भनेर कचौरा नै पर सारिदिए ।
पुरा पढ्नुहोस्

बंगलादेशसँगको नेपालको व्यापार पनि क्रमश: ओरालो

पर्वत पोर्तेल
“गत वर्ष दोब्बरभन्दा बढी घाटा बेहोरेको नेपालले यस वर्ष तेब्बर बढी घाटा बेहोर्नुपरेको छ”
पुरा पढ्नुहोस्

पाँच दशक शून्य पदक

ज्ञानेन्द्र आचार्य
नेपालका लागि ओलम्पिक यात्रा उपलब्धिविहीन
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

विद्यार्थी संगठनमा माउ पार्टीको हस्तक्षेप, शैक्षिक आन्दोलन गौण

माधव बस्नेत

नेपाली कांग्रेसको भ्रातृ संघ नेपाल विद्यार्थी संघको ११औँ महाधिवेशन तीन दिनभित्र सक्ने लक्ष्य थियो । त्यसका निम्ति पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवाकै निर्देशनमा २३ देखि २५ साउनको मिति तोकियो । समाज कल्याण परिषद्को स्वामित्वमा रहेको भृकुटीमण्डप तीन दिनका लागि ‘बुक’ गरियो । तर, निर्धारित मितिमा महाधिवेशन सम्पन्न हुनु त परै जाओस्, उद्घाटनबाहेक अन्य प्रक्रिया नै अघि बढेन । तोकिएको मितिमा प्रतिनिधि विवादको छेउटुप्पो मिलाउने मेसोसमेत ठम्याउन सकेनन्, विद्यार्थी तथा कांग्रेस नेताहरूले । 

यता निर्धारित मितिमै महाधिवेशन सकिने विश्वासमा समाज कल्याण परिषद्ले उक्त स्थान अरूलाई नै भाडामा दिइसकेको थियो । महाधिवेशन लम्बिएपछि कांग्रेस र नेविसंघका शीर्ष नेताहरूले हल बुकको अवधि बढाउन चर्कै दौडधुप गरे । सफलता पाउन सकेनन् । यसपछि रातारात महाधिवेशनस्थल पार्टी मुख्यालय सानेपामा सारियो । सानेपामा पनि सात दिनसम्म विवाद यसरी पन्पियो कि २६ देखि ३२ साउन रातीसम्म पक्ष–विपक्षमा नाराबाजी, आफ्नै नेताविरुद्ध जुलुस, प्रहरी हस्तक्षेप, धरपकडको शृंखला दिनहुँ चल्यो । यस मारामुंग्रीमा प्रहरीको लाठी चार्जबाट केही प्रतिनिधि घाइते नै भए ।

नेविसंघकै पूर्वअध्यक्ष गुरुराज घिमिरे भन्छन्, “खास विद्यार्थीका आस्था–विश्वास जित्न नसक्ने, राष्ट्रिय मुद्दामा विवेकशील रूपमा क्रियाशील नहुने र आफ्नो उपस्थिति दर्शाउन नसक्ने हो भने हरेक पार्टीले भ्रातृ संस्था विघटन गरिदिए हुन्छ ।” 

रोचक के भने विवादकै कारण नौ वर्षदेखि नेविसंघको महाधिवेशन हुन सकिरहेको थिएन । सातपटकसम्म घोषणा गर्दै स्थगित गरिएको थियो । महाधिवेशन गर्न नसकेकै आक्षेपमा तत्कालीन सभापति गिरिजाप्रसाद कोइरालाले निर्वाचित अध्यक्ष प्रदीप पौडेललाई राजीनामा दिन बाध्य पारेका थिए र ६ महिनाभित्र त्यो जिम्मेवारी पूरा गर्ने गरी माघ ०६८ मा रञ्जित कर्णलाई अध्यक्ष पद सुम्पिएका थिए । ६ महिनाको ‘म्यान्डेट’ पाएका कर्णले झन्डै पाँच वर्ष अध्यक्षको कुर्सीमा राज गरे । “यसपटक पनि विगतकै जस्तो टीके शैलीमा कर्मकाण्ड पूरा गर्ने हो भने लोकतन्त्र शब्द उच्चारण गर्नै कठिन हुने दबाब पर्‍यो कांग्रेस नेतृत्वमाथि,” घिमिरे भन्छन्, “यसपछि मात्र शीर्ष नेतृत्व निर्वाचन नै गर्न बाध्य भयो ।”  संयोग कस्तो भने ११औँ महाधिवेशन सुरु भएको ११औँ दिनकै बिहानीपख नेताहरूले बल्लतल्ल प्रतिनिधि विवाद किनारा लगाएपछि महाधिवेशनले गति लिन सक्यो र नयाँ नेतृत्व छानियो ।

उस्तै अखिल
त्यसो त नेविसंघ मात्र अस्तव्यस्तताको उदाहरण होइन । यो त पछिल्लो एक प्रतिनिधि संगठन मात्र हो । खास गरी ०६२/६३ को जनआन्दोलनपछि हरेक विद्यार्थी संगठन नेविसंघजस्तै अकर्मन्यता, दिशाहीनतामा जकडिएका छन् । उनीहरू विद्यार्थी आन्दोलन र शैक्षिक आन्दोलनको एजेन्डा तय गर्न नसकी माउ पार्टीका ‘रबर स्ट्याम्प’ बनिरहेका घटनाक्रमले देखाउँछ । एमालेको भ्रातृ संगठन अनेरास्ववियुलाई नै हेरौँ । असोज ०६७ मा भएको २०औँ सम्मेलनबाट माधव ढुंगेल अध्यक्ष निर्वाचित भएका थिए । विधानत: असोज ०६९ मा त्यस संगठनले सम्मेलन गरी नयाँ नेतृत्व छनोट गर्नुपर्ने थियो । तर, यस्तो तिकडम उमारियो, पार्टी नेताहरूकै भरथेग, सल्लाह र मिलेमतोमा विधानको धज्जी उडाउँदै ढुंगेलले एक वर्ष आफ् नो कार्यकाल लम्ब्याए । यसपछि जेनतेन २१औँ महाधिवेशन गरेर नयाँ नेतृत्व छनोट भयो । तर, यस नेतृत्वले पनि निर्धारित मितिमा महाधिवेशन गरेन । कम्तीमा ६ महिना पर धकेलियो । 

६ महिना तन्काएरै सही, फागुन ०७२ मा २२औँ महाधिवेशन भयो अखिलको । रोचक के भने जसरी अहिले नेविसंघले १२ दिनसम्म महाधिवेशन लम्ब्याउँदा समेत नीति, योजना, कार्यक्रम, सिद्धान्तमा अलिकति पनि छलफल गरेन, ठीक त्यही शैलीमा अखिल इतिहासमै पहिलो पटक प्रतिवेदन पेस भएन । जबकि, महाधिवेशनमा आफ्नो कार्यकालमा गरेका कामको समीक्षासहितको प्रतिवेदन पेस गर्नु, त्यसमाथि छलफल/बहस गरेर नयाँ योजना, कार्यक्रम, कार्यनीति तय गर्नु सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि मानिन्छ । महाधिवेशनको उपहास यतिमा मात्र सीमित रहेन, तीन दिनको समय निर्धारण गरिएको अखिल महाधिवेशन पनि १० दिनसम्म लम्बियो ।

अखिलको २२औँ महाधिवेशन यस्तो रह्यो कि अध्यक्ष केपी ओली र वरिष्ठ नेता माधव नेपाल पक्षधरबीचको भिडन्तमा नेपाल पक्षधर लगभग बढारिएको थियो । तर, एउटै प्यानलबाट निर्वाचन जितेका अध्यक्ष र महासचिवबीच ‘लिगलिगे लडाइँ’ सुरु भइसकेको छ । “एउटै प्यानलको वर्चस्व कायम भए विद्यार्थी आन्दोलन, शैक्षिक आन्दोलनका एजेन्डा तय गर्न र कार्यान्वयन गर्न अन्योल हँुदैन भनेर जसरी सोचिन्थ्यो, त्यो पनि होइन रहेछ,” अनेरास्ववियुको इतिहासमा पहिलोपटक निर्वाचनबाट अध्यक्ष चुनिएका एमाले केन्द्रीय सदस्य ठाकुर गैरे भन्छन्, “त्यसैले विद्यार्थी संगठनलाई पुन:ताजगी गर्ने सवालमा अब नयाँ शिराबाट बहस सुरु गर्न ढिलो गरियो भने यो आन्दोलन अझ खाडलमा जाकिनेछ ।” 

प्राथमिक कक्षादेखि विश्वविद्यालयसम्म झन्डै ७० लाख विद्यार्थी अध्ययन गर्ने शिक्षा मन्त्रालयको आँकडा छ । जसमध्ये ६० लाखले उच्च माध्यमिक तहसम्म र १० लाखले विश्वविद्यालयमा अध्ययन गर्ने मन्त्रालयको विवरणमा देखिन्छ । तिनै विद्यार्थीहरूले भोग्नुपरेका शैक्षिक बेथितिविरुद्ध दबाब र जागरणको हस्तक्षेपकारी भूमिका निर्वाह गर्ने दायित्व हो विद्यार्थी नेतृत्वको । तर, ०६२/६३ को जनआन्दोलनयता विद्यार्थीका हकहितलाई कसरी संरक्षित र सुरक्षित गर्ने, शैक्षिक, प्राज्ञिक आन्दोलनलाई कसरी स्वच्छ र प्रतिस्पर्धी बनाउने भन्नेबारे विद्यार्थी नेतृत्व कुहिरोको काग बनिरहेको छ । अर्थात्, पार्टीको परनिर्भरतामा टिकेको छ विद्यार्थी नेतृत्व । 

माओवादीमा टीकाटालो
नेविसंघ र अनेरास्ववियु जुन दर्दनाक हालतबाट गुज्रिरहेका छन्, माओवादी केन्द्र निकट विद्यार्थी संगठनको हालत पनि त्यही छ । माओवादीमा पनि विद्यार्थीको विवेक र स्वतन्त्रता प्रयोग गरेर नेतृत्व छनोट गर्न दिइएको छैन । नेतृत्वले जसलाई चाह्यो, उसैलाई अध्यक्षमा टीकोटालो गरिन्छ । जस्तो कि, शान्ति प्रक्रियामा आएपछि युवराज चौलागार्इं अध्यक्ष बन्न चाहेका थिए तर पार्टीले हस्तक्षेप गरी हिमाल शर्मालाई बनायो । एकता केन्द्रसँग एकता गरेपछि जागृत रायमाझी अध्यक्षका दाबेदार थिए ।

यसबेला पनि अध्यक्ष प्रचण्डकै हस्तक्षेपमा रमेश मल्ललाई चुनियो । ६ जेठमा माओवादीहरूबीच पछिल्लो एकतापछि नरेन्द्र न्यौपानेलाई अध्यक्षको जिम्मेवारी सुम्पिएको छ । माओवादी निकट अनेरास्ववियु क्रान्तिकारीका पूर्वउपाध्यक्ष जागृत रायमाझीका अनुभवमा विद्यार्थी आन्दोलनको भूमिका जहिले पनि प्रतिपक्षमा रहनुपर्ने हो । तर, नेताहरूले त्यसलाई सत्ता दाबेदारीमा बदले । “आफूआबद्ध पार्टीले राजनीतिक जागरण चलाएका बेला विद्यार्थी आन्दोलनले पनि त्यसैलाई प्रधानता दिएको र सत्तालाई प्रमुख बनाएका बेला सत्तामै लहसिएको छ,” रायमाझीको कथन छ, “विद्यार्थी नेतृत्वमा सिर्जनात्मकताको अभाव कहाँ देखिन्छ भने शैक्षिक आन्दोलनलाई गौण बनाउनु हुन्थेन । सत्तामा लहसिनु हुन्थेन । विद्यार्थी नेतृत्वको मूल समस्यै यही हो ।” 

ठूला भनिने दल निकट विद्यार्थी संगठनको मात्र के कुरा ! बाबुराम भट्टराई नेतृत्वमा गठन भएको नयाँ शक्ति निकट विद्यार्थी संगठनमा पनि पालुवा नहाल्दै विवाद चर्किएर ओइलाउने क्रममा छ । कमल थापा, उपेन्द्र यादव, पशुपतिशमशेर जबरा, विजयकुमार गच्छदार, महन्थ ठाकुर नेतृत्वको पार्टीका भ्रातृ संगठनमा पनि यस्तै भद्रगोल छ ।

पार्टीकै पिछलग्गू
इतिहासलाई पल्टाएर हेर्ने हो भने विद्यार्थीले अघि बढाएको जागरण अभियान र आन्दोलनले सत्तामा उलटपुलट ल्याएको छ । १ सय ४ वर्षे राणा शासन फाल्ने आन्दोलनको अगुवाइ जयतु संस्कृतम् आन्दोलनमार्फत विद्यार्थीहरूले नै गरेका थिए । २० वैशाख ०३७ को जनमतसंग्रह पनि विद्यार्थी आन्दोलनकै बलमा भएको थियो । त्यसयता ०४६ होस् वा ०६२/६३ को आन्दोलन, विद्यार्थीकै रगत बढी बगेको छ । तर, पछिल्ला दिनमा भने आन्दोलनको नेतृत्व गर्ने विद्यार्थी संगठन र तिनका नेताहरूमा पार्टी आश्रित संस्कार बढ्दो छ । संगठनको बैठक कहाँ र कहिले राख्ने, कस्ता एजेन्डा प्रस्तुत गर्ने भन्नेसम्म माउ पार्टीका प्रमुखसँग निर्भर हुने गरेका छन् । 

अनेरास्ववियुकी पूर्वअध्यक्ष रामकुमारी झाँक्री, जो विद्यार्थी संगठनको पहिलो महिला अध्यक्ष हुन्, का अनुसार विद्यार्थी संगठन निश्चित कालखण्डमा एउटा उद्देश्य बोकेर स्थापना भएका थिए । अहिले तिनीहरूले आफ् नो स्वतन्त्र र प्राज्ञिक छवि गुमाइसकेका छन् । भन्छिन्, “विद्यार्थीहरूका लागि महाधिवेशन भनेको जागरण आन्दोलनको दिशा तय गर्ने पर्व हो । तर, महाधिवेशनमा समेत नीति, कार्यक्रम, भावी दिशाबारे छलफल नहुने लाजमर्दो अवस्था छ ।” 

विद्यार्थी संगठन र तिनीहरूको चरित्रबारे अनुसन्धान गरेका नेपाल पोलिसी सेन्टरका अध्यक्ष प्रदीप परियारका भनाइमा विगतमा विद्यार्थी संगठनहरू कुनै पार्टीको सिद्धान्त निकट भए पनि नीति, कार्यक्रम, योजना बनाउन स्वतन्त्र थिए । अहिले उनीहरूले त्यो चुनौती मुकाबिला गर्न छाडेका छन् । यही कारण विद्यार्थी नेतृत्व दयनीय अवस्थामा पुगेको उनको ठम्याइ छ । विद्यार्थी आन्दोलनकै बारेमा अनुसन्धान गरेका अर्का अनुसन्धाता विजय पौडेलका बुझाइमा पार्टी नेताहरूका कारण विद्यार्थी नेताहरू निरीह बनेका हुन् । भन्छन्, “विद्यार्थी नेताहरू माउ पार्टीको दास हुन सक्तैनौ भनेर चुनौती सामना गर्न तयार भएनन् । उल्टै नेताहरूकै हतियार बन्न तयार भए । त्यसैको परिणाम बदनाम हुनुको विकल्प रहेन ।”

नेविसंघका पूर्वअध्यक्ष घिमिरे परियार र पौडेलको तर्कसँग सहमत छन् । घिमिरेका भनाइमा सरकारले निर्वाचन र आन्दोलनका बेला म्यादी प्रहरी खटाएजस्तै पार्टी नेतृत्वले पनि त्यही शैलीमा विद्यार्थी संगठनलाई प्रयोग गर्दैै आएका छन् । “विद्यार्थी नेता र संगठनको सार्वभौमिकता पार्टी मुख्यालय, अझ त्यसमा पनि अमुक नेताहरूको निजी अभीष्ट पूरा गर्ने औजार बनेको छ,” घिमिरे भन्छन्, “विद्यार्थी नेतृत्व स्वयंले स्वतन्त्र र स्वविवेकी काम गर्न नसकेकाले भद्रगोल भएको हो ।” 

पुरा पढ्नुहोस्

हावाको घातक हमला

बाबुराम विश्वकर्मा
काठमाडौँ उपत्यकामा मापदण्डभन्दा निकै बढी हानिकारक कार्बन
पुरा पढ्नुहोस्

‘पर्ख र हेर’मा बेइजिङ

संजीव गिरी
“प्रधानमन्त्री ली र विदेशमन्त्री वाङ दुवैको जेस्चरले चाहिँ छिट्टै उच्चस्तरीय भ्रमण हुने संकेत गरिरहेको थियो ।”
पुरा पढ्नुहोस्

एमालेमा नयाँ गुट–उपगुटको पुरानै रोग

माधव बस्नेत
दसौँ महाधिवेशनमा नेपाल पक्षबाट नेपाल नै उम्मेदवार हुने निश्चितजस्तै छ । तर, ओलीले कसलाई अघि बढाउन खोजेका छन् ? चित्र प्रस्ट भइसकेको छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

चार हजार बिघा जग्गा अतिक्रमण

बाबुराम विश्वकर्मा
दलीय सहमतिमा बाली नष्ट, सरकारी सम्पत्तिमा कर्के नजर
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

जनसांख्यिक लाभांश : समृद्धिको मूल आधार

प्रेम भण्डारी
इतिहासमै पहिलोपटक परनिर्भर जनस्रोत कम छ । आर्थिक दृष्टिकोणले सक्रिय र उत्पादनशील जनस्रोत बढी छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

प्रदेश–सीमा हेरफेर असम्भव

बुद्घि कार्की
भिन्नभिन्न र कतिपय बेलामा परस्पर विरोधी राजनीतिक आदर्श र रुचि भएका राजनीतिक शक्तिहरूबीच लेनदेन र सम्झौताका रूपमा बनाइएको संविधानमा त झनै धेरै विरोधाभास र कमजोरी हुन सक्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

टिस्टुङ देउराली» अस्थिरताको अर्थ–राजनीति

विवेक पौडेल
राजनीतिक परिवर्तनको शृंखला र तिनको एकोहोरो व्याख्या आजको दिनमा एउटा उद्योग नै बनिसकेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

समदूरी भर्सेज समनिकटता

रूपक सापकोटा
साना मुलुकमा विदेश नीतिकै असंगतिहरूले छिमेकीहरूबीच विश्वासको अभाव र सुरक्षा संशय सिर्जना हुने गर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

गाईजात्रामा हास्यव्यंग्य

पदमसिंह कार्की
हास्यव्यंग्य फाँटमा हास्य लुप्त भएर व्यंग्य मात्र प्रहार भएको देखियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

गठबन्धन राजनीतिका विभिन्न परिदृश्य

प्रा कृष्ण पोखरेल
​नेपालले मिश्रित निर्वाचन पद्धति अपनाएकाले आउने दिनहरूमा गठबन्धन राजनीति स्थायी परिदृश्य हुने निश्चितप्राय: छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

बेअर्थको रोइलो

लीलामणि पौड्याल
राम्रो चाहन्छन् भने जोखिम उठाउन र सुविधा त्याग्न तयार होऊन् । होइन भने अरू सबै रोइलोको केही अर्थ छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

प्रतिशोध र ध्वंशको राजनीति

अच्युत वाग्ले
यो सरकारले अरू सबै असम्भव सपना र महत्त्वाकांक्षाका कुरा छोडेर यस्ता राजनीतिक कुसंस्कारमा सके पूर्ण, नसके अल्पविराम नै भए पनि लगाउनुपर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

व्यक्तिचित्र» जोगी जिन्दगी

राजकुमार बानियाँ
घर, अफिस, गाडी, पत्नी, छोराछोरीको जन्जालमा फस्दै फसेनन् पीएल सिंह । लाग्छ, लुकेका कुरा केही छैन, सबै ओपन–सिक्रेट ।
पुरा पढ्नुहोस्

एक हात नै काफी

पर्वत पोर्तेल
शारीरिक अपांगता भए पनि निरन्तर कर्ममा
पुरा पढ्नुहोस्

बर्कले गुरिल्ला

राजकुमार बानियाँ
म बाहुनविरोधी होइन, बाहुनवाद–विरोधी हुँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

बिचरो हुलाक

गोकर्ण गौतम
सूचना–प्रविधिको विस्तार र प्रयोगले हुलाक सेवा दयनीय हालतमा
पुरा पढ्नुहोस्

औतारी आइरिस

राजकुमार बानियाँ
सेफ, फोटोग्राफर, किसान र योगीको हुलियामा एक विदेशी
पुरा पढ्नुहोस्

मृत्यु–आरोहण

सञ्जय पण्डित
थुप्रै नसोचिएका घटना झेल्नु, कहिल्यै अभ्यास नगरिएका सीपको सहारामा मृत्युको मुखबाट बालबाल बच्नु आरोहीका लागि असामान्य भईकन पनि सामान्यजस्ता घटना हुन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

बंगलादेशसँगको नेपालको व्यापार पनि क्रमश: ओरालो

पर्वत पोर्तेल

नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार लामो समयदेखि ऋणात्मक रहँदै आएको छ । सबैजसो मुलुकसँग नेपालको व्यापारको सन्तुलन निराशाजनक छ । तर, बंगलादेशसँगको व्यापारलाई भने अपवादका रूपमा लिने गरिएको थियो । तर, विगत एक दशकदेखि बचतमा रहँदै आएको बंगलादेशसँगको व्यापारमा पनि निराशाका संकेत देखिन थालेका छन् । आर्थिक वर्ष ०७०/७१ मा बंगलादेशसँगको व्यापार घाटा ६६ करोड ३० लाख रुपियाँ रहेकामा ०७१/७२ र ०७२/७३ मा क्रमश: १ अर्ब ३८ करोड रुपियाँ र २ अर्ब २४ करोडले ऋणात्मक रहन पुग्यो । 

पछिल्लो दुई वर्षको संकेत 
निर्यात व्यापारमा गिरावट देखिए पनि बंगलादेशसँगको समग्र व्यापार भने नेपालको पक्षमै छ । १९ वर्षमा पौने २८ अर्ब रुपियाँ मूल्यको वस्तु निर्यात भएको देखिन्छ । जबकि, पौने १५ अर्ब रुपियाँ मूल्यको वस्तु बंगलादेशबाट आयात भएको छ । नेपाल–बंगलादेशबीच १४ भदौ ०५४ देखि औपचारिक व्यापार सुरु भएको हो । काँकडभिट्टा–फूलबारी–बंगलाबन्ध मार्ग सञ्चालन भएको १९ वर्षमा २७ अर्ब ८४ करोड रुपियाँ मूल्य बराबरको वस्तु निर्यात गरियो । १४ अर्ब ८४ करोड रुपियाँ मूल्य बराबरको वस्तु बंगलादेशबाट आयात भएको देखिन्छ । “सुरुआती केही वर्षबाहेक हरेक वर्ष व्यापार नेपालको पक्षमा थियो,” नेपाल पारवहन गोदाम व्यवस्था कम्पनी लिमिटेड, काँकडभिट्टाका प्रमुख यादवराज सिवाकोटी भन्छन्, “अहिले पुन: सुरुआती समयमा झँै व्यापार घट्दो छ ।”

नेपालबाट मुसुरोका अतिरिक्त डाबर नेपालका उत्पादनहरू मह, हजमोला, च्यावनप्रास, कपालमा लगाउने तेल प्रमुख रूपमा निर्यात हुन्छ । त्यस्तै चिराइतो, मोजितो, रिठ्ठालगायतका जडीबुटीहरू पनि बंगलादेश निर्यात सूचीमा छन् । बंगलादेशबाट कटन वेस्ट, औषधि, फेब्रिक, जुट, चिनी, दूध पाउडर, आलुलगायत वस्तु आयात हुन्छन् । धेरै वस्तुचाहिँ बंगलादेशले पठाउँछ । उल्लेख्य रूपमा नेपाली वस्तु पठाउन अझै सकिएको छैन । बंगलादेशमा नेपाली तरकारीजन्य वस्तु र फलफूलको माग अत्यधिक छ । तर, भारततर्फको क्वारेन्टाइनको झन्झटिलो प्रक्रिया र कृषिजन्य उत्पादन आयातमा बंगलादेश सरकारले लगाएको चर्को भन्सार शुल्कबाट नेपाली उत्पादन प्रत्यक्ष मारमा परेको छ ।

त्यहाँको सरकारले तरकारी आयातमा ५५ प्रतिशतभन्दा बढी भन्सार शुल्क लगाएको छ । अदुवा, अलैँची, अम्लिसो तथा जडीबुटीहरूको निर्यात सम्भावना उच्च देखिन्छ । यद्यपि, नेपाली व्यवसायीले निर्यात गर्न सकेका छैनन् । व्यवसायी ललित तामाङका अनुसार विगतमा फलफूलजन्य वस्तु बंगलादेश निर्यात प्रयास भएको थियो । तर, भारतीय भन्सारले गर्ने लफडाले गर्दा त्यसले निरन्तरता पाएन । बंगलादेशमा गहुँ, दाल, अदुवा, जडीबुटी, चोकर, भैँसीको छालालगायतको माग अत्यधिक छ । चर्को भन्सारदरका कारण केही वर्षयता अदुवा भने निर्यात हुन सकेको छैन ।

भारतलगायतका मुलुकसँगको व्यापार घाटा अकासिँदै गएका बेला समेत बंगलादेशको व्यापार भने बचतमा रहँदै आएको थियो । बंगलादेश मात्रै यस्तो मुलुक थियो, जुन देशसँगको व्यापार बर्सेनि नेपालको पक्षमा हुन्थ्यो । पछिल्लो दुई वर्षको तथ्यांकले बंगलादेशसँगको व्यापार पनि क्रमश: ओरालो लाग्न थालेको संकेत गर्छ ।

“गत वर्ष दोब्बरभन्दा बढी घाटा बेहोरेको नेपालले यस वर्ष तेब्बर बढी घाटा बेहोर्नुपरेको छ”, सिवाकोटी भन्छन्, “यो वर्ष कुल १ अर्ब २६ करोड २७ लाख ६ हजार ५८ रुपियाँको वस्तु बंगलादेश निर्यात भयो । जबकि, ३ अर्ब ७९ करोड ९१ लाख २३ हजार २ सय ४० रुपियाँ बराबरको वस्तु बंगलादेशबाट आयात भएको छ ।” 

गत आर्थिक वर्षमा १ अर्ब १५ करोड बढी मूल्यका नेपाली वस्तु निर्यात भएको थियो । २ अर्ब ५३ करोड बढीको सामान उताबाट आएको थियो । “गत वर्षको कुल निर्यात व्यापारभन्दा झिनो प्रतिशतमा व्यापार बढे पनि आयातचाहिँ अकासिँदो छ”, सिवाकोटी भन्छन्, “यो चिन्ताजनक स्थिति हो । निर्यात गर्ने वस्तुहरू नथपिँदा बर्सेनि घाटा बेहोर्नुपर्ने बाध्यता आएको हो । निर्यात प्रवद्र्धनमा जोड नगरे आगामी दिनमा बंगलादेशसँगको व्यापार अझ खस्कने निश्चित छ ।”

दालले धानेको निर्यात 
बंगलादेश निर्यात हुने नेपाली वस्तुहरूको डालो सानो भएका कारण निर्यात व्यापार दिगो नभएको जानकारहरू बताउँछन् । हुन पनि पुग नपुग आधा दर्जन वस्तु मात्र नियमित रूपमा निर्यात हुनेमा पर्छन् । त्यसमा आधाभन्दा बढी हिस्सा मसुरो दालले नै ओगट्छ । निर्यातमा मसुरोको हिस्सा केलाउने हो भने नेपाल–बंगलादेश व्यापारमा उल्लेख्य योगदान त्यसैको छ । 

तर, विगत केही वर्षयता मसुरोको निर्यात क्रमश: घट्दो छ । जसको प्रत्यक्ष असर बंगलादेशसँगको समग्र व्यापारमा पर्न थालेको छ । कार्यालयका अनुसार आव ०६९/७० मा २ अर्ब ७१ करोड १४ लाखको मसुरो निर्यात भएको थियो । ०७०/७१ मा निर्यातक्रम घटेर १ अर्ब ९६ करोडमा झर्‍यो । ०७१/७२ मा आइपुग्दा १ अर्ब ११ करोडको दाल निर्यात भएको छ । यस वर्षचाहिँ थोरै बढेर १ अर्ब २० करोड १९ लाख बढी मूल्यको दाल निर्यात भएको देखिन्छ । त्यसो त सरकारी अधिकारीदेखि व्यापारीहरूले समेत बंगलादेशसँगको द्विपक्षीय व्यापार दालमा अत्यधिक निर्भर भएका कारण दिगो नहुने बताउँदै आएका थिए । बंगलादेशमा निर्यात हुने दालको ठूलो हिस्सा भारतबाट भित्रिने भएकाले कुनै पनि बेला ओरालो लाग्ने उनीहरूको दाबी थियो ।

दालको निर्यातमा आएको कमी र द्विपक्षीय व्यापारमा देखिएको असरले उनीहरूको आशंकालाई सही साबित गरेको छ । “नेपालमा यत्रो दाल फल्दैन,” एक व्यापारी भन्छन्, “विगतमा जस्तो दाल निर्यात नहुनुको कारण भारतले नाकामा कडाइ गर्‍यो, जसका कारण पर्याप्त दाल नेपाल भित्रिन पाएन र बंगलादेशमा निर्यातसमेत घट्यो ।” तर, दाल निर्यातकर्ताहरू भने नेपालमा उत्पादन नै घटेका कारण निर्यात पनि घट्न थालेको दाबी गर्छन् । गहुँले पनि दालकै नियति बेहोरिरहेको छ । स्थानीय व्यापारीहरूले भारतबाट भित्र्याएको गहुँलाई नेपालमा उत्पादित भन्दै बंगलादेश निर्यात गर्दै आएका थिए ।

कार्यान्वयनमै समस्या
गत २८ र २९ वैशाखमा बंगलादेशको राजधानी ढाकामा भएको नेपाल–बंगलादेश वाणिज्य सचिव स्तरीय बैठकले नेपालका कृषिजन्य उत्पादनसहित १ सय ८ वटा वस्तुलाई भन्साररहित (ड्युटी फ्रि) सुविधा दिने निर्णय गरेको थियो । तर, उक्त निर्णय अझैसम्म पनि कार्यान्वयन चरणमा पुगेको छैन । द्विपक्षीय व्यापार प्रवद्र्धन र अभिवृद्धि गर्नकै लागि नेपाल र बंगलादेशका सरकारी अधिकारीहरूबीच नियमित बैठक पनि नभएका होइनन् । हालै मात्र नेपाल–बंगलादेश वाणिज्य बैठक चार वर्षपछि भएको थियो । सन् २०१२ यता सचिवस्तरमा बैठक हुन सकेको थिएन । तर, सहसचिव स्तरको बैठकचाहिँ काठमाडाँै र ढाकामा एक/एक पटक भइसकेको छ । 

बैठकका सहभागी वाणिज्य सचिव ङइन्द्रप्रसाद उपाध्याय अघिल्लो वर्षको सम्झौतालाई जतिसक्दो चाँडो कार्यान्वयनको दिशातिर लैजाने निर्णय भएको बताउँछन् । बंगलादेशले नेपालका १ सय ८ वस्तुलाई भन्साररहित सुविधा दिने र नेपालले पनि माछा, आलु चिप्स, रेफ्रिजेरेटर, ब्याट्री, गार्मेन्ट, प्लास्टिकजन्य वस्तु, सिमेन्ट, टोबाको, टमाटरको सस र बिस्कुटलगायत ५० वस्तुमा भन्साररहित सुविधा दिने जनाइएको छ । वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयका सहसचिव जीवराज कोइराला तथा बंगलादेशका वाणिज्य मन्त्रालयका अतिरिक्त सचिव मनोजकुमार रायले गत वर्ष यो सुविधाका लागि सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे पनि कार्यान्वयन भएको छैन । गैर भन्सार अवरोधहरूको सूची नै लामो छ । नेपाल–बंगलादेश व्यापार सहजीकरण, व्यापारजन्य पूर्वाधार विकास तथा गैरभन्सारजन्य 
अवरोध हटाउने विषयमा समेत पटकपटक वार्ता र सहमति हुँदै आए पनि व्यवहारमा 
लागू भएको छैन । 

पुरा पढ्नुहोस्

जलविद्युत् सेयरको जोखिम

सुरेशराज न्यौपाने
तोकिएको समयमा जलविद्युत् आयोजना सरकारलाई हस्तान्तरण हुने भएपछि आम–लगानीकर्ता अन्योलमा
पुरा पढ्नुहोस्

कार रिकलबारे अनभिज्ञ उपभोक्ता

सुरेशराज न्यौपाने
सामान्य त्रुटिको पहिचान हुनासाथ निर्माता कम्पनीले तत्कालै सामान्य समस्या देखिएको पार्टपुर्जा फेर्नेदेखि गाडी नै साटिदिने वा पैसा फर्काउनेसम्म पनि हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

नैनसिंह महरलाई १० प्रश्न

प्रदीप बस्याल

पत्रकार हुँदै विद्यार्थी राजनीति थालेका डडेलधुराका नैनसिंह महर, ४२, नेपाल विद्यार्थी संघको ११औँ महाधिवेशनबाट अध्यक्ष निर्वाचित भए । उनीसँग गरिएको कुराकानी : 

अध्यक्ष हुन ढिलो भएन ?
नौ वर्षअघि नै म केन्द्रीय उपाध्यक्ष भएको हुँ । दुई वर्षमै महाधिवेशन भइदिएको भए सात वर्षअघि नै अध्यक्ष भइसक्थेँ । 

ढिलो हुँदा के हानि भयो  ?
मलगायत थुप्रै साथीहरूको राजनीतिक योजना बिथोलियो । व्यक्तिगत उन्नतिमा बाधा पुग्यो । शैक्षिक नीति र कार्यक्रमका सवालमा संगठन खिइयो । 

अब के गर्नुहुन्छ त ?
धनी–गरिबबीचको शैक्षिक खाडल कम नगरे ठूलो सामाजिक जोखिम आउने खतरा छ । देशमा तीनखाले नागरिक उत्पादन भइरहेका छन् । यसले विद्रोहको वातावरण बनाइराख्छ । यसका लागि शैक्षिक माफियाकरण रोक्नुपर्छ । 

को हुन् ती माफिया ? 
शिक्षा र स्वास्थ्यलाई पूर्णत: निजीकरण गर्न खोज्नेमध्येकै हुन् ती । हामी निजीकरणका विरोधी होइनौँ । हामी लोककल्याणकारी राज्यका पक्षपाती हौँ । 

स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन (स्ववियु)को चुनाव कहिले हुन्छ ?
स्ववियु नेविसंघको साख पनि हो । नेविसंघको आन्दोलनकै कारण तत्कालीन पञ्चायती व्यवस्थाले घुँडा टेकेर यसलाई स्थापना गर्न दिएको हो । कलेजहरूमा भ्रष्टाचारमुक्त शैक्षिक प्रशासनका लागि स्ववियुको विकल्प छैन । अब यथाशीघ्र निर्वाचन गर्नुपर्छ र हुन्छ । 

विद्यार्थी आन्दोलनको एजेन्डा के हो ?
समय अनुसार आन्दोलनको स्वरूप फेरिन्छ । अहिलेको आन्दोलन नैतिकताविहीन शिक्षा सुधार गर्दै समाज रूपान्तरण गर्ने हो । राजनीतिक चेतना, संविधान कार्यान्वयनका मुद्दासमेत बाँकी नै छन् । 

नेपाली कांग्रेससँगको सम्बन्ध कस्तो हुन्छ ?
वैधानिक भ्रातृ संगठन भएकाले कांग्रेसको विधान अनुसार चल्नुपर्ने बाध्यता छ । पूर्णत: स्वायत्त संस्था होइन यो । यसो भन्दैमा पार्टीका हरेक कदम आँखा चिम्लेर मान्ने पक्षमा चाहिँ छैनौँ ।

नेविसंघ अध्यक्ष हुनु वा नहुनुले तपाईंको राजनीतिक करिअरमा के फरक पार्छ ?
नैतिक बन्धनसहितको कांग्रेसको नर्सरीका रूपमा नेविसंघलाई लैजाने पुरानो सपना थियो । २० वर्षमा त्यो सपनाको नजिक पुगेको छु । संगठनको संरचनामा अब काम गरेर देखाउने अवसर र चुनौती एकसाथ जुटेको छ । 

अहिलेको शैक्षिक समस्याको जग के हो त ?
हामी सीधै एसएलसी र विश्वविद्यालयमा परिणाम खोजिरहेका छौँ । प्रारम्भिक बाल विकासको पक्षलाई बिर्सिरहेका छौँ । प्रविधिमुखी शिक्षा राज्यको नीति नै बन्नुपर्छ र त्यो सर्वसुलभ हुनुपर्छ भन्ने हाम्रो अभियान हुनेछ । 

विद्यार्थी राजनीतिको शैली परिवर्तन गर्ने बेला भएन ?
हाम्रो झन्डामा मसाल र कलम हुनुको अर्थ त्यही हो । कलमले काम गरेन भने मसाल पनि बल्छ । विद्यार्थी राजनीति यस्तै आवश्यकता अनुसार निरन्तर गतिशील हुन्छ ।  

पुरा पढ्नुहोस्

‘नेताहरुले हँसाउँदा जनता रोइरहेछन्’

विमल आचार्य
केपीहरूमा हास्यचेत बढी छ । नम्बर एक, कृष्णप्रसाद भट्टराई । नम्बर दुई, खड्गप्रसाद शर्मा ओली । दुवै केपी ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘बाह्य शक्तिको आशीर्वादको चाहना मै हुँ भन्ने नेताहरूमा पनि’

सीताराम बराल
भारतीय संस्थापन पक्षमा नेपालमा भारतीय हितको संरक्षणका लागि आफू अनुकूलको जमात तयार गर्नुपर्छ भन्ने मानसिकता हाबी हुने गरेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

माओवादी नराम्ररी उपयोग भयो— प्रदीप ज्ञवाली

माधव बस्नेत
ओली सरकार ढल्नुको चुरो कारण माओवादीमा आएको विचलन नै हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘वंशानुगत रोग पहिचान र परीक्षण अब नेपालमै’

सुरेशराज न्यौपाने
वीर अस्पतालमा स्थापित मुलुककै पहिलो जेनेटिक ल्याबले १२ असार ०७३ देखि औपचारिक सेवा सुरु गरेको छ । ल्याबको अवधारणा र यसले मुलुकको स्वास्थ्य क्षेत्रमा पार्ने प्रभावबारे वीर अस्पताल अन्तर्गत मेडिकल जेनेटिक्स युनिटकी प्रमुख डा नीलम ठाकुरसँगको कुराकानी :
पुरा पढ्नुहोस्

खेलकुद

पाँच दशक शून्य पदक

ज्ञानेन्द्र आचार्य

ब्राजिलमा चलिरहेको ३१ओैँ गृष्मकालीन ओलम्पिकमा नेपालका तर्फबाट पाँच खेलमा सात खेलाडी सहभागी छन् । सन् १९६४ को टोकियो ओलम्पिकबाट सहभागिता सुरु गरेको नेपालको यो १४औँ सहभागिता हो । ओलम्पिकमा प्रतिस्पर्धा गर्न सुरु गरेको ५२ वर्ष पुगिसक्दा पनि नेपाल अहिलेसम्म पदकविहीन छ । त्यसो त सन् १९८८ को सियोल ओलम्पिकमा विधान लामाले तेक्वान्दोमा काँस्य पदक जितेका थिए । तर, त्यतिबेला तक्वान्दोलाई ओलम्पिकमा प्रदर्शनी खेलका रूपमा मात्रै राखिएको थियो । यसै कारण आजसम्म आधिकारिक रूपमा ओलम्पिकमा नेपालको नाममा कुनै पदक छैन । 

अहिले समग्र नेपाली खेलकुद नै खस्किँदो अवस्थामा छ । प्रतिभावान् खेलाडी उत्पादन र व्यवस्थापनदेखि घरेलु प्रतियोगिताका सेट अप, सबै क्षेत्रमा समस्या छन् । खेलकुद संघभित्रका आन्तरिक विवादले पनि खेल क्षेत्र माथि उठ्न सकेको छैन । यस्तोमा ओलम्पिकमा नेपालले चुनौती दिनसक्ने खेल अवश्य पनि कुनै छैन । नेपालका लागि ओलम्पिकमा सहभागिता जनाउन पाउनु नै ठूलो कुरा भइसक्यो । छनोट चरण पार गरेर ओलम्पिकसम्म पुग्न नेपालका लागि झन्पछि झन् गाह्रो हुँदै गइरहेको छ । १४औँ पटकको सहभागितासम्म आइपुग्दा सन् २००४ मा संगीना वैद्य र २००८ मा दीपक विष्टबाहेक अरू कसैले छनोट चरण पार गर्न सकेका छैनन् । यी दुवैले तेक्वान्दोमा छनोट चरण पार गरेर ओलम्पिकका लागि छानिएका थिए । तेक्वान्दोमै पनि नेपाल कमजोर भइरहेको छ । ओलम्पिक त परै जाओस्, दक्षिण एसियाली खेलकुदमै पनि नेपालको साख खस्किँदो छ । 

वाइल्ड कार्डको भर
संगीना वैद्य र दीपक विष्टबाहेक नेपालबाट सबैले वाइल्ड कार्डमार्फत ओलम्पिकमा सहभागिताका लागि मौका पाएका हुन् । रियो ओलम्पिकमा नेपालका तर्फबाट सहभागी सातै जनाले वाइल्ड कार्ड इन्ट्री पाएका हुन् । वाइल्ड कार्डमार्फत छानिएकाबाट पदकको आश गर्नु मूर्खता नै हो । ओलम्पिककै इतिहास हेर्ने हो वाइल्ड कार्डबाट सहभागी भएका खेलाडीले पदक जितेको घटना कमै छ । सन् १९९६ मा दक्षिण कोरियाका के सुन ह्वीले जुडोमा स्वर्ण जितेका थिए । वाइल्ड कार्डबाट छानिएर ओलम्पिकमा पदक जितेको घटना सम्भवत: यही मात्रै हो । 

ओलम्पिकमा नेपाली खेलाडीको लक्ष्य भनेकै राष्ट्रिय कीर्तिमान तोड्नु हो । जबकि, छिमेकी राष्ट्र भारत र चीनले ओलम्पिकमा पदककै लागि प्रतिस्पर्धा गर्छन् । चीनलाई त ओलम्पिकको दाबेदारकै रूपमा हेरिन्छ । 

चीनलाई चिनौँ
पदकका दाबेदार रहेका अन्य देशका खेलाडीले ओलम्पिककै लागि भनेर लामो तयारी गरिरहेका हुन्छन्, जुन नेपाली खेलाडीले पाउँदैनन् । विश्व खेलकुदमा चीनको उदय यसैको एउटा राम्रो उदाहरण हो । चीनले सन् २००८ को बेइजिङ ओलम्पिकको तयारी सन् २००१ देखि नै सुरु गरेको थियो । सन् २००१ मै २९औँ ओलम्पिक आयोजनाको अधिकार पाएपछि चीनले विशेष तयारी सुरु गर्‍यो ।

ओलम्पिकमा चीन कमजोर मानिएको ११९ इभेन्टमा पदक जित्नका लागि चीनले प्रोजेक्ट ११९ ल्यायो । नभन्दै प्रतिफल २००८ मै आयो । र, चीन ५१ स्वर्ण, २१ रजत र २८ काँस्यसहित पदक तालिकाको शीर्ष स्थानमा रह्यो । त्यसबेला चीन एथलेटिक्स र पौडीमा कमजोर मानिन्थ्यो । प्रोजेक्ट ११९ पछि चीन यी विधामा पनि निकै माथि आइसकेको छ । नेपाललाई प्रोजेक्ट ११९ जस्तै दीर्घकालीन योजनाको जरुरी छ । र, यो काम व्यवस्थापन पक्षबाट हुनुपर्ने हो । तर, लामो समय विवादमा अल्झेको नेपाल ओलम्पिक कमिटी र राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् को यसतर्फ ध्यान गएको कुनै छनक देखिँदैन । १० वर्षअघि राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्ले सन् २०२० सम्म नेपालको खेल क्षेत्रलाई उकास्न भिजन २०/२० योजना ल्यायो । तर, त्यो सब योजनामै सीमित छ । 

व्यवस्थापन त परै जाओस्, नेपालमा खेलाडी उत्पादनमै समस्या छ । सानो उमेरमै प्रतिभावान् खेलाडीको पहिचान गरी भविष्यमा ठूला प्रतियोगिताका लागि तयार पार्ने एउटै कार्यक्रम छैन । जबकि, चीनमा पाँच–सात वर्षमै सम्भावना भएका खेलाडीको पहिचान गरिन्छ । त्यस्ता प्रतिभावान् खेलाडीलाई स्पोटर््स स्कुलमा राखेर दैनिक प्रशिक्षण गराई भविष्यमा ओलम्पिकका लागि तयार पारिन्छ । अमेरिकी एक प्राध्यापक सुसन ब्राउनवेल चीनको यस्तो नीतिबाट निकै प्रभावित भएकी थिइन् । बेइजिङ ओलम्पिकका बेला यिनी चीनमा अनुसन्धान गर्दै थिइन् । एक जिम्न्यास्टिक ट्ेरनिङ सेन्टरमा देखेको दृश्य उनले कहिल्यै भुल्न नसक्ने बताएकी थिइन् । त्यहाँ निकै साना बालबालिकाले प्रशिक्षण लिइरहेका थिए । उनका अनुसार डाइपर लगाउने उमेरमा उनीहरूले आफ्नो शरीर सहजै बटार्न सक्थे । चीन यस्तै सशक्त योजनासाथ खेलकुद क्षेत्रमा निकै तीव्र गतिमा अघि बढिरहेको छ । 

सफलताको आधार लगानी
नेपालमा नियमित प्रतियोगिता पनि समयमा हुँदैन । यस्तोमा खेलाडीमा भएको सीप र सम्भावना पनि हराएर जान्छ । अचेल नेपालमा खेलकुद प्रतियोगिता त्यतिबेला मात्रै हुन्छ, जब कुनै अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताका लागि खेलाडी छनोट गर्नुपर्छ । अन्तिम समयमा खेलाडी छनोट गरेर मात्रै एक–दुई महिनाको प्रशिक्षणबाटै पदकको आश गर्नु पनि मूर्खता हो । यही परिपाटीका कारण नेपाल दक्षिण एसियामा पनि कमजोर बन्दै गएको छ । नेपाली खेलाडीले अरूले जस्तै प्रतियोगिताअगाडि चाहिने पर्याप्त एक्स्पोजर पनि पाउँदैनन् । जबकि, अन्य देशका खेलाडी वर्षभरि नै अन्य प्रतियोगितामै व्यस्त रहन्छन् । 

नेपाली खेलकुदमा लगानीको पनि कमी छ । नियमित हुनुपर्ने प्रतियोगिता हुन नसक्नुमा पर्याप्त बजेट नहुनु पनि एक कारण हो । निजी क्षेत्रलाई नेपाली खेलकुदले अझै लोभ्याउन सकेको छैन । खेलकुदमा लगानीबिना सफलताको आश गर्न पनि सकिँदैन ।

नेपालमा सरकारले खेलाडीमा लगानी गर्ला भनेर आश गर्ने ठाउँ पनि छैन । र, खेलाडीलाई नेपालमै खेलेर बाँच्न सक्ने अवस्था पनि छैन । त्यसैले सुरक्षित भविष्यको खोजीमा खेलाडी पलायन हुनु पनि ठूलै समस्याका रूपमा देखापरेको छ । ओलम्पिक र एसियाडमा सहभागितामै सीमित हुने नेपाली खेल क्षेत्रलाई पदककै दाबेदार बनाउन चीन र अमेरिकाबाट पाठ सिक्नुपर्छ । दीर्घकालीन योजनासहित लगानी, नियमित घरेलु प्रतियोगिता अनि खेलाडी उत्पादन र व्यवस्थापनलाई चुस्त बनाउनुपर्छ । 

पुरा पढ्नुहोस्

अलराउन्डर सरिता

केशव थापा
सरिता नेपाली महिला क्रिकेट टिमकी अलराउन्डर हुन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

रोमाञ्चविहीन युरोकप

ज्ञानेन्द्र आचार्य
प्रतिस्पर्धात्मक नहुनुमा साना टिम दोषी
पुरा पढ्नुहोस्

वाह ! वेल्स

ज्ञानेन्द्र आचार्य
सानो टिमको अपत्यारिलो युरोयात्रा
पुरा पढ्नुहोस्

कलात्मक शैलीको सरुवा

राजु घिसिङ
दक्षिण अमेरिकीले हराएको लय युरोपतिर
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

समय–चेतका कविता

रमण घिमिरे

धसिँदै गएको आस्था, चर्किंदै गएको विश्वास, खुइलिँदै गएका स्वभाव अनि बदलिँदै गएको समय र फेरिँदै गएका मानिसका कुराका समष्टि अभिव्यक्ति हुन्, चूडामणि नेपाल ‘अकिञ्चन’को कवितासंग्रह अमूर्त सपनाभित्रका कविता ।

अकिञ्चनका अधिक कवितामा प्रकट भएका साझा भाव हुन्– समयचेत र सामयिकता । ‘काला सर्पहरू’मा जसरी जलमाफिया र पानी राजनीतिज्ञले देशलाई तहसनहस पारेका छन्, त्यसरी नै सवारी दुर्घटनाले आमनेपालीको जीवनलीला समाप्त पारेको प्रसंग छ । यसले हालै देशमा भएका एकपछि अर्को सवारी दुर्घटनाका कहालीलाग्दा घटनालाई सम्झाएजस्तो लाग्छ र यो समसामयिक पनि  छ । ‘देश खोज्ने मान्छेहरू’ उनको अर्को पृथक् भावको कविता हो । यसअघि यस्तै शीर्षकमा धेरैले धेरै कविता लेखिसकेका छन् तर अकिञ्चनले नेपाली जहाँ भए पनि उसले चर्चेको माटो नेपाल हो भन्ने भाव सर्वथा नौलो छ । उनको कविताले भन्छ, जहाँ जहाँ नेपाली जाति बसोवास गर्छन्, त्यहाँ नेपाली भावना अभिसिञ्चित हुन्छ । उनीहरूको चिन्ता र चिन्तन नेपालकै बारेमा भइरहेको हुन्छ । 

देश–देशावरमा यस्तो स्थिति भए पनि कविले आफ्नै देशमा भने साह्रै कालो मन भएका मानिसहरू भेटेका छन् (मनहरूमा कालो सहर) । सहरले असह्य अत्याचार र शोषण गरिरहेको छ । ‘चारैतिर ठूलठूला ल्यामपोस्टको प्रकाश पर फालेर पनि मनहरूमा साह्रै कालो छ सहर’ । सहरमा जति नै हजार भोल्टका बिजुली बत्ती बालिए पनि तिनले यहाँका मानिसका मनको अँध्यारो हटाउन सकेका छैनन् ।

अकिञ्चनका ‘मसानघाट’, ‘उड्दै गरेका चराहरू’, ‘जिउँदै स्वर्गतिर’, ‘हराएको मेरो गाउँ’, ‘आगो’, ‘सलाम युगनायकलाई’, ‘ निद्रा’ जस्ता कवितालाई छाडेर ‘मेरी नीहारिका’, ‘देश खोज्ने मान्छेहरू’, ‘ मनहरूमा कालो छ सहर’ ‘काला सर्पहरू, ‘मसानघाटमा’, ‘कविता बिर्सें’, ‘उस्तै रहेछ मेरो गाउँ’, ‘समय’ आदि कविताले हिजोको समयलाई च्याप्प समातेर आजको यथार्थ बोलेका छन् । 

‘कविता बिर्सें’ यस संग्रहको अर्को नवीन शैली र मौलिक विचारको कविता हो । आधुनिक प्रविधि र सम्पन्नताले मानिसभित्रको कविलाई कसरी घाइते पार्दै छ भन्ने तर्क प्रस्तुत गरेका छन्, कविले यस कवितामा । उनले हराउँदै गएको संस्कृति र मौलाउँदै गएको प्रविधिले आजको मानिसका संवेदनालाई पनि शिथिल पार्न थालेको संकेत गरेका छन् । संस्कृतिको पक्षलाई त कविले कतै आलोचनात्मक हिसाबले त कतै गरिमागानका हिसाबले ठाउँठाउँका उठाएका छन् । ‘छत्रबहादुर’, ‘ मातेर होली रङमा’ यसका उदाहरण हुन् ।

चूडामणि नेपाल ‘अकिञ्चन’का अमूर्त सपनाभित्रका ४८ थान कविताले गरेको बहसको मुख्य विषय देश र जनताले आज भोगिरहका प्रतिकूलता नै हुन् । र, संग्रहको शीर्ष कविता ‘अमूर्त सपना’मा पनि संग्रहका अन्य कवितामा जस्तै विकृति र विसंगतिका कोलमा पेलिन बाध्य यथास्थितिप्रतिको प्रखर व्यंग्य प्रकट भएको छ । आजको मानिस वर्तमानको आखेटबाट मूर्छित भई भोलिका लागि सपना देख्न बाध्य छ । 

अन्तिम पृष्ठतिरका ‘तिम्रै मात्र हो र देश ?’, ‘हुरी चलेको रात’, ‘पढ्दै गरेका नानीहरू’ र ‘हेलो ! म नेपाल बोल्दै छु’ जस्ता कविताले अमूर्त सपनाभित्रका कवितालाई घोरिएर पढ्न लगाउँछन् । तर ‘समय’, ‘अझै तिमीलाई लेख्दै छु’, ‘ एकान्तमा’, ‘जिउँदै स्वर्गतिर’ जस्ता कविताले भने माथिका कवितापाठन क्रमलाई मोहभंग गर्छन् । समष्टिमा प्राध्यापक बालकृष्ण पोखरेलले भनेझैँ अकिञ्चनको प्रयास सफल छ । 
---
अमूर्त सपना
लेखक    :    चूडामणि नेपाल ‘अकिञ्चन’
प्रकाशक    :    पूर्वाञ्चल साहित्य प्रकाशन
पृष्ठ    :    ८२
मूल्य    :    २०० रुपियाँ 

पुरा पढ्नुहोस्

राजनीतिज्ञको विकास चिन्तन

रामबहादुर रावल
पुस्तकको सुरुतिर उपदेशात्मक लागे पनि बिस्तारै यो प्रयोग र परिणामतर्फ उन्मुख हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[कथा] साझा मन : सहजीवन

मनु ब्राजाकी
सौम्य र भद्र सुगृहिणी शारदाले फेरि भनी, ‘किन वाल्ल परेर हेरिराख्नुभाको ? सुन्नुभएन, मेरो श्रीमान् आउनुभो, अब म आउन सक्तिनँ । म पर नसरेको आज २५ दिन भइसक्यो ।’
पुरा पढ्नुहोस्

सामाजिक विचलनको मिथक

निशान्त खनाल
अन्त्यसम्म पढिसकेपछि पनि पात्रहरूको जीवनमा देखिएका समस्याको समाधान भने कतै भेटिँदैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

माटो–बहसको एक झलक

विमल आचार्य
भूमि, किसान र राज्य एउटा यस्तो अनुसन्धानमूलक पुस्तक हो, जसमा नेपालको भूमि, नेपालका किसान–राज्यबीचको अन्तर्सम्बन्ध र अन्तर्विरोधका पहेली कोट्याइएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

नोटबुक

गोकर्ण गौतम

जिन्दमा चिन्डे रोजिता
नाटक मालिनी मञ्चन गर्ने सिलसिलामा भारतको हरियाणाको मुटु मानिने जिन्द पुगेका थियौँ । विमल सुवेदीले निर्देशन गरेको यस नाटकको शीर्ष अर्थात् मालिनीको भूमिकामा थिइन्, रोजिता बुद्धाचार्य । जो दरबारको तमाम भोगविलास र सुखसुविधा त्यागेर शान्ति र सेवाको खोजीमा लाग्छिन् । गौतम बुद्धकी अनुयायी मालिनी रुप र सुन्दरताका यावत् मानकलाई बेवास्ता गर्छिन् । यही पात्रलाई जीवन्तता दिन रोजिताले केश मुन्डन गर्नुपर्ने थियो । त्यसैले हामी थिएटर हल नजिकको सैलुन छिर्‍यौँ । 

रोजिता सैलुन छिर्नासाथ हजाम अकमकाए, त्यहीँ रहेका अन्य दुई ग्राहकसँग मुखामुख गर्न थाले । झन् रोजिताले ‘भाइसा’ब, मेरा केश मुन्डन करना है’ भनेपछि त उनी करिब नभर्सजस्तै भए । सँगै गएका सुजन वली र दिलीप रानाभाटले यही कुरा दोहोर्‍याएपछि हजाम झन् छक्क परे । उनले सुरूमा जिस्किएको भन्ठानेका रहेछन् । त्यसैले फेरि आग्रह गर्‍यौँ । रोजिता आफैँ कुर्सीमा बसेर कपालमा पानी हाल्न थालिन् । अनि, बल्ल हजामले छुरा झिके । र, कपाल खौरनुको कारण सोधे, डराइ–डराइ । सब कहानी सुनेपछि हजाम बडो आत्मीय भए र खुले पनि ।

उनको नाम रहेछ, जीत विराल । कपाल काट्न थालेको २५ वर्ष भइसकेछ । केटीको कपाल आफैँले मुन्डन गर्नु त परको कुरा, देखेका पनि रहेनछन् । उनी भन्दै थिए, “यहाँ त ५० लाख दियो भने पनि केटीले कपाल खौरिँदैनन् ।” 

रोजिता चिन्डे भइसकेपछि उनले भोलिपल्ट नाटक हेर्ने वाचा मात्र गरेनन्, हामीलाई नरिवलको पानी पनि पिलाए । र, रोजितातिर हेर्दै भने, “अबचाहिँ नखौरिनु ल ।” उनी फिस्स हाँसिन् मात्र । 
 
जोसमा होस गुमेपछि...
पुरानो दिल्ली रेलवे स्टेसनबाट चाँदनी चोक पुग्नु छ मलाई । अटो चढँे । सूर्यको तेजिलो प्रकाशभन्दा पिच रोडको रापले आरनको फलामझैँ तातेको छ, दिल्ली । “तपार्इं पनि नेपाली हो ?” अटो चालक एक्कासि बोले । हल्का शीतल महसुस भयो । अघि मेट्रो चढ्ने बेला साथीहरुसँग नेपाली बोलेकाले उनले अड्कल लगाएका हुन सक्छन् । ढोकैअघिको मुलुक हो भारत तर जति नजिक भए पनि परदेश 
भनेको बिरानै हुने रहेछ । त्यसैले त उनलाई भेट्दा आफन्त भेटेको आभास हुँदै थियो । 

पेसाको प्रभाव हुन सक्छ, आफ्नो कुरा भन्न होइन, अरुको सुन्न मन लाग्छ । चिटचिट पसिना निकालेर अटो दौडाइरहेका दाजुलाई सोधिहालँे, “कति भयो अटो हाँक्न थालेको ?” दुई शब्द खर्चिए, “पाँच वर्ष ।” सबै प्रश्नको जवाफ एक/दुई शब्दमा दिए । उनको मौनताले ममा कौतूहल बढायो । 

उनी रहेछन्, भूतपूर्व सैनिक । सैनिक सेवा ११ वर्षमा चल्दै थियो, नुवाकोटमा पोस्टिङ भयो । घरचाहिँ सुर्खेत, चार–पाँच महिनामा पुग्थे । ब्यारेक नजिकै गाउँकी एक युवतीसँग हिमचिम बढ्यो, ती युवती औधि माया गर्थिन्, उनी पनि हुरूक्कै हुन्थे । वर्ष दिन बितेको थिएन, भगाइहाले । तर, ती युवतीसँग उनले एउटा कुरा ढाँटेका रहेछन्, आफू विवाहित भन्ने । सुरुमा गुपचुप राख्न खोजे । तर, कति दिन टिक्थ्यो र ! महिना दिन नबित्दै जेठी र कान्छी दुवैले थाहा पाइहाले, अरु आफन्त र गाउँलेले पनि । दुई पत्नीलाई उनले मिलाउन केसम्म गरेनन् तर जेठीले केस गरिछन्, जागिर चट् । जागिरबाट निष्कासित हुनासाथ कान्छीले पनि लात हानिन् । दबेको स्वरमा भने, “त्यतिबेला धेरै 
पटक आत्महत्या गर्न खोजेँ तर सकिनँ । बरु सबैबाट टाढा हुन्छु भनेर भारत पसेँ ।”

चाँदनीचोक आइसकेछ, अटो रोके । अब सोध्ने पालो उनको थियो, “भाइ नेपालमा के गर्नुहुन्छ ?” आफ्नो जीवन सुनाउनेसँग म आफ्नो पेसा कसरी ढाँट्न सक्थेँ र ! निन्याउरो मुख लगाएर भने, “मेरो कथा पनि पक्का लेख्नुहुन्छ होला । तर, बिन्ती ! मेरो र ब्यारेकको नामचाहिँ नलेख्नू ल ।”
 
गोराविहीन गोवा

गुगलमा गोवा सर्च गर्दा मनमोहक समुद्री तट देखाउँछ कि विदेशी पर्यटकको हुल । त्यसैले मेरो मस्तिष्कमा समुद्री किनारा र गोरा छाला भएका विदेशी नाचिरहेका थिए । समुद्रको उन्मुक्त छाल त देखियो, विदेशीको भने नामोनिसाना थिएन । गोवाजस्तो पर्यटकीय नगरीमा चार दिन चहार्दा पनि मुस्किलले १०–१२ जना गोरा देखिए । समुद्री तटमा बिकिनी उनेका गोरीको उस्तै खडेरी । पर्यटक नभएका होइनन् । तर, हाम्रो जस्तै वर्ण र हुलिया भएका । 

खासमा गोवा भ्रमणका लागि यो समय ‘अफ सिजन’ मानिँदो रहेछ, पानी परिरहने भएकाले । आन्तरिक र छिमेकी मुलुकका केही पर्यटक मात्र त्यहाँ पुग्छन् । बिच र सडक त करिब शून्य नै । 
क्रिसमस र न्यु इयर सँगसँगै पर्ने भएकाले त्यतिबेला गोराहरुको ओइरो लाग्छ । स्थानीय व्यापारीहरुका अनुसार त्यो दुई महिनाको व्यापार बाँकी १० महिनाको भन्दा धेरै हुन्छ । ‘अफ सिजन’मा व्यापारीको ध्यान व्यापारमा भन्दा रेस्टुराँ र होटलको ‘मेन्टिनेन्स’मा बढी हुँदो रहेछ । सपिङ कम्प्लेक्स पनि आधाजसो त बन्द नै । साथी संगीत सापकोटा जिस्किँदै थिए, “यो त गरिबहरु आउने सिजन पो रहेछ ।” 

पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग» गगन थापालाई सुझाव

विवेक पौडेल
बुद्धिमानी भनेको अरूलाई समाचारमा आउन वा जस लिन दिएरै भएपनि भित्रभित्रै दीर्घकालिन रुपमा राम्रा हुने कामको जग बसाल्ने हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

[ब्लग] महरा–निधिअघि नियुक्त भएका थिए ७ विशेषदूत

सीताराम बराल
नेपालले भने विशेष दूत नियुक्त गर्ने अभ्यास कम मात्रै गरेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

नोटबुक

माधव बस्नेत
आशैआश र पीडैपीडामा दुई झरी कटाइसकेका जनताले प्रचण्ड अभिव्यक्ति पक्कै भुलेका छैनन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

[ब्लग] ती प्रचण्ड, यी प्रचण्ड

रामबहादुर रावल
दोस्रोपटक प्रधानमन्त्री हुँदा प्रचण्डलाई के सहज छ, के असहज ?
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

विश्वास कि अन्धविश्वास ?

मैत्या घर्ती मगर

बेग्लै भाषा, संस्कार, परम्परा र रहनसहनको खानी हो रूकुमको तकसेरा । यहाँका बासिन्दाको रहनसहन सहरवासीका लागि रोचक–घोचक छ । बलि दिइएको राँगाको पेट चिरेर त्यसभित्र पालैपालो बच्चा राख्ने–झिक्ने प्रचलन छ । यसो गर्दा रून्चे, सुकेनासलगायतका रोग निको हुने मान्यता छ । स्वास्थ्यका दृष्टिले यो परम्परा जति घातक छ, उति नै जोखिमपूर्ण पनि । 

पुरा पढ्नुहोस्

खप्तड–वाहन

अंगद ढकाल
खप्तड घुम्न आएका पर्यटक, बिरामी तथा अशक्तहरूलाई बोक्न पनि घोडा नै चाहिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

चुचुरोमा च्याखुरा

प्रकाशचन्द्र तिमिल्सेना
सगरमाथा आधार शिविर मार्गमा पर्ने गोरकसेपमा देखिएको च्याखुरा ।
पुरा पढ्नुहोस्

रातको पोखरा

गोरख विष्ट
शान्ति स्तूपाबाट खिचिएको पोखराको रात्रिकालीन तस्बिर ।
पुरा पढ्नुहोस्

मनमोहक तारामण्डल

कौशलराज सापकोटा
यो तस्बिर लङ एक्सपोजर प्रविधिमार्फत मुस्ताङको चुस्याङमा राती ११ बजे आसपासमा लिइएको हो ।
पुरा पढ्नुहोस्